Postanowienie I C 235/10 Dnia 7 maja 2012 roku Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział I Cywilny w składzie następującym

--- STRONA 1 --- ,Sygn. akt I C 235/10 Dnia 7 maja 2012 roku Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący : SSO Adam Woźniakiewicz Protokolant: sekr. sąd. Bożena Zaremba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2012r. w N. sprawy z powództwa S. J.(1) przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie (…) o zapłatę I. zasądza od strony pozwanej Skarbu Państwa – Wojewody (…) na rzecz powódki S. J.(1) kwotę 221 293,00zł /dwieście dwadzieścia jeden tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt trzy złote/ wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 7 maja 2012r. do dnia zapłaty II. umarza postępowanie w zakresie kwoty 1 244 307,00zł /jeden milion dwieście czterdzieści cztery tysiące trzysta siedem złotych/ III. Przyznaje biegłemu A. W. ze środków Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Nowym Sączu wynagrodzenie w kwocie 39,18 zł (trzydzieści dziewięć złotych 18/100) za udział w rozprawie w dniu 26.04.2012 r. IV. Zasądza od strony pozwanej Skarbu Państwa - Wojewody (…) na rzecz powódki S. J. (1) tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 12.856 zł (dwanaście tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć złotych) w czym mieści --- STRONA 2 --- się kwota brutto 8.856 zł (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć złotych) tytułem wynagrodzenia radcy prawnego z urzędu , w tym podatek VAT 1.656 zł ( jeden tysiąc sześćset pięćdziesiąt sześć złotych) V. Kosztami opinii biegłego obciąża Skarb Państwa. --- STRONA 3 --- Sygn. akt I C 235/10 UZASADNIENIE do wyroku Sądu z dnia 7 maja 2012r. S. J.(1) wystąpiła z powództwem skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Wojewodę (…) domagając się zasądzenia kwoty 1 465 600,00zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wydania decyzji stwierdzającej nieważność oraz kosztami postępowania - tytułem odszkodowania za mienie poprzednika prawnego powódki A. L. przejęte przez Państwo na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, po stwierdzeniu nieważności orzeczenia stanowiącego podstawę przejęcia. Powódka podejmowała starania o otrzymanie odszkodowania na drodze postępowania administracyjnego, lecz została skierowana na drogę postępowania przed sądem powszechnym. Poprzednik prawny powódki A. L., po przymusowym wysiedleniu w ramach akcji (…) z majątku we wsi B., otrzymał gospodarstwo nadane we wsi R., lecz nieruchomości oraz ruchomości nadane nie odpowiadały wartością majątku, z którego został wywłaszczony. /k.1-9, 89-91, 195-197/ Pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę (…) wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania. Pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczenia powódki, wskazując, iż szkoda nastąpiła pod koniec lat 40-tych. Zarzuciła powódce niewykazanie powstania szkody, jej wysokości, ani też związku przyczynowego pomiędzy szkodą a bezprawnym działaniem strony pozwanej. Pozwany zakwestionował też fakt właścicielstwa poprzednika prawnego powódki w stosunku do gruntów pozostawionych w B. Odnosząc się do decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego stwierdzającej nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 1954 r. pozwana zaznaczyła, że powódka jest uprawniona do ujawnienia tej decyzji w księgach wieczystych i restytucji własności, co potwierdza podnoszony brak szkody. Ustosunkowując się do żądania odsetek pozwana wskazała, że termin początkowy winien biec od daty wyroku, w którym dopiero przesądzona zostanie ewentualnie odpowiedzialność oraz wysokość odszkodowania. /k.70-78, 207-212, 317-327, 461-468/ Ustosunkowując się do podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia powódka wskazała, iż od początku lat 90-tych jej poprzednik prawny, a następnie mąż, dysponując jej pełnomocnictwem, zwracał się do --- STRONA 4 --- różnych organów z pytaniami o wskazanie właściwej drogi dochodzenia roszczenia, tym samym bieg terminu przedawnienia uległ przerwaniu, zgłoszony zarzut jest nieuzasadniony. Zdaniem powódki przysługuje jej uprawnienie do wyboru sposobu naprawienia szkody poprzez restytucję stanu poprzedniego bądź wypłatę odszkodowania. Z uwagi na ustawę o ochronie zasobów strategicznych kraju, odebranie lasu w naturze nie byłoby możliwe, stąd uzasadnione jest jej żądanie wypłaty odszkodowania. Podnoszenie zarzutu przedawnienia w świetle okoliczności, w jakich poprzednicy prawni zostali wyzuci z majątku w B., stanowi zdaniem powódki nadużycie prawa /art.5 kc/, które nie zasługuje na uwzględnienie. /k.158-165, 185-189, 213-214, 230-234, 318-327, 333-345/ Przed tut. Sądem powódka występowała już przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie (…) o odszkodowanie. Na skutek zarzutu strony pozwanej postanowieniem z dnia 13.02.2008r. do sygn. I C 822/07 tut. Sąd odmówił odrzucenia pozwu. Sąd Apelacyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 8.05.2008r., I ACz 342/08, w uwzględnieniu zażalenia pozew odrzucił, z uwagi na niewyczerpanie przez powódkę administracyjnej drogi postępowania odszkodowawczego przed złożeniem pozwu do sądu cywilnego. /akta tut. Sądu o sygn. I C 822/07/ W piśmie procesowym z dnia 3.04.2012r. powódka ograniczyła żądanie pozwu do kwoty 221 293,00zł wynikającej z różnicy pomiędzy wartością nieruchomości położonej w B. - stanowiącej własność poprzednika prawnego powódki a nieruchomości w R. - nadanej A. L. jako nieruchomość zamienna. W pozostałym zakresie zrzekła się roszczeń pieniężnych w stosunku do Skarbu Państwa. /k.480-487, 501/ Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W księgach hipotecznych gm. kat. B. w lwh (…) jako właściciele wpisani byli M. L. w 1/4, W. /J./ L. w ¼, a A. A. z Ł. w ½. W lwh nr (…) jako właściciele ujawnieni zostali M. L. do ½ i W. L. do ½. Po komasacji gruntów właścicielem powyższych gruntów o pow. 18 ha, został poprzednik prawny powódki A. L. syn J.. W aktualnej ewidencji gruntów powyższe nieruchomości objęte zostały KW nr (…) obejmującej dz.ewid. nr (…),(…), gdzie jako właściciel wpisany jest J. R., KW nr (…) obejmującej KW nr (…),(…),(…),(…) z wpisanym Skarbem Państwa – Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. - na --- STRONA 5 --- podstawie orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 25.09.1954 r. (…). /dowód: wykaz ksiąg hipotecznych – k.20-21, wykaz zmian gruntowych M. P. – k.22-25, wypis uproszczony z rejestru gruntów – k.26, odpis z KW (…) – k.28, odpis z KW nr (…) – k.29, kopie map ewidencyjnych – k.215, odpis KW nr (…) – k.248-272, odpis KW nr (…) – k.273-301, wniosek o założenie KW – k.304, postanowienie o urządzeniu KW nr (…)– k.305/ Księgi hipoteczne lwh wsi B. i I. nie istnieją. Nieruchomości należały do gm. kat. I., które znajdowały się we właściwości miejscowej Sądu Grodzkiego w Grybowie, a wszelkie dokumenty tego sądu uległy zniszczeniu podczas działań wojennych. /dowód: informacja Sądu Rejonowego w Gorlicach z dnia 27.03.2006r. – k.31/ Poprzednik prawny powódki A. L. był najstarszym synem J. /W./ L., którego ojcem był M. L.. Jako najstarszemu synowi pod koniec lat 30-tych przekazane mu zostało gospodarstwo rolne w B. Na rzecz A. L. został także przekazana część gospodarstwa M. L. /dowód: zeznania świadka S. J. (2) – k.224v-225, 501, Ł. K. – k.226, zeznania powódki S. J. (1)– k.501v/ W wyniku akcji (…) w 1947 r. poprzednik prawny powódki A. L. został wysiedlony z gospodarstwa rolnego położonego w Gromadzie B. na podstawie karty przesiedleńczej nr (…) Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Pow. Oddział w G. z dnia 9.06.1947 r. Wraz z A. L. na inne miejsce przesiedleni zostali: małżonka A., córka T. /powódka/, ojciec J., matka A. W karcie ujawnione zostało, iż przesiedlający zabiera ze sobą: 1 konia, 2 krowy /2 cielęta/, a pozostawił ziemi ogółem 18 ha, w tym użytków rolnych 11 ha, dom mieszkalny drewniany pod strzechą 15m x 9m, stodołę drewnianą pod gontem, oborę wraz z domem, szopę drewnianą pod gontem dł. 9m i szer.7 m, chlew wraz z domem. Po przesiedleniu imię powódki z T. została zmienione na S. /dowód: odpis karty przesiedleńczej - k.19, zeznania świadka S. J – k.225v/ Orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 25.09.1954 r. w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gruntów i budynków po osobach niewładających swymi gruntami Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. w wyniku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w --- STRONA 6 --- Gromadzie I. w dniu 28.08.1954 r. na podstawie dekretu z dnia 27.07.1949 r. /Dz. U. RP nr 46 poz.339/ o przejęciu na własność państwa niepozostających we faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego – postanowiło przejąć z dniem 25.09.1954r. na Skarb Państwa grunty i budynki w gromadzie I. po osobach nieobecnych i niewładających swymi gruntami i budynkami, w tym należące do A. L. /budynek mieszkalno- gospodarczy/ oraz 14 innych właścicieli wraz z gruntami o ogólnej pow. 10 843 ha. W treści orzeczenia nie wskazano powierzchni gruntów każdego z właścicieli, lecz ogólną powierzchnię przejmowanych gruntów. /dowód: orzeczenie Prezydium z dnia 25.09.1954r. (…) – k.92-94/ Aktem nadania Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w G. z dnia 8.05.1951 r., nr (…), wydanym na podstawie art.25, 33 i 36 dekretu z dnia 6.09.1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska /Dz. U. RP nr 49, poz.279/, orzeczenia z dnia 7.12.1950r., poprzednik prawny powódki A. L. otrzymał stanowiące własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne położone w gromadzie R. nr gosp. (…), nr domu (…), obejmujące użytki rolne o pow. 6 ha 88 arów obejmujące działki (…),(…),(…) i (…), dom wraz z oborą, stodołą. Nadane gospodarstwo w R. zostało przyznane poprzednikowi prawnemu powódki A. L. na własność decyzją Naczelnika Gminy R. z dnia 13.09.1974r. nr (…). Aktem notarialnym z dnia 7.06.1989 r. A. L. oraz S. J. (1) zbyli z drodze umowy sprzedaży nieruchomość zabudowaną na działce nr (…) za kwotę ówczesnych 850 000,00zł. /dowód: kopia aktu nadania z dnia 8.05.1951r. nr (…) – k.17, protokół z dnia 8.05.1951r. – k.191-193, orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa z dnia 7.05.1959r. – k.193, protokół wprowadzenia w posiadanie gospodarstwa osadniczego z dnia 16.04.1948r. – k.194, potwierdzenie złożenia wniosku o przyznanie prawa własności – k.198, decyzja Naczelnika Gminy R. z dnia 13.09.1974r., nr (…) – k.201-202, akt notarialny z dnia 7.06.1989r., Rep (…) nr (…) umowa sprzedaży – k.203-204/ Wartość rynkowa nieruchomości otrzymanych przez A. L. jako gospodarstwo zamienne w R. według stanu na dzień 8.05.1951 r., składającej się z dz. (…),(…),(…),(…), wynosiła 255 526,00zł. --- STRONA 7 --- Wartość nieruchomości A. L. położonych w dawnej gm. kat. B. utraconych na mocy decyzji administracyjnej z 25.09.1954 r. według stanu na dzień wysiedlenia wynosiła 476 819,00zł. /dowód: opinia biegłego mgr inż. A. W. – k.363-392, 394-451/ Od początku lat 90-tych A. L., a następnie S. J.(2), małżonek powódki, dysponujący jej pełnomocnictwem, zwracali się do organów władzy o wskazanie podmiotu odpowiedzialnego oraz trybu dochodzenia odszkodowania lub zwrotu mienia utraconego, w tym do Ministerstwa Rolnictwa, Rzecznika Praw Obywatelskich, Urzędu Wojewódzkiego w N., Urzędu Gminy U. Uzyskali odpowiedzi, iż prawo dochodzenia roszczeń za wysiedlenia w ramach akcji (…) wygasło z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 12.03.1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego /Dz. U. nr 17, poz.71/. W kolejnych pismach wskazywano na zasadność ponowienia wniosków powoda po uchwaleniu przez Sejm RP ustawy reprywatyzacyjnej. /dowód: pismo A. L. z dnia 6.01.1990 r. do Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Departament Gospodarki Ziemia i Urządzeń Wodnych oraz z dnia 7.04.1992 r. - k.173, 181, odpowiedź z dnia 16.02.1990 r., 12.03.1992 r., 22.01.1993 r. – k.174, 179, 182, pismo do RPO z dnia 25.03.1990 r. – k.175, odpowiedź z dnia 8.06.1990r. – k.177, odpowiedź Urzędu Wojewódzkiego w N. z dnia 17.01.1990 r. – k.178, pismo do UG U. z dnia 14.10.2001 r. – k.183, odpowiedź z dnia 7.11.201r. – k.184, zeznania świadka S. J.(2) - k.225/ A. L. zmarł w dniu 17.06.1994 r. Spadek po nim na podstawie ustawy nabyła córka S. J.(1), c. A. i A. /powódka/ w całości. /dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Muszynie z dnia 9.10.2006r., sygn. I Ns 170/06 - k.42/ Decyzją z dnia 6.03.2007 r., (…), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 25.09.1954r. znak (…) w sprawie przejęcia na własność państwa gruntów i budynków położonych w Gromadzie I. w części dotyczącej nieruchomości ziemskich stanowiących w dacie przejęcia własność A. L. W uzasadnieniu decyzji SKO zaznaczyło, że w dacie wydania kwestionowanego orzeczenia PPRN w G. z dnia 25.09.1954r., znak (…), A. L. nie władał --- STRONA 8 --- przedmiotową nieruchomością, ponieważ został przesiedlony wraz z rodziną na podstawie karty przesiedleńczej nr (…) z dnia 9.06.1947r. na inne miejsce zamieszkania. Zatem w tym zakresie zaskarżone orzeczenie nie naruszało obowiązującego w dacie jego wydania prawa, ponieważ majątek istotnie było opuszczony. SKO nie odniosło się natomiast do okoliczności opuszczenia majątku przez właściciela, czyli pod przymusem, w ramach przeprowadzanej akcji (…). Stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium zostało zdeterminowane nieprawidłowościami proceduralnymi, formalnymi. SKO uznało brak określenia w osnowie decyzji przedmiotu przejęcia jako rażące naruszenie art.75 ust.1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, ponieważ prowadziło do niewykonalności takiej decyzji i nie mogło stanowić tytułu wykonawczego skierowanego na odebranie nieruchomości. Ówczesne przepisy nie pozwalały na globalne przejmowanie gruntów położonych w danej miejscowości, jak to miało miejsce w badanym orzeczeniu prezydium. Prezydium ograniczyło się do przytoczenia nazwisk właścicieli, których nieruchomości zostały przejęte przez Państwo, brak natomiast danych dotyczących poszczególnych przejmowanych nieruchomości. Kolegium wyjaśniło także, że orzeczenie nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, które wskazywałyby na konieczność wydania decyzji w trybie art.158§2 kpa w zw. z art.156§2 kpa, tj. ograniczenia się do stwierdzenia, iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. /dowód: decyzja SKO w N. z dnia 6.03.2007r., znak (…)– k.10-12/ Decyzją z dnia 11.02.2010r. SKO w N. odmówiło S. J.(1) przyznania odszkodowania, odsyłając ją na drogę postępowania sądowego. /dowód: decyzja SKO w N. z dnia 11.02.2010r., (…) – k.13-15/ W 2007r. S. J.(1) zwróciła się do Wojewody (…) o wskazanie trybu w jakim byłaby uprawniona do domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzednika prawnego lub uzyskania rekompensaty finansowej. Wojewoda (…) wskazał na możliwość ujawnienia decyzji SKO stwierdzającej nieważność w księdze wieczystej nieruchomości, ewentualnie wystąpienie o odszkodowanie do sądu powszechnego. /dowód: pismo Wojewody (…) z dnia 31.07.2007r. – k.16/ Część nieruchomości stanowiącej obecnie własność Skarbu Państwa Lasów Państwowych Nadleśnictwa Ł., obejmująca dz.ewid. (…) i (…), została --- STRONA 9 --- sprzedana w drodze aktu notarialnego z dnia 21.11.1995r., Rep (…) nr (…), firmie (…) sp. z o.o. w M. Aktem notarialnym z dnia 7.02.2001r., Rep (…) nr (…),(…) zobowiązały się do sprzedaży m.in. powyższych działek J.R., której własność została przeniesiona w drodze aktu notarialnego z dnia 7.03.2001r., Rep (…) nr (…). /dowód: umowa sprzedaży akt notarialny z dnia 21.11.1995r. Rep (…) nr (…) – k.308-310, akt notarialny z dnia 7.02.2001r., Rep (…) nr (…)przedwstępna umowa sprzedaży – k.311-315, akt notarialny z dnia 7.03.2001r. Rep (…) nr (…) umowa sprzedaży – k.346-350/ Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dołączonych do akt dokumentów, których wiarygodność i autentyczność nie zostały przez strony podważone, nie wzbudziły również podejrzeń Sądu, opinii biegłego, zeznań stron oraz świadków. Biegły sądowy z zakresu szacowania wartości nieruchomości oraz geodezji i kartografii mgr inż. A. W. /k.363, 394, 500v/ złożył kompletną opinię pisemną na okoliczność oszacowania wartości nieruchomości pozostawionych przez poprzednika prawnego powódki w B. oraz nadanych w R. Strona pozwana podważyła walor dowodowy opinii z uwagi na posiłkowanie się przez biegłego opinią geodezyjną przedłożoną do akt przez powódkę, a opracowaną przez M. P., która jako opinia prywatna powinna stanowić jedynie fachowe poparcie argumentacji strony, poza tym, jak zauważył biegły, jest nieprecyzyjna /k.489/. Składając uzupełniającą opinię ustną przed Sądem, biegły wyjaśnił, iż przed wybuchem II wojny na terenie B. była przeprowadzana komasacja gruntów, w związku z czym sporządzone zostały nowe mapy, które biegły sprawdził w składnicy geodezyjnej. Zmiany w oznaczeniach parcel nie zostały ujawnione w księgach gruntowych z uwagi na działania wojenne. Biegły zweryfikował wykaz gruntowy w oparciu o protokół przesiedleńczy, w którym ujawniony został areał 18 ha, a M. P. podał pow. 18 ha 10 a. Biegły do opracowania opinii, zgodnie z protokołem przesiedleńczym przyjął obszar 18 ha. Dokonał weryfikacji wykazu w oparciu o oględziny przeprowadzone na gruncie. Biegły podkreślił posiadane uprawnienia z zakresu geodezji, a wobec dysponowania wykazem zmian gruntowych opracowanym przez M. P., nie było potrzeby opracowania nowego wykazu, skoro wystarczająca okazała się weryfikacja istniejącego dokumentu. --- STRONA 10 --- Biegły wyjaśnił wszelkie wątpliwości, które strona pozwana podniosła w stosunku do rzetelności opinii. Sąd nie znalazł podstaw do nieoparcia się na jej tezach, dlatego został ona uczyniona podstawą ustaleń faktycznych w sprawie. Zeznania świadka S. J.(2) /k.224v-225, 501/, małżonka powódki, Sąd ocenił za w pełni wiarygodne. Świadek był uczestnikiem akcji (…), pozostawał w kontakcie z poprzednikiem prawnym powódki oraz samą powódką od lat 60- tych. Zeznania przez niego złożone znajdują oparcie w zasadach prowadzenia gospodarstw rolnych, tj. przekazywania majątku najstarszemu synowi. Okoliczność, iż brak miarodajnych źródeł dokumentowych z tego okresu, z uwagi na zniszczenie archiwum Sądu Rejonowego w Grybowie, implikuje konieczność zasięgnięcia się do innych źródeł dowodowych na tę okoliczność, w tym zeznań świadków. Wobec braku podstaw do podważenia treści zeznań świadka, Sąd oparł na nich ustalenia stanu faktycznego. Ł. K. /k.226/ wskazał na majątek J. L. przekazany synowi A. w B. Opisując stan majątku pozostawionego, świadek oparł się na własnych wspomnieniach, które obecnie nie mogą zostać zweryfikowane, ponieważ żadne zabudowania z tego okresu nie zachowały się. Są one bardzo ogóle i nie sposób dokonać na ich podstawie szczegółowych szacunków wartości pozostawionego mienia. Niemiej stanowią potwierdzenie faktu własności A. L. na majątku w B. Powódka S. J.(1) /k.501v/ skupiła się na wyjaśnieniu następstwa prawnego swojego ojca po J. L., Z uwagi na zniszczeniu dokumentów źródłowych był to przekaz istotny, wskazujący na prawo własności jej poprzednika prawnego do mienia pozostawionego w B. Znajduje to uzasadnienie w zasadach przekazywania gospodarstw w środowiskach wiejskich oraz dokumentach w postaci karty przesiedleńczej i aktu nadania. W ocenie Sądu zeznania powódki zasługują na obdarzenie ich przymiotem wiarygodności w pełni, strona pozwana nie przedstawiła dowodu przeciwnego. Sąd nie oparł się na oświadczeniu poprzednika prawnego powódki A. L. z dnia 10.12.1991 r. w przedmiocie majątku ruchomego i nieruchomego pozostawionego w B. przed wysiedleniem /k.18/. Jest to jedynie dokument prywatny, pod którym podpis złożył A. L. Prawdziwość jego treści nie została w żaden sposób zweryfikowana. Sąd nie uwzględnił również ustalając stan faktyczny materiałów w postaci opracowań literackich /„Stoi lipka w polu” k.32-34, „I. dawniej i dziś” k.35-38/, ponieważ nie są to pewne i niepodważone źródła informacji. Stanowią --- STRONA 11 --- opracowania niekoniecznie oparte na niepodważonych materiałach źródłowych. Nie zmienia tej oceny podana przez powódkę okoliczność, iż opracowania zostały sporządzone na podstawie relacji bezpośrednich świadków, ponieważ naruszałoby to zasadę bezpośredniości przeprowadzania dowodu przed sądem orzekającym. Poza tym brak podstaw do weryfikacji w jakim stopniu opracowania te opierały się na relacji naocznych świadków, a w jakim stopniu zostały ubarwione inwencją twórczą autora. Sąd nie oparł się na oświadczeniu spisanym przez Ł. K. na okoliczność majątku w B. stanowiącego własność poprzednika prawnego powódki A. L. /k.95-96/. Jest to jedynie dokument prywatny, choć z podpisem poświadczonym przez notariusza. Kodeks postępowania cywilnego nie zna dowodu z oświadczenia świadka złożonego na piśmie. Ł. K. złożył zeznania w sprawie w charakterze świadka. Sąd zważył, co następuje: Powództwo zasługuje na uwzględnienie. W związku z częściowym cofnięciem powództwa przez powódkę, połączonym ze zrzeczeniem się roszczenia w tym zakresie, na podstawie art.355§1 kpc w zw. z art.203§1 kpc Sąd umorzył postepowanie do kwoty 1 244 307,00zł, stanowiącej różnicę pomiędzy pierwotnie żądaną kwotą 1 465 600,0zł, a ograniczonym żądaniem 221 293,00zł. W ostatecznie sprecyzowanym zadaniu powódka S. J.(1) domagała się zasądzenia odszkodowania w kwocie 221 293,00zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wydania decyzji nadzorczej, czyli 6.03.2007r. jako kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy gospodarstwem rolnym w B. jej poprzednika prawnego A. Le. utraconego na skutek akcji (…) oraz wartością gospodarstwa otrzymanego w R. Strona pozwana Skarb Państwa - Wojewoda (…) wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając: - przedawnienie roszczenia powódki, --- STRONA 12 --- - niewykazanie prawa własności gospodarstwa w B. poprzednika prawnego powódki A. L., - brak szkody, ponieważ na skutek stwierdzenia nieważności decyzji przejmującej gospodarstwo powódce przysługuje powództwo wydobywcze, poprzednik prawny powódki w zamian za utracone ziemie otrzymał gospodarstwo w R., - brak wykazania bezprawnego działania oraz związku przyczynowego, ponieważ przejęte zostały grunty, które istotnie zostały opuszczone, ponieważ poprzednik prawny powódki został wysiedlony w ramach akcji (…). Strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczenia powódki, wskazując, iż szkoda wystąpiła pod koniec lat 40-tych, tymczasem pozew o odszkodowanie S. J. (1) złożyła dopiero w 2010 r. Argumentacja przedstawiona przez stronę pozwaną na powyższą okoliczność nie może się ostać. Zaznaczyć należy, iż do początku lat 90-tych powódka oraz jej poprzednik prawny /A. L. zmarł w 1994 r./ pozbawieni było możliwości dochodzenia zwrotu nieruchomości lub też odszkodowania za mienie pozostawione. O braku takiej możliwości świadczy także sytuacja na początku lat 90-tych, kiedy same organy władzy, w tym Ministerstwo Rolnictwa, nie było zorientowane na okoliczność takich działań. Do początku 2001 r. powódka była informowana, iż jej roszczenia wygasły w 1958 r. Jeszcze na początku 2001 r. Urząd Wojewódzki informował o powstrzymaniu się z roszczeniami do czasu uchwalenia przez Sejm RP ustawy reprywatyzacyjnej, która jednakowoż do chwili obecnej nie osiągnęła nawet fazy projektu. Dopiero w 2010 r. orzeczeniem SKO odmawiającym wypłaty odszkodowania, S. J.(1) została jednoznacznie poinformowana, iż swoich roszczeń jest uprawniona dochodzić na drodze postępowania przed sądem cywilnym. Art.160 kpa, który utracił moc z dniem 1.09.2004r., stanowił, iż stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie /§1/. Do odszkodowania stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego /§2/. Odszkodowanie przysługuje od organu, który wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 156 § 1, chyba że winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie ponosi inna strona postępowania dotyczącego tej decyzji; w tym ostatnim przypadku roszczenie o --- STRONA 13 --- odszkodowanie służy w stosunku do strony winnej powstania tych okoliczności /§3/. O odszkodowaniu przysługującym od organu wymienionego w § 1 orzeka organ administracji publicznej, który stwierdził nieważność decyzji z powodu naruszenia przepisu art. 156 § 1 albo stwierdził, w myśl art. 158 § 2, że została ona wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1. Dochodzenie odszkodowania od strony winnej powstania okoliczności wymienionych w art. 156 § 1 następuje w postępowaniu przed sądem powszechnym /§4/. Strona niezadowolona z przyznanego jej odszkodowania przez organ administracji publicznej wymieniony w § 4, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, może wnieść powództwo do sądu powszechnego /§5/. Roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158 § 2, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 /§6/. Art.5 ustawy z dnia 17.06.2004r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw /Dz. U. z 2004r., nr 162, poz.1692/ stanowił, iż do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy, czyli 1.09.2004r., stosuje się przepisy art. 417, art. 419, art. 420, art. 420 1 , art. 420 2 i art. 421 kc, oraz art. 153, art. 160 i art. 161 § 5 kpa w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu z dnia 31.03.2011r., sygn. III CZP 112/10, przesądził, iż do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie art. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a. Jeżeli ostateczna wadliwa decyzja administracyjna została wydana przed dniem wejścia w życie Konstytucji, odszkodowanie przysługujące na podstawie art. 160 § 1 k.p.a. nie obejmuje korzyści utraconych wskutek jej wydania, choćby ich utrata nastąpiła po wejściu w życie Konstytucji. Wadliwe orzeczenie Prezydium, na mocy którego poprzednik prawny powódki utracił własność, zostało wydane w 1954r. Decyzja SKO stwierdzająca nieważność orzeczenia z 1954r. pochodzi z dnia 6.03.2007r. Decyzja odmawiająca SKO odszkodowania została wydana dnia 11.02.2010r. Podstawą prawną roszczenia dochodzonego przez powódkę jest zatem art.160 kpa. --- STRONA 14 --- Art.160 kpa w §6 stanowi, iż roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158 § 2, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1, a pozew do sądu winien być wniesiony w terminie 30 dni od doręczenia powyższej decyzji /§4/. Pozew został złożony w dniu 5.03.2010r., zatem przed upływem terminu 30 dni oraz przed upływem okresu 3 lat od wydania decyzji stwierdzającej nieważność. Zarzut przedawnienia roszczenia podniesiony przez stronę pozwaną nie zasługuje na uwzględnienie. Na marginesie jedynie Sąd zauważa, iż podziela argumentację powódki w przedmiocie oceny zachowania strony pozwanej w aspekcie podniesienia zarzutu przedawnienia jako nadużycia prawa, które nie zasługiwałoby na ochronę. Poprzednicy prawni powódki zostali przymusem pozbawieni posiadanego majątku, wyzuci z posiadanych ziem i przesiedleni przymusowo na obce tereny. Akcja ta nie została uregulowana żadnym wiążącym aktem prawnym. Dopiero po akcji ekspriopriacji, władze wykorzystały stan opuszczenia majątku, poprzez przejęcie go na mocy wiążącego wówczas aktu prawnego, tj. dekretu z dnia 27.07.1949r. /Dz. U. RP nr 46 poz. 339/ o przejęciu na własność Państwa niepozostających we faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. W momencie wydawania i przejmowania nieruchomości w B., istotnie nie pozostawały one we władaniu właścicieli, spełniały definicje majątków opuszczonych, lecz nie można pominąć okoliczności, które do tego doprowadziły. Właściciele nie zrzekli się dobrowolnie swych majątków, lecz zostali przymuszeni do opuszczenia włości pod groźbą utraty życia. Rzeczpospolita Polska jako jednolite państwo zachowujące ciągłość, pomimo zmiany ustroju, upływu lat, winna jednoznacznie uregulować te kwestie poprzez uchwalenie ustawy reprywatyzacyjnej lub stwierdzenie wiążącym aktem prawnym, iż wszelkie roszczenia wygasają z określonym terminie. Zasłanianie się natomiast w takich przypadkach zarzutem przedawnienia roszczenia, przy równoczesnej świadomości charakteru ustroju panującego przed początkiem lat 90-tych, jest niewątpliwie nadużyciem prawa i nie zasługuje na uwzględnienie. Strona pozwana zgłosiła zarzut niewykazania prawa własności poprzednika prawnego A. L. gospodarstwa odebranego w B. Jako dowody własności --- STRONA 15 --- poprzednika prawnego A. L. powódka powołała dokumenty w postaci karty przesiedleńczej, dokumentów nadania gospodarstwa, wypis ewidencji gruntów, zeznania świadków. Wobec pożaru akt sądu w Grybowie, nie było możliwości przedłożenia ówczesnych ksiąg hipotecznych. Argumentacja strony pozwanej nie zasługuje na uwzględnienie. Skoro powódka nie dysponuje innymi środkami dowodowymi, a strona pozwana okoliczności przeciwnych nie wykazała, należy dać jej wiarę. Gdyby przyjąć odrębne stanowisko, powódka zostałaby pozbawiona możliwości dochodzenia swojego prawa z powodu siły wyższej, jaką jest pożar niszczący niezbędne dokumenty oraz znaczny upływ lat. Zeznania świadków są wiarygodne, zatem nic nie stoi na przeszkodzie ich uwzględnieniu. Z zeznań świadków wynika, iż gospodarstwo zostało przekazane na rzecz najstarszego syna, czyli A. L. przez dziadka M. i ojca J. /W./. Natomiast działka, której współwłaścicielką w ½ oprócz ww była A., nie zostało objęte żądaniem pozwu. W ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy środki dowodowe przedłożone przez powódkę na okoliczność przysługiwania prawa własności do nieruchomości pozostawionej w B. poprzednikowi prawnemu, są wystarczające, nie zostały podważone i nie wzbudzają wątpliwości. Odnosząc się do przesłanek art.160 kpa, stwierdzić należy, że zostały one spełnione. Art.160 kpa stanowił, iż stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156§1 albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie /§1/. Do odszkodowania stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego /§2/. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności /art.417 §2 kc w brzmieniu przed 1.09.2004r./. Naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu /art.363§1 kc/. Jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili /art.363§2 kc/. --- STRONA 16 --- Z opinii biegłego A. W. opracowanej na okoliczność oszacowania wartości nieruchomości pozostawionych przez poprzednika prawnego powódki A. L. w B. oraz gospodarstwa nadanego w R., wynika, iż zaistniała różnica w wartości obydwu majątków. Do tej kwoty powódka ograniczyła żądanie pozwu, czyli 221 293,00zł. Szkoda definiowana jest jako uszczerbek w majątku osoby poszkodowanej, powstały wskutek zdarzenia ją wywołującego. Powołana opinia biegłego wskazuje, iż istotnie pomiędzy oboma majątkami, tj. tym utraconym w B. oraz tym nadanym w R., istnieje różnica wartościowa. To właśnie ta wartość stanowi szkodę poprzednika prawnego powódki, a poprzez translację - szkodę powódki S. J.(1). Strona pozwana nie podniosła zarzutu potrącenia z tytułu sprzedaży części nieruchomości w R. Zdarzeniem wywołującym szkodę było działanie Państwa, które bezprawnie wyzuło poprzednika prawnego powódki z posiadanego majątku, następnie wykorzystując ten fakt wydało akt o przejęciu tak opuszczonego gospodarstwa. Decyzja stwierdzająca przejście własności na rzecz Państwa była jednak wadliwa, co potwierdziło orzeczenie SKO stwierdzające jej nieważność. W ostatecznie zaprezentowanym stanowisku powódka ograniczyła żądanie do różnicy wyliczonej przez biegłego wartości gospodarstwa pozostawionego w B. a wartością gospodarstwa nadanego w R., czyli 221 293,00zł. Tym samym nieaktualna stała się argumentacja strony pozwanej o braku szkody z tej przyczyny, iż w zamian za odebrane gospodarstwo poprzednik prawny powódki otrzymał inne nieruchomości. Nie zasługuje na uwzględnienie także ta argumentacja, iż brak szkody wynika z faktu przysługiwania powódce roszczenia wydobywczego, ponieważ na skutek stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1954r., stanowiącego podstawę wpisu Skarbu Państwa do ksiąg, powódka może ubiegać się o wydanie nieruchomości i dokonywać uzgodnienia treści księgi wieczystej. Art.363 kc stanowi, iż naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu. Powódka twierdziła, iż wybrała roszczenie pieniężne, ponieważ w międzyczasie nieruchomość została zbyta przez Skarb Państwa osobie fizycznej, --- STRONA 17 --- a ponadto część wchodzi w zakres zasobów strategicznych kraju /lasy państwowe/, zatem jej odzyskanie wiązałoby z koniecznością podjęcia przez nią dalszych działań, ponoszenia wydatków, a w przypadku zasobu mogłaby być niemożliwa, ponieważ dobra te nie podlegają przekształceniom własnościowym /art.2 ustawy z dnia 6.07.2001r. o zachowaniu narodowego charakteru zasobów strategicznych kraju Dz. U. nr 97 poz.1051/. Interpretacja art.363 kc implikuje wnioski, iż to na zobowiązanym do naprawienia szkody ciążą obowiązki podjęcia takiej aktywności, by zadośćuczynić obowiązkowi naprawienia szkody. Z treści przepisu nie można wyinterpretować, by to uprawniony był zobligowany do podejmowania dodatkowych czynności w tym obciążających go dodatkowymi kosztami, przez które poniesiona przez niego szkoda zostałaby zlikwidowana. Te powinności ciążą na obowiązanym do naprawienia szkody. W uprzywilejowanej pozycji z treści samego przepisu jest stawiany obowiązany, który może wypełnić tylko roszczenie pieniężne, jeżeli przywrócenie stanu pierwotnego wiązałoby się z nadmiernymi trudnościami lub kosztami. Skoro w takiej uprzywilejowanej pozycji jest stawiany obowiązany, to wbrew zasadom sprawiedliwości społecznej, byłoby odebranie uprawnionemu do naprawienia szkody prawa wyboru pomiędzy roszczeniem pieniężnym a wydobywczym. Kierując się powyższym uznać należy, iż powódce przysługiwało prawo do dokonania wyboru formy naprawienia szkody, którą określiła w pieniądzu. Powyżej zaprezentowane stanowisko znajduje poparcie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28.09.2005r., sygn. I CK 113/05, gdzie podkreślone zostało, iż ustawodawca w art. 160 k.p.a. nie krępuje poszkodowanego przez ograniczenie przysługujących mu uprawnień w zakresie wyboru sposobu naprawienia szkody, o których mowa w art. 363 § 1 k.c. Skoro zatem poszkodowany dokonał przewidzianego w art. 363 § 1 k.c. wyboru i żąda odszkodowania pieniężnego, to zobowiązany do naprawienia szkody nie może narzucać wierzycielowi innego sposobu jej naprawienia /podobnie vide wyrok SN z dnia 20.09.2004r., sygn. IV CK 612/03/. Uznać należy, że zaistniała także przesłanka bezprawnego działania oraz związku przyczynowego. Na skutek bezprawnej akcji (…) polegającej na przymusowym, a nie dobrowolnym wysiedleniu, poprzednik prawny został wyzuty z posiadania gospodarstwa w B., które zostało następnie przejęte na własność Państwa. Aktem przejęcia był obarczony wadą kwalifikowaną. Gospodarstwo nadane miało niższą wartość od tego pozostawionego. --- STRONA 18 --- Reasumując powództwo S. J.(1) w ostatecznie zaprezentowanej kwocie zasługuje na uwzględnienie na podstawie art.160 kpc oraz art.417kc w poprzednim brzmieniu. Dlatego na podstawie powyżej podanej, Sąd zasądził od strony pozwanej Skarbu Państwa – Wojewody (…) na rzecz powódki S. J.(1) kwotę 221 293,00zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wyroku, czyli 7.05.2012r. Dopiero w toku postępowania przesądzona została zasada odpowiedzialności oraz wysokość szkody, dlatego odsetki zostały naliczone dopiero od dnia wyroku. Powódka została zwolniona od kosztów sądowych w części, tj. od opłaty od pozwu ponad kwotę 4 000,00zł /k.57, 64/. Była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu /k.145/. Strona pozwana działała przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa. Sąd przyznał biegłemu A. W. wynagrodzenie za sporządzenie opinii na piśmie w kwocie 7 403,24zł, które zostało tymczasowo wypłacone ze środków Skarbu Państwa – tut. Sądu /k.479/. Pełnomocnik powódki wniosła o zasądzenie na rzecz powódki podwójnej stawki wynagrodzenia pełnomocnika, powiększonej o podatek VAT, z uwagi na zawiły charakter sprawy, w razie natomiast oddalenia powództwa o niezasądzanie od powódki na rzecz strony pozwanej zwrotu kosztów procesu i przyznanie pełnomocnikowi powódki półtorej stawki wynagrodzenia minimalnego powiększonego o podatek VAT /k.492/. Na zasadzie art.288 kpc w zw. z art.90 uksc Sąd przyznał biegłemu A. W. wynagrodzenie za przedstawienie na rozprawie opinii ustnej w kwocie 39,18zł, które wypłacone zostało ze środków budżetowych tut. Sądu. W zakresie ograniczonego żądania powództwo S. J.(1) zostało uwzględnione. Na podstawie art.98 kpc Sąd zasądził na rzecz powódki kwotę 12 856,00zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym 4 000,00zł tytułem zwrotu części uiszczonej opłaty od pozwu oraz kwotę 8 856,00zł, w tym 1 656,00zł podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pełnomocnika procesowego ustanowionego z urzędu. Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika powódki o przyznanie podwójnej stawki wynagrodzenia minimalnego, ponieważ sprawa nie wykazywała takiego stopnia zawiłości w zakresie stanu faktycznego lub prawnego, by uzasadniona była gratyfikacja pełnomocnika wynagrodzeniem w tej kwocie. W związku z tym, iż stroną pozwaną jest Skarb Państwa, powództwo zostało uwzględnione, na zasadzie art.98 kpc kosztami opinii biegłego Sąd obciążył Skarb Państwa. --- STRONA 19 --- Sygn. akt I ACa 781/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 września 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Andrzej Struzik Sędziowie: SSA Józef Wąsik SSA Teresa Rak Protokolant: st. prot. sądowy Marta Matys po rozpoznaniu w dniu 14 września 2012 r. w K. na rozprawie sprawy z powództwa S. J.(1) przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie (…) o zapłatę na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 7 maja 2012 r. sygn. akt I C 235/10 1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że oddala powództwo w części tym punktem objętym, w punkcie IV w ten sposób, że nadaje mu brzmienie: „odstępuje od obciążanie powódki obowiązkiem --- STRONA 20 --- zwrotu kosztów procesu strony pozwanej” oraz dodaje punkt VI w brzmieniu: „przyznaje radcy prawnemu J. N. z Kancelarii Radcy Prawnego (…) w N. przy ul. (…) od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Nowym Sączu kwotę 8.856 zł (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć) w tym 1.656 zł podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powódce z urzędu”; 2. oddala apelację w pozostałej części; 3. znosi między stronami koszty postępowania apelacyjnego; 4. przyznaje radcy prawnemu J. N. z Kancelarii Radcy Prawnego (…) w N. przy ul. (…) od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Nowym Sączu kwotę 6.642 zł (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa złote) w tym 1.242 zł podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powódce z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 21 --- Sygn. akt I ACa 781/12 Uzasadnienie: S. J.(1) w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie (…) domagała się zasądzenia kwoty 1.465.600 zł z ustawowymi odsetkami tytułem odszkodowania za mienie poprzednika prawnego powódki A. L. przejęte przez Państwo na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (określanego w dalszej części uzasadnienia jako „dekret z dnia 27 lipca 1949 r.”). Na uzasadnienie swego żądania powódka przytoczyła, że jej ojciec A. L. w ramach akcji (…) został przymusowo wysiedlony ze wsi B., a jego gospodarstwo rolne tam położone zostało przejęte na własność Państwa. W zamian otrzymał gospodarstwo we wsi R. w powiecie (…), jednak jego wartość była niższa, niż wartość gospodarstwa, które pozostawił w B. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego stwierdzono nieważność orzeczenia z 1954 r., którym przejęto własność nieruchomości. W toku postępowania powódka ograniczyła żądanie do kwoty 221.293 zł stanowiącej różnicę pomiędzy wartością nieruchomości przejętej przez Państwo a nieruchomości otrzymanej w zamian przez jej ojca, zrzekając się roszczeń pieniężnych w pozostałym zakresie. Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu podnosząc zarzut przedawnienia roszczenia, twierdząc, że powódka nie wykazała ani samej szkody i jej wysokości, ani też związku przyczynowego pomiędzy bezprawnym działaniem Państwa i szkodą. W szczególności strona pozwana wskazywała, że powódka jest uprawniona do wpisania na podstawie --- STRONA 22 --- decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego swego prawa w księgach wieczystych i restytucji własności. Wyrokiem z dnia 7 maja 2012 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 221.293 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 7 maja 2012 r., umorzył postępowanie co do kwoty 1.244.307 zł, przyznał stosowne wynagrodzenie biegłemu sądowemu oraz zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 12.856 zł tytułem zwrotu kosztów procesu i obciążył Skarb Państwa kosztami opinii biegłego. Uzasadniając ten wyrok sąd I instancji ustalił, że powódka jest jedyną spadkobierczynią A. L., który był właścicielem nieruchomości objętych księgami hipotecznymi gminy katastralnej B. lwh (…) i lwh (…) o łącznej powierzchni 18 ha. Grunty te stanowią obecnie działki ewidencyjne nr (…) i (…) objęte KW nr (…), w której jako właściciel wpisany jest J. R. oraz działki ewidencyjne nr (…),(…),(…) i (…) objęte KW nr (…), w której jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa – Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. W wyniku akcji (…) w 1947 r. A. L. został wysiedlony wraz z rodzicami, żoną i córką to jest powódką pozostawiając 18 ha ziemi, w tym 11 ha użytków rolnych, dom mieszkalny drewniany pod strzechą, stodołę drewnianą pod gontem, oborę wraz z domem, szopę drewnianą pod gontem i chlew wraz z domem. Orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 25 września 1954 r., w wyniku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w Gromadzie I. w dniu 28 sierpnia 1954 r., na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1947 r. postanowiono przejąć z dniem 25 września 1954 r. na Skarb Państwa grunty i budynki w Gromadzie I. po osobach nieobecnych i niewładających swymi gruntami i budynkami, w tym należące do A. L. oraz 14 innych właścicieli wraz z gruntami o ogólnej powierzchni 10.843 ha. W treści orzeczenia nie wskazano powierzchni gruntów każdego z właścicieli. Aktem nadania Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w G. z dnia 8 maja 1951 r. A. L. otrzymał stanowiące własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni 6,88 ha w --- STRONA 23 --- Gromadzie R. Gospodarstwo to zostało mu przyznane na własność decyzją Naczelnika Gminy R. z dnia 13 września 1974 r. A. L. oraz powódka sprzedali to gospodarstwo w 1989 r. za kwotę 850.000 ówczesnych złotych. Wartość rynkowa gospodarstwa położonego w R. według stanu z dnia nadania wynosiła 255.526 zł, zaś gospodarstwa położonego w B. według stanu z dnia wysiedlenia wynosiła 476.819 zł. Od początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku A. L. i S. J.(1) zabiegali u władz państwowych o zwrot utraconego mienia lub wypłatę odszkodowania. Decyzją z dnia 6 marca 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 25 września 1954 r. w części dotyczącej przejęcia nieruchomości ziemskich A. L. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że w dacie wydania kwestionowanego orzeczenia A. L. nie władał nieruchomością położoną w B., gdyż został przesiedlony wraz z rodziną do innego miejsca zamieszkania na podstawie karty przesiedleńczej z dnia 9 czerwca 1947 r. W tym zakresie zaskarżone orzeczenie nie naruszało zatem prawa, gdyż majątek był istotnie opuszczony. Stwierdzenie nieważności orzeczenia wynikało z przyczyn formalnych, a to nieprawidłowości proceduralnych, za jakie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało brak określenia w osnowie orzeczenia przedmiotu przejęcia. Takie uchybienie prowadziło do niewykonalności orzeczenia, które nie mogło stanowić tytułu do odebrania nieruchomości. Ówczesne przepisy nie dawały podstaw do globalnego przejmowania gruntów w danej miejscowości, jak to miało miejsce w kwestionowanym orzeczeniu, w którym ograniczono się do wymienienia właścicieli, bez podania danych dotyczących poszczególnych nieruchomości. Następnie decyzją z dnia 11 lutego 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło przyznania S. J.(1) odszkodowania, odsyłając ją na drogę postępowania sądowego. Część przedmiotowej nieruchomości stanowi --- STRONA 24 --- własność Skarbu Państwa, zaś część została w 1995 r. sprzedana spółce z o.o. (…), ta zaś w 2001 r. sprzedała je J. R. W swych rozważaniach, w zakresie istotnym z uwagi na zarzuty apelacji, Sąd Okręgowy wskazał, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 160 k.p.a., który utracił moc z dniem 1 września 2004 r. Z uwagi na zawarte w § 2 tego artykułu odesłanie do stosowania przepisów kodeksu cywilnego, zastosowanie znajdzie art. 417 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2004 r. Mając na uwadze, że przepis art. 363 § 1 k.c. daje poszkodowanemu wybór roszczenia o naprawienie szkody bądź to przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź też przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej, powódka mogła się domagać odszkodowania, a szkodę stanowi różnica wartości gospodarstwa bezprawnie przejętego przez Państwo i gospodarstwa nadanego poprzednikowi prawnemu powódki. Zdaniem sądu I instancji było bezprawne wyzucie przez Państwo ojca powódki z posiadanego majątku. Wadliwość orzeczenia o przejęciu gospodarstwa, stwierdzona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego, przesądza bezprawność działania Państwa. Sąd stwierdził przy tym, że akcja Wisła, polegająca na przymusowym wysiedleniu, a w konsekwencji przejęciu nieruchomości przez Państwo, była bezprawna. Wyrok powyższy w części uwzględniającej powództwo (pkt I) oraz orzekającej o kosztach postępowania (pkt IV i V), zaskarżyła strona pozwana. Zaskarżonemu wyrokowi strona pozwana zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 160 § 1 i 2 k.p.a. i w zw. z art. 363 § 1 k.c. poprzez błędne przyjęcie, że powódka poniosła szkodę polegającą na utracie własności działek nr (…),(…),(…) i (…) oraz błędne zastosowanie art. 363 § 1 k.c. poprzez przyjęcie, że powódce w tej sytuacji przysługuje prawo wyboru sposobu naprawienia szkody, naruszenie art. 361 § 1 k.c. w zw. z art. 160 § 1 i 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że pomiędzy działaniem pozwanego polegającym na wydaniu wadliwej decyzji z 1954 r., a szkodą wyrażająca się w utracie własności nieruchomości istnieje normalny związek przyczynowy, a --- STRONA 25 --- nadto naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 233 k.p.c. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny materiału dowodowego w tym zakresie. W konkluzji pozwany wnosił o zmianę wyroku w zaskarżonej części i oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu za obie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Powódka złożyła pisemną odpowiedź na apelację i domagała oddalenia apelacji oraz zasądzenia kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna. Trafny jest zarzut naruszenia art. 361§ 1 k.c. w zw. art. 160 § 1 i 2 k.p.a. Dla rozważenia tego zarzutu istotne są dwa fakty ustalone przez sąd I instancji. Po pierwsze w ustalonym i bezspornym w tym zakresie stanie faktycznym nie budzi żadnych wątpliwości, że w dacie wydania przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. orzeczenia o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa, jego właściciel A. L. nim nie władał, gdyż wcześniej został wysiedlony wraz z rodziną. Po drugie przyczyną stwierdzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze nieważności orzeczenia o przejęciu gospodarstwa A. L. na rzecz Państwa było wyłącznie uchybienie formalne, a to objęcie jednym orzeczeniem nieruchomości należących do wielu właścicieli, bez ich wyodrębnienia i określenia w osnowie orzeczenia przedmiotu przejęcia. Nie stanowiło podstawy stwierdzenia nieważności orzeczenia naruszenie prawa materialnego, albowiem, jak stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dacie przejęcia majątek istotnie był opuszczony i spełnione były przesłanki określone w przepisie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Te dwa niesporne fakty są wystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy i Sąd Apelacyjny przyjmuje ich ustalenie przez sąd I instancji za własne. Sąd Apelacyjny w obecnym składzie w pełni podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu niepublikowanego dotąd wyroku z dnia 24 --- STRONA 26 --- maja 2012 r. sygn. II CSK 558/11, powołanego przez pozwanego w piśmie procesowym z dnia 5 września 2012 r. uzupełniającym uzasadnienie zarzutów apelacji. Wyrok ten wydany został w stanie faktycznym podobnym do obecnie rozpoznawanego, a to w sytuacji, gdy stwierdzono nieważność decyzji o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa li tylko z przyczyn formalnych, z uwagi na śmierć wymienionego w decyzji właściciela nieruchomości przed datą wydania decyzji i nie skierowania jej do spadkobierców. W tamtej sprawie przejęcie nieruchomości na własność Państwa nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, stosownie do którego o przejęciu gospodarstwa decydowała przesłanka jego opuszczenia, zaś okoliczności i motywy opuszczenia gospodarstwa nie miały znaczenia dla oceny spełnienia tej przesłanki. Sąd Najwyższy stwierdził, że w takiej sytuacji brak było związku przyczynowego pomiędzy decyzją o przejęciu gospodarstwa, a szkodą stanowiąca równowartość gospodarstwa utraconego przez jego właścicieli – spadkobierców osoby wymienionej jako właściciel w decyzji. W rozpoznawanej obecnie sprawie mamy do czynienia z analogicznym stanem. Dekret z 27 lipca 1949 r. w art. 1 ust. 1 stanowił, że mogą być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w województwach: białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa oraz w powiatach: biłgorajskim, krasnostawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli. Z punktu widzenia przepisów dekretu okoliczności, które doprowadziły do opuszczenia nieruchomości nie miały znaczenia prawnego. Wskazywał na to w swych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny (m.in. w wyroku z dnia 23 listopada 1998 r. sygn. IV SA --- STRONA 27 --- 2144/96), takie też stanowisko prezentuje doktryna (por. Łukasz Bielecki „Nacjonalizacja nieruchomości ziemskich na obszarze południowo- wschodniego pogranicza Polski” Rejent z 2007 r. nr 5). W konsekwencji nie budzi wątpliwości, że materialno-prawne przesłanki przejęcia na własność Państwa nieruchomości położonych w B., stanowiących własność A. L., były spełnione. Niewątpliwie dekret z 27 lipca 1949 r. miał służyć przejęciu na własność Państwa nieruchomości należących do osób wysiedlonych z południowo-wschodniej Polski w ramach akcji (…). Niezależnie od historycznej oceny tej akcji dekret ten stanowił część porządku prawnego naszego Państwa i skutki prawne przez niego wywołane nie zostały uchylone, a w konsekwencji jego przepisy wiążą sądy. Nie można zatem, jak to uczynił sąd I instancji, odwołując się do oceny akcji (…) jako bezprawnej, zignorować skutki prawne przez ten dekret wywołane. W konsekwencji stwierdzić trzeba, że brak jest wymaganego przez przepis art. 361 § 1 k.c. związku przyczynowego pomiędzy nieważnością orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 25 września 1954 r. a szkodą w postaci utraty własności nieruchomości w B. przez poprzednika prawnego powódki. Ta okoliczność stanowi wystarczającą przesłankę do zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa. Na marginesie tylko zauważyć można, że także i zakwestionowanie w apelacji faktu poniesienia przez powódkę szkody w części, w której miałaby ona obejmować utratę własności działek nr (…),(…),(…) i (…), jest zasadne. Decyzja stwierdzająca nieważność orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Państwa wywołała skutki ex tunc. W konsekwencji, powódka jest właścicielką nieruchomości, które nie zostały przez Skarb Państwa zbyte i nadal są jako jego własność w księgach wieczystych wpisane, a ewentualne przyjęcie, że własność ta przeszła na rzecz Skarbu Państwa wymagałaby wykazania innych, niż orzeczenie z 1954 r., podstaw takiego przejścia prawa. Powódka powoływała się w tym zakresie wyłącznie na przepisy ustawy z dnia 6 lipca --- STRONA 28 --- 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju. Przepis art. 1 tej ustawy wymienia te zasoby, zaliczając do nich m.in. lasy państwowe, zaś przepis art. 2 stanowi, że zasoby naturalne wymienione w art. 1 stanowiące własność Skarbu Państwa nie podlegają przekształceniom własnościowym. Jednakże wsteczny skutek decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia z dnia 25 września 1954 r. powoduje, iż przejęte tym orzeczeniem nieruchomości nie stanowią własności Skarbu Państwa i nigdy własności tej nie stanowiły. Nie mamy zatem do czynienia z przekształceniem własnościowym, a przepisy powołanej ustawy nie znajdują w tym przypadku zastosowania. Sąd I instancji uznał, że z mocy art. 363 § 1 k.c. powódka może wybrać, czy naprawienie szkody ma nastąpić przez przywrócenie stanu poprzedniego, czy też przez zapłatę odszkodowania. Aby takie prawo wyboru powódce służyło, musiałaby ona ponieść szkodę. Tymczasem w zakresie dotyczącym wyżej wymienionych nieruchomości szkody polegającej na utracie ich własności powódka nie poniosła. Stąd ewentualne roszczenia odszkodowawcze musiałyby zostać ograniczone tylko do pozostałej części majątku należącego w dacie przejęcia do A. L. Jednakże wyżej wskazany brak związku przyczynowego pomiędzy nieważnością orzeczenia o przejęciu a szkodą, powoduje, że zbędnym staje się ustalenie zakresu tej szkody. Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., należało zmienić zaskarżony wyrok w punkcie I i oddalić powództwa w zakresie, w którym sąd I instancji je uwzględnił. Mając na uwadze poczucie krzywdy odczuwane przez powódkę, a będące wynikiem okoliczności, w jakich doszło do pozbawienia jej ojca własności nieruchomości, Sąd Apelacyjny uznał, że zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, o jakim mowa w art. 102 k.p.c. i zmienił pkt IV zaskarżonego wyroku odstępując od obciążania powódki obowiązkiem zwrotu kosztów procesu stronie pozwanej, pomimo że powódka przegrała sprawę. Zmiana orzeczenia w tym --- STRONA 29 --- zakresie skutkowała przyznanie od Skarbu państwa – Sadu Okręgowego w Nowym Sączu wynagrodzenia pełnomocnikowi powódki – radcy prawnemu ustanowionemu z urzędu, przy czym wysokość tego wynagrodzenia określono stosownie do przepisu § 6 pkt 7 w zw. z § 15 pkt 5 i z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Skoro powódka przegrała sprawę, a była zwolniona od kosztów sądowych ponad kwotę 4.000 zł, którą uiściła jako część opłaty od pozwu, brak było podstaw do ściągnięcia od niej kwoty stanowiącej wynagrodzenie biegłego, a zatem i do zmiany pkt V zaskarżonego wyroku. W rezultacie w tych częściach apelacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. Jakkolwiek apelacja została uwzględniona niemal w całości, gdyż jej oddalenie dotyczy tylko części rozstrzygnięcia o kosztach procesu, sąd II instancji nie znalazł podstaw do zastosowania art. 100 zdanie 2 k.p.c. i włożenia na powódkę obowiązku zwrotu pozwanemu kosztów postępowania apelacyjnego, a to z przyczyn, które decydowały o zastosowaniu art. 102 k.p.c. w odniesieniu do kosztów procesu za I instancję. Na podstawie § 6 pkt 7 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2, z § 15 pkt 5 i z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu przyznano pełnomocnikowi powódki od Skarbu Państwa wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną powódce z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.