Wyrok I C 235/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 czerwca 2016 roku Sąd Okręgowy w Gliwica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 235/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 czerwca 2016 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodnicząca: SSO Barbara Przybylska Protokolant: Anna Szpręgiel po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2016 roku w Gliwicach sprawy z powództwa W. G. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w G. o odszkodowanie 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 3000 (trzy tysiące) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 29 czerwca 2016r; 2. w pozostałej części powództwo oddala; 3. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach na rzecz adwokata A. P. kwotę 147,60 (sto czterdzieści siedem i 60/100) złotych brutto tytułem kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu; 4. odstępuje od obciążenia stron nieuiszczonymi kosztami postępowania. Sygn. akt I C 235/14 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 30 września 2014r. powód W. G. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w G. kwoty 150 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty za niezapewnienie w warunkach izolacji więziennej humanitarnych warunków oraz za niezgodne z prawem, nieludzie i szkodliwe traktowanie. Ponadto wniósł o zasądzenie od pozowanego kosztów procesu. Powództwo było wywodzone z art. 417 § 1 k.c. w zw. z art. 445 k.c. , a z ostrożności procesowej wskazano jako podstawę art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Powód podał, że w okresie pobytu w Areszcie od lutego do marca 2013 roku oraz od sierpnia 2013r. do 3 marca 2014r. Podniósł, że pozwany nie zapewnił mu warunków bytowych, jakie prawo nakazuje zapewniać osobie izolowanej, w szczególności nie zapewnił prawidłowej dla jego stanu zdrowia ścisłej --- STRONA 2 --- diety trzustkowej beztłuszczowej, co narażało go na dolegliwości bólowe i pogarszało stan zdrowia. Ponadto zarzucił niezapewnienie mu leków w okresie od 31.12.2013 do 8.01.2014r. i zmuszenie do głodówki oraz celowo umyślne narażanie powoda na dalszą utratę zdrowia i zagrożenie życia. Pozwany Skarb Państwa – reprezentowany przez Dyrektora Aresztu Śledczego w G. w wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Zakwestionował powództwo co do zasady i co do wysokości jako całkowicie bezzasadne. Podniósł, że powód nie udowodnił swoich twierdzeń, nie wykazał żadnej z przesłanek dochodzenia odszkodowania za delikt władzy publicznej, a zatem jakoby pozwany działał niezgodnie z prawem na skutek czego zaistniała szkoda rozumiana jako uszczerbek w majątku powoda. Wskazał także , że dobra osobiste powoda – zdrowie lub życie – nie zostały naruszone, powód nie doznał krzywdy w sensie ujemnych cierpień psychicznych uzasadniającej zasądzenie zadośćuczynienie. Podniósł, że z samego faktu np. nieuzyskania leków w okresie 31.12.2013r.-08.01.2014r. nie wynika jakoby powód doznał jakiegokolwiek uszczerbku na zdrowiu, zwłaszcza że pozwany w tym okresie otoczył powód szczególną opieką ambulatoryjną. Zaprzeczył jakoby powód został pozbawiony normy żywieniowej odpowiedniej do jego stanu zdrowia i dodał, że jeśli powód uważał, że otrzymywany posiłek jest zbyt kaloryczny, to mógł go podzielić na kilka części. Zaznaczył, ze działaniom pozwanego nie można przypisać cech bezprawności. Ponadto pozwany podniósł, że przyznanie powodowi zadośćuczynienia pieniężnego naruszałoby zasady współżycia społecznego oraz elementarne poczucie sprawiedliwości społecznej. Sąd ustalił: Powód przebył w 2002 r. dwukrotnie ostre zapalnie trzustki; w latach 2002 – 2014 rozpoznawano wielokrotnie przewlekłe zapalenie trzustki; był hospitalizowany. Powód przebywał w Areszcie Śledczym w G. w okresach od 5 lutego do 27 marca 2013r. oraz od 7 sierpnia 2013 r. do 3 marca 2014 roku. Powód był pacjentem ambulatorium w AŚ w G.. Wiodącym schorzeniem było zapalenie trzustki. W karcie pacjenta powoda od 5 lutego 2013 roku do dnia opuszczenia zakładu karnego przez powoda są trzy wpisy z powodu dolegliwości bólowych brzucha; połowa wpisów dotyczy schorzeń i dolegliwości bólowych kręgosłupa i przepisywania leków przeciwbólowych. W dniu 15.02.2013r. zalecono przyjmowanie leku L. w dawkach 16000-32000-16000 – jedna rano, dwie w południe, jedna na noc. Okresowo przepisywano powodowi także leki przeciwbólowe, nadal lek L. w dawkach jak poprzednio lub lek neopankreatynina (zlecona zamiast L. w dniu 2 grudnia 2013 roku). Po przyjęciu do AŚ w G. wykonano badanie krwi i moczu. Dla powoda jako osoby ze stwierdzonym przewlekłym zapaleniem trzustki utrzymano dietę typu L, tzn. lekkostrawną, stosowaną w poprzedniej jednostce penitencjarnej, z której powód został przetransportowany. O powyższym zadecydował lekarz. Dieta L – lekkostrawna z założenia ogranicza tłuszcze i ostre przyprawy, pieprz, musztardę, chrzan, maggi, mięsa pieczone i smażone; winna zawierać 2000-2500 kalorii, maksymalnie 3000kal, powinna być lekkostrawna, wysokokaloryczna; zaleca się spożywanie posiłków regularnie, 5-6 razy dziennie; powinna zawierać 50% węglowodanów, 30% białka, 20% tłuszczu lub nie więcej niż 50g tłuszczu na dobę. Posiłki powinny być spożywane do 5-6 razy dziennie o jednakowej kaloryczności. W przypadku powoda – z uwagi na jego masę ciała – 5 razy dziennie. Posiłki – śniadanie, obiad i kolacja - jakie otrzymywał powód w większości odpowiadały kryteriom żywieniowym w przewlekłym zapaleniem trzustki, gdzie kaloryczność i proporcje węglowodanów do białek i tłuszczy były zachowane. Zdarzały się jadłospisy dzienne, gdzie kaloryczność 2500-3000 była zachowana, ale zwiększony był udział procentowy oraz ilość w gramach tłuszczu. Dotyczy to jadłospisów z okresie końca stycznia 2014, lutego 2014. Wartości były czasem o 50% większe niż wynika to z zaleceń dietetycznych. --- STRONA 3 --- Występujące w diecie powoda nieznaczne przekroczenia procentowego składu tłuszczu mogły powodować dolegliwości bólowe nadbrzusza. Powód pobierał niesterydowe leki przeciwzapalne, które także mogły powodować dolegliwości bólowe w nadbrzuszu. Nie można określić, kiedy dolegliwości bólowe powoda były wynikiem przekroczenia zalecanej ilości tłuszczu w diecie, a kiedy zażywaniem leków przeciwzapalnych. W dniu 24 grudnia 2013r. powód zgłosił się do ambulatorium po polprazol, no-spę i ketonal. W okresie od 31 grudnia 2013r. do 8 stycznia 2014 roku powód nie otrzymał leku L.. Powód miał wizyty w ambulatorium w dniach 3, 7, 9 stycznia 2014 roku. W badaniu fizykalnym w dniu 7 stycznia 2014r. nie odnotowano odchyleń od stanu prawidłowego; brak zapisu, aby powód zgłaszał dolegliwości bólowe. Lek L. zawiera enzymy trawienne i poprawia trawienie. Leku tego zabrakło w AŚ w G.; zwracano się do apteki centralnej przy AŚ w B. o lek, ale powodu trwającego przetargu, nie zakupiono go od razu. Przerwa w podawaniu leku powodowi trwała osiem dni. Kilkudniowa przerwa w przyjmowaniu ww. leku nie ma żadnego wpływu na przebieg choroby. Terapia enzymami trzustkowymi jest terapią pomocniczą. Kiedy powód nie otrzymał ww. leku, rozpoczął w dniu 3 stycznia 2014r. głodówkę. Dyrektor AŚ D. W. wezwał go na wyjaśnienia. Kiedy dowiedział się o przyczynach głodówki, skonsultował z lekarzem i wychowawcami przypadek powoda, przyczyny niepodania leku i stosowaną dietę. Uznano, że głodówka jest świadomym działaniem powodującym uszczerbek dla zdrowia i że istnieją podstawy do ukarania powoda dyscyplinarną karą nagany, gdyż godnie z art. 116a kkw skazanemu nie można odmawiać przyjmowania posiłków. Głodówka i jednoczesne palenie papierosów przyczynia się do zaostrzenia objawów choroby. W przypadku (...) zarówno spożywanie posiłków, jak i zaprzestanie mogą spowodować dolegliwości bólowe. W trakcie rozmowy z Dyrektorem AŚ powód zwrócił mu uwagę na to, że ma problemy, że nie może jeść posiłków wydawanych w tej diecie, bo ma jeszcze większe problemy. W Areszcie Śledczym w G. powód przebywał do 3 marca 2014 roku. Do 25 marca 2014 roku był osadzony w innych jednostkach. W dniu 17 lipca 2015r. powód zgłosił się do ambulatorium w AŚ w B. z powodu utrzymującego się od 3 dni nawrotu typowych dolegliwości w nadbrzuszu w związku z przewlekłym zapaleniem trzustki. Zalecono dalsze leczenie w szpitalu. Pacjent oświadczył, że odmawia leczenia w AŚ w B. z powodów osobistych i ze chce wrócić do AŚ w Z.. Zapisano, że pacjent odmawia leczenia w Szpitalu więziennym, zaproponowano mu dietę minimalną (tylko picie), no-spę i ketonal) oraz i zalecono w razie zmiany decyzji o hospitalizacji przewiezienie do szpitala (k. 234). W toku niniejszej sprawy powód uzasadnił, że odmówił, gdyż miał być zwolniony 20 września 2015r. i chciał iść do szpitala na wolności. Powód przebywa na wolności od 20 września 2015 roku. W warunkach wolnościowych od 2002 roku i nadal pozostaje pod opieką (...) – Przychodni (...) w Ś.. Analiza stanu zdrowia powoda dokonana na podstawie dokumentacji medycznej wskazuje, że cały czas podwyższone są poziomy amylazy i lipazy w surowicy – także w okresie przebywania na wolności i stosowania diety. Powód pali papierosy. Palenie papierosów jest przeciwwskazane w przewlekłym zapaleniu trzustki. Palenie przyspiesz postęp (...) i zwiększa ryzyko rozwoju raka trzustki. Głodówka z paleniem papierosów przyczynia się do zaostrzenia objawów choroby. ( dowody : dokumentacja medyczna powoda – k. 49-83, 150-176, 234, 409-414; jadłospisy k. 84-96, jadłospisy dzienne od dnia 5.02.2013r. do 3.03.2014r. - załącznik w aktach sprawy; opinia biegłego sądowego specjalisty chorób wewnętrznych i gastroenterologa lek. med. J. K. k. 303-305, uzupełniająca k. 344-345; zeznania świadków K. H., J. T., T. N. – protokół oraz zapis audio-video z rozprawy w dniu 6.05.2015r. k. 184-186, 188; przesłuchania stron – protokół --- STRONA 4 --- oraz zapis audio-wideo z rozprawy w dniu 12.08.2015r. k. 243-245, 247; uzupełniające zeznania powoda – protokół oraz zapis audio-wideo z rozprawy w dniu 22.06.2016r. k. 416-417, 418 ) Opisany powyżej stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dokumentów, zeznań świadków i stron, które były wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy. Dokumenty przedstawione w sprawie były w pełni wiarygodnie – nie zostały także zakwestionowane przez strony. Zeznania świadków i stron w przyjętym powyżej zakresie zasługiwały na wiarę – były logiczne, spójne, korespondowały ze sobą i wzajemnie się uzupełniały. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu chorób wewnętrznych na okoliczność: czy dieta L powoda wynikająca z załączonych jadłospisów w okresie pobytu w Areszcie Śledczym w G. oraz pozbawienie leku L. w okresie 31 grudnia 2013 roku do 08 stycznia 2014 roku miały wpływ na pogorszenie stanu zdrowia powoda i jego funkcjonowanie, w jaki sposób i w jakim zakresie; czy dieta ta była odpowiednia dla powoda biorąc pod uwagę jego schorzenie – z uwzględnieniem okoliczności, czy wymagana była norma co najmniej 5 posiłków dziennie i jaki skutek miało jej niedochowanie, czy w diecie wynikającej z jadłospisów przekroczono normy zawartości tłuszczu i kaloryczności - jeżeli tak, czy i w jakim zakresie wpłynęło to na stan zdrowia powoda oraz czy i jaki wpływ na stan zdrowia powoda (ewentualne pogorszenie tego stanu) miało palenie papierosów i głodówka. Opinia sporządzona przez biegłego – główna i jej uzupełnienie - była rzetelna i spójna, wydana zgodnie z zleceniem i odpowiadała na postawione pytania. Pełnomocnik pozwanego wniósł o dalsze uzupełnienie opinii, podnosząc że treść opinii uzupełniającej jest ogólna, w szczególności co do zakresu szkodzi palenie papierosów, zwłaszcza że szkodzą także osobom zdrowym. Wniosek o dalszą uzupełniającą opinię biegłego został oddalony (k. 417), gdyż w ocenie Sądu opinia wydana przez biegłego wyczerpuje jej przedmiot i jest w tym zakresie wystarczająca i w sposób jednoznaczny wskazuje także na wpływ palenia papierosów na przewlekłe zapalenia trzustki. Sąd oddalić także wniosek powoda o wystąpienie do producenta leku (k. 369 verte), gdyż biegły w opinii w sposób jasny i wyczerpujący wskazał wpływ zażywania i przerwy w stosowaniu leku na stan zdrowia osoby chorej na (...), w związku z czym dowód nie wniósłby nic do sprawy. Natomiast informacje producenta leków są ogólnie dostępne na ulotkach. Sąd zważył: Powód dochodził ochrony dóbr osobistych – zdrowia, podnosząc że pozwany nie zapewnił mu prawidłowej dla jego stanu zdrowia ścisłej diety trzustkowej beztłuszczowej, co narażało go na dolegliwości bólowe i pogarszało stan zdrowia. Ponadto zarzucił niezapewnienie mu leków w okresie od 31.12.2013 do 8.01.2014r. i zmuszenie do głodówki oraz celowo umyślne narażanie powoda na dalszą utratę zdrowia i zagrożenie życia. Z tego tytułu domagał się zadośćuczynienia pieniężnego w kwocie 150 000 złotych. W myśl art. 24 § 1 k.c. ten czyje dobro zostało naruszone cudzym działaniem lub zaniechaniem może żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny. Ta ogólna zasada została skonkretyzowana w treści art. 448 k.c., który to przepis stanowi, że w razie naruszenia dobra osobistego, sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Art. 24 k.c. nie wymaga dla ustalenia odpowiedzialności sprawcy, aby jego działanie lub zaniechanie było zawinione. Jednocześnie przewiduje domniemanie bezprawności działania godzącego w dobra osobiste, co w praktyce przerzuca na pozwanego ciężar wykazania, że jego zachowanie było zgodne z prawem. Powództwem został objęty okres od 5 lutego do 27 marca 2013r. (50 dni) oraz od 7 sierpnia 2013 r. do 3 marca 2014 roku (8 miesięcy). Od chwili przyjęcia pozwany miał świadomość, że powód choruje na przewlekłe zapalenie trzustki. W ocenie Sądu powodowi zapewniono prawidłową opiekę lekarską w ambulatorium aresztu śledczego. Przy przyjęciu została zbadany. Lekarz zalecił stosowną dla chorego dietę lekkostrawną. Powód miał wizyty u lekarza w razie potrzeby, przepisano mu stosowne do choroby leki, otrzymywał leki przeciwbólowe (kiedy zgłaszał bóle kręgosłupa) lub leki rozkurczowe (no-spa). Zlecono odpowiednie badania laboratoryjne. Nigdy nie odmówiono powodowi wizyty u lekarza, stosowano prawidłowy do danej jednostki chorobowej sposób leczenia. Zarzuty powoda o nieprawidłowości --- STRONA 5 --- leczenia nie potwierdziły się. Stan zdrowia powoda nie uległ pogorszeniu na skutek postępowania leczniczego wprowadzonego w Areszcie Śledczym w G.. Pozwany nie zaprzeczył, że w okresie od 31.12.2013 do 8.01.2014r. powód nie otrzymywał leku L., jednakże faktu tego nie sposób potraktować jako zmuszenie powoda do głodówki oraz celowo umyślne narażanie powoda na dalszą utratę zdrowia i zagrożenie życia. Leku tego zabrakło w AŚ w G. na przełomie roku z powodu postępowania przetargowego prowadzonego przez aptekę centralną, zaopatrującą ambulatoria w aresztach. Areszt Śledczy w G. zwracał się do AŚ w B. o lek. Należy podkreślić, że przerwa w podawaniu leku powodowi trwała osiem dni i nie miała żadnego wpływu na przebieg choroby. Powód miał w tym czasie wizyty w ambulatorium: w dniach 3, 7, 9 stycznia 2014 roku – monitorowano zatem jego stan zdrowia i nie zauważono pogorszenia się czy zwiększenia dolegliwości bólowych. W badaniu fizykalnym w dniu 7 stycznia 2014r. nie odnotowano odchyleń od stanu prawidłowego; brak zapisu, aby powód zgłaszał dolegliwości bólowe. Powód nie wykazał zatem, aby przerwa w podaniu leku wpłynęła na pogorszenie się jego stanu zdrowia. Także z opinii biegłego z zakresu chorób wewnętrznych i gastroenterologii jasno wynika, że brak przyjmowania przez powoda ww. leku przez okres 8 dni nie wpłynął na jego stan zdrowia. W tym zakresie powództwo nie zostało zatem wykazane i zasądzenie zadośćuczynienia nie było zasadne. Zasadnym okazał się natomiast zarzut co do nieprawidłowej diety zastosowanej przez AŚ w G.. Okoliczność, że działanie pozwanego nie było w tym wypadku działaniem celowym skierowanym na naruszenie dóbr osobistych powoda, nie ma znaczenia dla zasady odpowiedzialności, albowiem Państwo ma obowiązek zapewnienia odpowiednich warunków pobytu w jednostkach penitencjarnych i jest to jedno z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego. Lekarz zalecił dietę lekkostrawną i taką też wprowadzono dla powoda, ale w rzeczywistości posiłki wydawane dla powoda i sposób ich wydawania nie był odpowiedni dla osoby z przewlekłym zapaleniem trzustki. Przede wszystkim liczba posiłków powinna wynosić pięć, a powód otrzymywał trzy. Pozwany nie może sugerować, że powód mógł sobie sam dzielić te posiłki na mniejsze porcje. Powód nie jest specjalistą ds. żywienia ani dietetykiem, nie musiał wiedzieć jak dzielić porcje, albo spożywać obiadu na dwie raty, drugą porcję zimną. W posiłkach dla powoda zdarzały się także zawyżone ilości tłuszczu (procentowo lub gramowo). To mogło powodować dolegliwości bólowe i problemy gastryczne. Co prawda, w przypadku powoda nie da się ściśle określić, które z bólów w nadbrzuszu były spowodowane zażywaniem leków przeciwbólowych a które nadmiarem tłuszczu w posiłku, ale powód czuł dyskomfort po spożyciu niektórych tłustszych potraw, które otrzymywał i tu Sąd dał mu wiarę. Czuł się gorzej i zgłosił to między innymi Dyrektorowi AŚ w czasie rozmowy przy okazji głodówki, której się poddał. Zgłosił mu wówczas, że ma problemy, że nie może jeść posiłków wydawanych w tej diecie, bo ma jeszcze większe problemy. Dyrektor skonsultował co prawda przypadek powoda z wychowawcami i lekarzem, ale nie wprowadzono żadnej zmiany w diecie powoda. Powyższe uzasadnia przyznanie zadośćuczynienia. Jednakowoż, żądane przez powoda zadośćuczynienie jest oczywiście wygórowane. Zauważyć bowiem należy, że w dużym stopniu powód sam przyczyniał się do dolegliwości bólowych paląc papierosy – mimo iż zdawał sobie sprawę, że nie jest to wskazane. Ponadto okres przebywania w AŚ w G., a zatem także czas w jakim miał stosowaną tam dietę, był stosunkowo krótki – zwłaszcza biorąc pod uwagę , że chorobę stwierdzono u niego już w 2002 roku i choruje nadal i ma podobne wyniki w badaniach zdrowotnych także w warunkach wolnościowych i aktualnych badaniach. Ponadto w dziennych jadłospisach podczas pobytu w AS w G. tylko czasem przekraczano zalecany procent tłuszczów. Zakres naruszeń jest więc niewielki zwłaszcza biorąc pod uwagę zapewnienie powodowi opieki medycznej, oraz brak podstaw do uznania, by poza okresowymi dolegliwościami wpłynęło to na pogorszenie stanu zdrowia powoda (w szczególności fakt aktualnej diety nie wpłynął na poprawę wskaźników badan wątrobowych). Wysokość zadośćuczynienia powinna być ustalana przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, w tym rodzaju naruszonego dobra, intensywności naruszeń, pobudek działania sprawcy naruszenia, rozmiaru doznanej krzywdy. Zadośćuczynienie powinno być utrzymane w rozsądnych granicach i nie powinno prowadzić do nieuzasadnionego wzbogacenia pokrzywdzonego. W ocenie Sądu kwotą adekwatną do doznanej z tego powodu przez powoda krzywdy jest kwota 3 000 złotych. O odsetkach orzeczono zgodnie z żądaniem od daty wydania wyroku (art. 481 kc). --- STRONA 6 --- W pozostałym zakresie powództwo oddalono. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 102 kpc, biorąc pod uwagę sytuację majątkową powoda oraz fakt, że pozwana uległa jedynie w niewielkim zakresie. O kosztach pomocy prawnej orzeczono po myśli art.29 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2009r., Nr 146, poz.1188 z późn. zm) w zw. z § 11 ust.1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - według stanu prawnego na dzień wniesienia pozwu.