Postanowienie I C 2379/12 AŁAAŃ zk WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 lutego 2015 r. Sąd Okręgowy w

--- STRONA 1 --- sygn. akt: I C 2379/12 AŁAAŃ zk WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 lutego 2015 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu, Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR del. do SO Tomasz Józkowiak Protokolant: prot. sąd. Anita Kubale po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2015 r., w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa A(...) P6::) ; przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w Ś(...), reprezentowanemu przez Dyrektora Aresztu Śledczego w Ś(...) o zapłatę 1. oddala powództwo w zakresie żądania zasądzenia od pozwanego kwoty 240.000 zł tytułem zadośćuczynienia na rzecz powoda oraz kwoty 7.000 zł na rzecz D(...) D(...) w TC... 2. umarza postępowanie w pozostałej części, 3. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, 4. obciąża nieuiszczonymi kosztami sądowymi Skarb Państwa. /-/ SSR del. do SO Tomasz Józkowiak PW WW WO WW pa s e] --- STRONA 2 --- sygn. akt: I C 2379/12 s | < UZASADNIENIE Powód AC...) D(...), w pozwie z dnia 15 kwietnia 2012 r., złożonym do Sądu Rejonowego w Śremie, wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w Ś(...) kwoty 240.000 zł na swoją rzecz tytułem zadośćuczynienia oraz kwoty 7.000 zł na rzecz C(...)M(...) P(...). W uzasadnieniu powód wskazał, że powyższych kwot domaga się w związku z krzywdą, jaką miał doznać w związku z niewłaściwymi warunkami odbywania kary pozbawienia wolności w okresie od dnia 6 sierpnia 2010 r. do dnia 28 marca 2012 r., podczas pobytu w Areszcie Śledczym w Ś(...). Powód podniósł, że nie był traktowany w sposób humanitarny - cela mieszkalna nie zapewniała właściwych warunków higienicznych, znacznie ograniczony był w niej dopływ świeżego powietrza. Według powoda przez dwadzieścia miesięcy był on przetrzymywany w celi dla osób palących, pomimo, że sam jest osoba niepalącą. Jego skargi do pracowników jednostki penitencjarnej związane z tą sytuacją były zbywane. Do powoda miały być też kierowane przez dyrektora jednostki groźby dotyczące przeniesienia do izolatki. Ze strony pozostałych pracowników aresztu powód miał być prześladowany poprzez częste przenoszenie z celi do celi, co negatywnie odbijało się na jego stanie psychicznym. Powód podniósł również, że w celach nie było właściwego oświetlenia, przez co nastąpiło pogorszenie się stanu jego wzroku. Nadto, wskazał, że nie miał zapewnionej właściwej opieki lekarskiej, podczas gdy przebywanie z osobami palącymi powodowało u niego osłabienie, zmęczenie, przygnębienie, depresję i zaburzenia koncentracji. (k. 3-4) Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2012 r. Sąd Rejonowy w Śremie zwolnił powoda od kosztów sądowych w całości. (k. 21) Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2012 r. Sąd Rejonowy w Śremie stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę do Sądu Okręgowego w Poznaniu jako właściwego rzeczowo i miejscowo. (k. 20) W piśmie z dnia 4 lipca 2012 r. powód wskazał, że domaga się zasądzenia na swoją rzecz zadośćuczynienia w kwocie 300.000 zł wraz z odsetkami. (k. 27) W piśmie z dnia 27 września 2012 r. powód wskazał, że domaga się zasądzenia kwoty 260 zł oraz kwoty 7.000 zł tytułem odsetek. (k. 42) Postanowieniem z dnia 16 października 2012 r. sąd oddalił wniosek powoda o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. (k. 46-48) W odpowiedzi na pozew z dnia 26 listopada 2012 r. pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 'W uzasadnieniu pozwany w pierwszej kolejności zwrócił się o zobowiązanie powoda do jednoznacznego sprecyzowania czego się domaga. Nadto podniósł, że zarzuty powoda dotyczące warunków odbywania kary są gołosłowne, opierają się wyłącznie na subiektywnym przekonaniu powoda, nadto nie wskazują na doznanie przez niego krzywdy i naruszenie sfery jego dóbr osobistych. Pozwany zaprzeczył, aby podczas pobytu powoda w Areszcie Śledczym w Ś(...) panowały w tej jednostce niewłaściwe warunki bytowe, w tym zwłaszcza mogące naruszyć dobra osobiste powoda. Według pozwanego powód podczas pobytu w Areszcie Śledczym w Ś(...) oraz Zakładzie Karnym we W(...) miał zapewniona normę metrażową celi mieszkalnej, zapewnione właściwe i zgodne z obowiązującymi uregulowaniami prawnymi warunki sanitarne, opiekę lekarską, sprzęt kwaterunkowy, wentylacje grawitacyjną (sprawną 1 sss --- STRONA 3 --- sygn. akt: I C 2379/12 < technicznie i systematycznie sprawdzaną), oświetlenie i wyżywienie. Pozwany wskazał, że powód przebywał w celach dla recydywistów penitencjarnych nie używających wyrobów tytoniowych, w wyjątkiem okresu kiedy zadeklarował chęć używania wyrobów tytoniowych oświadczeniem złożonym w dniu 9 sierpnia 2010 r. Powód nie składał w tym względzie żadnych skarg. Nadto, pozwany podniósł, że nie zaistniała sytuacja, podczas której jakikolwiek funkcjonariusz Aresztu Śledczego w Ś(...) zachował się wobec powoda niewłaściwie (k. 81-87) Na rozprawie w dniu 12 grudnia 2012 r. powód wskazał, że domaga się zasądzenia na swoją rzecz od Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w Ś(...) kwoty 240.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych warunkami osadzenia i utratą zdrowia w okresie od 6 sierpnia 2010 r. do 28 marca 2012 r. Powód podniósł również, że w celach nr 107 i 311 nie był zapewniony właściwy metraż. (k. 103) W piśmie z dnia 26 grudnia 2012 r. powód powtórzył dotychczasowe stanowisko procesowe. Dodatkowo podniósł on, że podczas pobytu w Areszcie Śledczym w Ś(...) otrzymywał żywność niewłaściwej jakości (śmierdzącą, starą). Powód zaprzeczył również, aby w celi mieszkalnej, w której przebywał była prawidłowo funkcjonująca wentylacja. Zdaniem powoda, w związku z brakiem prawidłowej wentylacji, w dniu 4 marca 2012 r., pojawiły się u niego objawy zaczadzenia. Nadto wyjaśnił, że domaga się zasądzenia na swoją rzecz kwoty 240.000 zł, a nadto kwoty 7.000 zł na rzecz D(...) D(...) w T(....). (k. 114) W piśmie z dnia 7 stycznia 2013 r. pozwany ustosunkował się do kolejnych zarzutów powoda. (k. 117-120) Postanowieniem z dnia 28 lutego 2013 r. sąd odrzucił ponowny wniosek powoda o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. (k. 184) W piśmie z dnia 15 marca 2013 r. pozwany zaprzeczył twierdzeniom powoda zawartym w treści pisma piśmie z dnia 26 grudnia 2012 r. (k. 192-193) W piśmie z dnia 9 września 2013 r. powód ponownie przedstawił swoje zarzuty w stosunku do pozwanego, mające uzasadniać zgłoszone przez siebie żądanie. (k. 265) Na rozprawie w dniu 9 września 2013 r. powód oświadczył, że domaga się zasądzenia od pozwanego kwoty 240.000 zł na swoją rzecz tytułem zadośćuczynienia oraz kwoty 7.000 zł tytułem świadczenia na D(...) D(...) w TC...) a w pozostałym zakresie cofa pozew. (k. 266) Postanowieniem z dnia 9 września 2013 r. sąd odrzucił kolejny wniosek powoda o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. (k. 267) Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2013 r. sąd odrzucił kolejny wniosek powoda o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. (k. 396) W piśmie z dnia 24 lutego 2014 r. powód ponownie przedstawił swoje stanowisko w sprawie. (k. 430-431) W piśmie z dnia 13 kwietnia 2014 r. powód podtrzymał dotychczasowe żądanie i jego uzasadnienie. (k. 490) 2 Hee eee EEE JO O O e oe... o gg --- STRONA 4 --- sygn. akt: I C 2379/12 : W piśmie z dnia 21 stycznia 2015 r. powód podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. (k. 750) ie Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2015 r. sąd oddalił wniosek powoda o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu. (k. 748) Pismem z dnia 5 lutego 2015 r. powód zaskarżył postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2015 r. (k. 769) Postanowieniem z dnia 17 lutego 2015 r. sąd utrzymał w mocy zaskarżone przez powoda postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2015 r. (k. 777-778) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód A(...) D(...) w okresie od dnia 6 sierpnia 2010 r. do dnia 28 marca 2012 r. odbywał karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w Ś(...). W trakcie pobytu w powyższej jednostce penitencjarnej powód przebywał w wielu celach mieszkalnych. Ilość miejsc w celach była tak określona, aby na jednego osadzonego przypadała powierzchnia mieszkalna nie mniejsza niż 3 m. W pomieszczeniach, w których przebywał powód ilość osób osadzonych nie przekraczała wyznaczonej liczby miejsc. W stosunku do powoda nie były wydawane decyzje o umieszczeniu w celi, w której powierzchnia mieszkalna na jednego osadzonego jest mniejsza od przewidzianej prawem normy. Niedługo po osadzeniu w Areszcie Śledczym w Ś(...), w dniu 9 sierpnia 2010 r., powód złożył oświadczenie, że używa wyrobów tytoniowych. W związku z tym powód został umieszczony w celi dla osób palących wyroby tytoniowe (rozmieszczenie osadzonych w celach dla osób korzystających z wyrobów tytoniowych i osób z nich niekorzystających odbywała się na podstawie ich deklaracji). Po niedługim czasie powód zmienił stanowisko, deklarując się jako osoba niepaląca. W konsekwencji został on przeniesiony do celi przeznaczonej dla osób niekorzystających z wyrobów tytoniowych. We wszystkich celach mieszkalnych Aresztu Śiekzeo w Ś(...) zainstalowana była wentylacja grawitacyjna. Przewody kominowe poddawane były stałej i systematycznej kontroli sprawowanej przez wyspecjalizowane podmioty. W zakresie okresu objętego pozwem, wyniki kontroli wskazywały na sprawność techniczną przewodów wentylacyjnych. Cele mieszkalne omawianej jednostki penitencjarnej wyposażone są w dwie lampy oświetleniowe (jarzeniowe; w celach małych są to dwie lampy po 20W, w celach średnich i dużych dwie lampy po 40W), które są zapalane oddzielnie oraz jedną lampę zwykłą, stosowaną jako oświetlenie awaryjne. Oświetlenie WC jest oddzielne i stanowi je jedna lampa. Konstrukcja przesłon okiennych wykonana jest z pasów płyt z polipropylenu układanych pod kątem w celu zapewnienia swobodnego dopływu powietrza. Cele w Areszcie Śledczym w Ś(...) są ogrzewane. Zdarzające się awarie centralnego ogrzewania były i są bezzwłocznie usuwane. Konsultacje lekarskie w Areszcie Śledczym w Ś(...) odbywały się na podstawie zgłoszeń składanych przez osadzonych. Powód w czasie pobytu w omawianej jednostce kilkadziesiąt razy korzystał z porad internistycznych, psychiatrycznych, psychologicznych, chirurgicznych i okulistycznych. Z powodu krwawienia z układu pokarmowego powód przebywał w szpitalu więziennym w B(...). Podczas pobytu w Areszcie Śledczym w Ś(...) powód podnosił, że cierpi na chorobę nowotworową, która jednak na podstawie przeprowadzonych badań nie została u niego zdiagnozowana. Powód negatywnie oceniał jakość jedzenia (w tym zwłaszcza wyrobów wędliniarskich) otrzymywanego w przedmiotowej jednostce penitencjarnej. Wyroby mięsne s HY eee > o -— o = ...— o | --- STRONA 5 --- sygn. akt: I C 2379/12 z dostarczane były do Aresztu Śledczego w Ś(...), podobnie jak do kilkudziesięciu innych jednostek penitencjarnych, przez zewnętrzną firmę prywatną P(...) J(...). Umowa na dostarczanie omawianych produktów została zawarta na podstawie przeprowadzonego przetargu. Posiłki, przed podaniem osadzonym, były sprawdzane pod kątem wagowym i jakościowym oraz pod względem dietetycznym (w Areszcie Śledczym w Ś(...) stosowanych było kilka rodzajów diet z uwagi na wskazania lekarskie osadzonych), w celi spełnienia wymagań normatywnych. Posiłki były następnie rozprowadzane do cel mieszkalnych. Przy ich transporcie stosowane były specjalne termosy, mające zapobiec wychłodzeniu żywności. W Areszcie Śledczym w Ś(...) dokonywane były również kontrole dotyczące postępowania z odpadami, higieny komunalnej, stanu sanitarno - technicznego pomieszczeń, wyposażenia, sposobu przyjęcia, warunków przechowywania oraz terminów przydatności do spożycia surowców używanych do przygotowywania posiłków, procesów technologicznych oraz dokumentacji. Powyższe kontrolne nie wykazały nieprawidłowości względem stosowanych norm dotyczących warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Koniec kary pozbawienia wolności stosowanej wobec powoda A(...) D(...) przypada na 2016 r. Powód nie wykonuje prac zarobkowych oraz nie posiada wartościowych składników majątkowych. Powyższych ustaleń faktycznych sąd dokonał na podstawie dowodów z: 1. zeznań świadków: -G(..) PC...) -WC.)RC..) *RC.) SC.) PC: -MC.)SC..)» =G..)WC..)IC..), SPC )ICJ; - częściowo HC...) T(...) - częściowo M(...) G(...), - częściowo G(...) MC...) 2. dokumentów: - protokołów kontroli - k. 92-100, 324-337, - raportów - k. 90-91, 131, 194-197, 299-301, 323, 338-341, - dokumentacji medycznej powoda - k. 101, 122-130, 298, - zaświadczeń o zdeponowanych środkach i zatrudnieniu - k. 261, 382, - znajdujących się w teczce osobopoznawczej powoda. Dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego sąd uznał za wiarygodne zeznania świadków G(...) P(...). WC...) RC..), RC..) SC...) DC...) MC...) SC.) PPC.) JC); Zeznania tychże osób były spójne i logicznie uporządkowane, a przy tym wyczerpujące, konsekwentne i sprawiające wrażenie szczerych. W znacznym stopniu, zwłaszcza w zakresie opieki medycznej, w tym konsultacji lekarskich powoda, potwierdzały je dowody z dokumentów, w tym dokumentacji medycznej A(.. 39)1 b. 5) Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadka G(...) WC...) JC..), przy czym w niewielkim jedynie zakresie uznał je za przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy. W złożonych zeznaniach świadek wskazał, że nie pamięta istotnych faktów dotyczących odbywania kary pozbawienia wolności, wyjaśniając, że w Areszcie Śledczym w Ś(...) przebywał jedynie przez kilka tygodni. Zwrócić jednak należy uwagę na okoliczność, że świadek nie stwierdził, by warunki odbywania kary w pozwanej jednostce penitencjarnej odbiegały od normy, tak pod względem przeludnienia cel, jak i warunków technicznych. 4 R... --- STRONA 6 --- sygn. akt: I C 2379/12 ń Sąd uznał jedynie za częściowo wiarygodne zeznania świadka HC...) T(...) (w zakresie faktu odbywania kary pozbawienia wolności wraz z powodem, palenia papierosów przez osadzonych, realizowania wniosków powoda dotyczących przeniesienia do cel przeznaczonych dla osób niepalących). W pozostałym zakresie sąd zeznaniom świadka odmówił przymiotu wiarygodności, albowiem były nieszczere i nieprzekonujące, a przy tym pozostawały w sprzeczności z zeznaniami świadków, którym sąd dał wiarę. Zwrócić należy uwagę, że świadek H(...) T(...) jest osobą zaangażowaną w spór z pozwanym - W związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności toczy spory sądowe, co sprawia, że sam jest zainteresowany w przedstawianiu okoliczności faktycznych w sposób jak najbardziej dla pozwanego niekorzystny. W zakresie przeludnienia w celi świadek podnosił, oparte wyłącznie na jego subiektywnych przekonaniach, twierdzenia o złym zwymiarowaniu poszczególnych cel. Gołosłowne i oparte na subiektywnym odczuciu były również twierdzenia świadka dotyczące pozostałych warunków odbywania kary - jakości wyżywienia, oświetlenia, wentylacji, używanego sprzętu. Przeciwko negatywnym opiniom świadka w tym względzie przemawiały przedstawione przez pozwanego wyniki kontroli jednostki penitencjarnej, obejmujące powyższe zagadnienia (przegląd przewodów wentylacyjnych, sprawdzenie surowców wykorzystywanych do przygotowywania posiłków). Z kolei twierdzeniom świadka dotyczącym dostępności do służby medycznej przeczy dowód z dokumentów w postaci dokumentacji medycznej powoda, z której wynika, że systematycznie i bardzo często korzystał on z porad lekarskich, w tym porad specjalistycznych. Na podobną ocenę zasługiwały również zeznania świadków M(...) G(...) oraz G(...) M(...). Również twierdzenia tych osób opierały się w zasadzie wyłącznie na ich subiektywnych odczuciach. Zaznaczyć należy, że warunki odbywania kary mogły być przez nich odbierane negatywnie, co nie przesądza jeszcze faktu, że odbiegały one od przyjętych norm (np. w zakresie jakości oświetlenia, posiłków itp.). Zeznający nie wskazali jakichkolwiek, dających się obiektywnie zweryfikować, okoliczności, które wskazywałby, że powyższe normy nie były przestrzegane. W zakresie przeludnienia cel, z zeznań świadków wynikało, że w celach przebywała przewidziana liczba osadzonych. Zeznający wywodzili jednak twierdzenia o przeludnieniu cel na podstawie ogólnego oglądu, czy pomiaru pomieszczeń dokonywanego przez nich linijką szkolną, co w żadnym razie nie pozwala na uznaniu w oparciu o te zeznania, że do przeludnienia w rzeczywistości doszło. Sąd uznał za wiarygodne zgromadzone w aktach sprawy dokumenty oraz ich odpisy i kserokopie, albowiem sporządzone zostały przez uprawnione podmioty, w granicach ich uprawnień, a przy tym nie budziły zastrzeżeń sądu. Postanowieniem z dnia 22 września 2014 r. sąd uchylił postanowienie o przeprowadzeniu dowodu z zeznań świadków AC...) W(...), PC...) NC...) i PC.) SC.)=TG..) (k. 641), albowiem powód cofnął wnioski o przeprowadzenie dowodu z zeznań tychże świadków. Tym samym postanowieniem sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka Z(...) J(...), albowiem powód - wezwany pismem z dnia 27 maja 2014 r. (Kk. 524) w wykonaniu zarządzenia z dnia 21 maja 2014 r. (k. 515) - nie wskazał pełnego i prawidłowego adresu zamieszkania tego świadka. Nadto, postanowieniem z tej samej daty sąd uchylił postanowienie o przeprowadzeniu dowodu z zeznań świadka A(...) JC...) (k. 643), albowiem i ten wniosek dowodowy został przez powoda cofnięty. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2015 r. sąd oddalił zgłoszony w piśmie z dnia 5 lutego 2015 r. ponowny wniosek powoda o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków AC.)ICJiZC)IC..) k. 785), albowiem uznał, że zgłaszany jest przez powoda wyłącznie dla zwłoki (art. 217 $ 2 k.p.c. w jego brzmieniu znajdującym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie). Wskazać należy, że na rozprawie w dniu 22 września 2014 r. powód wyjaśnił, iż nie domaga się przesłuchania dalszych świadków. W konsekwencji sąd uznał, że ponowne zgłoszenie wniosku o przesłuchanie wskazanych wyżej osób dopiero na końcowym etapie postępowania, bezpośrednio przed ostatnim posiedzeniem zaplanowanym na końcowe 5 Re EEE .— =] --- STRONA 7 --- sygn. akt: I C 2379/12 * przesłuchanie stron, zmierza wyłącznie do przewlekania postępowania, któremu zresztą powód zarzucał, że jest prowadzone zbyt długo. Sąd nie przeprowadzał dowodu z opinii biegłych sądowych, albowiem na rozprawie w dniu 22 września 2014 r. powód cofnął wnioski dowodowe w tym zakresie (k. 644). Sąd pominął dowód z zeznań powoda, albowiem na swój wniosek nie został on doprowadzony na rozprawę W celu przesłuchania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Wobec zakreślonej przez powoda podstawy faktycznej, podstawy prawnej wywiedzionego powództwa upatrywać należało w przepisach art. 23 i 24 k.c. oraz art. 448 k.c. Przepis art. 23 k.c. stanowi, że dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie z art. 24 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Z kolei w myśl art. 448 k.c., w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Przyjmuje się w literaturze przedmiotu, że przesłankami ochrony dóbr osobistych, które muszą być spełnione łącznie, są: istnienie dobra osobistego, zagrożenie lub naruszenie tego dobra oraz bezprawność zagrożenia lub naruszenia, przy czym dwie pierwsze przesłanki udowodnić musi powód dochodzący ochrony, zaś ostatnia z przesłanek objęta jest domniemaniem istnienia, a w konsekwencji to pozwany winien bronić się wykazując, że jego zachowanie było zgodne z prawem. Podkreślenia przy tym wymaga, Że odpowiedzialność sprawcy nie jest uzależniona od jego winy. Istotnym jest jednak, że zdarzeniem wywołującym krzywdę (w razie dochodzenia zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych) musi być czyn niedozwolony (S. Dmowski [w:] Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, S. Dmowski, S. Rudnicki, komentarz do art. 24 k.c.). Niewątpliwym jest, że odbywanie kary pozbawienia wolności, jak również pobyt w zakładzie zamkniętym z innych przyczyn, nie stanowią uzasadnienia dla niehumanitarnego traktowania człowieka. Wskazuje się, że prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie. Działania naruszające te dobra mogą zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2010 r., II CSK 486/09). Zgodnie z art. 30 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Sąd Najwyższy podkreślał w swym orzecznictwie, że powyższy obowiązek winien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium (a więc również w odniesieniu do osób pozbawionych wolności z uwagi na 6 Hee —————— o -— = ———— | --- STRONA 8 --- sygn. akt: I C 2379/12 Ę orzeczoną karę lub środek zapobiegawczy), realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Sąd Najwyższy podkreślał, że stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r., a także art. 3 i art. 8 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowanej przez Polskę w 1993 r. oraz art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP. Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przebywanie w przeludnionej celi, z nieodpowiednią wentylacją i otwartą toaletą oraz z niewystarczającą ilością łóżek stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. Sąd Najwyższy wskazał, że na gruncie prawa polskiego osadzenie skazanego w takich warunkach może uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. za naruszenie dóbr osobistych skazanego jakimi są godność i prawo do intymności. Odnosząc do powyższych rozważań okoliczności faktyczne rozpatrywanej sprawy podkreślić należy, że na powodzie spoczywał obowiązek udowodnienia naruszenia sfery jego dóbr osobistych w ujęciu obiektywnym. Tymczasem całokształt okoliczności rozpatrywanej | sprawy nie daje podstaw, aby uznać, że powód z powyższego obowiązku się wywiązał. Poszczególne okoliczności dotyczące podstawy faktycznej pozwu bądź to w ogóle nie zostały wykazane, bądź też nie zostały wykazane w stopniu pozwalających na płaszczyźnie obiektywnej przyjąć, że powodowały one naruszenie sfery dóbr osobistych powoda. Żądaniem pozwu objęty został okres od 6 sierpnia 2010 r. do 28 marca 2012 r. Tymczasem już od dnia 6 grudnia 2009 r. obowiązywał przepis art. 110 $ 2b k.k.w., zgodnie z którym dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 14 dni, w warunkach, o których mowa w $ 2 zdanie drugie, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m, nie mniej jednak niż 2 m, jeżeli zachodzi konieczność natychmiastowego umieszczenia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym nieposiadającym wolnych miejsc w celach mieszkalnych: (1) skazanego | na — karę pozbawienia wolności przekraczającą 2 lata, (2) skazanego określonego w _ art. 64 $ 1 lub 2 oraz art. 65 Kodeksu karnego, (3) skazanego | za przestępstwo określone w art. 197-203 Kodeksu karnego, (4) skazanego, który samowolnie uwolnił się od odbywania kary pozbawienia wolności, (5) skazanego, który korzystając z zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego, nie powrócił w wyznaczonym terminie, (6) przetransportowanego na polecenie sądu lub prokuratora z innego zakładu karnego lub aresztu śledczego, w celu udziału w rozprawie lub innych czynnościach procesowych, (7) osoby tymczasowo aresztowanej, ukaranej karą porządkową lub co do której zastosowano inne środki przymusu skutkujące pozbawienie wolności. Przepis art. 110$ 2c k.k.w. stanowi przy tym, że okres, o którym mowa w $ 2b może być przedłużony tylko za zgodą sędziego penitencjarnego. Łączny okres umieszczenia skazanego w warunkach określonych w $ 2b nie może przekroczyć 28 dni. Osadzenie powoda w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m* na jednego osadzonego (lecz nie mniej niż 2 m), w razie spełnienia przesłanek o jakich mowa w powołanym przepisie ustawy, nie byłoby bezprawne i tym samym nie rodziło odpowiedzialności Skarbu Państwa. W toku procesu powód nie wykazał jednak, by zostały wydane w stosunku do niego decyzje o osadzeniu go w warunkach przeludnienia. Również analiza dokumentów z których sąd przeprowadził ten dowód nie potwierdza tej okoliczności. Materiał dowodowy rozpoznawanej sprawy nie pozwala na ustalenie, by w czasie osadzenia powoda w Areszcie Śledczym w Ś(...) występowało w tej jednostce zjawisko przeludnienia, zaś powód ograniczył AT. See .-— ———— | --- STRONA 9 --- sygn. akt: I C 2379/12 $ się w tym zakresie wyłącznie do niepopartych wiarygodnymi dowodami twierdzeń. W konsekwencji brak było podstaw do uznania, że w okresie, którego dotyczy żądanie pozwu doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda na skutek osadzenia go w przeludnionej celi (celach). Zwrócić należy uwagę na okoliczność, że choćby z protokołów kontroli Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, jakie przeprowadzane były w okresie, którego dotyczy pozew, stwierdzano, że zaludnienie Aresztu Śledczego w Ś(...) jest poniżej pojemności jednostki. Sąd zauważa przy tym, że treść zeznań świadków HC...) TC...) MC...) G(...) oraz G(...) M(...) wskazywała, że osoby osadzone wraz z powodem przyjmowały twierdzenia na temat zbyt małego metrażu cel na podstawie swego - całkowicie subiektywnego - odczucia („na oko”). Szacunki takie, wynikające również z twierdzeń powoda, nie mogły stać się podstawą do uznania, że w istocie powód przebywał we wskazanej wyżej jednostce penitencjarnej w warunkach przeludnienia. Raz jeszcze podkreślić natomiast należy, że ostatecznie powód cofnął wnioski o przeprowadzenie na tę okoliczność dowodu z opinii biegłego sądowego (k. 644). Dalej sąd zauważa, że w toku procesu powód nie wykazał, by stan techniczny cel, w których przebywał w okresie, którego dotyczy pozew nie spełniał wymagań z art. 110 $ 2 kk.w., zgodnie z którym cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Powód podnosił, że przebywał w Areszcie Śledczym w Ś(...) w niehigienicznych warunkach. Zdaniem sądu twierdzeń tych nie sposób jest uznać za prawdziwe. Okoliczności te nie znajdowały bowiem potwierdzenia w jakimkolwiek wiarygodnym dowodzie przeprowadzonym w toku postępowania, stanowiąc wyraz jedynie subiektywnych odczuć powoda. Sąd zauważa jednocześnie, że osadzeni zobligowani są dbać o stan i wyposażenie celi nic nie stoi na przeszkodzie, by własnym staraniem zapewnić w celi ład i porządek. Choć niewątpliwym jest, że poza możliwościami skazanych leży przeprowadzania w celach gruntownych remontów, to jednak choćby uporządkowanie i posprzątanie celi w sposób niewątpliwy pozytywnie wpływa na jakość pobyt w niej. Podkreślić przy tym należy, że areszt śledczy zapewnia osadzonym dostęp do środków czystości. W toku procesu powód nie wykazał, by było inaczej, zaś jego twierdzeń w tym zakresie nie potwierdził żaden z przesłuchanych świadków. Z innych tożsamych rodzajowo spraw wiadomym jest natomiast sądowi, Że negatywnie na stan cel i ich wyposażenia wpływa zachowanie samych osadzonych, którzy bardzo często niszczą cele i znajdujący się w nich sprzęt kwaterunkowy. Okoliczności te natomiast nie mogą obciążać pozwanego. W toku postępowania powód nie wykazał również w żaden sposób, by wyżywienie w Areszcie Śledczym w Ś(...) nie spełniało wymagań przewidzianych właściwymi przepisami. Powód podnosił, że żywność (zwłaszcza wędliny) dostarczane do aresztu były bardzo złej jakości, ale i ta okoliczność nie znajdowała potwierdzenia w wiarygodnym materiale dowodowym sprawy. Samo zaś niezadowolenie powoda z posiłków podawanych we wskazanej jednostce nie jest wystarczające dla uznania, że pozwany dopuścił się działań sprzecznych z prawem i powodujących naruszenie dóbr osobistych powoda. W oparciu o zeznania P(...) J(...), który trudni się dostarczaniem wędlin do aresztu, sąd ustalił, że jakość tych wędlin nie odbiega od jakości tych wędlin, które kierowane są na inny rynek. Sąd zauważa dalej, że nie zostało wykazanym w toku procesu, by wentylacja w celach w których przebywał powód była niesprawna, zaś oświetlenie niewłaściwe. W ocenie sądu okoliczności te wymagają wiedzy specjalnej, zaś same twierdzenia powoda (mające przecież charakter subiektywny i wysoce ocenny) nie były wystarczające dla ustalenia tej okoliczności 8 HY eeY0ę** - - =uuuuoooooooooo | --- STRONA 10 --- sygn. akt: I C 2379/12 Ę zgodnie: z twierdzeniami powoda. Jak to już wyżej wskazano, powód ostatecznie cofnął wnioski o przeprowadzenie dowodu 'z opinii biegłych sądowych. Nieudowodnione były również twierdzenia powoda, że w celach, w których przebywał nie była zapewniona właściwa temperatura. Sąd ustalił w toku procesu, że cele w Areszcie Śledczym w P(...) są ogrzewane, a wszelkie awarie centralnego ogrzewania są niezwłocznie usuwane. Sąd nie neguje natomiast okoliczności, że montaż zabezpieczeń na zewnątrz okien w celach w których przebywają osadzeni (nazywanych przez powoda blendami) może w pewnym zakresie ograniczać dostęp świeżego powietrza do celi. Brak jest jednak podstaw do przyjęcia, że w sposób zupełny blokuje jego dostęp. Powód nie może zaś zapominać, że ich montaż ma za zadanie pełnić funkcje zabezpieczające (choćby z uwagi na charakter jednostki, w której powód przebywał), a zdaniem sądu tym należy dać prymat przed ewentualnymi niedogodnościami dla osadzonych wynikających z ich montażu. Zwłaszcza, gdy mieć na względzie, że dotyczą one w zasadzie wyłącznie okresu letniego, a przy tym nie zostało wykazanym, by ponad dopuszczalną miarę utrudniały funkcjonowanie osadzonych. Podkreślić przy tym należy, że aby ograniczyć choć w pewnym stopniu niegodności wynikające z faktu przebywania w celi, powód miał możliwość korzystania ze spacerów na świeżym powietrzu. W ocenie sądu korzystanie z tychże spacerów pozwala na ograniczenie niepokoju wynikającego z pobytu w warunkach zamkniętych oraz stanowi formę wypoczynku i kompensaty niedogodności wynikających z faktu osadzenia w zamknięciu. Za całkowicie pozbawione usprawiedliwionych podstaw sąd uznał twierdzenia powoda o niezapewnianiu mu w okresie objętym żądaniem pozwu należytej opieki medycznej. Trudno jest zgodzić się tak postawionym zarzutem, gdy zważyć na fakt, że w tym okresie - co wynikało z zeznań świadka W(...) RC...) i dokumentacji medycznej powoda (k. 298) - korzystał on z porad lekarzy (w tym specjalistów) kilkadziesiąt razy. Trudno jest w tej sytuacji nie odnieść wrażenia, że dostęp do świadczeń opieki medycznej był w przypadku powoda łatwiejszy niż u osób, które nie są pozbawione wolności i korzystają z publicznej służby zdrowia. W oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy nie sposób było również ustalić, by na skutek złego funkcjonowania więziennej służby zdrowia doszło do pogorszenia stanu zdrowia powoda. Powód nie wykazał również, ograniczając się do gołosłownych twierdzeń, że zachowanie funkcjonariuszy Służby Więziennej, w tym m.in. ciągłe zmiany cel, w których go osadzano, spowodowało pogorszenie stanu zdrowia powoda, w szczególności zaś jego stanu psychicznego. Brak było również podstaw do przyjęcia, jak chciał tego powód, że osadzania go z osobami palącymi papierosy wpłynęło negatywnie na jego stan zdrowia. Potwierdzenie tych okoliczności wymagałoby wiedzy specjalnych, zaś powód cofnął ostatecznie wnioski o przeprowadzenie dowodów z opinii biegłych sądowych. Odnosząc się natomiast do kwestii osadzania powoda z osobami palącym sąd zauważa, że powód nie jest w tym zakresie konsekwentny. W pozwie wskazał bowiem, że jest osobą niepalącą od 23 września 1985 r. (k. 3-4), podczas, gdy z oświadczenia, jakie złożył w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w Ś(...) (k. 100) wynika, że pali papierosy. Powyższe pozwala przyjąć, że przedstawiając tę okoliczność powód nie jest szczery, a deklarując palenie tytoniu, bądź fakt niepalenia usiłuje uzyskać korzystne dla siebie decyzje organów Służby Więziennej. Skoro zaś powód sam zadeklarował się jako osoba paląca tytoń, nie sposób jest uznać, by czasowe umieszczenie go w jednej celi z osobami palącymi naruszało jego dobra osobiste. W toku procesu powód nie wykazał tymczasem, jak to podnosił w pozwie, by do napisania powołanego wyżej oświadczenia został zmuszony. Sąd zwraca również uwagę na okoliczność, że w zeznaniach informacyjnych powód przyznał, że w depozycie aresztu znajdują się jego papierosy (k. 104). Stanowi to zatem dodatkowe potwierdzenie, że powód był osobą palącą. Wyjaśnienia powoda, że papierosów tych nie używał, a jedynie posiadał je w domu rażą wręcz naiwnością i przez to nie są wiarygodne. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził również zarzutów powoda, by zachowanie funkcjonariuszy Aresztu Śledczego w Ś(...) w stosunku do niego 9 HY eę0ęY>—— o u..— o... _—— — --- STRONA 11 --- . sygn. akt: I C 2379/12 ; było niewłaściwe, w szczególności zaś nosiło znamiona zastraszania czy szykany. Okoliczności te nie zostały potwierdzońe jakimkolwiek wiarygodnym dowodem. Już choćby zatem z powyższych przyczyn wywiedzione powództwo podlegało oddaleniu. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że zgodnie z art. 448 k.c., w razie stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych, sąd może przyznać osobie, której dobra zostały naruszone zadośćuczynienie. Treść normy wyrażonej w tymże przepisie ustawy wskazuje jednoznacznie, że przyznanie zadośćuczynienie, i to nawet gdy stwierdzonym zostanie, że doszło do naruszenia dóbr osobistych określonej osoby, jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Do oceny sądu ustawodawca pozostawił uznanie, czy naruszenie dóbr osobistych uzasadnia zasądzenie zadośćuczynienie, czy też pomimo takiego naruszenia żądanie to nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd ma świadomość, że pobyt w jednej celi kilku czy kilkunastu osób stanowi niewątpliwie niedogodność. Zgodzić się również należy z twierdzeniem, że pobyt w takich warunkach może nie zapewniać spokoju i być uciążliwy. Trudno jest jednak nie oderwać tej oceny od faktu, że powód przebywał w okresie objętym żądaniem pozwu w Areszcie Śledczym w Ś(...) z uwagi na swą przestępczą działalność. To zaś zawsze wiązać się będzie z pewnymi niedogodnościami i utrudnieniami. W toku procesu powód nie wykazał jednak, by powyższe ograniczenia i utrudnienia przekraczały dopuszczalną miarę, bądź były szczególnie dokuczliwe i uciążliwe. I z tych zatem przyczyn zgłoszone przez powoda żądanie zapłaty nie zasługiwało na uwzględnienie. Przede wszystkim jednak sąd zauważa, że przyznanie powodowi zadośćuczynienia w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych wymagało ustalenia, że na skutek ich naruszenia powód doznał krzywdy. Krzywda to całokształt negatywnych skutków określonego zachowania dla kondycji fizycznej i psychicznej poszkodowanego. Określenie czy zaistniała, jak również jaki był jej zakres wymaga odniesienia się do sytuacji poszkodowanego, jego odczuć i następstw po jego stronie określonego bezprawnego zachowania. To zaś możliwe jest do oceny w szczególności na podstawie dowodu z zeznań osoby, której dobra osobiste zostały naruszone. W rozpoznawanej sprawie zaś powód sam zrezygnował z przeprowadzenia tego dowodu. Złożone w toku postępowania zeznania informacyjne powoda nie stanowią natomiast dowodu w sprawie. W piśmie z dnia 16 stycznia 2015 r. (k. 743) sąd poinformował powoda, że na rozprawie w dniu 25 lutego 2015 r. planuje przesłuchać go w charakterze strony i jeśli powód podtrzyma wniosek o to, aby nie doprowadzać go na rozprawę, sąd pominie tenże dowód. Pouczony 0 powyższym powód podtrzymał swój wniosek, aby nie doprowadzać go na rozprawę, co ostatecznie skutkowało pominięciem przez sąd dowodu z jego zeznań. To zaś nie pozwalała na ustalenie, w jaki sposób zarzucane przez powoda zachowania wpłynęły na kondycję powoda, w szczególności zaś czy wiązały się dla niego z krzywdą i jaki był jej zakres. I z tej przyczyny wywiedzione powództwo podlegało oddaleniu. Mając całokształt podniesionych wyżej okoliczności na względzie sąd uznał, że w toku procesu nie zostało wykazanym, by doszło do bezprawnego działania pozwanego, a w konsekwencji naruszenia dóbr osobistych powoda. To mając zaś na uwadze, w punkcie 1. wyroku, sąd oddalił wywiedzione powództwo w podtrzymanym przez powoda zakresie, tj. co do żądania zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty 240.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz na rzecz D(...) D(...) w TC...) kwoty 7.000 zł (pkt 1. wyroku). Zauważyć należy, że ostatecznie powód podtrzymywał wyłącznie żądania we wskazanym wyżej zakresie (por. oświadczenie powoda zgłoszone na rozprawie w dniu 9 września 2013 r. - k. 266 oraz w piśmie z dnia 13 kwietnia 2014 r. - k. 490). Co istotne, wcześniej powód zgłaszał dalej idące roszczenia, w szczególności zapłaty na rzecz CEJ MC...) P(...) (k. 3v), zasądzenia na jego rzecz kwoty 300.000 zł z odsetkami (k. 27v) czy odsetek w kwocie 7.000 zł (k. 42). Na rozprawie w dniu 9 września 2013 r. powód oświadczył jednak, że w rozpoznawanej sprawie domaga się wyłącznie kwoty 240.000 zł 10 R eÓęąe©eąę_—_— ĆĆ u] --- STRONA 12 --- sygn. akt: I C 2379/12 % tytułem'zadośćuczynienia na swoją rzecz oraz kwoty 7.000 zł tytułem świadczenia na rzecz D(...) D(...) w TC...) a w pozostałym zakresie cofa pozew. Pozwany nie sprzeciwił się częściowemu cofnięciu pozwu przez powoda. Zgodnie z art. 203 $ 1 k.p.c., pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy. W myśl zaś art. 203 $ 4 k.p.c., sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymieniona czynność jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa. W rozpoznawanej sprawie powód cofnął częściowo pozew, na co pozwany wyraził zgodę. Sąd nie dopatrzył się natomiast podstaw, by częściowe cofnięcie pozwu przez powoda uznać za sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego albo zmierzające do obejścia prawa. W konsekwencji czynność tę uznał za dopuszczalną. Zgodnie z art. 355 $ 1 k.pc., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew. W konsekwencji, w punkcie 2. wyroku, sąd orzekł o umorzeniu postępowania w pozostałej części. O poniesionych przez strony kosztach procesu, w punkcie 3. wyroku, sąd orzekł na podstawie art. 108 $ 1 k.p.c. i art. 98 $ 113 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. oraz na podstawie $ 2 ust. 11 2 w zw. z $ 11 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2013. 461 j.t.), obciążając nimi powoda jako stronę przegrywającą proces. Na koszty procesu poniesione przez pozwanego składały się wyłącznie koszty zastępstwa procesowego w kwocie 120 zł i tę właśnie kwotę sąd zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. W punkcie 4. wyroku natomiast, na podstawie art. 113 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2014.1025 j.t.), sąd obciążył nieuiszczonymi kosztami sądowymi (w tym należnościami przyznanym świadkom) Skarb Państwa, mając na uwadze, że sytuacja materialna powoda (który przegrał proces) nie pozwala mu na ich poniesienie. /-/ SSR del. do SO Tomasz Józkowiak 11 eee ee. — =—— gg]