Postanowienie I C 2187/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Poznań

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 2187/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Poznań, dnia 1 kwietnia 2015 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: SSO Joanna Ciesielska-Borowiec Protokolant: st. prot. sąd. Sabina Pacholak po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2015r. w Poznaniu sprawy z powództwa A. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego we W. o zapłatę powództwa oddala SSO Joanna Ciesielska-Borowiec UZASADNIENIE --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 2187/14 Pozwem z dnia 15 lipca 2014r. A. M.domagał się od pozwanego Skarbu Państwa Dyrektora Zakładu Karnego we W. zapłaty kwoty 250.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznane krzywdy. W uzasadnieniu pozwu podał, że domaga się zadośćuczynienia za warunki, jakie panowały w celach 91 i 95 III F. Podał, że w celi 91 przebywał od 30 czerwca 2014r. do 7 lipca 2014r., natomiast w celi 95 przebywał od 7 lipca 2014r. do dnia sporządzenia pozwu, czyli 13 lipca 2014r. Obie cele są dwuosobe. Wskazał, że są brudne z grzybem na ścianach, brakiem drabinki i zabezpieczenia na górnym łóżku, a kącik sanitarny nie jest murowany. Oświadczył, że warunki, jego mu zapewnił pozwany do odbywania kary pozbawienia wolności są uwłaczające i pozbawiają go człowieczeństwa. Cała ta sytuacja sprawia pogorszenie się jego stanu zdrowia fizycznego i psychicznego, a pozwany cały czas wykazuje do jego osoby agresję bierną. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu pozwany wskazał, że w pozwie powód jedynie ogólnikowo i mało precyzyjne przywołał podstawy faktyczne swojego żądania. Pozwany podniósł, że samo twierdzenie powoda, że doszło do naruszenia dóbr osobistych nie jest dowodem, a twierdzenie to, jako dotyczące istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności powinno być udowodnione przez powoda jako przez stronę zgłaszającą. Wskazał, że powód nie powołał żadnych dowodów, które miałyby potwierdzić podnoszone prze niego twierdzenia. Pozwany podał, że przez cały czas pobytu w Zakładzie Karnym we W. powód miał zapewnione prawidłowe warunki izolacji penitencjarnej, w tym pełną realizację uprawnień wynikających z kodeksu karnego wykonawczego i wydanych na jego podstawie aktów wykonawczych. Cele, w których przebywał powód są przystosowane do tego, aby kwaterować w nich osoby pozbawione wolności. Dalej pozwany podniósł, że utrzymanie czystości w celach należy do obowiązków samych skazanych, którzy w tym celu otrzymują specjalne środki. Wskazał, że sprzęt --- STRONA 3 --- Sygn. akt I C 2187/14 kwaterunkowy zapewniony osadzonym pod względem ilościowym i technicznym spełnia wymogi określone treścią obowiązujących przepisów. Unormowania te nie statuują obowiązku zapewnienia osadzonym przy łóżkach drabinek zabezpieczających. Ubocznie pozwany podniósł, że niniejszy pozew jest kolejną próbą spełnienia bezpodstawnych żądań powoda, mających doprowadzić do przeniesienia go do innej jednostki penitencjarnej. Wcześniej powód wytoczył już przeciwko Dyrektorowi Zakładu Karnego we W. już pięć powództw. Na koniec pozwany stwierdzić, że wytaczając niniejsze powództwo powód nadużywa swojego prawa podmiotowego, a jego żądanie ma jedynie charakter fiskalny i faktycznie nie zmierza do ochrony jego dóbr osobistych. Wobec powyższego jego zachowanie jako sprzeczne zasadami współżycia społeczne winno ulec oddaleniu na podatnie art. 5 kc. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2014r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił wniosek powoda o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Sąd Apelacyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 1 października 2014r. zmienił zaskarżone postanowienie w ten tylko sposób, że zwolnił powoda od kosztów sądowych w całości, natomiast w pozostałym zakresie zażalenie powoda oddalił. Wniosek powoda o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu został więc prawomocnie oddalony. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód A. M. ma 37 lat i od wielu lat ma konflikt z prawem. W Zakładzie Karnym we W. powód przebywa z przerwami od 24 stycznia 2013r. Jest to kolejny pobyt powoda w zakładzie karnym, wcześniej odbywał kartę 5 lat pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w R.. W czasie odbywania kary powód przebywał w różnych celach, jednak żądaniem pozwu objęty jest pobyt w celi 91, gdzie przebywał --- STRONA 4 --- Sygn. akt I C 2187/14 od 30 czerwca 2014r. do 7 lipca 2014r. oraz w celi 95, gdzie przebywał od 7 lipca 2014r. do 29 lipca 2014r., przy czym należy założyć, że żądanie koncentruje się na rzekomych naruszeniach, które mogły mieć miejsce do chwili sporządzenia pozwu, czyli 13 lipca 2014r. Obie cele mają około 7 m 2 i są celami dwuosobowymi. Znajdują się na oddziale III pawilonu F. Cele wyposażone są w częściowo zbudowany kącik sanitarny, oddzielony od reszty celi mieszkalnej płytą pilśniową na konstrukcji kątownika trwale przymocowanej do podłoża zgodnie z ustępem technicznym. W kąciku sanitarnym zamontowana jest muszla ustępowa oraz umywalka z bieżącą wodą. Stan techniczny cel jest dobry, są zadbane. W przypadku występowania wszelkiego rodzaju usterek, uszkodzeń dokonywane są naprawy doraźne a w przypadku większego zakresu robót sporządzane są także konieczności. Usuwanie usterek oraz przeprowadzanie prac malarskich w celach mieszkalnych wykonuje się bez zbędnej zwłoki, w miarę posiadanych mocy przerobowych. W celach odbywają się także kwartalne oraz roczne kontrole okresowe przewodów kominowych dymowych, spalinowych oraz wentylacyjnych zakończonych protokołami potwierdzającymi ich drożność. Dodatkowo przeprowadzane są kontrole stanu technicznego elementów narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne oraz niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu, w szczególności stolarki okiennej i drzwiowej. Cele wyposażone są zgodnie z przepisami prawa. Osadzeni otrzymują środki czystości i środki do sprzątania cel zgodnie z przepisami. Zgodnie z regulaminem osadzeni zobowiązani są sami utrzymywać czystość i porządek w celach. Dowód: notatka służbowa z dnia 21 listopada 2014 roku (k. 53-54) i 5 lutego 2015r. (k.91-92), notatka służbowa dotyczącą osadzenia powoda w celach mieszkalnych (k. 89), zeznania świadka R. B. (k. 94) Powód od czasu osadzenia w Zakładzie Karnym we W. do czasu wniesienia niniejszej sprawy wytoczył już pięć spraw przeciwko jednostce penitencjarnej. --- STRONA 5 --- Sygn. akt I C 2187/14 Z opinii psychologicznej sporządzonej w Zakładzie Karnym we W. w dniu 28 października 2013r. wynika, że powód ma tendencje do manipulowania otoczeniem, przedstawiania siebie w lepszym świetle, tendencje psychopatyczne, podatność na frustrację z ograniczeniem umiejętności do odraczania zaspokajania własnych potrzeb. Wyolbrzymiał problemy, co było ukierunkowane na osiągnięcie zamierzonych celów. Podejmuje działania, zmierzające do uniknięcia konieczności dalszego odbywania kary pozbawienia wolności, składa wnioski o przerwę w odbywaniu kary np. aby pomóc bratu w szukaniu pracy. Ma postawę roszczeniową, podejmuje też działania zmierzające do zmiany placówki penitencjarnej, np. podając, że czuje się zagrożony przez innych więźniów, chociaż fatycznie żadnego negatywnego zachowania innych osadzonych wobec powoda nie ma. Osoby, które miałyby być źródłem zagrożenia nie przebywają w tym samym zakładzie, ewentualnie przebywają na innych oddziałach i nie mają z nim styczności. Dowód: notatka służbowa z dnia 7 kwietnia 2014r. (k.57), opinia psychologiczna z 28 października 2013r. (k.55-56) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty urzędowe i prywatne zgromadzone w niniejszej sprawie oraz w oparciu o zeznania świadków. Zgromadzone w sprawie dokumenty urzędowe i prywatne należało uznać za w pełni wiarygodne. Zgodnie z treścią art. 244 k.p.c. dokumenty urzędowe stanowią dowód tego co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Zgodnie natomiast z treścią art. 245 k.p.c. dokumenty prywatne stanowią dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Za wiarygodne i przydatne do niniejszego rozstrzygnięcia należało uznać zeznania świadków R. B. i A. W., którzy zeznawali odnośnie do warunków panujących w celach mieszkalnych, opieki specjalistycznej oferowanej osadzonym a także kontroli przeprowadzanych w ZK. Zeznania te były przekonujące, spójne i logiczne, a także znajdowały potwierdzenie w pozostałym zebranym materiale --- STRONA 6 --- Sygn. akt I C 2187/14 dowodowym. Należy jednak zaznaczyć, że zeznania świadka A. W. były mało przydatne przy ustalaniu stanu faktycznego, gdyż świadek nie miała wiedzy dotyczącej kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Powód nie udzielił żadnych wyjaśnień dotyczących niniejszej sprawy i odmówił zeznawania. Stwierdził jedynie, że należy mu się adwokat i dopóki nie zostanie mu przyznany nie będzie odpowiadał na pytania Sądu. Stwierdził także, że ma bardzo dużo pozwów, więc może nie wiedzieć, czego dotyczy ten konkretnie. W takiej sytuacji nie było możliwości poznania konkretnych zarzutów powoda wobec pozwanego. Sąd zważył, co następuje: Powództwo okazało się nieusprawiedliwione co do zasady. Z treści uzasadnienia pozwu wynika, iż dochodził on swych roszczeń z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, która to miała polegać na osadzeniu go w celach brudnych, odrapanych, gdzie nie było drabinki zabezpieczającej górne łóżka i gdzie nie było murowanego kącika sanitarnego. To zdaniem powoda było traktowaniem uwłaczającym i pozbawiającym go człowieczeństwa oraz odbijało się na jego zdrowiu psychicznym i fizycznym. Odnosząc się zaś do meritum pozwu wskazać należy, że podstawą prawną żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych jest art. 24 § 1 kc w zw. z art. 448 kc. Poszkodowany (powód), aby uzyskać zadośćuczynienie pieniężne musi, stosownie do postanowień art. 6 kc i art. 232 kpc., wykazać: 1) naruszenie dobra osobistego, 2) winę sprawcy (przy czym w wypadku odpowiedzialności Skarbu Państwa za bezprawne zachowania jego funkcjonariuszy wystarczające jest wykazanie przesłanki bezprawności), 3) powstania krzywdy w określonych rozmiarach, --- STRONA 7 --- Sygn. akt I C 2187/14 4) istnienia związku przyczynowego pomiędzy zawinionym naruszeniem dobra osobistego a powstałą krzywdą. W świetle powyższego, rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych Sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi rozważyć, czy działanie pozwanego było bezprawne. Przepis art. 23 kc zawiera ogólną zasadę, że dobra osobiste, wymienione w nim jedynie przykładowo, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie z treścią art. 24 kc ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Możliwość taką ustawodawca przewidział w art. 448 kc. Przepis art. 24 kc statuuje domniemanie bezprawności działania naruszającego czyjeś dobro osobiste. Domniemanie bezprawności, które ustanowił ustawodawca w art. 24 kc zwalnia jedynie stronę domagającą się ochrony dobra osobistego od wykazania, że działanie naruszające cudze dobro osobiste było bezprawne. Nie zwalnia natomiast takiej osoby od wykazania, że do naruszenia jej dobra osobistego doszło na skutek działania czy też zaniechania sprawcy. Innymi słowy, w realiach niniejszej sprawy na powodzie spoczywał ciężar udowodnienia, że był osadzony w warunkach uwłaczających, pozbawiających go człowieczeństwa i prowadzących do pogorszenia się stanu zdrowia. Powód wskazywał, że w celach 91 i 95 nie było murowanego kącika sanitarnego, co jest zgodne ze stanem faktycznym. --- STRONA 8 --- Sygn. akt I C 2187/14 Zgodnie z art. 110 § 2 kkw cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Z kolei § 28 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności z dnia 25 sierpnia 2003r. (Dz.U. Nr 152, poz. 1493) określa, że cela mieszkalna powinna być wyposażona w łóżko dla każdego skazanego, odpowiednią do liczby skazanych ilość stołów, szafek i taboretów oraz środków do utrzymania czystości w celi. Niezbędne urządzenia sanitarne sytuuje się w sposób zapewniający ich niekrępujące użytkowanie. Bezsporne było, że w okresie objętym żądaniem pozwu powód przebywał w celi, gdzie ubikacja i umywalka były oddzielone od reszty celi przepierzeniem z płyty pilśniowej. Taki sposób zorganizowania kącika sanitarnego jest zgodny z powyżej zacytowanymi przepisami prawa, a więc już chociażby z tego powodu nie sposób mówić o bezprawnym działaniu pozwanego. Powód miał możliwość korzystania z toalety w każdym czasie, kiedy zachodziła taka potrzeba, a więc tym samym spełniona została dyspozycja powyższego przepisu. Oczywistym jest, że korzystanie z toalety w takich warunkach może powodować dyskomfort. Należy jednakowoż zaakcentować, że dyskomfort związany ze współprzebywaniem w jednej celi mieszkalnej z innymi osadzonymi, a co za tym idzie – z załatwianiem potrzeb fizjologicznych w kąciku sanitarnym urządzonym w tej samej celi pod ich obecność, jest wpisany w istotę odbywania kary pozbawienia wolności i stanowi jeden z elementów jej uciążliwości i przykrości dla osadzonego. Powód nie powinien oczekiwać, że w zakładzie karnym zostaną mu zapewnione warunki sanitarne na poziomie porównywalnym do warunków domowych, bowiem z założenia w pobyt w jednostce penitencjarnej wpisany jest dyskomfort wynikający z konieczności odbywania kary. Poza sporem jest, że w przypadku powoda miejsce do załatwiania potrzeb fizjologicznych było oddzielone od części mieszkalnej, jakkolwiek, być może, --- STRONA 9 --- Sygn. akt I C 2187/14 w sposób uniemożliwiający całkowite zamknięcie i odizolowanie. I w tym miejscu odwołać się wypada do trafnego stanowiska Sądu Najwyższego, który wskazał, że choć godne warunki odbywania kary w zakładach karnych obejmują również zapewnienie prywatności i intymności, m.in. związanych z załatwianiem potrzeb fizjologicznych, to nie przewidują one zapewnienia samodzielności pomieszczeń przeznaczonych na toalety ani ich oddzielenia murem od pozostałej części celi (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2012 r. sygn. akt IV CSK 603/11). Powód zarzucał ponadto, że górne łóżka nie były zabezpieczone drabinkami jednak przepisy tego nie wymagają. Stąd i ten zarzut był niezasadny. Ostatnim zarzutem powoda było to, że ściany w celach były brudne i odrapane. Tymczasem podkreślenia wymaga, że dbanie o czystość celi należy do samych więźniów, a więc za pomocą dostarczonych im środków czystości ściany mogli umyć, o ile faktycznie były brudne, czego powód nie wykazał. Z materiału dowodowego przedstawionego przez pozwanego wynika, że stan techniczny cel jest dobry, a pomieszczenia są malowane w miarę możliwości. Sam fakt, że powód przebywał w celach, w których stan ścian nie był idealny nie świadczy jednak w żadnym wypadku o tym, że został prze to odarty z godności i człowieczeństwa lub by mogło to doprowadzić do utraty czy pogorszenia zdrowia. Zarzuty powoda były jedynie ogólnikowe. Powód podczas rozprawy w został zapytany o konkretne uchybienia, które zarzuca odmówił odpowiedzi. Reasumując należy stwierdzić, że co do niewysokiego standardu celi to o dokonaniu naruszenia dobra osobistego decyduje obiektywna ocena konkretnych okoliczności, a nie subiektywne odczucie osoby zainteresowanej. Fakt, że warunki osadzenia nie odpowiadają warunkom domowym czy też warunkom wolnościowym w ogólności nie może być automatycznie uznawany za naruszanie dóbr osobistych osadzonych. Ubocznie wskazać należy, że powód już wcześniej odbywał karę pozbawienia wolności, zaznajomiony był więc z warunkami panującymi w jednostkach --- STRONA 10 --- Sygn. akt I C 2187/14 penitencjarnych, fakt, uznać więc należy, że nie były one zbyt doskwierające, skoro nie odstraszyły powoda od powrotu na drogę przestępczą. W niniejszej sprawie natomiast bardzo istotne jest to, że tak ogromnego uszczerbku w związku naruszeniem dóbr osobistych powód miał doznać już po 13 dniach od osadzenia go w celach 91 (gdzie przebywał 7 dni) i 95 (gdzie do chwili złożenia pozwu przebywał 6 dni). Swoją krzywdę za te 13 dni powód wycenił na bagatela 250.000 zł. W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę powyższe, a także zauważając, że żaden z zarzutów powoda nie został wykazany i udowodniony oraz że zarzuty te miały charakter bardzo ogólnikowy, bazowały na subiektywnym odczuciu powoda, były niepotwierdzone przez zebrany w sprawie materiał dowodowy, powództwo uznać należało za nieuzasadnione, w związku z tym oddalono je w punkcie 1 wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c., mając na uwadze trudną sytuację finansową powoda. SSO Joanna Ciesielska – Borowiec