Postanowienie I C 236/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Opolu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 236/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Grażyna Szweda Protokolant sekr. sądowy Małgorzata Gabriel po rozpoznaniu w dniu 3 października 2012 r. w Opolu sprawy z powództwa R. O. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu Nr 1 w S., Zakładowi Karnemu nr 2 w S. o zapłatę I. powództwo oddala, II. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa. Wyrok uprawomocnił się w części dot. pkt.II w dniu 20 listopada 2012 r. SSO Krzysztof Pospiech Na oryginale wła ś ciwy podpis Sygn. akt IC 236/12 UZASADNIENIE Powód R. O. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Zakładu Karnego nr 1 w S., Zakładu Karnego nr 2 w S. kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia za szkody wyrządzone mu przez funkcjonariuszy służby więziennej i nieludzkie traktowanie polecające na uprzedmiotowieniu jego osoby, złych warunkach bytowych, jak również za nieprzestrzeganie praw człowieka wynikających z Konstytucji. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że podczas pobytu w pozwanej jednostce penitencjarnej pozwanego, nie zapewniono mu odpowiednich warunków bytowych, a mianowicie, w ocenie powoda pozwany odpowiedzialny --- STRONA 2 --- jest za przeludnienie w celach, brak odpowiednich warunków bytowych i sanitarnych w celach oraz pozbawienie niezapewnienie warunków do godnego funkcjonowania w warunkach więziennych. Zarzucił ponadto że musiał przebywać w celi z osobami będącymi nosicielami wirusa HIV, HCV, chorymi na gruźlicę, osobami o różnym stopniu degeneracji i demoralizacji, pozbawiony był stałe opieki lekarskiej. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarbu Państwa – Zakład Karny nr 1 w S., Zakład Karny nr 2 w S. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o obciążenie powoda kosztami procesu. W uzasadnieniu strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia powołując się na treść art. 442 1 § 1 k.c. i art. 442 k.c., wskazując iż powód w placówkach penitencjarnych pozwanego przebywał w okresach od maja 2003r. do kwietnia 2005r. oraz od marca 2007r. do września 2009r., natomiast pozew wniósł w dn. 18.04.2012r. (data złożenia w administracji ZK) wobec powyższego roszczenie przedawniło się za okres do dn. 17.04.2009r. pozwany zaprzeczył również wszystkim twierdzeniom powoda, który jego zdaniem nie wykazał żadnych z głównych okoliczności opisywanych w pozwie oraz aby na skutek działania reprezentantów Skarbu Państwa poniósł jakąkolwiek krzywdę lub szkodę czy to majątkową, czy też na osobie. Skarbu Państwa nie stać na zapewnienie wszystkim osadzonym warunków bytowych takich jakie by oni oczekiwali. Niemniej jak wynika z pozwu, powód zdaje sobie sprawę, że większość oczekiwań jest niewykonalnych, skoro je tylko wskazuje bez uzasadnienia; zarzuty stosowania oświetlenia jarzeniowego czy braku klimatyzacji są całkowicie chybione skoro w polskich warunkach są zwyczajowym standardem. W uzasadnieniu pozwu powód poprzestał jedynie na ogólnych sformułowaniach. Na poparcie tych twierdzeń nie przytoczył żadnych okoliczności faktycznych ani potwierdzających je dowodów. W odniesieniu do wysokości dochodzonej kwoty pozwany wskazał, że powód w żaden sposób me uzasadnił wysokości kwoty, której zapłaty się domaga. Kwota ta nie ma jakiegokolwiek odniesienia do okoliczności opisanych w pozwie. Roszczenie powoda jest całkowicie oderwane od szkody, którą powód jakoby poniósł. Sąd ustalił stan faktyczny: Powód R. O. przebywał w Zakładzie Karnym nr 1 w S. w okresie od 28.04.2003r. do 28.04.2005r., natomiast w Zakładzie Karnym nr 2 w S. przebywał w okresie od 12.03.2007r. do 04.09.2009r. oraz od 28.10.2009r. do 06.11.2009r. Powód złożył pozew w niniejszej sprawie w administracji Zakładu Karnego w dn. 19.04.2012r. Dowód: • Koperta – k. 7 • Notatka służbowa z dn. 13.08.2012r. – k. 62 • Notatka służbowa z dn. 22.08.2012r. – k. 65 Powód w okresie od 28.10.2009r. do 06.11.2009r. przebywał w Zakładzie Karnym nr 2 w S.. W celach w/w placówki penitencjarnej każdy osadzony posiadał własne łóżko, znajdował się murowany kącik sanitarny zamykany drzwiami lub zasłaniany kotarą, muszla klozetowa wyposażona jest w automat spłukujący. W celi znajdowała się również umywalka, do której doprowadzana była woda z sieci miejskiej, ciepła woda dostarczana była do umywalek trzy razy dziennie w porach posiłków. Kąpiel odbywa się przynajmniej raz w tygodniu, jednakże gdy zachodziła taka konieczność np. medyczna lub związana z wykonywaniem pracy w warunkach brudzących wykonywana była odpowiednio częściej. Powód otrzymywał środki czystości i miał możliwość wykonywania codziennej toalety w sposób nie niekrępujący i zapewniający intymność. Cele mieszkalne oświetlane są za pomocą lamp jarzeniowych z uwagi na większą efektywność tego rodzaju lamp (wytwarzają większą ilość światła niż tradycyjne żarówki). O czystość w celach dbają sami osadzeni, wszelkie braki środków czystości lub zniszczenie bądź zużycie poszczególnych elementów umeblowania można było zgłosić oddziałowi kwatermistrzowskiemu, który na bieżąco uzupełniał braki, a zgłaszane awarie były niezwłocznie usuwane. Dział kwatermistrzowski wydawał środki czystości i środki higieny osobistej --- STRONA 3 --- zgodnie z ustalonymi normami na każdego osadzonego. Okna w celach umożliwiają ich swobodne otwieranie tym samym stwarzają warunki do odpowiedniej wentylacji mającej zapobiegać powstawaniu zagrzybienia na ścianach. Powód miał również możliwość do korzystania z zajęć sportowych w budynku Zakładu oraz na wolnym powietrzu, gdzie na polu spacerowym mógł grać w piłkę nożną z innymi osadzonymi. Na terenie Zakładu znajduje się również pomieszczenie przeznaczone do palenia tytoniu, również w polach spacerowych wydzielone są do tego celu specjalne kąciki. Powód mógł także korzystać z biblioteki oraz kaplicy. Dowód: • Akta osobowe powoda cz. A i B Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 442 1 § 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Co o do zasady termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wynikłej z czynu niedozwolonego wynosi trzy lata, przy czym przyjmuje się, że jego bieg rozpoczyna się z dniem, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (termin a tempore scientiae). Obie przesłanki powinny być spełnione łącznie. W konsekwencji, jeżeli poszkodowany dowie się o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody później niż o samej szkodzie, to ta późniejsza data wyznacza początek biegu przedawnienia (por. wyrok SN z dnia 27 października 2010 r., V CSK 107/10, LEX nr 677913; wyrok SN z dnia 10 kwietnia 2002 r., IV CKN 949/00, Biul. SN 2002, nr 11, poz. 11; Z. R., A. O., Zobowiązania..., s. 273). W rozpoznawanej sprawie wskazać należy, że powód przebywał w w/w jednostkach penitencjarnych pozwanego najdalej do 06.11.2009r., pozew został wniesiony w niniejszej sprawie w dn. 19.04.2012r., a więc po upływie okresu trzech i pół roku od momentu kiedy pozwany opuścił Zakład Karny nr 2 w S.. Powód nie wykazał, że o szkodzie i o jednostkach co do których zgłasza roszczenia dowiedział się później niż z momentem opuszczenia tych jednostek penitencjarnych. Powód znał warunki w jakich przebywał w pozwanych Zakładach Karnych i dlatego też wobec zgłoszonych zarzutów przedawnienia przez oba Zakłady Karne roszczenia powoda w stosunku do tych jednostek ulegają przedawnieniu do dn. 18.04.2009r. Z chwilą opuszczenia ostatniej z pozwanych palcówek penitencjarnych rozpoczął bieg termin 3 letniego przedawnienia roszczeń określony w art. 442 k.c. (przed jego uchyleniem). W myśl bowiem ustawy zmieniającej Kodeks cywilny z dn. 16.02.2007r., która weszła w życia z dniem 07.08.2007r. (Dz.U.07.80.538), wyłącznie do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym powstałych przed dniem jej wejścia w życie, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisy art. 442 1 k.c. Roszczenia powoda w stosunku do Zakładu Karnego nr 1 uległy zaś przedawnieniu przed datą wejścia w życie wskazanej powyżej ustawy. Jeśli chodzi o roszczenie skierowane przeciwko Zakładowi Karnemu nr 2 w S. to w ocenie Sądu to roszczenie również nie znajduje uzasadnienia i również podlega oddaleniu. Jak już wyżej wskazano jedynie roszczenie powoda co do okresu jego pobytu w w/w placówce penitencjarnej od 28.10.2009r. do 06.11.2009r. nie uległo przedawnieniu. Wskazać należy iż powód jest wielokrotnym recydywistą penitencjarnym wielokrotnie przebywał już w różnych placówkach penitencjarnych na terenie kraju, w tym w pozwanym Zakładzie Karnym nr 2 znał on zatem warunki bytowe, jakie panują w zakładach karnych, co nie odstraszyło go od popełniania w kolejnych latach przestępstw i powrotem do placówek penitencjarnych. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, iż panujący w zakładach karnych i aresztach śledczych dyskomfort jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności, w związku z czym powód rażąco naruszając porządek prawny, winien liczyć się z karą pozbawienia wolności i wszystkimi ograniczeniami i dolegliwościami z tej kary płynącymi. Dodatkowo należy wskazać, iż w przedmiotowej sprawie należy rozpatrywać --- STRONA 4 --- sytuację powoda jedynie za okres nie dłuższy niż 10 dni. Był to tak krótki okres czasu, że nawet gdyby przyjąć iż powód w tym czasie przebywał w celi przeludnionej to niedogodności powoda z tym związane były znikome, a wręcz żadne. Nadto pozwany przedstawił, że zapewniał skazanym odpowiednie warunki bytowania takie jak zapewnienie miejsca do wypoczynku i snu, właściwe oświetlenie oraz wentylację, w celach były tzw. kąciki sanitarne albo odgrodzone na stałe albo parawanami, gdzie powód mógł dokonywać toalety codziennej oraz załatwiać potrzeby fizjologiczne. Nadto mógł na terenie placówki korzystać z biblioteki, miał możliwość uprawiania sportu oraz odbywania praktyk religijnych. Powód nie udowodnił by w związku z osadzeniem w Zakładzie Karnym nr 2 w S. jego jakość życia zmniejszyła się, jak to określił w uzasadnieniu pozwu. Powód musi mieć na uwadze, że odbywanie kary pozbawienia wolności wiąże się z dużymi niedogodnościami i taki jest właściwie cel odbywania kary. Powód popełnił czyny karalne, za które został skazany, a przebywając w zakładach karnych ponosi tego konsekwencje. Wobec powyższego Sąd oddalił również powództwo w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa - Zakładu Karnego nr 2 w S.. Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia treść art. 98 k.p.c. w zw. z art. 11 ust. 3 ustawny z dn. 08.05.2005r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz.U. 2005.169.1417 późn. zm.). Sygn. akt IC 236/12 UZASADNIENIE dotyczące kosztów Powód R. O. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Zakładu Karnego nr 1 w S. i Zakładu Karnego nr 2 w S. kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego godności poprzez osadzenie go w przeludnionej celi a tym samym niehumanitarne traktowanie oraz naruszenie art. 248 § 1 k.k.w. W uzasadnieniu wskazał, podczas pobytu w jednostce penitencjarnej pozwanego, nie zapewniono mu odpowiednich warunków bytowych podczas pobytu w okresie od maja 2003r. do 28.04.2005r. i od marca 2007r. do września 2009r. w placówkach penitencjarnych pozwanego. Wraz z pozwem powód złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów postępowania oraz przyznanie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenia kosztów procesu wg norm przepisanych na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. W uzasadnieniu strona pozwana powołując się na art. 442 k.c., 442 1 § 1 k.c. w zw. z art. z art. 2 ustawy z dn. 16.02.2007r. o mianie ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, póz. 538) podniosła zarzut przedawnienia roszczeń powoda za okres przypadający 3 lata przed dniem wniesienia pozwu tj. dniem złożenia pozwu w administracji zakładu karnego, gdyż upłynęły 3 lata od momentu kiedy powód dowiedział się o szkodzie (krzywdzie) i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Najwcześniejsza możliwa do ustalenia data złożenia pozwu tj. złożenia w administracji zakładu karnego przypada na dzień 18.04.2012r. (data pozwu) wobec czego roszczenia powoda przedawniły się za okres do dn 17.04.2009r. Ponadto co do pozostałego okresu wskazał, że pozwany każdorazowo zapewniał mu praworządne i humanitarne warunki odbywania kary, zgodnie zobowiązującymi przepisami. Postanowieniem z dn. 30.04.2012r. Sąd Okręgowy w Opolu zwolnił powoda od kosztów sądowych w całości i oddalił wniosek powoda o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Wyrokiem z dn. 03.10.2012r. sygn. 236/12 Sąd Okręgowy w Opolu powództwo oddalił w całości oraz zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3600zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa. Powód zaskarżył powyższy wyrok w zakresie obciążenia go kosztami postępowania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: --- STRONA 5 --- Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Stosownie do treści art. 11 ust. 3 ustawy z dn. 08.05.2005r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz.U. 2005.169.1417) koszty zastępstwa procesowego zasądzone lub przyznane Skarbowi Państwa w sprawie, w której zastępstwo procesowe Skarbu Państwa wykonuje Prokuratoria Generalna, przysługują Skarbowi Państwa - Prokuratorii Generalnej. Koszty te są egzekwowane przez Skarb Państwa - Prokuratorię Generalną na podstawie tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności wydaną na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego. Zgodnie z treścią art. 108 ustawy z dn. 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2010.90.594 j.t.) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Podstawową zasadą rządzącą kosztami postępowania w procesie cywilnym jest reguła, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę ma obowiązek zwrotu przeciwnikowi poniesionych przez niego kosztów postępowania niezbędnych do celowej obrony jego praw (art. 98 § 1 k.p.c.). Wyjątek od tej zasady stanowi art. 102 k.p.c. pozwalający na odstąpienie od obciążania strony kosztami postępowania w sytuacji, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Fakt ich nastąpienia (bądź braku) podlega ocenie sądu orzekającego w każdym jednostkowym wypadku, także na tle całokształtu rozpoznanej sprawy. W sprawie taka wyjątkowa sytuacja nie występuje. Zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi (art. 108 u.k.s). Należy więc rozróżnić sytuację, w której strona ze względu na brak środków materialnych, byłaby pozbawiona, czy ograniczona dostępu do wymiaru sprawiedliwości, od zobowiązania takiej strony przegrywającej proces do zwrotu kosztów procesu. Zasądzenie ich bowiem na rzecz przeciwnika nie ogranicza strony w prawie do sądu. Zwolnienie strony od kosztów sądowych samo przez się nie wskazuje, że występuje szczególnie uzasadniony przypadek, aby odstąpić od obciążenia takiej strony kosztami procesu. Fakt, że powód przebywa w Zakładzie Karnym nie jest „wypadkiem szczególnie uzasadnionym” w rozumieniu art. 102 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2011 r., II CZ 90/11, niepubl.). Powód wytaczając powództwo powinien był liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów postępowania, gdyż odpłatność wymiaru sprawiedliwości stanowi regułę. Mając powyższe na względzie, na podstawie powołanych przepisów, Sąd orzekł jak w sentencji.