Wyrok I C 242/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w Legnicy I W

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 242/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w Legnicy I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Wiesława Baryła –Jankułowska Protokolant:Małgorzata Wierzbicka po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2013 roku w Legnicy sprawy z powództwa B. P. przeciwko Skarbowi Państwa - Komendzie Powiatowej Policji w L. o odszkodowanie i zadośćuczynienie I. powództwo oddala; II. zasądza od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Legnicy na rzecz adwokata M. K. pełnomocnika powódki ustanowionego z urzędu kwotę 3.600 złotych plus VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej; III. zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 3.600 złotych, tytułem kosztów zastępstwa procesowego Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa przez starszego radcę Ł. R.; IV. nieuiszczone koszty postępowania zalicza na rachunek Skarbu Państwa. Sygn. akt I C 242/12 UZASADNIENIE Powódka B. P. po sprecyzowaniu żądań przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu żądała zasądzenia od strony pozwanej Skarbu Państwa Komendy Powiatowej Policji w L. kwoty 150.000 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 20 sierpnia 2012r. do dnia zapłaty. Na żądaną kwotę składa się kwota 75.000 złotych tytułem odszkodowania za pogorszenie się sytuacji materialnej i życiowej powódki oraz kwota 75.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Domagała się także zasądzenia od strony pozwanej kosztów postępowania według norm przepisanych. Jako podstawę prawną żądań wskazała art. 415 k.c, 417 k.c, art. 446 § 3 k.c i art. 448 k.c w związku z art. 24 § 1 k.c. W uzasadnieniu podała, że na skutek śmierci syna w 1982r. nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji materialnej i bytowej powódki. W dacie śmierci syn powódki miał 25 lat i mieszkał z powódką i jej mężem, pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego o powierzchni 10 ha. Pracował jako elektromonter w Elektrociepłowni w L., gdzie uzyskiwał w 1982r. wynagrodzenie w kwocie 2000 złotych, uczestniczył w kosztach utrzymania domu, przekazywał powódce połowę wynagrodzenia za pracę. Powódka oprócz zmarłego M. P. miała jeszcze siedmioro dzieci. Od chwili śmierci męża mieszka sama i nie może liczyć na pomoc żadnego dziecka, albowiem znajdują się one w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Podała, że od 20 lat otrzymuje świadczenie emerytalne z KRUS, które obecnie --- STRONA 2 --- wynosi 755 złotych oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 195 zł. W chwili obecnej powódka ma 78 lat, ma wykształcenie podstawowe, całe życie zajmowała się pracą w gospodarstwie rolnym, wychowaniem dzieci i prowadzeniem domu.. Ma problemy z poruszaniem się, chodzi o kulach, cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Mogłaby liczyć na pomoc materialną, finansową oraz pomoc w codziennym życiu syna M. P. . Śmierć syna stanowiła dla powódki wstrząs psychiczny, którego skutki odczuwa do dzisiaj. Od śmierci syna leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego. Cierpi na zaburzenia snu, niedotlenienie serca, przyjmuje leki psychotropowe. Ze stratą syna powódka nie pogodzi się nigdy i nie otrząsnęła się z tej tragedii do chwili obecnej. W wyniku śmierci syna powódki została zerwana więź emocjonalna i zostało naruszone dobro osobiste. Powódka zarzuciła, że podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego z art. 5 k..c. głównie z zasadą sprawiedliwości społecznej. Pełnomocnik powódki twierdził, że sprawie zachodzą wyjątkowe okoliczności przemawiające za przyjęciem iż podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa. Powódka przez wiele lat nie wiedziała, że ma prawo domagać się roszczeń odszkodowawczych i od kogo. Ze względu na pogorszenie się stanu zdrowia psychicznego po śmierci syna nie byłaby w stanie dochodzić roszczeń na drodze sądowej. Nie miała dostępu do wiedzy prawnej i nie rozumie co to zarzut przedawnienia. Nie miała świadomości, że roszczenie ulegnie przedawnieniu Strona pozwana Skarb Państwa – Komenda Powiatowa Policji w L. zastępowana przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki kosztów postępowania. W uzasadnieniu podała, że roszczenie powódki jest przedawnione i wniosła o ograniczenie postępowania dowodowego do rozpoznania zarzutu przedawnienia. Twierdziła, że skoro śmierć syna powódki nastąpiła w dniu 31 sierpnia 1982r to data ta wyznacza początek dziesięcioletniego terminu przedawnienia. Kategoryczne brzmienie art. 442 § 1 zd. 2 k.c nie pozostawia wątpliwości, że upływ 10 lat od zdarzenia wyrządzającego szkodę w każdym wypadku, bez względu na świadomość poszkodowanego, czy moment ujawnienia szkody lub wymagalność roszczenia wywołuje skutek w postaci przedawnienia roszczeń odszkodowawczych. Celem przedawnienia jest definitywna stabilizacja stosunków prawnych po upływie 10 lat. Nawet gdyby przyjąć niemożność dochodzenia roszczenia przez cały okres państwa komunistycznego z powodu panującej w kraju sytuacji politycznej, to stan taki ustał z chwilą wyborów w czerwcu 1989r. Ale także wtedy bieg terminu przedawnienia rozpoczął by się w 1989r. i roszczenie uległoby przedawnieniu w czerwcu 1992r, a przyjmując najkorzystniejsze rozwiązanie dla powódki w czerwcu 1999r. Powódka skierowała pozew w sierpniu 2012r., a więc po znacznym upływie powyższych terminów. Strona pozwana podniosła, że nie ma w sprawie zastosowania art. 442 1 k.c skoro roszczenie powódki uległo przedawnieniu najpóźniej w 1999r., a przepis wszedł w życie w dniu 10 sierpnia 2007r. i ma zastosowanie do roszczeń nieprzedawnionych. Zdaniem strony pozwanej podniesienie zarzutu przedawnienia nie stanowi nadużycia prawa , skoro od zdarzeń, z których wywodzone jest roszczenie upłynęło 30 lat i pozwanemu Skarbowi Państwa nie można przypisać działań, które doprowadziły w sposób zawiniony do niewytoczenia powództwa przez powódkę. Sąd ustalił co następuje : Powódka jest matką zmarłego w dniu 31 sierpnia 1982r. M. P. Dowód : odpis skrócony aktu zgonu nr (...) sporządzony w USC M. P. zmarł na skutek obrażeń odniesionych w wyniku postrzelenia przez nieustalonych funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej w trakcie rozpraszania manifestantów na skrzyżowaniu ulic (...) w L. w dniu 31 sierpnia 1982r. Dowód : wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 17 lipca 2007r. III K 303/04 W dniu 27 maja 1992r. powódka reprezentowana przez adwokata W. T. z Kancelarii Adwokackiej w L. zawarła ugodę z Komendantem Wojewódzkim Policji w L. T. K. działającym w imieniu Ministra Spraw Wewnętrznych na mocy której Minister Spraw Wewnętrznych uznając roszczenia powódki zobowiązał się do wypłaty powódce żądanej przez nią kwoty 120.000.000 złotych / przed denominacją/ obejmującej jednorazowe odszkodowanie wynikające ze znacznego pogorszenia się sytuacji życiowej powódki, a nadto skapitalizowaną rentę obliczoną stosownie do art. 446 § 2k.c --- STRONA 3 --- Dowód : ugoda z dnia 27 maja 1992r. Powódka od 2003 r. leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego z powodu zaburzeń nerwicowych. W wywiadzie powołała się na traumatyczne przejścia w związku ze śmiercią syna, córki i męża. Leczenie po przerwie kontynuowała w 2006r w związku z przeżyciami wynikającymi ze sprawy rozwodowej, następnie w 2008 / jedna wizyta/, w 2009r. / dwie wizyty/, w 2010 / dwie wizyty/ i w 2011 / dwie wizyty/. Dowód : dokumentacja lekarska z Miejsko – Gminnego Zespołu Zakładów Opieki Podstawowej w Ś. od maja 2006r i Centrum (...) sp. z o.o. w L. Powódka otrzymuje rentę z KRUS – u we W. w kwocie 879,28 złotych oraz rentę z ZUS we W. w kwocie 1587,95 złotych. Dowód : przekaz pocztowy za miesiąc grudzień 2012 , wyciągi z konta w Banku Spółdzielczym we W. za miesiąc styczeń -2012 – lutego 2013r. W roku 2012 powódka udała się do kancelarii Adwokackiej adw. S. w L., aby pomogła jej wyegzekwować koszty postępowania zasądzone wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 17 lipca 2007r. sygn. akt III K 303/04, gdzie brała udział jako oskarżycielka posiłkowa. W kancelarii dowiedziała się, że może wystąpić o zadośćuczynienie za cierpienia i krzywdy moralne w związku ze śmiercią syna w wyniku postrzelenia przez nieustalonych funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej w dniu 31 sierpnia 1982r. w L.. Pozew sporządziła jej adw. S., który po podpisaniu powódka skierowała do Sądu Okręgowego w Legnicy. Powódka nie orientowała się, czy jej żądania zawarte w pozwie są zasadne. Dowód : zeznania powódki Sąd zważył co następuje : Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 117 § 2 k.c. po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba, że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Powódce służyło roszczenie w stosunku do Skarbu Państwa, w związku ze śmiercią jej syna M. P., który w dniu 31 sierpnia 1982r. został śmiertelnie postrzelony przez nieustalonych funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej w L., w trakcie rozpraszania manifestantów . Skarb Państwa nie uchylał się od odpowiedzialności za zaistniałe zdarzenie czego wyrazem było zawarcie z powódką ugody w dniu 27 maja 1992r. przez Komendanta Wojewódzkiego Policji w L. reprezentującego Ministra Spraw Wewnętrznych, który uznał roszczenia powódki w kwocie 120.000.000 złotych przed denominacją i zobowiązał się do ich wypłaty w ratach. Roszczenia majątkowe podlegają przedawnieniu / art. 117 § 1 k.c./. Żądanie przez powódkę kwoty 75.000 złotych tytułem zadośćuczynienia i kwoty 75.000 złotych tytułem odszkodowania w związku ze znacznym pogorszeniem sytuacji życiowej powódki w pozwie wniesionym w dniu 20 sierpnia 2012r. jest przedawnione, bowiem od zdarzenia wywołującego szkodę / 31 sierpnia 1982r/. mającego stanowić podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa minęło 30 lat. Do oceny zobowiązań wynikłych z czynów niedozwolonych właściwe są przepisy obowiązujące w chwili popełnienia czynu niedozwolonego – zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa łączy odpowiedzialność – art. XLIX ust.1 w zw. z art. XXVI przepisów wprowadzających kodeks cywilny. Zgodnie z art. 442 § i 2 k.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 16 lutego 2007r. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Upływ 10 lat od zdarzenia wyrządzającego szkodę w każdym przypadku, bez względu na świadomość poszkodowanego, czy moment ujawnienia szkody lub wymagalność roszczenia wywołuje skutek w postaci przedawnienia roszczeń odszkodowawczych / uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z dnia 17 lutego 2006r, sygn. III CZP 84/05. Gdyby nawet przyjąć niemożność dochodzenia roszczenia przez cały okres państwa komunistycznego z powodu panującej w kraju sytuacji politycznej, to niewątpliwie --- STRONA 4 --- stan taki ustał z chwilą wyborów w czerwcu 1989r. Gdyby więc z uwagi na niemożność dochodzenia roszczeń z przyczyn politycznych bieg terminu przedawnienia rozpoczął się w czerwcu 1989r. to roszczenia powódki uległyby przedawnieniu w czerwcu 1992r. przyjmując trzyletni termin przedawnienia, ostatecznie przyjmując 10 letni termin przedawnienia – w czerwcu 1999r. Gdyby uznać, że ugoda jaką zawarła powódka w dniu 27 maja 1992r. przerwała termin przedawnienia to roszczenie powódki uległoby przedawnieniu w dniu 27 maja 2002r. Artykuł 442 § 1 i 2 k.c. został uchylony z dniem 10 sierpnia 2007r. ustawą z dnia 16 lutego 2007r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny, a obecnie unormowanie dotyczące przedawnienia rzeczonych roszczeń znajduje się w treści art. 442 1 k.c. Przepis ten zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej ma zastosowanie do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych. Roszczenie powódki w dniu wejścia w życie ustawy to jest w dniu 10 sierpnia 2007r. było już przedawnione. Podniesienie zarzutu przedawnienia przez stronę pozwaną nie stanowi zdaniem sądu nadużycia prawa w rozumieniu art. 5 k.c. przede wszystkim z uwagi na upływ 30 lat od daty zdarzeń z których wywodzone jest roszczenie powódki oraz niemożność przypisania Skarbowi Państwa działań, które doprowadziły w sposób zawiniony do niewytoczenia powództwa przez poszkodowaną. Jednym z podstawowych kryteriów dopuszczalności zastosowania art. 5 k.c w odniesieniu do zarzutu przedawnienia jest czas opóźnienia w dochodzeniu roszczenia. Jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego opóźnienie nie może być nadmierne / wyrok SN z dnia 07 czerwca 2000r. sygn. III CKN 522/99, wyrok SN z 26 marca 2004r. sygn. akt IV CK 208/03. „Przedawnienie roszczeń jest instytucją powszechnie znaną i powód musiał mieć świadomość, że upływ czasu działa na jego niekorzyść. Mimo to dopuszcza do sytuacji, kiedy opóźnienie w dochodzeniu roszczenia jest nadmierne i nie sposób uzasadniać tu inną ocenę” / wyrok SN z 12 września 2007r. sygn. I CSK 213/07. Wbrew twierdzeniom powódki w sprawie nie zachodzą żadne wyjątkowe okoliczności, które przemawiałyby za przyjęciem, że podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia stanowi nadużycie prawa. Wbrew początkowym twierdzeniom powódki otrzymała ona od Skarbu Państwa odszkodowanie z tytułu znacznego pogorszenia jej sytuacji życiowej w wyniku śmierci syna oraz rentę, zgodnie ze zgłoszonym żądaniem. Fakt ten przeczy twierdzeniom powódki, że nie wiedziała ona, że ma prawo domagać się roszczeń odszkodowawczych i od kogo. Powódka brała udział w postępowaniu karnym w sprawie III K 303/04 toczącej się przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu jako oskarżycielka posiłkowa, była tam reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, podobnie jak przy zawarciu ugody reprezentował ją profesjonalny pełnomocnik. Powódka od śmierci syna w dniu 31 sierpnia 1982r, nie była odizolowana od życia w społeczeństwie, w roku 1992 zmarł jej mąż i w 1995r. córka. W roku 2001 wyszła po raz drugi za mąż. Z pewnością każda śmierć dziecka jest dla rodzica wielkim traumatycznym przeżyciem. Powódka w swoim życiu miała wiele takich przeżyć. Leczenie w Poradni Zdrowia Psychicznego podjęła w 2003r. i to nie z powodu przeżyć związanych ze śmiercią syna M. P., tylko problemów w drugim związku małżeńskim. Wynika to wprost z dokumentacji lekarskiej, choć niewątpliwie choroby dorosłych dzieci powódki oraz śmierć dwoje dzieci i pierwszego męża miały wpływ na stan emocjonalny powódki. Powódka mimo swojego wieku i wielu kłopotów rodzinnych w przeszłości i obecnie jest zaradna życiowo, jest kontaktowa, łatwością mówi o swoich schorzeniach i zażywanych lekach. Przyczyną oddalenia powództwa w części dotyczącej zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc w związku z art. 24 k.c jest brak podstawy prawnej roszczenia. W chwili śmierci syna powódki w dniu 31 sierpnia 1982r. brak było przepisu przyznającego powódce jako matce prawo dochodzenia zadośćuczynienia za doznaną w związku z tym krzywdę niemajątkową. Od 31 sierpnia 1982r. do 28 grudnia 1996r. przepisy kodeksu cywilnego nie przewidywały dla pokrzywdzonego zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Artykuł 448 k.c brzmiał wówczas : „ w razie umyślnego naruszenia dóbr osobistych poszkodowany może żądać niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków wyrządzonej szkody, ażeby sprawca uiścił odpowiednią sumę pieniężną na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża”. Przepis ten znowelizowano w 1996r. i nadano mu brzmienie aktualne do dzisiaj to jest : „ w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Przepis art. 445 § 3 stosuje się. „. Ustawa nowelizująca z 1996r. nie zawierała żadnych przepisów przejściowych, zaś SN wypowiedział się w wyroku z dnia 23 czerwca 1999r. I CKN 63/98, że art. 448 k.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 23 sierpnia 1996r. nie ma zastosowania do zobowiązań powstałych na skutek naruszenia dobra osobistego przed dniem 28 grudnia 1996r.Po wejściu w życie art. 446 § 4 k.c / 03 sierpnia 2008r./ - ustawa nowelizująca --- STRONA 5 --- również nie zawierała przepisów przejściowych – Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 października 2010r. III CZP 76/10 orzekł, że najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 k.c w związku z art. 24 k.c zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 03 sierpnia 2008r. W uzasadnieniu tej uchwały SN nadmienił, że chodzi o art. 448 k.c. w brzmieniu obowiązującym od 1996r. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach zastępstwa procesowego na rzecz pełnomocnika powódki ustanowionego z urzędu orzekł na podstawie § 20 w związku z § 19 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu / Dz. U Nr 163, poz. 1348 z późniejszymi zmianami. O kosztach postępowania należnych Skarbowi Państwa zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa sąd orzekł na zasadzie art. 99 kpc. w związku z § 6 pkt.6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu / Dz. U Nr 163, poz. 1348 z późniejszymi zmianami. Sąd nie cofnął powódce zwolnienia od kosztów sądowych mimo, że w toku postępowania przedstawiła ona dowody świadczące, że miesięczne dochody otrzymuje w wysokości ~2500 złotych, dając wiarę zeznaniom powódki, że do wystąpienia z pozwem nakłonił ją adwokat z kancelarii, do której powódka zgłosiła się w związku z kosztami sądowymi zasądzonymi na rzecz oskarżycieli posiłkowych w sprawie karnej.