Postanowienie I C 24/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 24/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Sławomir Urbaniak Protokolant: Adriana Fedyk po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2011 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa P. Z. przeciwko Skarbowi Państwa- (...) w W. o odszkodowanie I. oddala powództwo; II. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zarządzenie: 1)odnotować; 2)odpis wyroku doręczyć powodowi z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia; 3)kal. 21 dni 14-06-2011 r. --- STRONA 2 --- IC 24/10 UZASADNIENIE W pozwie złożonym w dniu 8 stycznia 2010 r. powód P. Z. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa -(...) w W. kwoty 100.000 zł za świadome łamanie art.110 k.k.w. i niewłaściwe warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Na uzasadnienie swego żądania powód podał, że przebywał w (...) w W. od 29.11.2002 r. do dnia 7.12.2002 r. oraz od 11.08.2005 r. do 23.05.2006 r., a także od dnia 08.06.2006 r. do dnia 01.12.2009 r. W trakcie odbywania kary nie miał zapewnionego metrażu przewidzianego w przepisach prawa, albowiem, jak wskazuje, w celach 4 osobowych osadzonych było 7 więźniów a zatem przeludnienie w celach przekraczało 110%. Warunki te, zdaniem powoda, uwłaczały godności ludzkiej i naruszały zasady humanitaryzmu. Uzupełniając pozew (k.139) dodał, że w trakcie pobytu w (...) w W. stwierdzono u niego (…) i zalecono leczenie farmakologiczne. Przesłuchiwany w toku postępowania wskazywał dalej na złe warunki sanitarne, obecność insektów w pomieszczeniach, brak opieki lekarskiej, przebywanie w jednej celi z osobami palącymi, nieodpowiednie wyżywienie i lekceważące traktowanie przez przełożonych. W odpowiedzi na pozew (k. 25-43) strona pozwana Skarb Państwa- (...) w W. reprezentowany przez (...) wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów procesu. W uzasadnieniu strona pozwana powołała się na przedawnienie roszczeń powoda obejmujących okres do dnia 8.01.2007 r. Ponadto podała, że roszczenie o zapłatę odszkodowania w oparciu o art. 23 i 24 w zw. z art. 448 k.c. jest niedopuszczalne z uwagi na to, że skierowane jest przeciwko Skarbowi Państwa, a przepis ten ma zastosowanie jedynie do sprawcy naruszeń dóbr osobistych, a zatem do osoby fizycznej. Dodatkowo, z ostrożności procesowej, strona pozwana wyjaśnia, że powód nie udowodnił istnienia krzywdy wynikającej z naruszenia przez pozwanego dóbr osobistych, związku przyczynowego i winy sprawcy w bezprawnym działaniu lub zaniechaniu. Podnoszony przez powoda zarzut naruszenia art.110 tj. osadzenia go w celach, w których powierzchnia na 1 osobę wynosi mniej niż 3 m 2 nie nosi samo w sobie znamion bezprawności i nie stanowi o tym, że działanie sprawcy jest działaniem świadomym, zamierzonym i skierowanym indywidualnie przeciwko powodowi. Dalej wyjaśnia, że w czasie kiedy powód był osadzony obowiązywał przepis art. 248 § 1 k.k.w., a zatem działanie pozwanego mieściło się w ramach wyznaczonych przez porządek prawny. Pozwany dodaje, że więźniowie przebywający w pozwanym (...) mieli zapewnione dobre warunki sanitarne i bytowe bowiem mieli zabudowane kąciki sanitarne, bieżącą wodę, możliwość regularnych spacerów, dostęp do biblioteki, telewizji i gier multimedialnych. Pozwany (... ) podlegał regularnym kontrolom sędziego penitencjarnego w czasie których nie stwierdzono żadnych uchybień w funkcjonowaniu jednostki. Wreszcie pozwany wskazuje, że zasądzenie odszkodowania za nienacechowane złą wolą działanie pozwanego, leżałoby w sprzeczności z powszechnym poczuciem sprawiedliwości. Strona pozwana ponadto powołuje się na fakt, że powód jest recydywistą penitencjarnym, a zatem realia więzienne i warunki tam panujące były mu znane, a mimo tego nie odstraszyło go to od powrotu do przestępstwa i pobytu w (...). --- STRONA 3 --- W dalszej części postępowania pozwany reprezentowany przez (...) we W. (k.133-134) podtrzymał wszystkie dotychczasowe twierdzenia. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: P. Z. przebywał w (...) w W. w okresie od 29.11.2002 do dnia 7.12.2002 i od dnia 11.08.2005 do dnia 23.05.2006 oraz od dnia 08.06.2006 do dnia 01.12.2009 r. W okresie odbywania kary pozbawienia wolności w (...) w W. P. Z. przebywał w różnych oddziałach i był osadzony w różnych celach. Przez okres kilkunastu miesięcy P. Z. osadzony był w celi jednoosobowej, przebywał też w celach wieloosobowych, w których okresowo panowało przeludnienie, bowiem na jedną osobę przypadało mniej niż 3 m 2 ( lecz więcej niż 2 m 2), o czym Dyrektor (...) w W. informował Sędziego penitencjarnego. (dowód: bezsporne, a ponadto: - zeznania świadka P. D., k. 122-123, - zeznania R. B. k.192-193, - zeznania świadka P. D., k. 122-123) Każda z cel w (...) w W., w których przebywał P. Z. posiadała wydzielony kącik sanitarny, który stanowił oddzielne pomieszczenie, oświetlone, zamykane drzwiami. W kąciku sanitarnym znajdowała się toaleta i sprzęt do utrzymania czystości. Każda cela posiadała dostęp do wody bieżącej. Skazani sami odpowiadali za utrzymanie czystości w celi. Otrzymywali z (...) sprzęt oraz środki chemiczne do utrzymania czystości. Wszystkie cele więzienne były wyposażone podobnie. Każdy ze skazanych miał swoje łóżko, komplet pościeli, taboret, szafkę na ubrania, ponadto w celi znajdował się stół. Skazani otrzymywali z (...) środki higieny osobistej, które uzupełniane były comiesięcznie, pościel, odpowiednią do pory roku odzież, bieliznę, obuwie, sprzęty do spożywania posiłków. Za zgodą Dyrektora skazani korzystali ze sprzętu RTV i AGD, mieli też dostęp do radia i telewizji. Każdy z osadzonych otrzymywał trzy posiłki dziennie: śniadanie, obiad i kolację. W przypadku stwierdzenia występowania w celach insektów, osadzeni obowiązani byli informować o tym fakcie oddziałowego lub wychowawcę i w takim przypadku w celach, po przeniesieniu więźniów, niezwłocznie przeprowadzana była dezynsekcja pomieszczeń. Więźniowie mieli dostęp do zajęć sportowych, kulturalnych i oświatowych. W (...) znajdował się Zakład Opieki Zdrowotnej, w skład którego wchodziło m.in. laboratorium, apteka, gabinet stomatologiczny, gabinet zabiegowy, poczekalnia i izba chorych. Osadzeni w pozwanym (...) mieli dostęp do lekarzy specjalistów, w tym stomatologa, dermatologa. W okresie pobytu w (...) w W. w dniu 6 sierpnia 2008 stwierdzono u P. Z. (…)i w związku z tym konsultowany był z lekarzem. W trakcie jednej z konsultacji zalecono powodowi hospitalizacje, jednak powód odmówił. Miał również możliwość uzyskania zgody na dodatkowy spacer, z czego również nie skorzystał. Więźniowie odbywający wraz z P. Z. w tej samej wieloosobowej celi karę pozbawienia wolności byli w większości osobami niepalącymi, z uwagi na wyznaczenie przez administrację (... ) osobnych cel dla osób niepalących i dla osób palących. Sporadycznie z uwagi na istniejące przeludnienie, w jednej celi z P. Z. umieszczano więźniów palących. (dowód: - karta leczenia i wyniki badan P. Z. k. 141-142, - zeznania P. B. k.192-193, --- STRONA 4 --- - zeznania R. C..193-194, - zeznania P. D., k. 122-123) Powód P. Z. jest recydywistą penitencjarnym, przebywał w różnych (...) od 2002 r. , w tym nieprzerwanie umieszczony jest w (... ) od 2006 r. W trakcie pobytu w pozwanym (...) w W. był zatrudniony jako porządkowy oraz przy roznoszeniu posiłków. Dwukrotnie został zwolniony z pracy za nieodpowiednie zachowanie. (dowód: bezsporne, a ponadto: - zeznania P. B. k.192-193, - zeznania R. C. k..193-194) Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód P. Z. domagał się zadośćuczynienia za wyrządzoną mu przez stronę pozwaną szkodę niemajątkową (krzywdę) wynikającą z niezapewnienia mu odpowiednich warunków bytowych podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Jak wynika z treści pozwu powoda, zadośćuczynienie miało stanowić środek ochrony jego dóbr osobistych - prawa do godności. Podstawę prawną żądania zgłoszonego przez powoda stanowił zatem przepis art. 23 w zw. z art. 24 w zw. z art. 448 k.c., zaś niezapewnienie mu odpowiednich, wymaganych przepisami, warunków bytowych powód upatrywał przede wszystkim w nadmiernym przeludnieniu pozwanych jednostek penitencjarnych i wynikających z tego konsekwencji wskazanych bliżej w pozwie. Dla oceny zasadności podniesionego w pozwie żądania niezbędne było zatem ustalenie, czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że strona pozwana dopuściła się naruszenia wymienionych w pozwie obowiązków oraz czy fakt ten spowodował naruszenie dóbr osobistych powoda, a także czy powód poniósł związaną z tym szkodę niemajątkową, na którą powoływał się w pozwie. Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Art. 24 k.c. określa z kolei środki ochrony dóbr osobistych, wskazując że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, a na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W zakresie żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych cytowany art. 24 k.c. odsyła więc do przepisów o czynach niedozwolonych, w szczególności do art. 448 k.c., w myśl którego w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, m.in. odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Roszczenia wynikające z czynów niedozwolonych ulegają przedawnieniu, jeżeli mają charakter majątkowy, a do kategorii roszczeń majątkowych należy zaliczyć także roszczenia o zapłatę zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 k.c. Art. 4421 k.c. ustanawia --- STRONA 5 --- trzyletni okres przedawnienia roszczeń z czynów niedozwolonych przy czym okres ten liczony jest od dnia kiedy osoba poszkodowana dowiedziała się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. W pierwszej kolejności należy zatem wskazać, że pozwany skutecznie podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda za okres od dnia 29.11.2002 r. do dnia 7.12.2002 r. oraz od dnia 11.08.2005 r. do dnia 23.05.2006 r., a także od dnia 08.06.2006 r. do dnia do dnia 8 .01.2007 r. W odniesieniu do roszczeń powoda w tej części która nie uległa przedawnieniu wskazać należy, że to na powodzie, jako dochodzącym ochrony prawnej spoczywał ciężar dowodu, że jego dobra osobiste zostały naruszone przez działania pozwanego Skarbu Państwa. Zgodnie bowiem z ogólną regułą wynikającą z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Przerzucenie ciężaru dowodu na pozwanego w procesie o ochronę dóbr osobistych, przewidziane w art. 24 § 1 k.c., dotyczy tylko bezprawności działania zagrażającego dobrom osobistym lub powodującego ich naruszenie - w razie udowodnienia przez powoda ich faktycznego naruszenia przez wskazane jednostki organizacyjne Skarbu Państwa. Pozwany w celu uniknięcia odpowiedzialności musiałby wykazać, że działania powodujące naruszenie były zgodne z prawem. W okolicznościach tej konkretnej sprawy nie sposób nie zauważyć, że powód w pozwie zawarł tylko ogólnikowe twierdzenia. W ocenie Sądu, powód opierając swoje roszczenie na ogólnikowych twierdzeniach o przeludnieniu polskich więzień i wynikających z tego jego zdaniem drastycznych konsekwencjach, nie wskazał na żadne konkretne przejawy nieludzkiego, niegodziwego traktowania jego samego, poza faktem czasowego przeludnienia cel, a także nie wykazał bezprawności działania funkcjonariuszy strony pozwanej oraz szkody polegającej na negatywnych konsekwencjach, np. dla jego zdrowia odnośnie przebywania we wskazanych warunkach. Spośród okoliczności, które zgodnie z treścią pozwu, miały powodować naruszenie godności powoda, za udowodniony można uznać tylko fakt czasowego (powód nie wykazał jak długo) umieszczenia powoda w (...) w W. w celach, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła mniej niż 3 m 2. Fakt istnienia przeludnienia w polskich jednostkach penitencjarnych i częstego naruszania norm dotyczących powierzchni celi przypadającej na osadzonego, wynikających z wiążących Polskę przepisów prawa międzynarodowego i art. 110 k.k.w., stanowi, zdaniem Sądu, fakt powszechnie znany. W niniejszej sprawie, co strona pozwana przyznała, powód przebywał w celach wieloosobowych, zatem zjawisko przeludnienia w (...) dotyczyło także jego jako osadzonego w tej jednostce penitencjarnej. Sąd uznał zatem, że okoliczność ta nie była jednak sporna między stronami. Należy przy tym mieć na uwadze to, że w czasie pobytu P. Z. w (...) w W. przebywał on przez dłuższy czas w celi jednoosobowej, w której zapewniono mu odpowiedni metraż przewidziany prawem. A ponadto w okresie osadzenia powoda w pozwanej jednostce pozostawał w mocy art. 248 § 1 k.k.w. zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor (...) może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2. Granice wskazanego przepisem czasu określonego na jaki można umieścić osadzonego w przeludnionej celi wyznaczone są możliwościami jednostki penitencjarnej zapewnienia osadzonym normatywnej powierzchni celi. Nie poparty żadnymi dowodami pozostawał natomiast zarzut, że dostarczony powodowi sprzęt kwaterunkowy był złej jakości oraz że nie zachowywał norm czystości. Powód nie wykazał również, żadnej z pozostałych okoliczności podnoszonych w pozwie tj. faktu nieodpowiedniego wyposażenia --- STRONA 6 --- celi, braku dostępu do sanitariatów, niewłaściwego wyżywienia, czy też nieodpowiedniego traktowania przez funkcjonariuszy. Z materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że warunki sanitarne i ogólne warunki bytowe zostały zachowane i nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości w działaniu pozwanego (...). Podobnie nieudowodniony jest zarzut, że stwierdzony u powoda wysoki poziom (…) jest wynikiem niezapewnienia odpowiednich warunków bytowych przez pozwany (...). Wskazać przy tym należy na niekonsekwencję w twierdzeniach powoda. Powód zarzucił, że nie miał zapewnionego dostępu do opieki medycznej, po czym stwierdził, że był leczony farmakologicznie gdy stwierdzono u niego (…). Zatem już z samych twierdzeń powoda wynika, że dostęp do opieki lekarskiej był mu jednak zapewniony. W ocenie Sądu nawet gdyby przyjąć, że pozwana jednostka penitencjarna nie zapewniła powodowi odpowiednich warunków bytowych, w tym wymaganej przepisami powierzchni cel mieszkalnych, należytego ich wyposażenia, itp. (gdyby powód te ostatnie okoliczności udowodnił), w ocenie Sądu nie uzasadniałoby to zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia. Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, co wynika zarówno z redakcji art. 448 k.c. („sąd może przyznać"), jak i z funkcji zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Przy stosowaniu tego przepisu sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 19 kwietnia 2006 r. , II PK 245/05, OSNP 2007 Nr 7-8, poz. 101, a pogląd ten sad orzekający podziela). Ponadto sąd dokonuje oceny czy warunki bytowe , w jakich znalazł się powód mieszczą się w granicach prawa, a jedynie powód ocenia je jako niewłaściwe w swoim subiektywnym odczuciu, czy też rzeczywiście doszło do bezprawnych działań organów państwa. Istotnym kryterium jest rozmiar krzywdy, zadośćuczynienie ma bowiem na celu zrekompensowanie pokrzywdzonemu wszelkich ujemnych doznań psychicznych lub fizycznych będących następstwem zawinionego działania lub zaniechania sprawcy. Ponadto według orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). Dochodząc do przekonania, że nie było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia, Sąd miał na względzie przede wszystkim fakt, że powód nie wykazał (jak już wskazano wcześniej), ażeby rozmiar jego cierpień uzasadniał zasądzenie na jego rzecz kwoty pieniężnej oraz nie podał w pozwie jakie negatywne skutki w jego sferze emocjonalnej wywołały niedostateczne, jego zdaniem, warunki bytowe panujące w pozwanej jednostce. Odczuwanie negatywnych emocji jest zaś związane z samą istotą odbywania kary izolacyjnej, wynikającym z tego ograniczeniem w sferze prywatności, brakiem swobody dokonywania wyborów, koniecznością przebywania w towarzystwie innych, przypadkowych osób, świadomością izolacji i perspektywą dalszego jej trwania. Istotne jest również to, że powód pozostaje recydywistą penitencjarnym, co Sąd uznał za fakt przyznany przez powoda. Wskazać zatem należy, że skoro powód po raz kolejny odbywa karę pozbawienia wolności to doprowadzając do ponownego osadzenia w (... ) znał już warunki odbywania --- STRONA 7 --- tej kary w aktualnych realiach społeczno-gospodarczych, miał świadomość wynikających stąd niedogodności i na nie się godził. Powód nie wykazał, ażeby warunki odbywania kary odnoszące się do niego różniły się na jego niekorzyść od warunków, w jakich karę odbywali inni skazani, nie można więc uznać, że umieszczenie powoda w przeludnionej celi stanowiło indywidualnie wymierzoną w niego szykanę. Mając na uwadze powyższe okoliczności powództwo należało oddalić. Orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie II sentencji wyroku Sąd wydał na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., w myśl którego strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398, z późn. zmianami) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Koszty procesu poniesione przez pozwanego w niniejszej sprawie sprowadzały się do kosztów zastępstwa procesowego należnych Skarbowi Państwa, które w oparciu o art. 99 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z poźn. zm.) wynoszą 3.600 zł. Z. 1) odnotować postanowienie, 2) odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć powodowi, 3) kal. 14 dni