Wyrok I C 241/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 241/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Domińczyk-Trzciańska Protokolant: Dorota Kieras po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. w Opolu sprawy z powództwa D. Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu nr 2 w S. o zapłatę I. oddala powództwo; II. zasądza od powoda D. Z. na rzecz Skarbu Państwa - Zakładu Karnego Nr 2 w S. kwotę 3 600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wyrok uprawomocnił się dnia 28 sierpnia 2013 r. SSO Magdalena Domińczyk-Trzciańska Na oryginale właściwy podpis Sygn. akt I ACa 526/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 sierpnia 2013 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu - Wydział I Cywilny w składzie: --- STRONA 2 --- Przewodniczący: Prezes SA Andrzej Niedużak (spr.) Sędziowie: SSA Janusz Kaspryszyn SSA Małgorzata Lamparska Protokolant: T. P. po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2013 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa D. Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu nr 2 w S. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 23 stycznia 2013 r. sygn. akt I C 241/12 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 285,96 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Na oryginale właściwe podpisy Za zgodność: Sygn. akt IC 241/12 UZASADNIENIE Powód D. Z. w pozwie z dnia 18.04.2012 skierowanym przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa –Zakładowi Karnemu nr 2 w S. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od strony pozwanej kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia. W swym pozwie zarzuca, iż w trakcie osadzenia jego osoby w Zakładzie Karnym w S. dochodziło do licznych nieprawidłowości, co w ocenie powoda miało doprowadzić do naruszenia jego dóbr osobistych oraz wywołać u niego pogorszenie zdrowia, cierpienia fizyczne i psychiczne. Powód wywodzi swoje roszczenie w szczególności z osadzenia go w warunkach przeludnienia oraz nie zapewnienia mu minimalnych warunków bytowych i sanitarnych określonych w Konstytucji RP, Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka (dalej: Konwencja Europejska) oraz Kodeksie Karnym Wykonawczym. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz strony pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany wskazał, iż powód nie wskazuje w pozwie okresów pobytu w ZK nr w S. dlatego też z ostrożności procesowej podniósł, iż roszczenia powoda na podstawie art. 442 1 § l k.c. za okres przypadający 3 lata przed dniem wniesienia pozwu tj. dniem złożenia pozwu w administracji zakładu karnego uległy przedawnieniu, gdyż upłynęły 3 lata od momentu kiedy powód dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Najwcześniejsza możliwa data złożenia pozwu tj. złożenia w administracji zakładu karnego, przypada na dzień 18.04.2012r. (data pozwu) Wobec powyższego jego roszczenia przedawniły się za okres do 17.04.2009r. --- STRONA 3 --- Niezależnie od powyższe pozwany zaprzeczył twierdzeniom i wnioskom pozwu kwestionując roszczenie co do zasady jak i co do wysokości wskazując, iż powołana przez powoda argumentacja nie została poparta żadnymi dowodami. Powód powinien udowodnić zaistnienie u niego szkody, bądź krzywdy oraz normalnego związku przyczynowego pomiędzy wywodzoną szkodą, a zachowaniem się pozwanego, a także naruszenie dóbr osobistych. Tym samym na stronie powodowej ciąży obowiązek przytoczenia i udowodnienia okoliczności wskazujących na powstanie szkody oraz uzasadniających dochodzenie z tego tytułu zadośćuczynienia w podanej wysokości. W ocenie pozwanego powód w żaden sposób nie wykazał by w istocie po jego stronie doszło do powstania szkody i jakiejkolwiek krzywdy, bowiem nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na zaistnienie zdarzeń opisanych jako pogorszenie warunków bytowych, poza własnymi twierdzeniami. Pozwany działał w ramach obowiązującego porządku prawnego i zgodnie z obowiązującymi przepisami, wykonując karę w sposób praworządny i humanitarny, jak również stosował względem powoda jedynie ograniczenia wynikające z istoty wykonywanej kary pozbawienia wolności, brak jest zatem podstaw do twierdzenia by dopuścił się działania bezprawnego, którym to z kolei działaniem mógł spowodować powstanie szkody u powoda lub też naruszyć jego dobra osobiste. Okoliczności takie nie zostały przez powoda wykazane. Odnosząc się do warunków sanitarno-bytowych pozwany wskazał, iż Zakład Karny w S. zapewnił powodowi godziwe warunki bytowe i pełną realizacje uprawnień przewidzianych w kodeksie karnym wykonawczym, jak i wydanych na jego podstawie przepisów wykonawczych. Tyczy się to w szczególności wyposażenia cel mieszkalnych w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych zapewniający osadzonemu osobne miejsce do spania, spożywania posiłków oraz odpowiednie warunki higieniczno - sanitarne. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód był już kilkakrotnie karany i odbywał karę pozbawienia wolności. W pozwanej jednostce penitencjarnej przebywał do dnia 25 maja 2009r. Aktualnie powód przebywa w Zakładzie Karnym w K. . (okoliczność bezsporna) Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Jako podstawą roszczeń powoda powód wskazał art. 24 k.c. i art. 448 k.c. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19.12.1966r. ( Dz.U. z 1977r. Nr 38 , poz. 167 i 169 ), głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności , nie naruszających godności ludzkiej. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40,41 ust.4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego ( wyrok SN z dnia 28.02.2007r. V CSK 431/06 , OSNC 2008 nr 1 , poz. 13). Art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czuje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. --- STRONA 4 --- Natomiast art. 24 k.c. stanowi podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania , przez którą rozumie się działanie sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis ten przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, zatem na pozwanym ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Powód natomiast winien wykazać , że doszło do naruszenia dobra osobistego. Bezprawność działania wyłącza: 1) działanie w ramach porządku prawnego, 2) wykonywanie prawa podmiotowego, 3) zgodę pokrzywdzonego, 4) działanie w obronie uzasadnionego interesu. Mając powyższe przepisy na uwadze stwierdzić należy, iż aby można było przyznać zadośćuczynienie za naruszenie dobra osobistego musi wystąpić bezprawność działania po stronie pozwanego. Odnosząc się zatem do roszczenia powoda w ocenie Sądu powód w żaden sposób nie wykazał zgodnie z regułą wynikającą z art. 6 kc w z 232 kpc, by w trakcie pobytu w pozwanej jednostce penitencjarnej doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, a ciężar dowodu w tym zakresie obciążał powoda, tak jak pozwanego obciążał obowiązek wykazania, iż jego działanie nie było bezprawne. W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu przedawnienia zgłoszonego przez pozwanego powołującego się na przepis art. 442 1 kc., który to zarzut w ocenie Sądu zasługiwał na uwzględnienie. Skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia jest wystarczające do oddalenia powództwa bez potrzeby ustalania, czy zachodzą wszystkie inne przesłanki prawnomaterialne uzasadniające jego uwzględnienie, w związku z czym, w razie podniesienia takiego zarzutu, badanie tych przesłanek staje się, w zasadzie, zbędne (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2006 r., III CZP 84/05, OSNC 2006/7-8/114). Jak wynika z ustaleń poczynionych w niniejszej sprawie powód nie wskazuje w pozwie okresów pobytu w ZK nr w S. podając następnie w piśmie procesowym z dnia 5.11.2012r. (k.6973) iż jego pozew dotyczy całego jego pobytu w Zakładzie Karnym w S., nie podając jednak nadal jaki jest to okres dlatego też uznać należało, iż roszczenia powoda na podstawie art. 442 1 § l k.c. za okres przypadający 3 lata przed dniem wniesienia pozwu tj. dniem złożenia pozwu w administracji zakładu karnego przedawniły się , gdyż upłynęły 3 lata od momentu kiedy powód dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Najwcześniejsza możliwa data złożenia pozwu tj. złożenia w administracji zakładu karnego, przypada na dzień 18.04.2012r. (data pozwu) Wobec powyższego jego roszczenia przedawniły się za okres do 17.04.2009r. Zgodnie z treścią art. 442 1 kc roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany i dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.§ 3: W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Stosunkowo krótki, trzyletni termin przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, przewidziany obecnie w art. 442 1 § 1 i § 3 kc, ma znaczenie dyscyplinujące poszkodowanego, aby nie zwlekał ze skorzystaniem z przysługującego mu roszczenia. Instytucja przedawnienia roszczeń chroni przede wszystkim interes dłużnika, a nie wierzyciela (poszkodowanego) (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2006 r., III CZP 84/05, OSNC 2006/7-8/114). Zważywszy na duży termin opóźnienia w zgłoszeniu roszczenia, mając na uwadze główny cel instytucji przedawnienia, którym jest pewność obrotu prawnego, a także na to, że pozwany swym działaniem lub zaniechaniem nie miał żadnego wpływu na fakt i termin zgłoszenia roszczenia przez powoda, ostatecznie z powodu upływu 3 letniego terminu przedawnienia roszczenia , powód może dochodzić roszczenia tylko za okres od 18.04.2009r. --- STRONA 5 --- Odnosząc się zatem do pozostałego roszczenia powoda zauważyć należy, iż treść pozwu zawiera same ogólniki, jest napisana niemalże według szablonu jaki większość osadzonych stosuje występując do Sądu z podobnymi roszczeniami, bez odniesienia się do jakichkolwiek konkretów. Powód pisze o cierpieniach, pisze o niehumanitarnym traktowaniu, przeludnieniu w celach , złych warunkach sanitarnych i bytowych, nie zapewnieniu mu możliwości utrzymania higieny, niewłaściwe wyżywienie, złe oświetlenie, zawilgocenie celi itp, jednakże nie podał na czym polegały owe cierpienia i doznana przez niego krzywda, nie wskazał także żadnych konkretnych zdarzeń czy sytuacji które wskazywałyby rzeczywiście, iż doszło do naruszenia jakiegokolwiek dobra osobistego powoda. Powód nie przedstawił na poparcie swoich twierdzeń żadnego dowodu chociażby powołując się na protokół którejkolwiek wizytacji, które regularnie przeprowadzane są przez sędziego penitencjarnego lub funkcjonariuszy służb sanitarnych. Tymczasem powód zgodnie z zasadą zawartą w art. 6 k.c. był zobowiązany do wskazania dowodów na poparcie swoich twierdzeń. W tym miejscu podkreślić należy, iż Sąd na wniosek strony pozwanej pismem z dnia zwrócił się o nadesłanie akt osobowych powoda cześć A i B, jednakże w odpowiedzi na w/w pismo Areszt Śledczy W. B. poinformował Sąd, że nie jest możliwym przekazanie akt część A. Nie możliwym jest również wykonanie kserokopii tych dokumentów z uwagi na fakt, że administracja więzienna nie jest upoważniona do wykonywania tych czynności. Natomiast w kwestii akt cześć B administracja służby więziennej może wykonać kserokopię akt D. Z. po uprzednim zgłoszeniu, jakie elementy akt miałyby być kserowane. Ostatecznie Sąd wobec cofnięcia wniosku dowodowego z akt osobowych powoda przez stronę pozwaną nie uwzględnił tego wniosku. Analizując zatem ustalenia dokonane w przedmiotowej sprawie, należy stwierdzić że powód nie udowodnił po swojej stronie szkody, jak również w żaden sposób nie wykazał związku przyczynowo skutkowego pomiędzy działaniem pozwanego, a hipotetyczną poniesioną przez niego szkodą, a co za tym idzie nie wykazał również wysokości ewentualnej szkody. Nie jest bowiem wystarczające samo tylko twierdzenie, że w okresie w którym przebywał w jednostkach organizacyjnych pozwanego nie zapewniono mu odpowiednich warunków bytowych. Wyprowadzanie z powszechnie znanego faktu przeludnienia panującego w jednostkach penitencjarnych wniosku, iż każdy osadzony był dotknięty tym zjawiskiem, lub też warunki osadzenia jakie mu zaoferowano były złe, jest wnioskiem zbyt daleko idącym i nie znajdującym potwierdzenia w przedmiotowej sprawie. Ponadto same cele wbrew twierdzeniom powoda były odpowiednio zabezpieczone, oświetlone, jak również wyposażone standardowo zgodnie z przepisami wydanymi w tym zakresie. Powodowi wydano także niezbędny sprzęt kwaterunkowy, zgodnie normami zawartymi w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Powód otrzymywał posiłki kaloryczne z właściwą gramaturą tłuszczu i zawartości białka. Korzystał także zgodnie z przepisami raz w tygodniu z ciepłej kąpieli, miał zapewnione również środki czystości i możliwość wykonywania codziennej toalety w sposób niekrępujący i zapewniający intymność. Kącik sanitarny w celi której przebywał powód nie odbiegał od wielkością i konstrukcją od kącików sanitarnych w innych celach mieszkalnych. Kąciki są tak skonstruowane aby nie ograniczać swobody ruchów oraz aby osadzeni mogli w sposób nieskrępowany załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne. W tym miejscu podkreślić należy, iż zdaniem Sądu osadzeni w zakładzie karnym nie mogą oczekiwać zakwaterowania ich w budynkach o standardzie wyższym, niż przeciętne. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że powód trafiając do Zakładu Karnego w S. wiedział jakie są warunki panujące w tego typu jednostkach bo przecież jak sam przyznał w swoich pismach procesowych przebywał już w nich wielokrotnie wcześniej. W ocenie Sądu ograniczenia, jakich doznawał powód podczas pobytu w pozwanych jednostkach penitencjarnych nie naruszały więc nawet w sensie subiektywnym jego godności. Panujący w zakładach karnych i aresztach śledczych dyskomfort jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności, w związku z czym powód wielokrotnie rażąco naruszając porządek prawny, winien liczyć się z karą pozbawienia wolności i wszystkimi --- STRONA 6 --- ograniczeniami i dolegliwościami z tej kary płynącymi tym bardziej, że odbywał już kilkakrotnie karę pozbawienia wolności w okresie wcześniejszym i fakt znajomości realiów więziennych nie odstraszył go do powrotu do tego samego miejsca. Oznacza to zatem, iż nie miał on oporów wewnętrznych przed powrotem w to samo miejsce, w związku z czym warunki panujące w Zakładzie Karnym w S. Op. nie są na tyle dla niego uciążliwe aby można było mówić o niehumanitarnym traktowaniu, jak również nie stanowiły żadnego źródła cierpień psychicznych i fizycznych. Niedogodności które spotkały powoda w związku z odbywaniem kary w takim samym stopniu dotyczyły także innych osadzonych. Warunki te zaś były takie jakie w danej sytuacji mogła optymalnie zapewnić administracja zakładu. Jak już wyżej podkreślono, odbywanie kary pozbawienia wolności z natury rzeczy wiąże się z różnego rodzaju dolegliwościami. Tylko gdy przybierają one formy poniżania, dokuczania, znęcania itp., czy też pozbawiania osadzonych podstawowych warunków godziwej egzystencji, można by je uznać za bezprawne naruszenie dóbr osobistych w rozumieniu przepisów art. 23 k.c. oraz art. 24 k.c. O takim przypadku nie może być jednak mowy w rozpoznawanej sprawie. Zwrócić też należy uwagę na charakter czynów karalnych popełnionych przez powoda, które skutkowały ostatecznie wydaniem wyroku skazującego i osadzeniem Go w pozwanej jednostce penitencjarnej uzasadnia twierdzenie, że jest osobą mało wrażliwą na krzywdę i cierpienie. Żądanie powoda zasądzenia zadośćuczynienia w tym kontekście ocenić należy jako sprzeczne z powszechnym poczuciem sprawiedliwości. W tym kontekście wynikły konflikt wartości w postaci naruszenia dóbr osobistych skazanego i z drugiej strony konieczności wykonywania kary trzeba rozstrzygnąć zdaniem Sądu na rzecz tego drugiego dobra. Konieczność wykonywania kary pozbawienia wolności jest wartością nadrzędną mającą na celu uchronienie społeczeństwa przed osobami, które wchodzą w konflikt z prawem takimi jak powód. Stąd też interes społeczny wyrażający się w poczuciu bezpieczeństwa indywidualnego i zbiorowego przemawia za oddaleniem powództwa, nawet gdyby przyjąć, iż naruszono dobra osobiste powoda umieszczając go na jakiś czas w przeludnionej celi. I ten interes przeważa nad potrzebą udzielenia ochrony dobrom osobistym powoda. Sąd oddalił wniosek powoda w przedmiocie oględzin celi w przeprowadzonej wizji lokalnej, jak również z zeznań świadków wskazanych w piśmie procesowym z dnia 3.10.2012r. (k. 63) osadzonych w różnych okresach tj. od 2003r. do 2008r. , 1995-1999r. w Zakładzie Karnym w S. Op. na okoliczność warunków bytowych owej placówki w której przebywał także powód uznając, iż nie miał on znaczenia dla rozstrzygnięcia. W myśl art. 6 k.c. obowiązek udowodnienia faktów obciążał stronę, która z tych faktów wywodzi skutki prawne. Należy również zważyć, że powód ma wiedzę, w jakich celach mieszkalnych przebywał oraz w jakim składzie osobowym, tym samym wskazanie tzw. przypadkowych świadków którzy także przebywali w pozwanej jednostce penitencjarnej jednakże w innych okresach nie ma znaczenia dla przedmiotowej sprawy, a także wydaje się być bezcelowe z punktu widzenia ekonomiki procesu. Mając na uwadze powyższe powództwo oddalono. Na podstawie art. 98 k.p.c. obciążono powoda kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej.