Wyrok I C 2472/12

--- STRONA 1 --- WIELESĆ KAGCĄ — OT K Podane l , * ZST ZA . Sygn. akt I C 2472/12 , RC : . ZZA SĘ e WYROK , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Fi Dnia 5 grudnia 2016 roku Sąd Rejonowy dla W(...) P(...) P(...) w W(...) I Wydział Cywilny , w składzie: Przewodniczący: SSR Magdalena Jardzewska Protokolant: Magdalena Witkowska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2016 roku w W(...) na rozprawie sprawy z powództwa M[...) J(...) przeciwko S(...) P(...) - D(...) A(...) Ś(...) W(...) -G(...) w W(...) o zapłatę . . I. zasądza od pozwanego S(...) P(...) - D(...) A...) Ś(...) W(...) - G(...) w W(...)na rzecz powoda M(...)J(...) kwotę 1.000 złotych (tysiąc złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 22 maja 2014 roku do dnia zapłaty; IL. oddala powództwo w pozostałym zakresie; IIL. nie obciąża powoda M(...) J(...) kosztami procesu; IV. przyznaje radcy prawnemu P(...) G(...) kwotę 2.952 złotych (dwa tysiące dziewięćset pięćdziesiąt dwa złote) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi M(...)J(...) wraz z kwotą 23% podatku VAT i nakazuje ją wypłacić z sum S(...) P(...) - kasa S(...)R(...) dla W(...) P(...) P(...) wW(...); V. nieuiszczone koszty sądowe przejmuje Skarb — Państwa. UZASADNIENIE Pozwem z dnia 27 sierpnia 2012 r. powód - M(...) Jv wniósł o zasądzenie od S(...) P(...) - D(...) A(...) Ś(...) W(...) G(...) w W(...) kwoty 50.000 złotych wraz ż odsetkami ustawowymi od chwili wystąpienia przeludnienia do dnia zapłaty. Uzasadniając wskazał, że dochodzona kwota stanowi zadośćuczynienie ża , przebywanie w przeludnionej celi na'skutek stosowania art. 248 k.k.w. i związane z tym dolegliwości - brak intymności, agresję, brak klimatyzacji a w związku z tym --- STRONA 2 --- prywatności. Wskazał, że w AŚ W(...)G(...) przebywał od dnia 11 stycznia 2012r. a ' powierzchnia celi wnosiła mniej niż 3? m. Ponadto w celi nie było klimatyzacji nawet + przy temperaturze powietrza powyżej 30* C, toaleta nie miała zamykanych drzwi, w celi w której są też spożywane wszystkie posiłki unosił się fetor, oświetlenie celi żarówką 25W przy powierzchni od 13 do 15 m* nie było wystarczające i paliło się całą dobę, a osadzeni w celi byli dobrani w sposób przypadkowy — bez względu na wieki zainteresowania. Okoliczności te uzasadniają w ocenie powoda zasądzeniu mu zadośćuczynienia za krzywdę wywołaną przebywaniem w tych warunkach, a polegająca na dyskomforcie, spadku wagi, poczuciu poniżenia (pozew k. 1-lv.; pismo k.15). Pozwany w odpowiedzi na pozew z dnia 3 czerwca 2014 r. wskazał, że roszczenie powoda jest bezpodstawne i wniósł o jego oddalenie. Zaznaczył, że powód był osadzony w A(...) Ś(...) W(...) G(...)w W(...) do dnia 27 października 2012 r. Ponadto wskazał, że przywołany art. 248 k.k.w. utracił moc przed osadzeniem powoda w AŚ W(...)G(...) i nigdy nie mógł być wobec niego zastosowany. Wyjaśnił, że w czasie gdy powód przebywał na ternie AŚ W(...)-G(...) nie występowało przeludnienie cel. Pozwany przyznał, że w celach nie ma zainstalowanej klimatyzacji, ale znaczył, że nie stanowi to naruszenia standardu demokratycznego państwa. Zaznaczył, że klimatyzacji nie ma także w pomieszczeniach administracji A(...). Wskazał, że kącik sanitarny nie posiada drzwi zamykanych, ale takie jego urządzenie jest zgodne z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (odpowiedź na pozew k. 104-104v.) Sąd ustalił następujący stan faktyczny: M(...) J(...) przebywał w A(...) Ś(...)W(...)G(...) w okresie od 11 stycznia 2012 r. do 27 października 2012 r. W tym okresie był osadzony w kolejnych celach: - od.dnia 11 stycznia do dnia 13 stycznia 2012 r. w celi 401 o pow. 14,6 m* wraz 2 innymi osadzonymi w tym samym czasie, - od dnia 13 stycznia do dnia 13 lutego 2012 r. w celi 403 o pow. 16,67 m? wraz z 3 osadzonymi równolegle, --- STRONA 3 --- - oddnia 13 lutego 2012 r. do dnia 5 marca 2012 r. w celi 427 o pow. 15,95 m? wraz 7 z nim osadzonych nierównocześnie było 3 innych więźniów a ponadto w okresie od , dnia 13 lutego do dnia 29 lutego 2012 r. czwarty więzień, - od dnia 5 marca do 6 marca 2012 r. w celi 504 o pow. 11,15 m? wraz z innym osadzonym, - od dnia 6 marca do dnia 19 marca 2012 r. w celi o pow. 13 m? wraz z nim osadzonych równocześnie było dwóch innych skazanych, - od dnia 19 marca do dnia 7 maja 2012 r. w celi 539 o pow. 16,87m* wraz z nim osadzonych równolegie było 3 innych skazanych, ” - od dnia 7 maja do dnia 26 czerwca 2012 r. w celi 434 o pow.15,44m* wraz z nim osadzonych równolegle było 3 innych skazanych, - od dnia 17 lipca do dnia 23 lipca 2012 r. w celi 301 o pow. 13,23 m* wraz z nim osadzonych równolegle było 3 innych skazanych, ' - od dnia 23 lipca do dnia 14 września 2012 r. w celi 427 o pow. 15,95 m* wraz z nim osadzonych równolegle było 4 skazanych, - od dnia 14 września do 17 października 2012 r. w celi 419 o pow. 15,12 m? wraz z nim osadzonych równolegle było 3 innych skazanych, - od dnia 17 października do dnia 22 października 2012 r. w celi 428 o pow.14,15 m” wraz z nim osadzonych równolegle było 3 innych skazanych. Dowody: notatka służbowa - k.150-156. przesłuchanie powoda - k. 34 1v-342. Wszystkie cele w czasie osadzenia powoda wyposażone były w sprzęt kwaterunkowy przewidziane przez obowiązujące przepisy. W skład każdej celi wchodził wydzielony kącik sanitarny wyposażony w wc oraz umywalkę z bieżącą wodą. Kącik sanitarny w pawilonach C i D był w pełni zabudowany, naotomiast w pawilonie E wykonany w formie konstrukcji metalowej. Kącik sanitarny w celi 324 w okresie czerwiec-lipiec 2012 r. nie wytłumiał dźwięków, bo nie posiadał drzwi, a jedynie przesłonę materiałową. Stan wyposażenia udostępnianego więźniom był zły — stare, zdezelowane. 'W celi była wilgoć i grzyb. Odczuwalne były zmiany temperatur. : Dowody: notatka urzędowa k. 159; zeznania świadka G(...) G(...) k. 21 akt I Cps (...); --- STRONA 4 --- zeznania świadka W(...) M(...) k.9-10 akt I Cps (...); 7 przesłuchanie powoda k. 341v-342. W celi 539 wilgoć i zagrzybienie było widoczne na całej ścianie zewnętrznej, tj. od okna. Ścinaki oddzielające wc były za niskie. Przy umywalce nie było lustra. Nieprzyjemny zapach z kącika sanitarnego rozchodził się po całym pomieszczeniu. Dowody: zeznania B(...) G(...) k.70-73 akt I Cps (...); przesłuchanie powoda k. 341 v-342. ' W celi 301 w lipcu 2012 roku toaleta była odmurowana od reszty pomieszczenia, ale nie posiadała drzwi. Ponadto była wilgoć i grzyb na suficie przy oknie. Zapach z kącika sanitarnego rozchodził się po celi. Kącik nie tłumił dźwięków. "Temperatura w celi zmieniała się wraz z warunkami atmosferycznymi za oknem. Dowody: zeznania świadka R(...) H(...) k. 22 akt odezwy I Cps (...); zeznania świadka P(...) P(...) k.15v-16 akt odezwy I Cps (...); przesłuchanie powoda k. 341 v-342. W celi 427 panowała wilgoć i grzyb. Stan kącika sanitarnego był zły — stary sedes, odgrodzony ścianką, ale bez drzwi. Wisiała firanka zastępująca drzwi. Zapach fekaliów rozchodził się po celi zwłaszcza w okresie letnim. Dowody: zeznania świadka M(...) S(...) k. 16-16v akt I Cps (...); przesłuchanie powoda k. 341 v-342. Ciepła woda w celach była dostępna tylko w określonych godzinach porannych i wieczornych celem umożliwienia toalety i pozmywania naczyń. Dostęp do wody zimnej był nieograniczony. W celach była wentylacja grawitacyjna tj. kratka. Wykonywano obowiązkowe przeglądy ciągów wentylacyjnych, ale pomimo to silny zapach fekaliów unosił się w celach. " Dowód: zeznania świadka N(...) A(...) k.341-341v. , notatka służbowa k. 159; protokoły kontroli przewodów kominiarskich k.160-162; --- STRONA 5 --- przesłuchanie powoda k. 341 v-342. | Stan instalacji sanitarnej w A(...)Ś(...) W(...) G(...)w 2012 r. był niezgodny z ” zasadami sztuki budowlanej konstrukcji instalacji sanitarnej. Zgodnie z 8 79 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie drzwi łazienki powinny otwierać się na zewnątrz pomieszczenia, mieć 80 cm szerokości i wysokość 2 m w świetle ościeżyny, a w dolnej części otwory o sumarycznym przekroju nie mniejszym niż 0,022 m*. Tymczasem w celach, w czasie gdy przebywał w nich powód pomiędzy kącikiem sanitarnym a celą nie było drzwi,a w efekcie nie było prawidłowej wymiany powietrza z powodu zmiany kubatury pomieszczenia do wentylacji. Dowód: opinia techniczna biegłego sądowego rzeczoznawcy budowlanego k.260-262v. Powyższe ustalenia faktyczne Sąd poczynił na podstawie powołanych wyżej dowodów z dokumentów, tj. notatek służbowych sporządzonych przez funkcjonariuszy Służby Więziennej a także zeznaniach świadków: N(...)A(...), B(...) G(...), G(...) G(...). W(...) M(...), P(...) P(...), M(...) S(...), R(...) H(...) oraz przesłuchania powoda. Sąd dał wiarę zeznaniom słuchanych w sprawie świadków w zakresie w jakim zgodnie potwierdzają oni, że cele w których przebywali razem z powodem były zawilgocone i zagrzybione z powodu nieszczelnych okien i braku należytej wentylacji. Z zeznań wszystkich świadków, a także przesłuchania powoda wynika, że w celach, w. których przebywali kącik sanitarny nie posiadał drzwi, a ich funkcję pełniła materiałowa zasłonka. Ponadto kącik nie tłumił dźwięków, a w konsekwencji każdorazowe wykonywanie czynności fizjologicznych związane było z poczuciem dyskomfortu, wstydu i braku minimalnej intymności. Za wiarygodne i spójne z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym Sąd uznał zeznania wskazanych powyżej świadków co do zapachu fekaliów unoszącego się celi, nasilenia drażniących zapachów w okresie letnim. Oceniając wiarygodność wskazanych" świadków, którzy wraz z powodem przebywali w poszczególnych celach Sąd miał na uwadze, że obecnie osoby te przebywają w różnych zakładach karnych, a zatem nie mogły ustalić wspólnej wersji. Ponadto pomimo przebywania w różnych celach " zgodnie wskazywali na te same elementy będące źródłem złych warunków sanitarnych i szczegółowo je opisywali tj. brak prawidłowo zabudowanego kącika --- STRONA 6 --- : sanitarnego, zapach fekaliów wypełniający pomieszczenia. Okoliczności te znajdują ” potwierdzenie także we wnioskach przeprowadzonego w sprawie dowodu z opinii biegłego sądowego, a także zostały przyznane przez pozwanego w notatce urzędowej 7 z dnia 17 marca 2015 r. (k.159). W tym kontekście Sąd uznał za wiarygodny dowód z przesłuchania powoda, bowiem jest on spójny z zeznaniami przesłuchanych w sprawie świadków. Dokonując ustaleń co do nieprawidłowości budowy i działania sieci sanitarnej w AŚ W(...)- G(...) w okresie gdy przebywał tam powód, Sąd oparł się na dowodzie z opinii biegłego sądowego rzeczoznawcy budowlanego. Sporządzona opinia jest logiczna i spójna. Biegły przeprowadził oględziny na miejscu, a także wykorzystał dokumentację udostępnioną przez pozwanego. Wnioski opinii ani sposób jej sporządzenia nie były kwestionowane przez strony, a Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania ich z urzędu. Zeznania świadka A(...)D(...) Sąd uznał, za nieprzydatne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, bowiem świadek przyznała (k.329 i nast.), że nie pamięta w jakim stanie były cele w AŚ W(...) - G(...) w okresie kiedy przebywał tam powód. Świadek nie potrafiła podać żadnych informacji o stanie kącika sanitarnego, wentylacji czy temperaturach w celach, pomimo, że jak przyznała zatrudniona była w dziale kwatermistrzowskim odpowiedzialnym za warunki w pomieszczeniach w których przebywali osadzeni. Świadek przebywała w tamtym okresie na długim urlopie. Także zeznania świadka M(...) B(...) — pracownika pozwanego okazały się nieprzydatne dla ustaleń faktycznych sprawy, z uwagi na ich ogólnikowość i brak skonkretyzowania w czasie. Świadek wypowiadał się o przeprowadzonych kontrolach, mechanizmie kontroli i nadzoru warunków w jakich przebywają osadzeni. Świadek w sposób lakoniczny opisywał okoliczności przedmiotowej sprawy, wskazując, że stan cel nie był mu osobiście znany, bo odpowiadał za nie inny dział administracji pozwanego. Świadek nie pamiętał czy osadzeni składali skargi na stan sanitarny i warunki w celach. Sąd zważył, co następuje: Powództwo okazało się zasadne i podlegało uwzględnieniu w części. . Powód wnosił o zasądzenie zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, w szczególności godności osobistej i prawa do godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, na skutek warunków panujących w " A(...)Ś(..)W(...)-G(...). Powód w dostatecznie wyraźny sposób wskazał podstawę faktyczną roszczenia o zadośćuczynienie: naruszenie jego dóbr osobistych w postaci --- STRONA 7 --- w postaci godności oraz prawa do prywatności, a szczególnie intymności. Powód ” wskazał na naruszenie prawa do humanitarnego traktowania poprzez osadzenie w - przeludnionej celi, co spowodowało u niego cierpienie fizyczne i psychiczne. Istotnym elementem twierdzeń powoda było niezapewnienie właściwego oddzielenia urządzeń sanitarnych od reszty pomieszczenia przeznaczonej do spania, odpoczynku i spożywania posiłków, niewłaściwe ogrzewanie i zagrzybienie ścian celi w zimie. Obowiązkiem Sądu było rozpoznanie żądań powoda w oparciu o właściwą podstawę prawną, którą stanowią art. 417 k.c., art. 23 kc.,art.24 kciart. 448 k.c. Treść art. 23 k.c. wskazuje na to, że dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego i to niezależnie od ochrony przewidzianej przez inne przepisy. W przepisie tym podano otwarty katalog chronionych dóbr osobistych, do których niewątpliwie należą również godność i prawo do humanitarnego traktowania. Przy czym ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, nie może być dokonana według miary indywidualnej wrażliwości osoby, która czuje się dotknięta zachowaniem innej osoby, ale musi być dokonana przy stosowaniu kryteriów obiektywnych (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 sierpnia 1996, IACr 341/96, OSA nr 7-8 z 1997 r., poz. 43). października 2001 r., V CKN 195/01, LEX nr 53107). Wynikająca z art. 417 k.c. oraz zart. 77 Konstytucji RP odpowiedzialność Skarbu Państwa jest odpowiedzialnością za samo naruszenie prawa przy wykonywaniu władzy publicznej, jest oderwana od zawinienia. Delikt ten obejmuje zaniechania ze strony organu państwowego lub samorządowego, jeżeli ciążył na nim obowiązek działania wyznaczony przez obowiązujące przepisy prawa. Również przepisy art. 24 k.c.i 448 k.c. stanowiące podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych, nie wymagają dla obciążenia sprawcy tego naruszenia wykazania po : jego stronie winy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania (zob. uchwała SN z dnia 18 października 2011 r., III CZP 25/11; G. Bieniek [w:] Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga trzecia. Zobowiązania, t. 1, Warszawa 2005, s. 431, Z. Strus [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, tom II, art. 353-1088. Praktyczny komentarz z orzecznictwem, Warszawa 2005, s. 187; P. Granecki, Odpowiedzialność sprawcy szkody niemajątkowej na podstawie art. 448 kc, SP2002, nr2,s. 94in.; A. Śmieja, Z problematyki odpowiedzialności uregulowanej w art. 448 k.c. [w;] Księga pamiątkowa ku czci Profesora Adama Szpunara, pod red. M. Pyziak-Szafnickiej, Kraków 2004, s. 297 i n.). ” - Podkreślił to również Europejski Trybunał Praw Człowieka w orzeczeniach wydanych na gruncie art. 3 Konwencji Europejskiej Praw Człowieka wskazując, że to --- STRONA 8 --- na Państwie spoczywa ciężar wykazania, że doznane przez osadzonego w zakładzie 7 karnym cierpienia i urazy nie zostały spowodowane postępowaniem władz (zob. wyrok ETPCz z dnia 4 grudnia 1995 r. w sprawie nr 42/1994/289/591 oraz decyzja ETPCz ” z dnia 13 listopada 2003 r. w sprawie O. przeciwko Polsce). Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 lutego 2007 r. (V CSK 431/06) zgodnie z art. 30 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium realizując swoje' zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust.1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowanej przez Polskę w 1993 r. (Dz. U z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust.1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41, ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wyżej wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Europejski Trybunał Praw Człowieka rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności uznał za obowiązek Państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu --- STRONA 9 --- zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych " i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (zob. wyrok ETPCz z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga 8224/78; wyrok ETPCz z dnia 12 stycznia 1995 r., ” skarga 21915/93; por. wyrok ETPCz z dnia 9 marca 2006 r., skarga nr 73786/01, wyrok ETPCz z dnia 19 kwietnia 2001 r., skarga nr 28524/95). Natomiast w orzeczeniu z dnia 6 marca 2001r. (skarga nr 40907/98) Trybunał uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą ilością łóżek, brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. "Takich warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności, co wynika także z art. 110 $ 2 k.ki.w., w którym polski ustawodawca, dostosowując przepisy dotyczące wykonania kary 'pozbawienia wolności do wyżej wskazanych norm prawa europejskiego, zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych. Wskazano tam m.in., iż cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny Zgodnie z art. 48 1 k.k.w. kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Zakazuje się stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Paragraf 2 tego artykułu stanowi, że skazany zachowuje prawa i wolności obywatelskie. Ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. Postępowanie poniżające, to takie, którego celem jest zastraszenie ofiary i wzbudzenie u niej poczucia niższości (zob. A. Rzepliński, Wolność od tortur. Standard międzynarodowy i standard polski |w:] Zapobieganie torturom w instytucjach izolacyjnych Europy Centralnej i Wschodniej. Wybrane Zagadnienia. Raport z działalności Programu - Grupa Polska, pod redakcją A. Rzeplińskiego iK Wilamowskiego, Warszawa 2006, s. 17) W doktrynie wskazano, że nie każde cierpienie wywołane działaniem organów ścigania czy wymiaru sprawiedliwości jest torturą. Pojęcie tortur „nie obejmuje bólu, lub cierpienia wynikających jedynie ze zgodnych z prawem sankcji, nieodłącznie związanych z tymi sankcjami lub wywołanych przez nie przypadkowo”. Bóli cierpienie wynikające z sankcji nie mogą jednak przekraczać, tego co nieuniknione. Poważne - przeludnienie i prymitywne warunki sanitarne aresztu policyjnego, aresztu śledczego lub każdego innego pomieszczenia, w których izolowane są osoby wbrew własnej woli --- STRONA 10 --- stanowią niewątpliwe przekroczenie tej bariery. Dodatkowo należy brać pod uwagę " poniżające oddziaływanie takich warunków w stosunku do osób, które nie zostały jeszcze skazane prawomocnym wyrokiem, a zatem które obejmuje ochrona płynąca z 7 zasady domniemania niewinności w postępowaniu karnym (zob. A. Rzepliński, jw., s. 18; wyrok ETPCz z 15 lipca 2002 r., skarga nr 47095/99; wyroku ETPCz z 15 lutego 2002 r., skarga nr 25196/94; E. Bieńkowska, A. Kremplewski, Zakaz tortur w prawie międzynarodowym [w:] Prawa człowieka a policja. Problemy teorii i praktyki, red. A. Rzepliński, Legionowo 1994, s. 209-250; B. Gronowska, Wolność od tortur [w:] Prawa człowieka i ich ochrona. Toruń 2005, s. 251). , Europejski Trybunał Praw Człowieka w uzasadnieniach wyroków z dnia 22 października 2009 r. w sprawach O. przeciwko Polsce (skarga nr 17885/04) oraz S.przeciwko Polsce (skarga nr 17599/05) podkreślił, że artykuł 3 Konwencji dotyczy jednej z najbardziej podstawowych wartości społeczeństwa demokratycznego. Niezależnie od okoliczności i zachowania ofiary zakazuje on jednoznacznie tortur, poniżającego oraz nieludzkiego traktowania i karania. W uzasadnieniu wyroku w sprawie nr 17885/04 Europejski Trybunał Praw Człowieka podkreślił, że problemy finansowe państwa nie mogą uzasadniać istnienia takich warunków w więzieniach, które stanowią zanegowanie zakazu płynącego z art. 3 Konwencji (zob. m.in. wyrok ETPCz z 29 kwietnia 2003 r. w sprawie 39483/98). Jest bowiem obowiązkiem Państwa stworzenie takich warunków w więzieniach, które zapewnią poszanowanie godności osób skazanych, pomimo trudności finansowych państwa. W przypadku, kiedy państwo nie jest w stanie spełnić tego obowiązku i zapewnić warunków pozostających w zgodzie z art. 3, powinno ono złagodzić surową politykę karną i zmniejszyć liczbę osób osadzonych lub zastosować wobec nich inne środki karne. Trybunał wskazał, iż składanie powództw cywilnych przeciwko Skarbowi Państwa nie jest środkiem do rozwiązania problemu przeludnienia w więzieniach. Zdaniem Trybunału oceniając, czy traktowanie powinno zostać uznane za poniżające, należy wziąć pod uwagę kilka czynników: czy osiągnęło ono pewien stopień dolegliwości, czy jego celem było poniżenie i upokorzenie ofiary oraz czy jego skutki naruszyły jej godność. Badając pierwszą z powyższych przesłanek - minimalny, poziom dolegliwości traktowania - należy rozpatrzeć wszystkie okoliczności sprawy, takie jak: czas jego trwania, fizyczne i psychiczne konsekwencje, a także, w niektórych przypadkach, wiek, płeć i stan zdrowia ofiary. Kolejnym czynnikiem, który jest istotny z punktu widzenia oceny traktowania, jest jego cel. Jednak nawet w przypadku braku stwierdzenia skonkretyzowanego celu niewłaściwego traktowania nie wyklucza się --- STRONA 11 --- możliwości naruszenia artykułu 3 Konwencji. Ostatnią przesłanką jest naruszenie 7 godności ofiary, którą, zdaniem Trybunału, należy badać w kontekście negatywnego wpływu na jej osobowość (zob. uzasadnienia ww. wyroków 22 października 2009 r.) ” Ważnym czynnikiem, na podstawie którego rozpatrywana jest sprawa, jest w szczególności czas, przez jaki osadzony był umieszczony w warunkach, które jego zdaniem doprowadziły do nieludzkiego i poniżającego traktowania, a tym samym naruszyły jego dobra osobiste. W uzasadnieniach wyroków z dnia 22 października 2009 r. Trybunał podkreślił, iż sam fakt występowania zjawiska skrajnego braku przestrzeni w celi mieszkalnej jest przesłanką do stwierdzenia poniżającego traktowania osadzonego. Zgodnie z linią orzeczniczą Trybunału za taką sytuację uznawano przypadki, w których osadzony przebywał w celi mieszkalnej, której powierzchnia, przypadająca na jednego więźnia była mniejsza niż 3 m2. (por. uchwała SN z dnia 18.10.2011 r., III CZP 25/11) . Natomiast w sprawach, w których brak przestrzeni nie był tak rażący, Trybunał brał pod uwagę inne czynniki, wpływające na warunki osadzenia, takie jak: odpowiednie warunki higieny, dostęp do naturalnego światła, właściwa wentylacja, możliwość skorzystania z toalety w warunkach zapewniających poszanowanie prywatności. iso (Stec Podkreślić należy, że minimalna powierzchnia mieszkalna przewidziana w art. 110 k.k.w. należy do najniższych w systemach penitencjarnych państw europejskich. I tak przykładowo wynosi ona: w Austrii - 6 m2, w Belgii - 9 m2, w Bośni i Hercegowinie - 4 m2, na Cyprze - 9,5 m2, w Czechach - 3,5 m2, w Danii - 6-7 m2, w Finlandii - 7 m2, w Grecji - 10 m2, w Hiszpanii - 6 m2, w Holandii - 10 m2, w Irlandii - 6-10 m2, w Islandii - 6-10 m2, w Niemczech - 7 m2, w Norwegii - 6-10 m2, w Portugalii - 7 m2, w Turcji - 8-9 m2 , we Włoszech - 9 m2, w Rumunii - 6 m2, w Chorwacji - 8 m2, w Bułgarii - 6 m2 (takie dane przytoczył Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 maja 2008 r., SK 25/07, Lex nr 380071). Należy również mieć na uwadze, że mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r., SK 25/07, Lex nr 380071 jako niezgodny z art. 40, art. 41 ust. 4 iart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej utracił moc art. 248 8 1 k.k.w. zezwalający na tymczasowe odstąpienie od normy wyrażonej art. 110 kw. lene Przenosząc powyższe rozważana na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że w celach, w których powód przebywał w A(...) Ś(...) W(...) - G(...) nie zapewniono * powodowi możliwości korzystania z właściwie oddzielonego od pozostałej części celi węzła sanitarnego. Biorąc pod uwagę współczesne standardy sanitarne oraz --- STRONA 12 --- cywilizacyjne nie sposób uznać opisanej konstrukcji za wystarczającą. Podkreślić " należy, że korzystając z toalety w kolejnych celach w których był umieszczany, powód był przysłonięty jedynie do wysokości klatki piersiowej. Dodatkowo wejście do kącika ' sanitarnego w celach A(...) Ś(...) W(...)-G(...) było przesłonięte zasłonką z materiału. "Trudno w takiej sytuacji mówić chociażby o całkowitej izolacji wzrokowej osób korzystających z toalety od reszty osadzonych, nie wspominając już o pozostałych elementach związanych chociażby z załatwianiem potrzeb fizjologicznych. W doktrynie wskazuje się na brak ustawowej definicji sfery prywatności. Można wskazać, że jest to pewien obszar wolności od ingerencji innych osób (zob. M. Wałachowska, op. cit., s. 159 i wskazana tam literatura). Art. 47 Konstytucji stanowi, iż każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego (...) oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Wskazuje się na trzy sfery prawa do prywatności: sferę intymności (bezwzględnie chroniona), sferę prywatności (dostępną na co dzień innym ludziom, co wynika z jej istoty) oraz sferę powszechnej dostępności (okoliczności dotyczące innych ludzi). Orzecznictwo wskazuje, iż bardzo trudno jest wytyczyć granice między poszczególnymi sferami (zob. A. Kopff, Koncepcje prawa do prywatności i intymności życia osobistego, „Studia Cywilistyczne” 1072, t. XX, s. 34; P. Sut, Czy sfera intymności jest dobrem osobistym chronionym w prawie polskim,. „Palestra” 1995, nr 7-8, s. 53). Opisana sytuacja naruszała prawo do. intymności osób osadzonych w tych celach, a pośrednio prawo do poszanowania ich godności jako istot ludzkich. Nie można nikogo zmuszać do załatwiania potrzeb fizjologicznych niejako „na oczach” innych osób, tylko za iluzoryczną zasłonką. Powód został do tego przymuszony. W doktrynie wskazuje się, że przy ocenie czy do naruszenia dobra osobistego doszło, obok subiektywnych odczuć żądającego ochrony, zdecydowanie większe znaczenie ma reakcja, jaką to naruszenie wywołuje w społeczeństwie (zob. S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2003, s. 98; M. Pazdan [w:] System prawa prywatnego, t. 1, Prawo cywilne - część ogólna, pod red. M. Safjana, Warszawa 2007, s. 1118; M. Wałachowska, zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, Toruń 2007, s. 146). Niewątpliwie pojęcie dobra osobistego należy odnosić do określonego poziomu rozwoju technicznego i cywilizacyjnego, przyjętych w społeczeństwie zasad moralnych i prawnych, istniejące rodzaju stosunków społecznych, gospodarczych, czy nawet politycznych. Pojęcie naruszenia określonego dobra osobistego jest również pojęciem dynamicznym w * czasie i dotyczącym konkretnych środowisk (zob. uzasadnienie uchwały 7 sędziów SN z dnia 16 lipca 1993 r., I PZP 28/93, OSN1994/ 1/17). Nie jest jednak uzasadnione --- STRONA 13 --- konstruowanie kryterium oceny wyłącznie w oparciu o warunki i normy obowiązujące " w tak specyficznej grupie jak osoby pozbawione wolności, a zwłaszcza osoby należące . do tzw. subkultury więziennej. Błędem byłoby ograniczanie ww. środowiska do zespołu osób zgromadzonych w danej celi. Przy „odpowiednim” doborze osób mogłoby to doprowadzić bowiem do wniosku, iż dane osoby nie są zdolne do negatywnego przeżywania naruszenia danego dobra osobistego. W doktrynie zauważono, że idąc tym tropem pozbawiono by ochrony także osoby, które ze względu na wiek czy stan psychiczny nie są w stanie odczuć naruszenia, a to byłoby niewłaściwe (zob. M. Wałachowska, op. cit., 147). | ' Dla przeciętnego członka społeczeństwa polskiego konieczność załatwiania potrzeb fizjologicznych oraz wykonywania czynności higieny osobistej w opisanych warunkach stanowiłaby okoliczność odbieraną jako niezmiernie przykrą, naruszającą godność osobistą, prawo do prywatności, a nawet upokarzającą. Nie zmienia tej oceny to, że osoba osadzona musi się liczyć z ograniczeniami i dolegliwościami. Gradacja tych naruszeń przybrała bowiem taką formę, iż nie mogły być one uznane za normalne, konieczne następstwo pozbawienia wolności. Zdaniem Sądu o niegodziwości warunków, w których powód był osadzony, nie świadczył natomiast fakt, że udostępniane osadzonym elementy wyposażenia znosiły ślady używania i nie były nowe. Także zabezpieczone kratami okna, nieotwierające się w pełni oraz tzw. blindami były efektem zabezpieczeń techniczno — ochronnych, zgodnym z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 października 2003 r. w sprawie sposobów ochrony jednostek organizacyjnych służby więziennej , a takie zabezpieczenia były prawnie dopuszczalne i uzasadnione, nawet jeśli rzeczywiście wskutek ich zamontowania nie dawało się otworzyć okna do końca, zgodnie z zamiarem powoda. Zadośćuczynienie ma przede wszystkim funkcję kompensacyjną. Powinno stanowić pewną satysfakcję dla powoda. Nie może stanowić kwoty symbolicznej, lecz musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość zwłaszcza dla poszkodowanego (por. M. Wałachowska, op. cit., 192-193). Ustalając wysokość zadośćuczynienia, Sąd wziął pod uwagę stopień dolegliwości naruszeń dóbr osobistych powoda, ich charakter (stopień doznanych przez powoda cierpień psychicznych), warunki w jakich do tego doszło, czas ich trwania, skutki dla powoda. Nie można było w szczególności pominąć okoliczności, że do naruszenia doszło w trakcie legalniego pozbawienia wolności powoda. ' Przede Sąd wziął jednak pod uwagę stanowisko samego powoda wyrażone na rozprawie w dniu 5 grudnia 2016 roku, że za adekwatną i stosowną kwotę --- STRONA 14 --- zadośćuczynienia uważa on kwotę 1.000 złotych. Sąd uwzględnił również fakt, że - nieprzyjemne doznania nie pozostawiły w zdrowiu i psychice powoda trwałych śladów, W ocenie Sądu suma ta jest wystarczająca i spełnia kompensacyjne funkcje ' zadośćuczynienia, a biorąc pod uwagę sytuację życiową powoda stanowić będzie wartość realną i odczuwalną. Z tych względów Sąd przyznał powodowi tytułem odszkodowania kwotę 1.000 zł, zaś w pozostałym zakresie powództwo oddalił. O odsetkach od zasądzonej kwoty orzeczono na podstawie art. 4818 li 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. od dnia następnego po dniu doręczenia pozwu. Wskazać należy, że odsetki za opóźnienie należą się wierzycielowi od chwili wymagalności świadczenia. Dłużnik ma obowiązek spełnić świadczenie pieniężne dopiero od chwili, gdy zostało ono w dostateczny sposób skonkretyzowane poprzez m.in. wskazanie jego wysokości, od tej chwili bowiem można mówić o „świadczeniu pieniężnym” w rozumieniu wskazanego przepisu. Od wskazania kwoty dochodzonego świadczenia pieniężnego zależy ustalenie daty wymagalności roszczenia i daty płatności odsetek. W przypadku zadośćuczynienia odsetki stają się wymagalne od momentu wezwania o zapłatę sumy głównej. Z charakteru zadośćuczynienia, którego wysokość zależna jest od oceny rozmiaru doznanej krzywdy, ze swej istoty trudno wymiernej i zależnej od szeregu okoliczności związanych z następstwami uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia wynika, że obowiązek jego niezwłocznego spełnienia powstaje po wezwaniu dłużnika i odsetki za opóźnienie należą się wierzycielowi od tego właśnie momentu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1970 r., sygn. akt II PR 257/70, OSNC 1971/6/103, wyrok Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2010 r. sygn. akt III CSK 308/09). Jak wskazuje Sąd Najwyższy, zobowiązanie do zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego przewidzianego w art. 455 k.c. ma charakter bezterminowy, stąd też o przekształceniu go w zobowiązanie terminowe decyduje wierzyciel przez wezwanie dłużnika do jego wykonania. Nie ma przy tym znaczenia, że przyznanie zadośćuczynienia jest fakultatywne i zależy od uznania sądu oraz poczynionej przez niego oceny konkretnych okoliczności danej sytuacji. Możliwość przyznania przez Sąd odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia nie zakłada bowiem dowolności ocen sądu, a jest jedyne konsekwencją niewymiernego w pełni charakteru okoliczności decydujących o dozrianej krzywdzie i jej rozmiarze. Mimo. pewnej swobody sądu przy orzekaniu o wysokości zadośćuczynienia wyrok zasądzający nie ma charakteru konstytutywnego, ale deklaratywny (por. wyroki Sądu Najwyższego 30stycznia 2004 r. I ck 131/03 OSNC 2005/2/40, z dnia 28 czerwca - 2005 r., sygn. akt I CK 7/05, niepubl., 26 listopada 2009 r. III CSK 62/09 niepubl). --- STRONA 15 --- W realiach niniejszego postępowania należy przyjąć, że stan opóźnienia po .. stronie pozwanego powstał już od dnia następnego po dniu doręczenia pozwu. W . związku z powyższym Sąd odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 22 maja 2014 | roku do dnia zapłaty. Orzekając o kosztach postępowania Sąd oparł się na art. 102 k.p.c., uznając, że zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek i z uwagi na aktualną sytuację życiową imajątkową powoda, nie obciążył go kosztami procesu w myśl art. 102 k.p.c., pomimo częściowego tylko uwzględnienia powództwa, a także przejął na Skarb Państwa nieuiszczone koszty sądowe. Sąd przyznał także wynagrodzenie pełnomocnikowi będącemu radcą prawnym za pomoc prawną świadczona na rzecz powoda z urzędu. Wysokość wynagrodzenia ustalono w oparciu o $ 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 , września 2002 r. w sprawie opłat za'czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U.2013.490 j.t.) w wysokości 2.400 zł plus podatek VAT.