Wyrok I C 219/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 sierpnia 2010 roku Sąd Okręgowy w Białym

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 219/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 sierpnia 2010 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA w SO Ewa Rogalińska Protokolant: starszy protokolant Katarzyna Sokół po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2010 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa Ł. J. przeciwko Skarbowi Państwa Aresztowi Śledczemu w B. o odszkodowanie I. Oddala powództwo; II. Odstępuje od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego na rzecz pozwanego; III. Ustala, że koszty sądowe w sprawie ponosi Skarb Państwa. UZASADNIENIE Powód Ł. J. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa – Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w B. i Aresztu Śledczego w B. kwoty 100.000 złotych tytułem odszkodowania. Wywiódł, że w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w B. w okresie od dnia 28 czerwca 2009 roku do chwili obecnej był przetrzymywany w niewłaściwych warunkach, w szczególności przebywał w przeludnionych celach wieloosobowych, bez radiowęzła, z przerwami w dopływie prądu, nie wydano mu właściwej odzieży w postaci szalika i rękawiczek, nie miał zapewnionej właściwej opieki medycznej, a przeprowadzane kontrole osobiste były niezgodne z przepisami. Wskazał też, że niszczono i cenzurowano jego korespondencję kierowaną do sądu. Ostatecznie wskazał, że domaga się zasądzenia kwoty 100.000 złotych, w tym kwoty 10.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w postaci godności i zdrowia i kwoty 90.000 złotych na cel społeczny (k. 2 – 4, 86 – 87). Pozwany Skarb Państwa – Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w B. i Areszt Śledczy w B. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania wedle norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Podniósł, iż powód nie wykazał przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa określonych w art. 417 k.c. Zdaniem pozwanego powód nawet nie uprawdopodobnił, aby doznał szkody lub krzywdy. Wskazał też, że warunki osadzenia powoda w Areszcie Śledczym w B., w tym w zakresie opieki medycznej, traktowania powoda i kontroli jego korespondencji są zgodne z przepisami, zaś jedyna skarga złożona przez powoda w dniu 25 lutego 2010 --- STRONA 2 --- roku skierowana do Centralnego Zarządu Służby Więziennej dotycząca opieki medycznej, zaginięcia korespondencji, braku radiowęzła w celi i nieodpowiedniego traktowania powoda została uznana za bezzasadną (k. 31 – 32). Na rozprawie w dniu 20 maja 2010 roku powód cofnął pozew przeciwko Skarbowi Państwa – Centralnemu Zarządowi Służby Więziennej w W., a Sąd umorzył postępowanie przeciwko Skarbowi Państwa – Centralnemu Zarządowi Służby Więziennej w W. (k. 44, 48). Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: Powód Ł. J.odbywa karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w B.. W okresie od dnia 18 maja 2009 roku do dnia 2 marca 2010 roku powód był osadzony w Pawilonie (...) Aresztu Śledczego w B.. Podczas pobytu w tym Pawilonie został zakwalifikowany do kategorii osadzonych, o których mowa w art. 212a § 4 k.k.w. Z twierdzeń powoda wynika, że w Pawilonie (...)w Areszcie Śledczym w B.był osadzony w celi dwuosobowej, ale w związku z tym, że zarówno powód jak i współosadzony palili papierosy, a okno w celi uchylało się jedynie na 10 cm, powód nie miał czym oddychać i źle się czuł, bolała go głowa i żołądek a nadto denerwował się. Dolegliwości te zgłaszał lekarzowi więziennemu, ale ten dał tylko no-spę, która powodowi nie pomogła. Podniósł, że nie ma zapewnionego leczenia, pomimo, iż cierpi na schorzenia żołądka. W jego ocenie, powinien być na diecie, a otrzymuje wyżywienie takie jak pozostali osadzeni. Zdaniem powoda sposób przeszukania jego celi, w której był osadzony, był niewłaściwy, albowiem funkcjonariusze przeszukiwali wszystkie cele w jednych rękawiczkach, którymi dotykali bielizny osobistej, a następnie jedzenia. Podniósł też, że zrzucano jego pościel i materace. Podniósł, że cela numer (...)była czteroosobowa i przebywały w niej cztery osoby, jednak zdaniem powoda była to cela trzyosobowa, ponieważ dokonał jej pomiarów. W celi tej wszyscy palili i powodowi brakowało powietrza. Zastrzeżenia zgłosił też do celi nr 225, albowiem w jego ocenie była to cela jednoosobowa, a nie dwuosobowa. Zastrzeżeń nie zgłosił natomiast do cel nr (...), (...)i (...). Podniósł, iż w celach nr 21, 19 i 22 mógł poruszać się jedynie na powierzchni 2,5 m × 1,5 m, albowiem przeszkadzało łóżko przykręcone do ściany, były też stoliki i przykręcone krzesła. Twierdził, że chociaż w Pawilonie D w Areszcie Śledczym w B.był telewizor, to nie było radiowęzła, a jego zdaniem powinien być. Przebywanie w przeludnionej i zadymionej celi jego zdaniem miało wpływ na jego zdrowie, jednakże, nie potrafi tego wykazać bowiem przez dwa lata nie miał wykonanego prześwietlenia płuc, a wyników ostatniego badania zdjęcia klatki piersiowej nie widział. Podczas pobytu w pozwanym Areszcie, zapisał się do psychiatry, albowiem źle się czuł i był zdenerwowany. Podniósł, również, że zaginął sporządzony przez niego pozew przeciwko Aresztowi Śledczemu kierowany do Sądu Okręgowego w Białymstoku, w czym również upatrywał naruszenia jego dóbr osobistych. Z twierdzeń powoda wynika, że po złożeniu pozwu przeciwko Aresztowi Śledczemu zaczął być źle traktowany przez funkcjonariuszy. Zdaniem powoda pozwany naruszył jego dobro osobiste godność (k. 45 – 46, 69 – 70). Ocena roszczeń powoda winna nastąpić w świetle art. 417 § 1 k.c., określającego odpowiedzialność deliktową organów władzy publicznej. Nie budzi, bowiem wątpliwości, że przepis ten stanowi podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy służby więziennej, w tym te związane z udzielaniem, bądź nie, świadczeń zdrowotnych (zob. G. Bieniek [w:] G. Bieniek (red.), H. Ciepła, S. Dmowski, J. Gudowski, K. Kołakowski, M. Sychowicz, T. Wiśniewski, C. Żuławska: Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, tom 1, Warszawa 2007, s. 318 – 320). Przesłankami odpowiedzialności deliktowej z art. 417 § 1 k.c. są: - zachowanie (działanie lub zaniechanie) osoby występującej w roli wykonawcy władzy publicznej, - związek tego zachowania z wykonywaniem władzy publicznej, co oznacza, iż zachowania podjęte jedynie przy okazji wykonywania władzy publicznej wykluczają odpowiedzialność z art. 417 § 1 k.c., - niezgodność z prawem owego zachowania (bezprawność), co należy rozumieć jako niezgodność z konstytucyjnymi źródłami prawa, nie zaś z normami moralnymi i obyczajowymi, określanymi na gruncie prawa cywilnego jako „zasady współżycia społecznego”, czy „dobre obyczaje”, --- STRONA 3 --- - powstanie szkody rozumianej jako strata lub utracone korzyści, a także jako krzywda, za którą przysługuje zadośćuczynienie pieniężne w przypadkach wskazanych w ustawie, a w szczególności w razie uszkodzenia ciała, wywołania rozstroju zdrowia lub naruszenia innego doba osobistego (art. 445 i 448 k.c.); - istnienie adekwatnego związku przyczynowego łączącego szkodę z zachowaniem osoby występującej w roli wykonawcy władzy publicznej. W ocenie Sądu, powód nie wykazał, aby doszło do naruszenia jego dóbr osobistych w postaci zdrowia, godności, czy tajemnicy korespondencji, o jakich mowa w art. 23 k.c. Przede wszystkim podkreślić należy, iż powód nie potrafił wskazać, czy przebywanie w Areszcie Śledczym w B. miało jakikolwiek negatywny wpływ na jego zdrowie (k. 46). Z notatki służbowej z dnia 5 maja 2010 roku wynika, iż powód miał zapewnioną opiekę lekarską i nie wystąpiło u niego pogorszenie stanu zdrowia. Powodowi wykonano dodatkowe badania: laboratoryjne i gastroskopię. Był też konsultowany psychiatrycznie z rozpoznaniem zaburzeń osobowości i uzależnienia od alkoholu i narkotyków (k. 33). W piśmie procesowym z dnia 7 czerwca 2010 roku pozwany wskazał, że powód miał wykonane badanie RTG klatki piersiowej w dniu 22 kwietnia 2008 roku i w dniu 11 maja 2010 roku, a w wyniku tych badań nie stwierdzono odchyleń od stanu prawidłowego. Ze świadectwa lekarskiego powoda wynika, że rozpoznano u niego zaburzenia osobowości, uzależnienie od alkoholu i narkotyków, przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka i łupież pstry. Zgodnie z tym świadectwem powód może być leczony w zakładzie karnym (k. 55). Natomiast z treści notatki służbowej z dnia 20 lipca 2010 roku wynika, że w wyniku przeprowadzonego w dniu 7 kwietnia 2010 roku badania gastroskopii żołądka stwierdzono u powoda przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka. Po wykonaniu tego badania powód zgłaszał się wprawdzie kilkakrotnie do lekarza z różnymi skargami zdrowotnymi, tym niemniej ani razu nie zgłosił dolegliwości z zakresu przewodu pokarmowego. W związku z tym nie otrzymał leków, nie zastosowano też diety (k. 76). Fakt nie zgłaszania lekarzowi dolegliwości ze strony żołądka potwierdził zresztą sam powód, zdaniem którego to lekarze winni interesować się jego stanem zdrowia (k. 69). Powyższe ustalenia, wbrew zarzutom powoda nie wskazują by powód nie miał zapewnionej właściwej opieki medycznej, oraz by wskutek zaniedbań personelu medycznego pozwanego doznał uszczerbku na zdrowiu. W ocenie Sądu zebrane dowody, nie potwierdzają też naruszenia dobra osobistego powoda w postaci godności. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 kwietnia 1989 roku, w sprawie I CR 143/89 (OSPiKA 1990, nr 9, poz. 330) wyjaśnił, że godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i w oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, stanowiące istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez okoliczności zewnętrzne. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego tej materii jednoznacznie wynika, że ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, jakim jest stan uczuć, godność osobista i nietykalność cielesna, nie może być dokonana według miary indywidualnej wrażliwości zainteresowanego (ocena subiektywna) (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1997 roku, w sprawie III CKN 33/97, OSNC 6-7/97, poz. 93). Miernika pozwalającego na ustalenie czy została naruszona godność człowieka należy „szukać przede wszystkim w opinii publicznej, która jest wyrazem poglądów powszechnie przyjętych i akceptowanych przez społeczeństwo w danym miejscu i czasie” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1989 roku, w sprawie I CR 143/89, OSPIKA 1990 nr 3 poz. 709). Z zebranych dowodów wynika, iż cele nr 19, 21 i 22 w Pawilonie (...) Aresztu Śledczego w B., w których był osadzony powód mają powierzchnię, odpowiednio: 6,04 m 2 , 6,01 m 2 i 6,04 m 2 (k. 75 i 77), co odpowiadało normie z art. 110 § 2 k.k.w. Zgodnie bowiem z tym przepisem powierzchnia przypadająca na skazanego nie może być mniejsza niż 3 m 2 . W trakcie pobytu powoda w Pawilonie (...) Aresztu Śledczego w B.miał on dostęp do biblioteki, świetlicy, mógł korzystać z posług religijnych. Powód mógł też korzystać z odbiornika telewizyjnego, albowiem był on zamontowany w celi, w której przebywał (k. 36). Odbiornik ten spełniał równocześnie funkcję radiowęzła (k. 35). Z notatki służbowej --- STRONA 4 --- z dnia 30 kwietnia 2010 roku wynika, że zarządzeniem z dnia 1 września 2009 roku nr (...)Dyrektor Aresztu Śledczego w B.wprowadził wyłączenia dopływu energii elektrycznej do obwodów gniazd wtyczkowych w godzinach od 10.00 do 12.00, co podyktowane było oszczędnościami (k. 35). Potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym nie znajduje również to, że powód był źle traktowany przez funkcjonariuszy więziennych, w szczególności po wystąpieniu z pozwem przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w B.. W karcie depozytowej powoda nie było też prośby o wydanie szalika, bądź rękawiczek, co wynika z notatki służbowej z dnia 30 kwietnia 2004 roku (k. 35). Powód nie wykazał, w jaki sposób została naruszona jego godność. Nie wskazał, czy działania (zaniechania) podejmowane przez funkcjonariuszy służby więziennej wywołało jakąkolwiek reakcję środowiska, w którym przebywał. Godzi się przy tym podkreślić, że powód, jako osoba odbywająca karę pozbawienia wolności, wcześniej tymczasowo aresztowana, musi się liczyć z pewnymi niedogodnościami wynikającymi z istoty orzeczonej wobec niego sankcji karnej, w tym także z kontrolowaniem cel mieszkalnych. Należy wskazać, że zgodnie z art. 212b § 1 pkt 2 k.k.w. cele mieszkalne tymczasowo aresztowanych, o których mowa w art. 212a k.k.w., a do których został zakwalifikowany powód, są częściej kontrolowane. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, że funkcjonariusze służby więziennej zatrzymali korespondencję powoda do Sądu Okręgowego w Białymstoku. Na skutek zgłoszenia przez powoda zaginięcia korespondencji dokonano analizy dziennika korespondencyjnego, na podstawie której ustalono, że w dniu 4 sierpnia 2009 roku i w dniu 28 grudnia 2009 roku z Aresztu Śledczego w B. wypłynęła korespondencja powoda do Sądu Okręgowego w Białymstoku za pośrednictwem organu dysponującego – Sądu Okręgowego w Ostrołęce, na okoliczność czego sporządzona została notatka służbowa (k. 37 i 36). Z notatki tej wynika nadto, że powód przyjął te wyjaśnienia do wiadomości i nie zgłosił żadnych uwag. W świetle powyższego w ocenie Sądu, powód nie wykazał, że zostały naruszone jego dobra osobiste, zatem nie wystąpiły przesłanki odpowiedzialności pozwanego w zawiązku z tym zarzutem. W ocenie Sądu w działaniach pozwanego, wbrew zarzutom powoda brak było cech bezprawności. Zachowania funkcjonariuszy były zgodne z obowiązującym przepisami. Żadne z działań podejmowanych przez pozwanego, w odniesieniu do osoby powoda, nie nosiło cech naruszenia obowiązujących przepisów, zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że zachodzi warunek konieczny do zaistnienia odpowiedzialności Skarbu Państwa. W związku z powyższym powództwo jako niezasadne podlegało oddaleniu na mocy art. 417 kc w zw. z art. 24 kc. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c., z uwagi na fakt, iż powód korzystający ze zwolnienia od kosztów sądowych, aktualnie odbywa karę pozbawienia wolności i nie posiada żadnych środków finansowych.