Wyrok I C 249/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Wrocław

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt I C 249/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Wrocław, dnia 08-11-2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący:SSR del. Monika Kuźniar Protokolant:Agata Herman po rozpoznaniu w dniu 08-11-2011 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa S. R. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) w O. - o zapłatę I. oddala powództwo; II. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - (...) kwotę 3600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Zarządzenie: 1. odnotować 2. odpis wyroku podręczyć powodowi na adres (...)M. z pouczeniem o apelacji 3. kal. 21 dni --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 249/10 UZASADNIENIE S. R., w pozwie wniesionym w dniu 22 lutego 2010 roku (koperta) domagał się zasądzenia do Skarbu Państwa – (...) w O. kwoty 100.000 zł z ustawowymi odsetkami od daty ogłoszenia wyroku do dnia zapłaty, tytułem zadośćuczynienia za wyrządzenie powodowi krzywdy oraz szkody. W uzasadnieniu pozwu podał, że w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w (...) w O. nie miał zapewnionych odpowiednich warunków bytowych. Wskazał, że pozwany Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za: - nadmierne przeludnienie (poniżej 2 m 2 na osobę), - niezabudowane sanitariaty (w celach (...)), - wilgotne i zgrzybiałe ściany (cela (...)), - nadmiernie wysoką temperaturę w celach w upalne dni z powodu braku wentylacji i nadmiernego przeludnienia, - brak zajęć i działalności kulturalno- oświatowej oraz ćwiczeń fizycznych, - brak dostępu do aktów prawnych, - brak warunków do utrzymania należytej higieny osobistej (prysznic trwa jeden raz w tygodniu 5 minut, jest jedna mała miednica do mycia całego ciała oraz do prania, mycia podłogi i innych porządków w celi mieszkalnej), - niewłaściwe wyżywienie, niewłaściwą jakość i temperaturę wydawanych potraw, całkowity brak diety typu L lub Lc, - brudną łaźnię, (w porze zimowej dojście do łaźni powoduje zachorowania, z powodu zniszczonych okien, - niskie temperatury w celach w porze zimowej temperatura (z powodu zniszczonych okien w związku z czym osadzeni są zmuszeni spać w spodniach i bluzach), - osadzanie w jednej celi mieszkalnej osób o znacznym stopniu demoralizacji oraz niezapełnienie ochrony osób, które są świadkami do ważnych spraw karnych lub sprawców gwałtów i pedofilii, - niewłaściwie funkcjonującą kantynę, zawyżanie cen towarów, - niewydolny system opieki zdrowotnej, - poniżające traktowanie osadzonych i szykanowanie ich przez funkcjonariuszy Służby Więziennej. W związku z powyższym, powód wskazał, że został poddany przez cały okres izolacji niezgodnemu z prawem i nieludzkiemu traktowaniu przez niezapełnienie przez pozwanego humanitarnych warunków izolacji do czego jest zobowiązany. Dla uzasadnienia swojego stanowiska powód powołał się na Międzynarodowy Pakt Praw Osobistych i Publicznych, Europejską Konwencję Praw człowieka i Podstawowych Wolności oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego. Skarb Państwa – (...) w O. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, podnosząc zarzut częściowego przedawnienia roszczenia powoda na podstawie art. 442 1 § 1 kc, albowiem roszczenia powoda uległy przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Roszczenie powoda uległo więc przedawnieniu za okres pobytu w pozwanym (...) sprzed 22.02.2007 r. Odnosząc się do żądania zadośćuczynienia w oparciu o art. 23 i 24 kc w zw. z art., 448 kc, powołując się na orzecznictwo --- STRONA 3 --- Sądu Najwyższego, wskazał, że żądanie nie znajduje oparcia w tych przepisach, skoro mają one zastosowanie wyłącznie do sprawcy naruszenia dóbr osobistych, zatem do osoby fizycznej. Z ostrożności procesowej wskazano jednak, że powód winien udowodnić działania lub zaniechania sprawcy krzywdy niemajątkowej, istnienie krzywdy, związek przyczynowy między krzywdą niemajątkową a działaniem lub zaniechaniem sprawcy krzywdy, a ponadto udowodnić winę sprawcy. Mimo, że w przypadku roszczeń o zadośćuczynienie ciężar dowodu spoczywa w dużej mierze na pozwanym, nie można wyciągać wniosku, że powód może poprzestać na ogólnikowych stwierdzeniach. Pozwany wskazał, że funkcjonariusze Służby Więziennej działali wobec powoda w ramach swoich ustawowych uprawnień i ich działaniu nie można w żaden sposób przypisać niezgodności z prawem. Odnosząc się do roszczenia o odszkodowanie, pozwany wskazał, że przesłankami tej odpowiedzialności jest istnienie szkody, winy i związku przyczynowego pomiędzy zawinionym działaniem podmiotu zobowiązanego do naprawienia szkody, a powstałą szkodą. Odpowiedzialność Skarbu Państwa została z kolei uregulowana w art. 417 kc. Strona pozwana wskazała, że powód w żaden sposób nie wykazał ani nawet nie uprawdopodobnił szkody, jej wysokości ani tym bardziej nie wskazał normalnego związku przyczynowego. Wyprowadzanie z powszechnie znanego faktu przeludnienia panującego w jednostkach penitencjarnych wniosku, że każdy z osadzonych dotknięty jest tym zjawiskiem lub też ze warunki, jakie mu zaoferowano były złe - jest wnioskiem zbyt daleko idącym. Powód winien przedstawić określone decyzje na podstawie art. 110 § 2 kkw, czego nie uczynił. Strona pozwana podniosła także, że wskazany przez powoda zarzut przeludnienia nie nosi w żadnym wypadku znamion bezprawności, zgodnie z art. 248 kkw. Z uwagi na to, że powód nie wykazuje, że mimo możliwości jednostka penitencjarna nie zapewniła mu możliwości osadzenia w celi o właściwej normie metrażowej, działanie administracji jednostki penitencjarnej w stosunku do osadzonego mieściło się w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny i nie było nacechowane złą wolą lub próbą dyskryminacji. Odnosząc się do podnoszonej przez powoda kwestii naruszenia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, strona pozwana wskazała, że Unia Europejska nie narzuca państwom członkowskim ujednolicenia normy powierzchni celi przypadającej na skazanego, podobnie jak Europejski Komitet Przeciwdziałania Torturom i Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT), który jedynie zaleca, a nie narzuca podejmowanie określonych kroków dotyczących funkcjonowania jednostek penitencjarnych. Europejskie Reguły Więzienne nie przewidują żadnych wiążących norm powierzchni. Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu nie wskazał konkretnej normy, której przekroczenie powoduje automatyczne naruszenie art. 3 konwencji, albowiem posługuje się on kryterium kumulatywnej oceny zaistniałych warunków, które polega na kompleksowej ocenie wszelkich aspektów, warunków oraz rygorów pobytu, takich jak powierzchnia celi, liczba osób, warunki sanitarne, możliwość zapewnienia minimum prywatności i inne. Oceniając sytuację polskich więźniów, należy wziąć pod uwagę ogólną sytuację ekonomiczną i społeczną panującą w państwie. Jest rzeczą powszechnie wiadomą, że bardzo słaby stan infrastruktury państwowej, spotęgowany kryzysem ekonomicznym, musi działać negatywnie na wszystkie dziedziny życia społecznego, w tym również na stan więziennictwa. Pozwany wskazał, odnosząc się do kwestii sanitarnych, że przepisy prawa budowlanego dotyczące wymogów w zakresie ubikacji nie stosuje się do budowli (...) i (...). Strona pozwana wskazała, powołując się na przepisy wykonawcze do kkw, które pośrednio wskazują, że istnieje możliwość braku węzła sanitarnego w celi mieszkalnej, a na potrzeby fizjologiczne wymagane jest w celi wiaderko. Pozwana wskazała, ze przepisy rozporządzenia z dnia 25.08.2003 roku w sprawie regulaminu organizacyjno - porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności przewidują inne normy dla cel nieskanalizowanych. Pozwany podał, że budynki (...) pochodzą z początku XX wieku i budowane były dla innych standardów niż obowiązują obecnie, co powoduje, że istniejące w ich ograniczenia natury architektonicznej nie zawsze pozwalają dostosować je w pełni do najnowszych rozwiązań, jakie stosuje się w obiektach budowanych współcześnie. Pozwany podniósł także, że toalety w celach ani same cele nie mają przypominać standardem pensjonatów wczasowych czy hoteli wielogwiazdkowych. Wskazano, że standardy bytowe w polskich więzieniach są proporcjonalne do warunków, w jakich żyje większa część społeczeństwa. Podano, że przeciętna kwota jaką wydał Skarb Państwa na utrzymanie więźnia w 2008 roku, to 76 zł dziennie. Podniesiono, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma znaczenia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 roku, sygn. SK 25/07, albowiem na tle analizowanej sprawy nie można mieć wątpliwości, że wskazany wyrok działa tylko na przyszłość, co wynika wprost z jego sentencji. Oznacza to, że organy władzy publicznej były w dalszym ciągu zobowiązane do stosowania art. 248 kkw. Podniesiono też, że jednostka penitencjarna podlega regularnym kontrolom sędziego penitencjarnego. Kontrole te nie stwierdziły uchybień w funkcjonowaniu jednostki, zaś o każdym fakcie przeludnienia regularnie informowano Sąd Penitencjarny. Podniesiono, że powód --- STRONA 4 --- nieprzestrzeganiem porządku prawnego przyczynił się do przeludnienia panującego w jednostkach przeludnienia i wszelkie pretensje winien mieć do siebie i kompanów z więziennej celi. Wskazano, że powód odbywa karę 25 lat pozbawienia wolności za zabójstwo, przestępstwo z art. 163 § 1 kk, w związku z czym zastosowano do niego surowsze ograniczenia do skorzystania przez niego z warunkowego przedterminowego zwolnienia. Skoro osadzeni nie maja oporów przed trafieniem do (...), oznacza to, że warunki panujące tam nie są na tyle uciążliwe aby mówić o niehumanitarnym traktowaniu. Wskazano także, że dolegliwości, z którymi spotkał się powód podczas wykonywania kary pozbawienia wolności nie wykraczały poza normalny zakres wynikający z jego istoty, tym bardziej podnoszone przez powoda zarzuty niewłaściwego traktowania muszą zostać poparte właściwymi dowodami. Podkreślono także, że przyznanie zabójcy jakiegokolwiek zadośćuczynienia pieniężnego naruszałoby elementarne zasady współżycia społecznego określone w art. 5 kc oraz poczucie sprawiedliwości społecznej. W związku z faktem przeludnienia pozwany podniósł, że zdaje sobie sprawę, że mogło ono dotknąć również powoda, ale w żadnym wypadku nie może ono być podstawą do zasądzenia mu zadośćuczynienia, jako że ze strony pozwanego działanie polegające na możliwości umieszczenia powoda w przeludnionej celi byłoby i tak wykonywane, w ramach obowiązującego w państwie porządku prawnego w ramach przysługującego mu imperium, a nadto powód nie wykazał doznania żadnych krzywd z tego tytułu. Zasądzenie powodowi zadośćuczynienia byłoby podważeniem istniejącego w państwie porządku prawnego, którego zadaniem jest ochrona zwykłych obywateli przed elementem przestępczym. Nagradzanie przestępcy za to, że skutkiem swej przestępczej działalności znalazł się za kratami, gdzie mu się nie podoba, kłóciłoby się z elementarnym poczuciem sprawiedliwości i podważałoby zaufanie obywateli do organów państwa, jakimi niewątpliwie są sady. Z daleko posuniętej ostrożności pozwany zakwestionował także wysokość roszczenia zgłoszonego przez powoda. Nie jest wiadomym, w jaki sposób powód wyliczył wysokość swojego roszczenia, ale oceniając ogólną sytuację ekonomiczną społeczeństwa i dochody osiągane przez przeciętną uczciwie żyjącą polską rodzinę, uznać należy ją za „wytwór niezdrowej wyobraźni powoda”. Sąd ustalił następujący stan faktyczny S. R. ma obecnie 30 lat i odbywa karę 25 lat pozbawienia wolności za przestępstwo zabójstwa (art. 148 §1 kk). Koniec kary pozbawienia wolności jest datowany na dzień 25 maja 2023 roku. (Dowód: - okoliczności bezsporne, - przesłuchanie powoda S. R. – k. 479 – 480), S. R. orzeczoną wobec niego karę pozbawienia wolności zaczął odbywać w dniu 25 maja 1998 roku w (...) w M.. W między czasie był osadzany w różnych jednostkach penitencjarnych, w tym także w (...) w O., gdzie przebywał od 22 czerwca 2005 roku do 16 listopada 2005 roku, od 5 kwietnia 2006 roku do 26 kwietnia 2006 roku oraz w okresie od 30 listopada 2009 roku do 17 lutego 2010 roku. ( Dowód : informacja o pobytach i orzeczeniach – k. 73 – 75), (...) w O. jest budynkiem wzniesionym w ok. 1900 roku, który po szpitalnym oddziale psychiatrii sądowej, w 1972 roku został zreorganizowany na (...) dla recydywistów wymagających stosowania szczególnych środków leczniczo – wychowawczych. Od 1998 roku jest to (...) z oddziałem terapeutycznym dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznym i upośledzonych umysłowo. (Dowód: sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 15.03.2010 roku - k. 101 – 116). --- STRONA 5 --- (...) w O., w 2005 roku był w stanie pomieścić 166 skazanych, albowiem na takie przyjęcie osadzonych przewidziana została pojemność wskazanej jednostki penitencjarnej. Na dzień 3 lutego 2005 roku występowało przeludnienie w tej jednostce w stosunku do 21 skazanych osadzonych w oddziale mieszkalnym (...) i 10 osadzonych w Oddziale mieszkalnym (...). (Dowód: sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 13.02.2006 roku - k. 76 – 88), W 2006 roku pojemność (...) w O. zwiększono do 172 skazanych. Mimo to, we wskazanej jednostce penitencjarnej występował problem przeludnienia, albowiem na dzień 12 lutego 2007 roku karę pozbawienia wolności odbywało tam 223 skazanych. Norma powierzchni przypadająca na jednego skazanego, została wówczas przekroczona w stosunku do 138 skazanych. (Dowód: sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 21.02.2007 roku - k. 89 – 100), W 2009 roku w (...) w O. problem przeludnienia jednostki zmniejszył się w sposób istotny. Według stanu na dzień 23 lutego 2010 roku - w oddziale (...) na 54 miejsca - karę pozbawienia wolności odbywało 57 skazanych, a więc jedynie w stosunku do 3 osadzonych przekroczono normę powierzchni przydającą na jednego skazanego. Z kolei w oddziale (...) i (...) – karę pozbawienia wolności odbywało 121 osadzonych na 112 miejsc. W związku z tym, w tych oddziałach normę powierzchni przypadającą na jednego osadzonego przekroczono w stosunku do 9 skazanych. Cele mieszkalne w (...) w O. liczyły od 2 do 6 osób. (Dowód: - sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 15.03.2010 roku - k. 101 – 116, - protokół kontroli sanitarnej z dnia 29.09.2006 roku – k. 131 – 134). W czasie odbywania kary pozbawienia wolności przez S. R. w (...) w O., norma kaloryczna posiłków dla mężczyzn wynosiła powyżej 2.800 kcal. Dziennie serwowano trzy posiłki: śniadania, obiady i kolacje, według normy podstawowej, dla skazanych młodocianych oraz według normy dietetycznej. Posiłki przygotowywano z zawartością białka, tłuszczy i węglowodanów z uwzględnieniem około 300 gram warzyw, poza ziemniakami. Posiłki są przywożone w kontenerach, są ciepłe i smaczne. Codziennie jest coś innego do jedzenia. W 2006 roku odnotowano dwie skargi na jakość wyżywienia w (...) w O., skierowane przez tego samego skazanego. Skargi zostały rozparzone przez Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej we W. i uznane za bezzasadne. W ciągu 2009 roku nie odnotowano ani jednej skargi na jakość wyżywienia. (Dowód: - sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 13.02.2006 roku - k. 76 – 88, - sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 21.02.2007 roku - k. 89 – 100, - zeznania świadka Z. M. – k. 303 - 304, - zeznania świadka G. W. (1) – k. 305, --- STRONA 6 --- - sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 15.03.2010 roku - k. 101 – 116). W czasie odbywania przez S. R. kary pozbawienia wolności w (...) w O., jednostka penitencjarna realizowała świadczenia zdrowotne skazanych w Zakładzie Opieki Zdrowotnej (...), w skład którego wchodzi ambulatorium z Izbą Chorych i Gabinet Stomatologiczny. W ambulatorium zatrudniony był anestezjolog, lekarz chorób wewnętrznych, neurolog, chirurg, dermatolog, stomatolog, okulista oraz dwie pielęgniarki. Ambulatorium jest czynne od 7.15 do 15.15. Zgłoszenia osób pozbawionych wolności do lekarz więziennego realizuje się codziennie. Dostęp do lekarza internisty możliwy jest w ciągu każdego dnia roboczego, zaś do lekarzy specjalistów, po skierowaniu pacjenta przez lekarza internistę. Termin przyjmowania lekarzy specjalistów jest wywieszony w każdym oddziale mieszkalnym, na tablicy ogłoszeń. Dowód: - sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 13.02.2006 roku - k. 76 – 88), - sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 21.02.2007 roku - k. 89 – 100), - sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 15.03.2010 roku - k. 101 – 116). W 2005 roku połowa cel mieszkalnych (...) w O. wyposażona była w kąciki sanitarne z umywalką, zimną wodą oraz miską ustępową oddzielone od reszty celi murowanymi ściankami. Pozostała część cel była wyposażona w wydzielone pomieszczenie z umywalką, zimną wodą i miską ustępową, oddzielone kotarą. S. R. przebywając w (...) w O., w większości przypadków był osadzony w celach wyposażonych w kącik sanitarny oddzielony murowaną ścianką od reszty celi. (Dowód: - sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 15.03.2010 roku - k. 101 – 116, - ocena stanu sanitarnego z dnia 14.09.2005 roku – k. 126 – 130, - zeznania świadka T. M. – k. 252, - zeznania świadka Z. M. – k. 303 - 304, - zeznania świadka G. W. (1) – k. 305, - zeznania świadka M. N. – k. 372), Środki higieniczne wydawane są osadzonym jeden raz w miesiącu według następującego przydziału: 1 rolka papieru toaletowego i jedna kostka mydła i na prośbę skazanych – jeden krem do golenia i jedna pasta do zębów. Szczoteczka do zębów wydawana jest co sześć miesięcy. Skazani mają możliwość korzystania z łaźni jeden raz w tygodniu przez 5 – 10 minut. (Dowód: - sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 15.03.2010 roku - k. 101 – 116, --- STRONA 7 --- - ocena stanu sanitarnego z dnia 14.09.2005 roku – k. 126 – 130, - zeznania świadka T. M. – k. 252, - zeznania świadka Z. M. – k. 303 - 304, - zeznania świadka G. W. (1) – k. 305, - zeznania świadka M. N. – k. 372), Cele w (...) w O., w zdecydowanej większości przypadków nie są zagrzybione, są ogrzewane. O czystość w celach dbają sami skazani. (Dowód: - zeznania świadka Z. M. – k. 303 - 304, - zeznania świadka G. W. (1) – k. 305), W (...) w O. zdarzały się awarie prądu, ogrzewania czy też dostawy wody. Nie wszystkie okna były szczelne. (Dowód: - zeznania świadka T. M. – k. 252, - zeznania świadka A. S. – k. 437, - przesłuchanie powoda S. R. – k. 479 – 480), Skazani osadzeni w (...) w O. mają możliwość dokonywania zakupów w kantynie, mogą korzystać ze spacerów, zajęć sportowych, brać udział w konkursach tematycznych, zajęciach świetlicowych, a także uczestniczyć w kursie języka angielskiego dla skazanych i aktywnego poszukiwana pracy. Organizowane są także pogadanki i prelekcje radiowęzłowe. Skazani mogą także korzystać z biblioteki. (Dowód: - sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 13.02.2006 roku - k. 76 – 88), - sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 21.02.2007 roku - k. 89 – 100), - sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 15.03.2010 roku - k. 101 – 116), - zeznania świadka T. M. – k. 252, - zeznania świadka M. N. – k. 372), W 2009 roku nie było przypadków popełniania samobójstw przez osadzonych. Skazani podjęli jedynie 5 nieskutecznych prób samobójczych. (Dowód: sprawozdanie z wizytacji (...) w O. z dnia 15.03.2010 roku - k. 101 – 116), --- STRONA 8 --- Pomieszczenia (...) w O. wyposażone są w przewody wentylacyjne, ciągi kominowe i dymowe, nadto pomieszczenia przeznaczone na pobyt ludzi maja zapewnioną wentylację grawitacyjną. Co roku przeprowadzona jest kontrola przewodów kominowych, dymowych oraz grawitacyjnych przewodów wentylacyjnych. Przewody są poddawane okresowemu czyszczeniu. Przeprowadzona kontrola przewodów kominowych, dymowych wentylacyjnych w 2005, 2006 i w 2009 roku nie doprowadziła do stwierdzenia wadliwości działania wentylacji i przewodów kominowych. Nadto stwierdzano, że przewody wentylacyjne i ciągi kominowe nadają się do dalszej eksploatacji. Dowód: - protokół z okresowej kontroli przewodów kominowych nr (...) z dnia 21.11.2005r. – k. 117 – 119, - protokół z okresowej kontroli przewodów kominowych nr (...) z dnia 05.12.2006r. – k. 120 – 122, - protokół z okresowej kontroli przewodów kominowych nr (...) z dnia 11.12.2009r. – k. 123 – 125, - ocena stanu sanitarnego z dnia 14.09.2005 roku – k. 126 – 130, Kontrola sanitarna przeprowadzona w 2006, 2009 i 2010 roku przez Państwową Inspekcję Sanitarną w O. nie stwierdziła występowania nieprawidłowości w zakresie naruszenia przepisów prawa. (Dowód: - protokół kontroli sanitarnej z dnia 29.09.2006 roku – k. 131 – 134, - protokół kontroli sanitarnej z dnia 24.06.2006 roku – k. 135 – 138, - arkusz oceny stanu sanitarnego (...) żywienia zbiorowego z dnia 24.09.2009 – k. 139, - protokół kontroli sanitarnej z dnia 25.05.2010 roku – k. 140 – 134, - arkusz oceny stanu sanitarnego (...) żywienia zbiorowego z dnia 25.05.2010 – k. 145). Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Przedstawiony wyżej stan faktyczny sprawy, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia jakie zapadło w wyroku, został ustalony w toku postępowania dowodowego na podstawie dowodów z dokumentów, w tym w szczególności protokółów kontroli przewodów kominowych przeprowadzonych w czasie osadzenia powoda w (...) w O., protokołów kontroli sanitarnej wraz z ocenami stanu sanitarnego (...), informacji o pobytach i orzeczeniach, a także sprawozdań z wizytacji (...) w O. przeprowadzonej w okresach, kiedy powód S. R. odbywał tam karę pozbawienia wolności. Ponadto, źródłem ustalenia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie były zeznania świadka Z. M., G. W. (1), A. S., częściowo M. N. i T. M. oraz częściowo przesłuchanie powoda S. R., które to dowody były przeprowadzane w drodze pomocy prawnej. Sąd nie dał wiary zeznaniom świadka M. N. przesłuchanego w drodze pomocy prawnej przed Sądem Rejonowym w Prudniku (I Cps 5/11), albowiem zeznania świadka były tendencyjne, zaś sposób ich składania i formułowania wypowiedzi wskazywał jednoznacznie na negatywne nastawienie M. N. do administracji jednostki penitencjarnej i --- STRONA 9 --- warunków panujących w (...). Nie można bowiem dać wiary zeznaniom wskazanego świadka na okoliczność, że cele były brudne, zagrzybione, zawilgocone i nieogrzewane. Zeznania te były sprzeczne z zeznaniami świadków G. W. (1) i Z. M., którzy podali, że cele były ogrzewane. Wprawdzie możliwym było powstanie zawilgoceń i zagrzybień w niektórych miejscach, w niektórych celach, to jednak – jak wynikało z kontroli przeprowadzonej przez Państwową Inspekcję Sanitarną w O., nie stwierdzono w związku z tym naruszeń przepisów prawnych ani zagrożenia dla zdrowia, co świadczy o miejscowym i nie masowym ich występowaniu. Odnośnie wskazanego przez świadka ogólnego brudu w celach – stwierdzić należy, że zarzut ten jest bezzasadny w stosunku do strony pozwanej, bowiem za czystość w celach odpowiadają sami skazani. Wobec tego nie można – z racji zaniedbań porządku w celi przez samych osadzonych czynić zarzutu administracji jednostki penitencjarnej. Nie można także dać wiary zeznaniom M. N. odnoście poziomu opieki lekarskiej w (...) w O.. Świadek bowiem na początku składania zeznań wskazał, że nie wie czy powód miał swobodny dostęp do opieki lekarskiej, po czym dopiero później podał, że słyszał, jak S. R. innemu koledze skarżył się, że ma bóle żołądka, że nie może dostać się do lekarza. Sąd nie przyznał wskazanemu świadkowi przymiotu wiarygodności także w kwestii grożenia S. R. przez wychowawcę, pozbawieniem życia przez powieszenie, jeśli ten powie o jakimś incydencie komukolwiek. Zastanawiające jest bowiem to, że omawiany świadek dokładnie pamiętał, czym groził wychowawca powodowi (przez powieszenie), ale nie podał już o jaki incydent chodzi. Taki sposób składania zeznań jednoznacznie świadczy o ich tendencyjności i z góry założonym negatywnym nastawieniem do kwestii warunków panujących w (...), co dyskwalifikuje go jako wiarygodne źródło dowodowe. Podkreślić należy ponadto, że zeznania wskazanego świadka nie mogą świadczyć wprost o tym, że S. R. był osadzony w tragicznych warunkach i był źle traktowany przez administrację (...). Wskazany świadek wskazał bowiem, że nigdy nie przebywał z S. R. w jednej celi i nie wie, w których celach był osadzony powód. Sąd jedynie w części dał wiarę zeznaniom świadka T. M.. Za niewiarygodne bowiem uznał tą cześć jego zeznań, w której odnosił się do słabej jakości leczenia w (...) w O.. Wskazać bowiem należy, jak wynika z treści sprawozdań z wizytacji wskazanej jednostki penitencjarnej, na jej terenie funkcjonuje ambulatorium, w którym są zatrudnione pielęgniarki, lekarz internista i lekarze specjaliści, zaś dostęp do internisty skazani mają w każdym dniu powszednim. Nadto świadek T. M. nie ma wiadomości specjalnych z zakresu medycyny, a w związku z tym nie jest osobą kompetentną do dokonywania oceny sposobów leczenia w (...). Nie można bowiem opierać się jedynie subiektywnym przekonaniu o pewnej okoliczności w sytuacji, gdy do dokonania jej oceny koniecznym jest posiadanie specjalistycznej wiedzy. Także Sąd nie podzielił opinii świadka na temat jakości jedzenia w (...) w O., albowiem określenie, że „było ono straszne i nie dało się go jeść”, stanowi jedynie wyraz również subiektywnego odczucia świadka, tym bardziej, że G. M. i Z. M. zeznali, że posiłki były smaczne i ciepłe. Sąd co do zasady dał wiarę zeznaniom A. S., Z. M. i G. W. (1). A. S. bowiem opierała się jedynie na treści przekazywanych informacji o warunkach bytowych w (...) w O. na podstawie relacji S. R. przekazywanych jej w listach i nie starała się dokonywać własnych ocen i interpretacji posiadanych przez nią wiadomości. Nadto zeznania świadka G. W. (1) i Z. M. nie były nacechowane tendencyjnością charakterystyczną dla osadzonych niezadowolonych już z samego faktu izolacji więziennej. Świadkowie ci przedstawiali fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy w sposób obiektywny, logiczny i konsekwentny. G. W. (1) przedstawiał warunki panujące w (...), wskazując zarówno pozytywne aspekty funkcjonowania (...) (ciepłota posiłków, nieprzeludnione cele, sprawne ogrzewanie), a także te negatywne (zagrzybienie niektórych cel). Twierdzenia te odnoszą się także do świadka Z. M.. Sąd co do zasady nie dał również wiary przesłuchaniu S. R., przyjmując moc dowodową jego zeznań jedynie co do niektórych twierdzeń. Powód przesłuchiwany w drodze pomocy prawnej przez Sąd Rejonowy w Bytomiu wskazał, że kratki wentylacyjne nie działały, co pozostaje w jaskrawej sprzeczności z protokołami kontroli dokonywanych przez kominiarzy w (...) w O.. Po każdej kontroli uznawano, że przewody wentylacyjne i kominowe nadają się do dalszej eksploatacji. Nie można przyznać prawdziwości przesłuchania powoda także na okoliczność tego, że w okresie zimowym ściany były skute lodem, albowiem, jak wynika z zeznań świadków G. W. (1) i Z. M., ogrzewanie w (...) działało. W związku z tym, nieprawdziwe są także jego zeznania w zakresie konieczności korzystania z kurtek w celach w okresie zimowym, z powodu bardzo niskich temperatur. Idąc dalej, nie można także przyznać mocy dowodowej przesłuchaniu powoda odnośnie złego wyżywienia. Jak już było wskazane powyżej, przeprowadzane --- STRONA 10 --- kontrole nie wykazały nieprawidłowości w jakości podawanych posiłków, zaś niezadowolenie S. R. co do jakości podawanych posiłków uznać należy za jego jedynie subiektywne odczucie. Nie można czynić zarzutu administracji (...), że niektórym skazanym, o szczególnie wysokich wymaganiach smakowych, nie smakuje 90% posiłków. Nadto także niewiarygodne są twierdzenia powoda odnośnie braku specjalistycznej diety oraz małej gramatury (poniżej określonych norm wagowych) podawanych posiłków. Wprawdzie o kwestii małych porcji zeznawał także świadek Z. M., jednakże wskazywał on, że nie zdarza się to nagminnie. Nadto podnieść należy, że powód nie podał skąd wziął wartości wagowe produktów, dokładnie przez niego wskazane, tym bardziej, że różniły się jedynie 50 gramami w stosunku do wagi, jaką według powoda produkty te miały posiadać. Nadto, jak wynika ze sprawozdań z wizytacji (...) w O., w każdym roku, w którym S. R. odbywał tam karę pozbawienia wolności, prócz normy podstawowej, przyrządzane były także posiłki dietetyczne. Nie można także podzielić przesłuchania powoda w kwestii dotyczącej niewłaściwej opieki medycznej. Powód nie ma bowiem wykształcenia medycznego, by móc oceniać jakość świadczeń medycznych. Opieranie twierdzeń o niskiej jakości usług medycznych w jednostce penitencjarnej wyłącznie na podstawie własnych, niekompetentnych odczuć nie może stanowić podstawy do wyciągania wniosków. Sąd pominął dowód z przesłuchania świadka W. Ś. (k. 501), albowiem zgodnie z treścią pisma Przewodniczącego I Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego w Mysłowicach z dnia 25.10.2011 roku, mimo wyznaczenia siedmiu posiedzeń na przesłuchanie świadka i wydania zarządzenia o przymusowym doprowadzeniu, skazaniu go na grzywnę - nie udało się przesłuchać W. Ś.. Zgodnie z treścią art. 217 § 2 kpc Sąd pominie środki dowodowe, jeżeli okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione lub jeżeli strona powołuje dowody jedyne dla zwłoki. Materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie, w dniu poinformowania Sądu Okręgowego we Wrocławiu o trudnościach w przesłuchaniu świadka W. Ś., był wystarczający dla wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, nadto podejmowanie dalszych prób przesłuchania wskazanego świadka spowodowałoby znaczną zwłokę w postępowaniu. Wprawdzie ostatecznie odezwa o przesłuchanie wskazanego świadka została wykonana, jednakże akta SR w Mysłowicach (I Cps 5/11) zostały doręczone do tut. Sądu w dniu 25 listopada 2011 roku, a wiec już po wydaniu wyroku w sprawie. Wytaczając powództwo S. R. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa – (...) w O. kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia z naruszenie jego dóbr osobistych w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności we wskazanej jednostce penitencjarnej, które polegały na osadzeniu go w przeludnionych celach o wilgotnych i zgrzybiałych ścianach, bez wentylacji i w nadmiernie wysokiej temperaturze w lecie i zbyt niskiej w zimie. Powód nadto opierał swoje roszczenia na braku odpowiednich warunków do utrzymania należytej higieny osobistej. Podnosił także brak zajęć i działalności KO oraz ćwiczeń fizycznych, brak dostępu do aktów prawnych, niewłaściwe wyżywienie, niewłaściwą jakość i temperaturę wydawanych potraw, całkowity brak diety typu L lub Lc, niewłaściwe funkcjonowanie kantyny, niewydolny system opieki zdrowotnej, poniżające traktowanie osadzonych przez funkcjonariuszy Służby Więziennej. Jak wynika z twierdzeń powoda zawartych w pozwie, podstawę faktyczną jego roszczeń stanowią zdarzenia mające miejsce w całym okresie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w (...) w O., które przypadają na okres: od 22 czerwca 2005 roku do 16 listopada 2005 roku, od 5 kwietnia 2006 roku do 26 kwietnia 2006 roku oraz w od 30 listopada 2009 roku do 17 lutego 2010 roku. Podstawę prawną żądania zgłoszonego przez powoda stanowił zatem przepis art. 23 w zw. z art. 24 w zw. z art. 448 k.c., a także art. 445 kc. w zw. z art. 444 § 1 kc. Zgodnie z art. 417 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Komentowany przepis art. 417 k.c. przewiduje odpowiedzialność odszkodowawczą za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, zdefiniowanym jako „niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej". Stanowi więc on ogólną podstawę odpowiedzialności władz publicznych za ich władcze zachowanie. Przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę jest zatem przede wszystkim bezprawność, którą należy rozumieć jako niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie. --- STRONA 11 --- W pierwszej kolejności należy poddać ocenie podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia części roszczeń objętych żądaniem pozwu, to jest w zakresie ewentualnego naruszenia dóbr osobistych powoda przed dniem 22 lutego 2007 roku. Przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym podlega ogólnym regułom przedawnienia ustanowionym w przepisach art. 117 i n. k.c., z modyfikacjami określonymi w art. 442 1 k.c., dotyczącymi terminów przedawnienia tych roszczeń i ich biegu. Przepisy te regulują przedawnienie wszelkich roszczeń majątkowych w zakresie odpowiedzialności deliktowej, a więc roszczeń o naprawienie szkody majątkowej oraz roszczeń o pieniężne zadośćuczynienie krzywdzie. Zgodnie z treścią art. 442 1 §1 k.c. przedawnienie następuje z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (termin a tempore scientiae), jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (termin a tempore facti). Przepis art. 442 1 k.c. wprowadzony został do kodeksu cywilnego ustawą z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, poz. 538), ze skutkiem od dnia 10 sierpnia 2007 r. Dokonana zmiana polegała na uchyleniu wcześniej obowiązującego przepisu art. 442 i wprowadzeniu nowej regulacji prawnej, ujętej w postaci art. 442 1 . Przepis art. 442 1 k.c. stosuje się jednak nie tylko do roszczeń powstałych po nowelizacji kodeksu cywilnego, ale także do wcześniej powstałych roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych i nieprzedawnionych w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej kodeks cywilny, a więc w dniu 10 sierpnia 2007 r. Natomiast komentowany przepis nie znajdzie zastosowania do roszczeń deliktowych, które na podstawie wcześniej obowiązującej regulacji prawnej uległy przed tym terminem przedawnieniu (por. art. 2 powołanej wyżej ustawy z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, Dz. U. Nr 80, poz. 538). W chwili wejścia w życie nowej regulacji (10 sierpnia 2007 r.) roszczenie S. R. nie było przedawnione co do wszystkich roszczeń, jakie powód wiąże z osadzeniem go w (...) w O.. W stosunku do objętego zakresem powództwa okresu osadzenia liczonego od dnia 22 czerwca 2005 roku (powód po raz pierwszy został osadzony w tej jednostce penitencjarnej) zastosowanie będzie miała norma art. 442 1 k.c., albowiem termin przedawnienia roszczenia w związku z pierwszym osadzeniem S. R. w (...) w O. (od 22 czerwca 2005 roku do 16 listopada 2005 roku) przedawniłby się w dniu 22 czerwca 2008 roku. A więc w dacie wejście w życie wskazanego wyżej przepisu, roszczenie powoda związanego z osadzeniem go w (...) w O. w okresie od dnia 22 czerwca 2005 roku do 16 listopada 2005 roku - nie przedawniło się. Ponieważ chwilą określającą początek trzyletniego biegu przedawnienia jest moment „dowiedzenia się o szkodzie" i „osobie obowiązanej do jej naprawienia", a nie o zakresie szkody czy trwałości jej następstw, dlatego uznaje się, że jest to moment, gdy poszkodowany zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody i ma świadomość doznanej szkody (por. wyrok SN z dnia 18 września 2002 r., III CKN 597/2000, niepubl.; wyrok SA w Poznaniu z dnia 21 marca 2006 r., I ACa 1116/05, LEX nr 19451810; wyrok SA w Krakowie z dnia 5 maja 2010 r., III APa 4/10, OSA 2011, z. 3, poz. 91). Jeżeli następstwem czynu niedozwolonego jest kilka zdarzeń kolejno następujących w czasie, a pozostających w związku przyczynowym z tym czynem i szkodą lub krzywdą, to w celu określenia początku biegu trzyletniego terminu przedawnienia (art. 442 1 § 1 k.c.) należy rozważyć wzajemny stosunek tych zdarzeń: czy są one ze sobą tak ściśle związane, że stanowią tylko elementy jednej szkody lub krzywdy, czy też mają samodzielny byt i stanowią odrębne szkody lub krzywdy, powstałe w różnych przedziałach czasowych. W pierwszym wypadku punktem odniesienia dla określenia biegu trzyletniego terminu przedawnienia jest zdarzenie początkowe, a dalsze zdarzenia stanowią tylko powiększenie tej samej szkody. W drugim wypadku – poszczególne zdarzenia mają w odniesieniu do wywołanych nimi szkód samodzielny byt i wyznaczają własny trzyletni termin przedawnienia (por. wyrok SN z dnia 31 października 1974 r., II CR 594/74, OSNCP 1975, nr 12, poz. 175; por. także wyrok SN z dnia 10 września 1998 r., II CKN 607/97, niepubl.). Mając na uwadze, że powód postawy faktycznej swojego żądania upatruje w warunkach bytowych panujących w (...) w O., w którym odbywał karę pozbawienia wolności i które stanowiły pewien trwały ciąg zdarzeń – nie zachodzi --- STRONA 12 --- możliwość ustalenia odmiennej daty dowiedzenia się o szkodzie oraz o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, jak data początkowa osadzenia pozwanego w tej jednostce penitencjarnej. Zważając bowiem na wskazaną już wyżej cechę trwałości pewnych stanów faktycznych, na jakie powołuje się powód, uwzględniając ciągłość sytuacji związanych z odbywaniem kary pozbawienia wolności – przyjąć należy, iż początek biegu przedawnienia należy liczyć od momentu zdarzenia początkowego, które zdaniem Sądu należy określić jako datę początkową odbywania kary pozbawienia wolności. I tak zważając, że karę pozbawienia wolności w (...) w O. zaczął odbywać w dniu 22 czerwca 2005 roku, gdzie przebywał do dnia 16 listopada 2005 roku – przedawnienie roszczeń związanych z naruszeniem jego dóbr osobistych w tym okresie nastąpi w dniu 22 czerwca 2008 roku. W związku z tym, że powód wytoczył powództwo w dniu 22 lutego 2010 roku, w chwili wniesienia pozwu roszczenia związane z osadzeniem w tym okresie w (...) w O. uległy już przedawnieniu. Kolejny czas osadzenia S. R. w (...) w O. przypada na okres od 5 kwietnia 2006 roku do 26 kwietnia 2006 roku, a w związku z tym licząc termin przedawnienia od 5 kwietnia 2006 roku – upłynie on w dniu 5 kwietnia 2009 roku, co przy uwzględnieniu terminu, w jakim pozew został wniesiony, także nakazuje uznać roszczenia związane z pobytem powoda w tym czasie w (...) w O. – za przedawnione. Nieprzedawnione pozostają jednak roszczenia S. R. związane z naruszeniem jego dóbr osobistych w związku z osadzeniem go we wskazanej jednostce penitencjarnej w okresie od 30 listopada 2009 roku do 17 lutego 2010 roku, gdzie termin przedawnienia wskazanych wyżej roszczeń upłynie w dniu 30 listopada 2012 roku. Wobec powyższego, merytorycznej ocenie żądań pozwu będą poddane jedynie roszczenia S. R., których dochodzi on w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych w trakcie osadzenia w (...) w O. w okresie od 30 listopada 2009 roku do 17 lutego 2010 roku. Słusznie zatem zarzucił pełnomocnik strony pozwanej, iż w chwili wniesienia pozwu w niniejszej sprawie roszczenie powoda było w części przedawnione. Zgodnie z treścią art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (art. 24 § 1 k.c.). Przepis art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Ponadto, jak wynika z treści art. 24 § 2 k.c., jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych, czyli na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych (art. 415 i n. k.c.). Stosowane środki ochrony dóbr osobistych zależą zatem od tego, czy istnieje jedynie zagrożenie naruszenia dóbr osobistych, czy też naruszenie to już nastąpiło. Jeżeli dobro osobiste jest zagrożone cudzym działaniem można żądać zaniechania tego działania (art. 24 § 1 k.c.). W razie naruszenia dobra osobistego można żądać usunięcia jego skutków (art. 24 § 1 k.c.), naprawienia szkody majątkowej, jaka naruszeniem została wyrządzona (art. 24 § 2 k.c.), a w wypadkach wskazanych w ustawie także uiszczenia – tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę – odpowiedniej sumy pieniężnej na rzecz poszkodowanego lub na wskazany przez niego cel społeczny (art. 24 § 1 i art. 448 k.c.). Do przesłanek ochrony dóbr osobistych za pomocą środków niemajątkowych, a więc nie związanych z bezpośrednimi świadczeniami majątkowymi na rzecz pokrzywdzonego lub osób trzecich, które przysługują pokrzywdzonemu w przypadku zagrożenia lub naruszenia ich dóbr osobistych, należą: -zagrożenie lub naruszenie dóbr osobistych; -bezprawny charakter działania wywołujący to zagrożenie lub naruszenie. --- STRONA 13 --- Tylko wystąpienie wymienionych przesłanek łącznie rodzi odpowiedzialność za zagrożenie lub naruszenie dóbr osobistych. W myśl reguły dowodowej z art. 6 k.c. dochodzenie odpowiedzialności za zagrożenie lub naruszenie dóbr osobistych wymaga, aby pokrzywdzony wykazał w procesie okoliczności, z których wywodzi skutki prawne dla siebie korzystne. W konsekwencji więc należy przyjąć, iż na pokrzywdzonym spoczywa ciężar udowodnienia faktu zagrożenia lub naruszenia jego dóbr osobistych. Nie jest on natomiast zobowiązany do wykazania bezprawności działania powodującego zagrożenie lub naruszenie jego dóbr osobistych. Z treści art. 24 § 1 k.c. wynika bowiem domniemanie, że działanie powodujące zagrożenie lub naruszenie dobra osobistego pokrzywdzonego jest bezprawne. Oznacza to, że jeżeli pokrzywdzony udowodni, że doszło do zagrożenia lub naruszenia jego dóbr osobistych, sprawca może uwolnić się od odpowiedzialności wykazując, iż jego działanie powodujące zagrożenie lub naruszenie tych dóbr pokrzywdzonego nie było bezprawne. Wprowadzając konstrukcję domniemania bezprawności ustawodawca „przerzucił” bowiem na sprawcę ciężar dowodu braku bezprawności działania powodującego zagrożenie lub naruszenie dobra osobistego pokrzywdzonego. W zakresie ochrony dóbr osobistych za pomocą środków majątkowych przepis art. 448 k.c. przyznaje pokrzywdzonemu dwa roszczenia. Mianowicie, prawo żądania zasądzenia na swoją rzecz odpowiedniej sumy pieniężnej za krzywdę doznaną naruszeniem jego dóbr osobistych lub prawo żądania zasądzenia na wskazany przez niego cel społeczny odpowiedniej sumy pieniężnej. Przed sądem uprawniony może jednak dochodzić tylko jednego z nich – wybranego przez siebie albowiem roszczenia te przysługują mu alternatywnie. Do warunków ochrony dóbr osobistych za pomocą środków majątkowych należą naruszenie dobra osobistego pokrzywdzonego spowodowane bezprawnym zawinionym działaniem sprawcy wyczerpującym przesłanki odpowiedzialności deliktowej zawarte w przepisach kodeksu cywilnego. Tylko wystąpienie wszystkich tych przesłanek łącznie rodzi obowiązek zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych. Przepis art. 417 § 1 k.c. stanowi, iż za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Do przesłanek odpowiedzialności na podstawie powołanego przepisu należą: - wyrządzenie szkody, - przez niezgodne z prawem, - każde działanie lub zaniechanie osoby wykonującej władzę publiczną, - przy wykonywaniu władzy publicznej (bez względu na sposób i formę działania, ale tylko takie, które ze swej istoty, a więc ze względu na charakter i rodzaj funkcji przynależnej władzy publicznej, wynikają z kompetencji określonych w samej Konstytucji oraz innych przepisach prawa). Za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej odpowiada ta osoba prawna, z którą związana jest jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna wykonująca uprawnienia władzy publicznej. Jest to Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego albo inna osoba prawna wykonująca władzę publiczną na podstawie prawa. Tylko wystąpienie wszystkich wymienionych wyżej przesłanek łącznie rodzi po stronie sprawcy odpowiedzialność odszkodowawczą. Brak, którejkolwiek z nich powoduje wystąpienie sytuacji, w której jest szkoda, ale brak jest zobowiązanego do jej naprawienia. Ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywa na poszkodowanym (art. 6 k.c.). Udowodnienie zaś pozostałych okoliczności faktycznych, z którymi powód wiąże dochodzone roszczenie, należy już do powoda, albowiem na sprawcy ciąży jedynie obowiązek wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem – tak w wyroku z 28 lutego 2007 r. uznał Sądu Najwyższy (V CSK 431/06 LEX nr 255593, vide też Komentarz do KC S. Dmowski, S. Rudnicki W-wa 1998r Wyd. Pr. str. 69 teza 6). Jak wynika z powyższych twierdzeń - osoba domagająca się ochrony naruszonych dóbr osobistych ma obowiązek udowodnić po pierwsze, że przeciwnik procesowy dopuścił się działań naruszających dobra osobiste, a po drugie – że działania te były zawinione. --- STRONA 14 --- Domagając się zadośćuczynienia, powód S. R. wskazywał, że naruszenie jego dóbr osobistych nastąpiło w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności w (...) w O. w związku z przebywaniem w przeludnionych celach, w których norma powierzchni przypadająca na jednego skazanego liczyła mniej niż przewidują to przepisy prawne. Jak ustalono, roszczenia powoda odnośnie odbywania kary pozbawienia wolności w (...) w O. w okresie od 22 czerwca 2005 roku do 16 listopada 2005 roku i od 5 kwietnia 2006 roku do 26 kwietnia 2006 roku uległy już przedawnieniu, a w związku z tym ocenie czy powód odbywał karę pozbawienia wolności w przeludnionych celach mieszkalnych i czy w związku z tym, po stronie pozwanej wynikają z tego konsekwencje prawne - dokonywana będzie jedynie w zakresie okresu jego osadzenia od 30 listopada 2009 roku do 17 lutego 2010 roku. Nie można jednak przyjmować, że powód w sposób dostateczny wykazał powyższą okoliczność. Jakkolwiek bowiem, jak wynika ze sprawozdań z wizytacji jednostki penitencjarnej w O., w (...) tym istniał problem przeludnienia, którego eskalacja przypadała na 2006 rok (który z racji przedawnienia roszczeń nie będzie podlegał merytorycznej ocenie), to jednak problem przeludnienia nie występował już na taką skalę w 2009 i 2010 roku. Wprawdzie w jednostce tej odbywało karę pozbawienia wolności więcej skazanych aniżeli rzeczywista pojemność (...), albowiem na dzień 23 lutego 20101 roku problem przeludnienia dotyczył zaledwie 3 skazanych w pawilonie (...), zaś w pawilonie (...) i (...) – 9 skazanych, to jednak brak jest dostatecznych dowodów, że S. R. był właśnie jednym z tych skazanych, którzy osadzeni byli w celach przeludnionych. Nie można bowiem pomijać okoliczności, że świadek T. M. (k. 252) przebywał z powodem jedynie przez miesiąc w celi dwuosobowej, a w związku z tym celi nieprzeludnionej, albowiem świadek nie wskazywał, że miał problem z poruszaniem się po celi w związku ze zbyt małą ilością miejsca. Nadto świadek G. W. (1) podał, że kiedy S. R. przebywał w celi pięcioosobowej – cela ta była nieprzeludniona, albowiem przeznaczona dla 6 osadzonych. M. N. też nie posiadał wiedzy odnośnie powierzchni cel, w których przebywał powód. Przesłuchanie powoda S. R. na tę okoliczność także nie dało jednoznacznej odpowiedzi czy cele, w których przebywał powód były przeludnione, a jeśli tak to jaka powierzchnia rzeczywiście przypadała na jednego osadzonego. Sam S. R. wskazywał, że po licznie łóżek rozpoznawał to, że w celi było za dużo osób. Nie można pomijać bowiem kwestii, że powód wielokrotnie odbywał karę przebywając w celach dwuosobowych, co do których brak jest danych (przesłuchani świadkowie nie wskazują tej okoliczności), że były one powierzchniowo zbyt małe. Z uwagi na to, że Z. M. podawał, że cele mieszkalne, w których osadzony był powód były przeludnione, a nadto okoliczność ta nie była kwestionowana przez stronę pozwaną, ocenie zostanie poddany ten zarzut powoda pod kątem przesłanek odpowiedzialności strony pozwanej. Przepisy prawa karnego przewidują bowiem jako zasadę, że powierzchnia w celi więziennej powinna wynosić nie mniej niż 3 m 2 na jedną osobę (art. 110 § 2 k.k.w.), a przepis art. 248 § 1 k.k.w., który stanowił, iż w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor (...) lub (...) może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . O takim umieszczeniu należy bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Wskazany przepis miał jednak charakter incydentalny i był przy tym niekonstytucyjny (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r., SK 25/07, Dz.U. nr 96, poz. 620 z dnia 5 czerwca 2008r.). Przepis art. 248 § 1 k.k.w. zgodnie z pkt II przytoczonego Wyroku Trybunału utracił moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, tj. dnia 6 grudnia 2009r. Z dniem 6 grudnia 2009r. art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 9 października 2009r. o zmianie ustawy - Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. nr 190, poz. 1475) przepis ten został w całości uchylony. W niniejszej sprawie istotnym jest, że okres odbywania kary pozbawienia wolności przez S. R. w (...) w O., w zakresie co do którego roszczenia powoda nie uległy przedawnieniu, odnosi się do stosunkowo krótkiego okresu czasu – w stosunku do ogólnego odbywania kary przez powoda w tej jednostce – albowiem przypada na okres od 30 listopada 2009 roku do 17 lutego 2010 roku, a więc dotyczy jedynie czasu niewiele ponad dwóch miesięcy. Zważając jednak na incydentalny charakter normy art. 248 kkw oraz okoliczność, iż mógł być on stosowany jedynie w wyjątkowych sytuacjach - nie legitymizuje on, ani nie usprawiedliwia działania strony pozwanej, a w związku z tym nie ulega zatem wątpliwości, że stan taki jest stanem bezprawności w rozumieniu art. 417 k.c., której nie wyłączają również --- STRONA 15 --- działania administracji (...) polegające na informowaniu sądu penitencjarnego o aktualnym stanie przeludnienia. W tych okolicznościach nie ulega zatem wątpliwości, że stan taki jest więc stanem bezprawności w rozumieniu art. 417 k.c. Stroną pozwaną w niniejszej sprawie jest przecież nie poszczególne jednostki penitencjarne, lecz Skarb Państwa, który ponosi odpowiedzialność za dopuszczenie do powstania sytuacji przeludnienia i brak wymiernych pod względem skutków działań zmierzających do zlikwidowania owego stanu w czasie odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda. Z punktu widzenia odpowiedzialności Skarbu Państwa ocenia się również zakres tego naruszenia w każdym konkretnym przypadku. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowanej przez Polskę w 1993 r. wprowadza między innymi obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w (...) godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w (...) oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wyżej wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Wedle art. 40 nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu; zakazuje się stosowania kar cielesnych. Artykuł 40 w ustępie 4 stanowi zaś, że każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny. W artykule 47 zapisano zaś, że każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Odpowiednia norm prawna zawarta jest też w Kodeksie Karnym Wykonawczym – w art. 4 czytamy, że „kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Zakazuje się stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Skazany zachowuje prawa i wolności obywatelskie. Ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia”. Wypada także odnotować w tym miejscu przepis art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), który stanowi, że do podstawowych zadań Służby Więziennej należy „zapewnienie osobom skazanym na kary pozbawienia wolności lub tymczasowo aresztowanym przestrzegania ich praw, a zwłaszcza humanitarnych warunków, poszanowania godności, opieki zdrowotnej i religijnej". W uzasadnieniu projektu Kodeksu Karnego stwierdzono: „Myślą przewodnią nowego prawa karnego musi być ochrona godności człowieka zarówno jako pokrzywdzonego, jak i sprawcy przestępstwa (...)" (s. 1). Stąd art. 3 k.k. stanowi: "Kary oraz inne środki przewidziane w tej ustawie stosuje się z uwzględnieniem zasad humanitaryzmu, w szczególności z poszanowaniem godności człowieka." Można przyjąć, iż przepis art. 4 § 1 jest rozwinięciem tego właśnie przepisu k.k. [T. Szymanowski, Godność sprawcy przestępstwa w nowym prawie karnym, "Przegląd Więziennictwa Polskiego" 1995, nr 10, s. 29 i n.]. Podsumowując tę część rozważań ponownie podkreślić trzeba, iż warunki odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda wyrażające się w nieprzestrzeganiu ustawowej normy powierzchni mieszkalnej mogły stanowić naruszenie jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach humanitarnych. Biorąc pod uwagę domniemanie bezprawności naruszenia dóbr osobistych wynikające z przepisu art. 24 k.c., należy stwierdzić iż strona pozwana, co do zasady, ponosi odpowiedzialność za niezachowanie norm powierzchniowych przypadających na jednego osadzonego w (...) w O., które to naruszenie, trwające także w rozważanym okresie i odnoszące się do powoda mogło stanowić przyczynę jego krzywdy. --- STRONA 16 --- Przyjęcie odpowiedzialności Skarbu Państwa za naruszenie dóbr osobisty powoda, przy założeniu naruszenia ze strony (...) w O. norm powierzchniowych przypadających na jednego osadzonego, wynikających z art. 110 §2 k.k.w., nie oznacza jednak, że zasadne jest żądanie powoda zasądzenia na jego rzecz kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia. W świetle dyspozycji art. 417 k.c. przesłanka bezprawności, jest konieczną, aczkolwiek niewystarczającą przesłanką ochrony dóbr osobistych za pomocą środków majątkowych. Do warunków tej ochrony oprócz naruszenie dobra osobistego pokrzywdzonego spowodowanego bezprawnym działaniem sprawcy należą także skutki w postaci szkody materialnej lub niematerialnej (krzywdy). Innymi słowy, nie można stanu bezprawności uznać za wyłączną podstawę zasądzenia zadośćuczynienia, nawet symbolicznego. Oznacza to, że nadto konieczne jest co najmniej wskazanie, że przez ten stan doszło do naruszenia dobra osobistego powoda, i to naruszenia także w sensie subiektywnym. To bowiem, że potencjalnie istnieje możliwość naruszenia tego dobra osobistego - tj. w świetle kryteriów obiektywnych - nie oznacza, że doszło do takiego naruszenia w znaczeniu subiektywnym (w konkretnym jednostkowym przypadku). Przy ocenie, czy zostało naruszone dobro osobiste człowieka, w tym jego godność, decydują wprawdzie kryteria obiektywne, te jednak pełnią tylko i wyłącznie funkcję miernika pozwalającego na ustalenie, czy naruszona została godność osoby w świetle tzw. opinii publicznej, będącej wyrazem poglądów powszechnie przyjętych przez społeczeństwo. Kryteria obiektywne stanowią więc tylko i wyłącznie podstawę oceny naruszenia godności w sensie subiektywnym. Samo zaś twierdzenie, że doszło do takiego naruszenia o tym bowiem bynajmniej nie przesądza. Na poparcie tego stanowiska warto w tym miejscu przywołać stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uzasadnieniu powołanego wyroku z dnia 26 maja 2008r., którym stwierdzono niekonstytucyjność art. 248 § 1 k.k.w., mianowicie, że „treść zaskarżonego art. 248 § 1 k.k.w. i jego interpretacja w praktyce powoduje, że przepis ten jest niezgodny z art. 40 i art. 41 ust. 4 Konstytucji. Przeludnienie w więzieniach, na skutek stosowania zaskarżonego przepisu k.k.w., może bowiem powodować niehumanitarne traktowanie więźniów. Trudno bowiem wyobrazić sobie sytuację, w której w celi o powierzchni na osobę mniejszej niż 3 m 2 (co i tak jest standardem jednym z najniższych w Europie) można mówić o humanitarnym traktowaniu. Postulat humanitarnego traktowania zawiera także warunek prowadzenia działań wychowawczych i pomocowych, które przygotowują do życia na wolności oraz powstrzymują od powrotu do przestępstwa, a więc pozwalają zrealizować cele kary. Trybunał Konstytucyjny nie wyklucza jednak, w rzeczywiście nadzwyczajnych sytuacjach (np. nagły wzrost przestępstw i wyroków skazujących) możliwości czasowego osadzenia skazanych w celach o powierzchni na osobę mniejszej niż 3 m 2 (zgodnie z art. 110 § 2 k.k.w.)”. Z powyższego można wysnuć wniosek, iż także w ocenie Trybunału Konstytucyjnego nie zawsze - nie samo przez się - mamy do czynienia z naruszeniem godności w każdym przypadku przekroczenia normy zaludnienia celi więziennej, lecz decydują o tym okoliczności każdego konkretnego przypadku. Przepis art. 448 k.c. stanowi, między innymi, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu czyje dobro zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę, a zatem Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, bowiem przepis ten ma charakter fakultatywny i przysługuje obok innych środków wskazanych w cytowanym wcześniej art. 24 k.c., o ile środki te nie wyczerpują uprawnień osoby, której dobro naruszono. Od oceny Sądu opartej na analizie okoliczności konkretnej sprawy zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w tej właśnie formie. Zasadnicze przesłanki rozstrzygnięcia o roszczeniu opartym na art. 448 k.c. to rodzaj naruszonego dobra, intensywność naruszenia oraz jego skutków dla poszkodowanego, a także zachowanie się naruszyciela (wyrok SN z 13 czerwca 2002 r., V CKN 1421/00, niepubl.). Uwzględniając zaś krótki okres odbywania kary przez S. R. w (...) w O. oraz okoliczność że przewał on także w celach dwuosobowych – nie można przyjąć, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, a tym samym, że zasadne jest zasądzenie na jego rzecz zadośćuczynienia w kwocie 100.000 zł. Wprawdzie działania Skarbu Państwa polegające na dopuszczaniu odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia były bezprawne, nie oznacza to, iż doprowadziły one do naruszenia dobra osobistego powoda w postaci godności. W kodeksie cywilnym brak jest definicji dóbr osobistych. Według teorii obiektywnej dobra osobiste są "wartościami o charakterze niemajątkowym, wiążącymi się z osobowością człowieka, uznanymi --- STRONA 17 --- powszechnie w społeczeństwie. Granice poszczególnych dóbr osobistych krzyżują się i nie są jasno uchwytne, jednakże przedmiotem ochrony są jedynie poszczególne dobra osobiste nie zaś jedna osobowość, jedno ogólne dobro osobiste odpowiadające psychicznej integralności człowieka. Samo umieszczenie powoda w przeludnionej celi, co zostało uznane jako bezprawne działanie strony pozwanej, nie doprowadziło jeszcze zdaniem Sądu do naruszenia jego godności. Zgodzić się bowiem należy z twierdzeniem, iż samo umieszczenie w przeludnionej celi nie świadczy o naruszeniu godności powoda (por. orzeczenie SN z dnia 2.10.2007 roku, II CSK 269/07, Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2007 r., I ACa 499/07, OSAW 2009/2/128). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela bowiem poglądu, zważając na powyżej przytoczone argumenty, że umieszenie w celi o powierzchni mniejszej niż 3 mkw. na osobę może być wystarczającą przesłanką stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych i konieczności zasadzenia zadośćuczynienia (Uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów, z dnia 18 października 2011 r., III CZP 25/11, Rzeczposp. PCD 2011/244/1, Biul.SN 2011/10/6). Przepis art. 448 k.c. stanowi, między innymi, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu czyje dobro zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę, a zatem Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, bowiem przepis ten ma charakter fakultatywny i przysługuje obok innych środków wskazanych w cytowanym wcześniej art. 24 k.c., o ile środki te nie wyczerpują uprawnień osoby, której dobro naruszono. Od oceny Sądu opartej na analizie okoliczności konkretnej sprawy zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w tej właśnie formie. Zasadnicze przesłanki rozstrzygnięcia o roszczeniu opartym na art. 448 k.c. to rodzaj naruszonego dobra, intensywność naruszenia oraz jego skutków dla poszkodowanego, a także zachowanie się naruszyciela (wyrok SN z 13 czerwca 2002 r., V CKN 1421/00, niepubl.). Wprawdzie S. R. jest po raz pierwszy karany sądownie, to jednak uwzględniając, że został skazany na karę 25 lat pozbawienia wolności w związku z popełnieniem przestępstwa zabójstwa, wskazać należy, że winien on zdawać sobie sprawę, że popełniając wskazaną zbrodnię z pewnością zostanie od odizolowany od społeczeństwa i to na długie lata. Nadmienić także należy, że wprawdzie S. R. w listach do A. S. skarżył się na to, że jest mała powierzchnia cel mieszkalnych, jednakże nie podnosił, że powoduje to w jego mniemaniu jakieś szczególnie negatywne odczucia w zakresie naruszenia jego godności. O naruszeniu godności powoda w związku z umieszczeniem go w przeludnionej celi można by mówić wówczas, gdy działanie strony pozwanej wiązało się ze szczególnym poniżeniem powoda, zmierzającym do ponadprzeciętnego ośmieszenia S. R. w związku z tym faktem. Tymczasem trudno dopatrzyć się takiego działania po stronie pozwanej. Mimo bezprawności takiego stanu rzeczy, nie wynikał on ze złej woli zmierzającej właśnie do wyjątkowego upokorzenia powoda. Co należy również podkreślić, cele (...) rzadko kiedy bywają jednoosobowe (co łączy się z zakwalifikowaniem skazanych do kategorii określonej w art. 88§3 kkw), a z reguły przebywa w nich więcej niż dwóch więźniów. To właśnie ograniczenie swobody i intymności stanowi podstawową dolegliwość kary izolacyjnej, zaś godność skazanego przebywającego w (...) nie jest naruszona jeśli odpowiada uznanym normom społeczeństwa. O naruszeniu bowiem godności ludzkiej w stosunku do osoby pozbawionej wolności nie można mówić w wypadku istnienia pewnych uciążliwości lub niedogodności związanej z samym pobytem, w tym między innymi dotyczącym niższej od oczekiwanej jakości warunków sanitarnych, albowiem odnośnie warunków jednostek penitencjarnych nie powinno oczekiwać się warunków zbliżonych do domowych, albowiem nie to jest zamierzeniem i celem wykonywania kary pozbawienia wolności, tym bardziej, że odbywanie tej kary ma spełniać między innymi funkcję represji za popełnione przestępstwo, w co wpisane są pewne niedogodności. W związku z tym Sąd przyjął, że nie doszło do naruszenia żadnych dóbr osobistych powoda w związku z ewentualnym krótkotrwałym osadzeniem go w przeludnionych celach. Zdaniem Sądu, dobra osobiste powoda nie zostały naruszone także w związku z warunkami sanitarnymi panującymi w (...) w O.. Wprawdzie, jak ustalono, mogło zdarzyć się, że w niektórych celach występowało zawilgocenie, ale nie miało to charakteru uporczywego, szczególnie, że cele były ogrzewane, i problem ten dotyczył tylko niektórych pomieszczeń mieszkalnych. Nadto powód – na podstawie art. 6 kc nie wykazał, że wentylacja w celach mieszkalnych nie działała, co jego zdaniem przenosiło się na zbyt wysokie temperatury w lecie. Jak wynikało bowiem z protokołów kontroli przewodów wentylacyjnych i kominiarskich, wentylacja grawitacyjna znajdująca się w celach oraz przewody --- STRONA 18 --- kominiarskie budynku - znajdują się w stanie umożliwiającym ich dalszą eksploatację a nadto, że są cyklicznie czyszczone. Jak już była mowa powyżej, zgodnie z treścią art. 6 kc, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi określone skutki prawne. Same twierdzenia powoda o tym fakcie, są bowiem niewystarczające w świetle kwestionowania poszczególnych okoliczności przez stronę pozwaną, szczególnie, że przeprowadzone przez niezależne jednostki kontrole, niezwiązane ze stroną pozwaną, wykazały odmienny stan faktyczny, aniżeli wskazywany przez powoda. Podnieść także należy, że problem zawilgocenia, na jaki wskazywał powód nie przybierał form zagrażających jego życiu czy też zdrowiu, albowiem kolejne kontrole niezależnych instytucji państwowych (Państwowej Inspekcji Sanitarnej) także nie potwierdziły, że stan (...) w O., powoduje zagrożenie dla życia lub zdrowia osadzonych. Powód podnosił także, że warunki panujące w (...) w O. nie gwarantowały mu dostatecznych warunków higienicznych, z powodu możliwości zażywania kąpieli jedynie raz w tygodniu przez 5 – 10 minut oraz z powodu brudu w celach mieszkalnych. Twierdzenia te zmierzają jednak do czynienia zarzutu względem działań (...), które odpowiadały obowiązującym przepisom prawa. Zarzucając możliwość korzystania z łaźni, w której jest ciepła woda jedynie raz w tygodniu, powód czynił wybieg przeciwko obowiązującym w tym zakresie normom prawnym. Zgodnie bowiem z § 30 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (dz. U. z 2003 roku, Nr 152, poz. 1493) skazany korzysta co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli. Skazany zatrudniony przy pracach brudzących korzysta z odpowiednio częstszych kąpieli. Kąpiel skazanego chorego odbywa się według wskazań lekarza. S. R. nie podniósł zaś, że wymaga częstszych kąpieli aniżeli minimum zapewnione przez jednostkę penitencjarną, a w związku z tym, także z tego względu nie można uznać zarzutów powoda za zasadne. Idąc dalej, sposób organizowania kącików sanitarnych także nie mógł powodować naruszenia dóbr osobistych powoda polegających na naruszeniu jego prawa do intymności. Jak wykazały przeprowadzone w jednostce penitencjarnej kontrole, część cel mieszkalnych jest wyposażona w kącik sanitarny z miską ustępową i dostępem do zimnej wody, oddzielona murowaną ścianką, zaś część oddzielona w inny sposób. Zgodnie z treścią § 28 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia, cela mieszkalna powinna być wyposażona w łóżko dla każdego skazanego, odpowiednią do liczby skazanych ilość stołów, szafek i taboretów oraz środków do utrzymania czystości w celi. Niezbędne urządzenia sanitarne sytuuje się w sposób zapewniający ich niekrępujące użytkowanie, z zastrzeżeniem art. 110 § 3 Kodeksu, który umożliwia w (...) typu półotwartego i otwartego usytuowanie ich poza celami mieszkalnymi. Istotnym jest więc konieczność oddzielenia kącików sanitarnych w ogóle od reszty celi mieszkalnej. Ideałem byłoby, gdyby we wszystkich celach oddzielenie to odbywało się za pomocą murowanej bądź trwałej ściany. Fakt oddzielenia za proca kotary nie powoduje jednak naruszenia wskazanej wyżej normy. Zważając zaś, że powód przebywał w większości w celach mieszkalnych z kącikiem sanitarnym z zamurowaną ścianą, a nadto, że sam jego pobyt w (...) w O. trwał stosunkowo krótko, bo przez okres nieco ponad dwa miesiące, nie można mówić w jakikolwiek sposób o naruszeniu jego prawa do intymności. Powód podnosząc naruszenie jego dóbr osobistych w czasie jego osadzenia w (...) w O., podnosił także zarzut niewydolnej opieki medycznej, brak odpowiedniego wyżywienia związanego także z kwestią niedotrzymywania posiłków zgodnie z dietą, niezbędną ze względu na jego schorzenia. Zgodnie z treścią art. 109 § 1 kkw skazany otrzymuje trzy razy dziennie posiłki, o odpowiedniej wartości odżywczej, w tym co najmniej jeden posiłek gorący, z uwzględnieniem zatrudnienia i wieku skazanego, a w miarę możliwości także wymogów religijnych i kulturowych oraz napój do zaspokajania pragnienia. Skazany, którego stan zdrowia tego wymaga, otrzymuje wyżywienie według wskazań lekarza. Jak ustalono, w (...) w O. posiłki wydawane są trzy razy dziennie, są zróżnicowane, albowiem codziennie jest coś innego do jedzenia (zeznania świadka G. W. - k. 305), są ciepłe i smaczne. Nadto jak wynikało ze sprawozdań z wizytacji (...) w O., w ramach posiłków wydawane są także porcje dietetyczne. W związku z tym, nie potwierdziły się twierdzenia powoda o tym, że posiłki są śmierdzące, nie nadają się do jedzenia, zaś (...) nie podaje posiłków według niezbędnej dla skazanego diety. Nie tylko bowiem osobowe źródła dowodowe potwierdzały ciepłość posiłków, --- STRONA 19 --- czy także ich odpowiednie walory smakowe, ale przede wszystkim kontrola Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie wykazała jakichkolwiek zagrożeń w związku z nieprawidłowym ich przyrządzaniem, niewłaściwą jakością produktów używanych do ich przygotowywania, czy też niewłaściwych warunków sanitarnych panujących w kuchni więziennej. Fakt, że powód był niezadowolony ze smaku potraw nie może być zarzutem stawionym administracji (...), albowiem nie ponosi ona odpowiedzialności za subiektywne przekonania osoby, które wynikają z nadmiernie wygórowanych oczekiwań dotyczących walorów smakowych potraw. Nie można także pominąć okoliczności, że w 2009 roku nie złożono ani jednej skargi, w związku z niewłaściwym wyżywieniem w (...), co potwierdza prawidłowość i odpowiednie walory smakowe wydawanych posiłków. Podkreślić należy, że S. R. podnosząc zarzut braku odpowiedniej dla jego stanu zdrowia diety, nie wykazał przede wszystkim, że diety takiej wymaga. Posiłki podawane w (...) w O. – co wynika ze sprawozdań z wizytacji tej jednostki penitencjarnej - spełniają wszelkie normy wyżywienia wskazane w przepisach wykonawczych. Wartość kaloryczna posiłków (wartość dzienna) nie była mniejsza niż 2.800 kcal, a nadto dostępne są także prócz normy podstawowej, także normy dietetyczne posiłków. Zgodnie bowiem z §1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w (...) i (...) (Dz. U. z 2003, Nr 167, poz. 1633) wartość dziennej normy wyżywienia, zwana dalej "wartością dzienną", powinna zawierać nie mniej niż 2.800 kcal w artykułach żywnościowych dla osadzonych w wieku do ukończenia 18. roku życia, a dla pozostałych nie mniej niż 2.600 kcal. Wedle zaś treści § 3 ust. 1 rozporządzenia o przyznaniu osadzonemu jednej z diet, o których mowa w § 2 ust. 2 pkt 2, decyduje lekarz, który określa również okres czasu, na jaki zleca określoną dietę. S. R. podnosił także zarzut niewłaściwego funkcjonowania kantyny, co wywodził z faktu wygórowania cen w kantynie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że powód nie podniósł, jakie dobro osobiste zostało naruszone tym, że w kantynie więziennej towary sprzedawane są, według niego po zawyżonej cenie. Nadto trudno dopatrzyć się naruszenia tym godności powoda, czy też inne dobra osobistego, tym bardziej, że także w warunkach wolnościowych, co należy do zasad wolnego ryku, produkty nie są sprzedawane w jednakowej cenie. Kantyna więzienna nie jest bowiem dyskontem, gdzie dokonuje się zakupów po promocyjnych cenach. Zgodnie z treścią art. 113a § 1 kkw skazany ma prawo co najmniej trzy razy w miesiącu dokonywać zakupów artykułów żywnościowych i wyrobów tytoniowych oraz innych artykułów dopuszczonych do sprzedaży w (...), za środki pieniężne pozostające do jego dyspozycji w depozycie. W związku z treścią wskazanego przepisu obowiązkiem administracji (...) jest jedynie zapewnienie skazanym możliwości dokonywania zakupów w kantynie więziennej, kwestia zaś cen produktów nie stanowi naruszenia jakichkolwiek norm ze strony administracji (...) w O.. Odnośnie zarzutów powoda co do niewłaściwego funkcjonowania służby zdrowia w (...), brak było jakichkolwiek podstaw do przyjęcia twierdzeń powoda za zasadne, albowiem powód nie udowodnił, zgodnie z art. 6 kc, prawdziwości swoich twierdzeń. Samo powoływanie się na powyższe okoliczności, w świetle kwestionowania tych okoliczności przez stronę pozwaną jest niewystarczające dla uznania określonego faktu za udowodniony, szczególnie, by dokonywać ocen prawidłowości leczenia pacjentów koniecznym jest posiadanie wiadomości specjalnych, z zakresu medycyny, których S. R. nie posiada. Istotnym jest także, że S. R. nie wskazał nawet, w związku z jakich schorzeniem był leczony w (...), a wobec tego przyjąć należy, iż zarzut dotyczący funkcjonowania ambulatorium w jednostce penitencjarnej, w której zatrudniony jest niezbędny personel medyczny, mają jedynie charakter instrumentalny, powołany jedynie w celu dochodzenie roszczeń w ramach przysługujących mu uprawnień. Jak ustalono w (...) w O. skazani mają dostęp biblioteki, mogą korzystać ze spacerów, zajęć sportowych, brać udział w konkursach tematycznych, zajęciach w świetlicach, korzystać z kursu angielskiego dla skazanych, kursu aktywnego poszukiwana pracy czy także brać udział w pogadankach i prelekcjach radiowęzłowych. Fakt możliwości korzystania z hali sportowej potwierdził także M. N. (k. 372/v) wskazując, że: „raz w tygodniu wołali na jakąś hale”. Wobec tego, także to twierdzenie S. R. uznać należy za nieudowodnione i niezasadne. --- STRONA 20 --- Zgromadzony materiał dowodowy, zawnioskowany przez powoda S. R. celem wykazania poniżającego traktowania skazanych przez funkcjonariuszy Służby Więziennej nie doprowadził do wykazania tej okoliczności. Jedynie świadek M. N. wskazywał na okoliczność grożenia powodowi przez wychowawcę, co do której części zeznań Sąd nie dał wiary z przyczyn wskazanych przy okazji dokonywania oceny zeznań wskazanego świadka. Same zaś twierdzenia powoda są bowiem niewystarczające, szczególnie, że powód poza ogólnikowymi sformułowaniami dotyczącymi bicia skazanych, nie przytoczył żadnej konkretnej sytuacji dotyczącej jego osoby. Nie potwierdziły się także jego twierdzenia odnośnie popełniania samobójstw przez skazanych w związku z poniżającym traktowaniem ich przez funkcjonariuszy Służby Więziennej, albowiem, jak wynika ze sprawozdania z wizytacji (...) w O. - odnośnie 2009 roku nie odnotowano ani jednego aktu samobójczej śmierci. Wprawdzie zdarzyło się 5 prób samobójczych, to jednak brak jest dowodów ku temu, że miały one związek z niewłaściwym traktowaniem skazanych przez administrację (...). Sam zaś powód nie podnosił, iż próbował targnąć się na swoje życie w związku z podnoszonymi okolicznościami. Skoro bowiem S. R. dochodzi określonych roszczeń na swoją rzecz, winien wykazać, że w jego dobrach osobistych, a nie w dobrach innych skazanych, doszło do określonych naruszeń. Odnosząc się z kolei do twierdzeń S. R., że naruszającym jego godność osobistą i poczucie bezpieczeństwa było osadzenie go z osobami zdemoralizowanymi oraz skazanymi za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, wskazać należy, że nawet przy przyjęciu, że taka sytuacja miała miejsce w czasie odbywania przez niego kary w (...) w O., trudno mówić o jakichkolwiek nieprawidłowościach w działaniach administracji wskazanej jednostki penitencjarnej. Zgodnie bowiem z treścią art. 82 § 1 kkw w celu stwarzania warunków sprzyjających indywidualnemu postępowaniu ze skazanymi, zapobieganiu szkodliwym wpływom skazanych zdemoralizowanych oraz zapewnieniu skazanym bezpieczeństwa osobistego, wyboru właściwego systemu wykonywania kary, rodzaju i typu (...) oraz rozmieszczenia skazanych wewnątrz (...) - dokonuje się ich klasyfikacji. Zgodnie z treścią §2 wskazanego artykułu, klasyfikacji skazanych dokonuje się mając na względzie w szczególności: płeć, wiek, uprzednie odbywanie kary pozbawienia wolności, umyślność lub nieumyślność czynu, czas pozostałej do odbycia kary pozbawienia wolności, stan zdrowia fizycznego i psychicznego, w tym stopień uzależnienia od alkoholu, środków odurzających lub psychotropowych, stopień demoralizacji i zagrożenia społecznego, rodzaj popełnionego przestępstwa. Jak ustalono zaś, S. R. odbywa karę 25 lat pozbawiania wolności za przestępstwo zabójstwa. Fakt dopuszczenia się powyższego czynu zabronionego już sam w sobie świadczy o wysokim stopniu demoralizacji powoda, a wobec tego zarzut umieszczania go w celi z osobami o wysokim stopniu zdemoralizowania świadczy jedynie o prawidłowości takiego działania administracji (...) w O., skoro samego S. R. można bez żadnych wątpliwości do grupy takich osób zaliczyć. Mając na uwadze powyższe okoliczności, wskazać trzeba, że S. R. instrumentalnie traktuje przysługujące mu uprawnienia do dochodzenia zadośćuczynienia i odnosi się do nich nie w kategorii dochodzenia roszczeń w ramach przysługujących mu uprawnień, ale jako sposób pozyskania pieniędzy. Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego, brak było przesłanek do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, które wynikało z osadzenia go w celi, w której nie były zachowane normy metrażowe wynikające z art. 110 §2 k.k.w, ani także innych wskazanych przez powoda. Dobra osobiste powoda nie zostały bowiem naruszone działaniami, które to działania stanowiły indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represję. Warunki, w jakich powód mieszkał w (...) w O., dotyczyły wielu osadzonych. Mimo, iż fakt przeludnienia był bezprawnym działaniem ze strony pozwanego Skarbu Państwa, to jednak okoliczność ta, zdaniem Sądu nie naruszała jego dóbr osobistych w postaci godności człowieka, albowiem stopień tych naruszeń nie przybrał takiej formy, aby można przyjąć, że S. R. został osadzony w niegodziwych czy nieludzkich warunkach. Powyższe okoliczności i sposób realizowania przez powoda swojego prawa podmiotowego pozwalają również wypowiedzieć twierdzenie, że powództwo jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a zatem i z tych przyczyn nie zasługuje na uwzględnienie, na co wskazuje treść art. 5 k.c. --- STRONA 21 --- Z tych też przyczyn oddalono powództwo w punkcie I sentencji wyroku jako niezasadne. Rozstrzygnięcie o kosztach oparto na treści art. 98 k.p.c. i zasądzono od powoda na rzecz strony pozwanej Skarbu Państwa – (...) kwotę 3600 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (§ 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Dz.U. nr 163, poz. 1348 z późn. zm.). Zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia bowiem strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi (art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. nr 167, poz. 1398 z późn. zm.) – w związku z tym orzeczono jak w punkcie II wyroku. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji wyroku. Zarządzenie: 1) odnotować, 2) odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć powodowi pouczając o sposobie wniesienia apelacji, 3) kal. 14 dni.