Wyrok I C 2160/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 czerwca 2017 r. Sąd Okręgowy w Krakowie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 2160/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 czerwca 2017 r. Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący : SSO Ewa Olszewska Protokolant: protokolant Joanna Cyrek po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2017 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa M. B. przeciwko K. W. o zapłatę oddala powództwo. Sygn. akt I C 2160/16 UZASADNIENIE wyroku z dnia 9 czerwca 2017 r. Powód M. B. w pozwie z dnia 5 grudnia 2016 r. wniósł o zasądzenie od pozwanego K. W. na swoją rzecz kwoty w 55.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w zawiązku naruszeniem przez pozwanego dóbr osobistych powoda na skutek poświadczenia nieprawy odnośnie praw powoda do patentu. W uzasadnieniu żądania pozwu powód wskazał, że do naruszenia prawa doszło w trakcie działań związanych ze złożeniem do Urzędu Patentowego RP dokumentacji do wniosku o przyznanie patentu P. (...) „sposób i układ awaryjnego zasilania systemu zabezpieczeń urządzeń jądrowych oraz radioizotopowy generator do tego”. Pozwany jako reprezentant grupy wynalazców (czterech osób) swoim podpisem poświadczył nieprawdę jakoby Akademia (...) w K. dysponowała 100% praw własności do wymienionego patentu, podczas gdy powód nie złożył oświadczenia, iż wskazane prawo przenosi na rzecz tej jednostki. W konsekwencji powyższego Urząd Patentowy, wbrew prawu, przyznał 100% własności Akademii (...) w K., której pozwany jest pracownikiem i współautorem w.w. patentu. Działania pozwanego stanowią bezpośrednie naruszenie dóbr osobistych powoda, gdyż nie może on dysponować swoimi prawami majątkowymi do dokonań wynalazczych. Na rozprawie w dniu 30 maja 2017 r. powód sprecyzował, że pozwany poświadczył nieprawdę w dokumencie tj. w piśmie - zgłoszeniu z dnia 28 listopada 2013 r., które jest częścią dokumentacji patentowej, a w którym pozwany poświadczył, że wyłącznym właścicielem prawa do patentu jest (...), którego jest on pracownikiem. Pozwany K. W. wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu. Pozwany podał, że jest współtwórcą wynalazku pt: (...), na który został udzielony patent nr PL (...). Pozostałymi współpracami są W. M., K. P. oraz powód. --- STRONA 2 --- Zaprzeczył jakoby w jakikolwiek sposób dopuścił się naruszenia dóbr osobistych lub praw majątkowych powoda odnoszących się do w.w. wynalazku. Jako że dokonał przedmiotowego wynalazku w ramach obowiązków wynikających ze stosunku pracy poinformował o tym fakcie pracodawcę tj. Akademię (...) w K.. Zgodnie bowiem z regulacją art. 11 ust. 3 ustawy Prawo własności przemysłowej z dna 30 czerwca 2000 r. prawo do uzyskania patentu na tak stworzony wynalazek przysługuje pracodawcy. Pozwany zgodnie z obowiązującą procedurą (...) złożył swojemu pracodawcy informację o stworzeniu wynalazku na obowiązującym w tej jednostce formularzu. Integralną część w.w. formularza stanowi załącznik, w którym zawarta jest tabela wskazującą udziały twórcze pozostałych współtwórców wraz ze wskazaniem okoliczności prawnych stworzenia wynalazku. W tabeli tej powód został wskazany jako współtwórca wynalazku oraz podany został udział w prawie majątkowym do uzyskania patentu, w stosunku do jego udziału twórczego, co powód potwierdził składając podpis pod w.w. dokumentem. W świetle powyższych okoliczności pozwany nie naruszył żadnych praw, ani osobistych ani majątkowych powoda składając swojemu pracodawcy zgonie z prawdą informacje, które zostały potwierdzone podpisem powoda. Pozwany zaznaczył także, że nie był pełnomocnikiem Akademii (...) w procedurze zgłoszenia wniosku do opatentowania do Urzędu Patentowego. Żadne zatem okoliczności związane z w.w. postępowaniem nie mogą go obciążać. Nadto w opisie patentowym wynalazku, na który został udzielony patent nr PL (...), wśród twórców tego rozwiązania powód jest wymieniony. Sąd ustalił następujący stan faktyczny w sprawie: Powód M. B. był doktorantem w okresie od października 2009 r. do października 2013 r. na Akademii (...) w K.. Przez okres około dwóch lat powód, pozwany oraz dwie inne osoby - W. M. i K. P. wspólnie pracowali badawczo nad stworzeniem konkretnego rozwiązania inżynierskiego. W ramach tej pracy doszło do stworzenia wynalazku pt. (...). Pozwany będąc pracownikiem naukowym Akademii (...) w K. złożył swojemu pracodawcy informację o stwierdzeniu wynalazku na obowiązującym na tej uczelni formularzu oznaczonym: Zgłoszenie dobra niematerialnego, datowanym na dzień 28 listopada 2013 r. Dokument ten jest formularzem wewnętrznym (...). Został podpisany przez pozwanego oraz dziekana prof. J. L.. W pkt. 3 określony został sposób finansowania wynalazku, w legendzie do formularza została zamieszczona wskazówka jak należy wypełnić to pole. Według w.w. wskazówek przewidziane były trzy możliwości do wyboru: tj. środki własne (...), dotacja lub umowa. W ramach w.w. wynalazku nie były przyznawane żadne dotacje ani nie były zawierane umowy. Pozwany wybrał pole pierwsze - środki własne (...), co oznaczało dalej, że działania Rzecznika Patentowego, który brał udział w opracowaniu zgłoszenia patentowego zostały pokryte ze środków własnych (...). Integralną częścią w.w. formularza jest załącznik, który stanowi tabela zawierająca dane twórców (współtwórców) dobra niematerialnego. W załączonym przez pozwanego załączniku do formularza jako współtwórcy wynalazku pt: (...), zostali wskazani: pozwany K. W. – (pracownik (...)), powód M. B. (osoba fizyczna), J. M. (1) ( Instytut (...)) K. P. ( (...) Centrum (...)), wszyscy w udziale po 25 %. Powód złożył swój podpis w rubryce nr 2 obejmującej jego dane jako współtwórcy wynalazku. Działaniem pozwanego było dokonanie wewnętrznego zgłoszenia do Wydziału uczelni. Następnie problemem w.w. wynalazku zajmowała się właściwa wyspecjalizowana komórka (...) Centrum (...). dowód: zgłoszenie dobra niematerialnego z dnia 28.11.2013 r., k. 11, załącznik do formularza, k. 12, oświadczenie twórcy, k. 13 – 14 ,pisma do powoda z dnia 20.09.2012 r., i z dnia 2.10.2012 r., k 18, przesłuchanie powoda, k.106, zeznania pozwanego, k 106 – 107. W dniu 30 grudnia 2013 r. pełnomocnik Akademii (...) w K. rzecznik patentowy A. R. złożył do Urzędu Patentowego RP podanie o udzielenie patentu. W zgłoszeniu tym wskazano: zgłaszającego - (...) w K., tytuł wynalazku oraz twórców, w tym powoda M. B.. Do zgłoszenia dołączono opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe, skrót opisu, rysunki oraz pełnomocnictwo z kopią upoważnienia. dowód : podanie z dnia 30.12.2013 r. z załącznikami, k. 9-10, 38 – 62. Pismem z dnia 9 czerwca 2014 r. Centrum (...) zwróciło się do powoda jako współtwórcy wynalazku (...) o uregulowanie spraw formalnych związanych z wynalazkiem. Wskazano, iż możliwe są dwa rozwiązania: tj. przeniesienie przez twórcę praw do patentu --- STRONA 3 --- na rzecz Akademii (...), ewentualnie współwłasność praw do patentu, przy czym w drugim wypadku, wskazano na konieczność zawarcia umowy o współwłasność. Podano także w jaki sposób będą ponoszone koszty związane ze zgłoszeniem wynalazku do ochrony, w tym ewentualnych postępowań zagranicznych wskazując, że dotychczas wyniosły one 4.918,00 zł, co powoduje, iż powód był obowiązany pokryć je w wysokości 1.229,62 zł ( 25%), przy podjęciu decyzji o zachowaniu prawa właścicielskiego do patentu. dowód : pismo z dnia 09.06.2014 r., k. 15. Współtwórcy J. M. (2) i K. P. w dniach 10 lipca 2014 r. i 23 czerwca 2014 r., złożyli oświadczenia o dokonaniu przeniesienia prawa do uzyskania prawa wyłącznego do stwierdzonego rozwiązania na rzecz Akademii (...) w K.. Oświadczenia takiego nie złożył powód M. B.. dowód: oświadczenia twórcy z dnia 10.07.2014 r. i 23.06.2014 r., k. 13-14, zgłoszenie do Urzędu Patentowego, k. 35 -37. W dniu 19 września 2016 r. Urząd Patentowy wydał decyzję o wydaniu prawa wyłącznego na zgłoszony wynalazek (...) udzielając patentu nr PAT. (...). Jako właściciel w.w. prawa wpisana została Akademia (...) w K., powód, pozwany, J. M. (2), i K. P. zostali wpisani jako jego twórcy. Decyzją z dnia 3 kwietnia 2017 r. Urząd Patentowy RP na skutek zgodnego żądania stron postanowił dokonać zmian w rejestrze patentowym pod nr PAT. (...), w ten sposób, iż wykreślić doczasowy wpis (...) i dokonać wpisu: (...), M. B.. dowód : decyzja Urzędu Patentowego RP z dnia 3.04.2017 r., k. 91, wydruk ze strony internetowej Urzędu Patentowego RP, k. 37 i 92, przesłuchanie powoda, k. 106. Ustalenia stanu faktycznego zostały oparte na dowodach z dokumentów urzędowych i prywatnych. W ocenie Sądu powołane wyżej dokumenty są wiarygodne, brak jest przesłanek do kwestionowania ich prawdziwości, w szczególności żadna ze stron nie zgłaszała zastrzeżeń co do ich autentyczności i rzetelności, jak również nie ujawniły się powody, dla których należałoby odmówić im z urzędu właściwej mocy dowodowej. Nadto Sąd poczynił ustalenia na podstawie zeznań stron - powoda i pozwanego. Sąd w zasadniczej części dał wiarę zeznaniom powoda, choć zawierają one subiektywną ocenę sytuacji i zdarzeń których był uczestnikiem i wskazują na bardzo emocjonalne zaangażowanie się w spór, natomiast dopiero w zestawieniu z faktami wynikającymi z dokumentów oraz zeznań pozwanego, możliwym było zebranie obiektywnego materiału do przeprowadzonych przez Sąd ustaleń stanu faktycznego. Również zeznania pozwanego Sąd uznał jako wiarygodne, gdyż w istotnym dla sprawy zakresie, były logiczne i zgodne z pozostałym materiałem dowodowym. Pozwany zeznawał w sposób spontaniczny i rzeczowy, jasno i czytelnie wyjaśnił swój udział w projekcie badawczym, nad którym pracował razem z pozwanym i omówił czynności jakie w związku z tym wykonywał oraz czym były one podyktowane. Sąd oddalił dowód z przesłuchania wskazanych przez powoda świadków P. R. - na okoliczność ustalenia jakie prowadziła ustalenia z pozwanym w 2013 r. odnośnie zgłoszenia patentowego, T. P. (1) - na okoliczność ustalenia kto zdecydował o formie i wyborze rzecznika patentowego, J. L.- okoliczność ustalenia czy doszło do ustalenia pomiędzy pozwanym, a J. L., że powód jako były doktorant nie będzie miał prawa do bycia współwłaścicielem patentu, ewentualnie czy były z nim prowadzone ustalenia dotyczące zawłaszczenia patentu powoda przez (...), albowiem okoliczności dla wykazania których dowody te zostały zawnioskowane nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wskazane tezy dowodowe nie dotyczą zgłoszenia pozwanego skierowanego do (...) z dnia 28 listopada 2013 r., a dalszego etapu postępowania o udzielenie patentu, w którym pozwany nie brał udziału. Sąd oddalił wniosek powoda o połączenie niniejszej spawy ze sprawą do sygn. akt IC 2173/16 tut. Sądu . Połączenie dwóch lub więcej spraw w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia nie oznacza, że takie połączenie tworzy z tych spraw jedną nową sprawę. Połączenie winno być podyktowane względami technicznymi i ekonomią procesową, nie pozbawia połączonych spraw ich odrębności i nie zmienia faktu, że łączne rozpoznawane i rozstrzygane sprawy są nadal oddzielnymi sprawami. W niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki uzasadniające połączenie niniejszej spawy ze sprawą do sygn. akt IC 2173/16 z powództwa M. B. przeciwko T. P. (2) o ochronę dóbr osobistych. --- STRONA 4 --- Brak było także podstaw do wezwania do udziału w sprawie osoby trzeciej w charakterze strony pozwanej – A. R. (rzecznika patentowego). Artykuł 194 § 1 k.p.c. dotyczy sytuacji, w której powód wzywa do udziału w sprawie po stronie pozwanej osobę posiadającą legitymację bierną w danym procesie. Do takiej sytuacji dochodzi, jeżeli w toku procesu okaże się, że osoba pozwana nie posiada biernej legitymacji procesowej. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Odnośnie wniosku o zmianę pełnomocnika z urzędu to wskazać należy, iż jedynie w dwóch przypadkach ustawodawca przewidział wyznaczenie innego adwokata lub radcy prawnego dla strony korzystającej z pomocy pełnomocnika z urzędu. Ma to miejsce wówczas, gdy sąd zwalnia z ważnych przyczyn adwokata (radcę prawnego), na jego wniosek, od obowiązku zastępowania strony w procesie (art. 118 § 3 KPC) oraz w przypadku, gdy pełnomocnik sporządził, bez zachowania zasad należytej staranności, opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej lub skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 118 § 5 w związku z art. 118 § 6 KPC). W sprawie rozpoznawanej takie okoliczności nie zachodziły. Sąd zważył co następuje: Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Przepis art. 24 § 1 k.c. stanowi zaś, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Powołane wyżej przepisy zawierają regulację dotyczącą ochrony dóbr osobistych jedynie przykładowo wymienionych w art. 23 k.c. Zakładają one bezprawność działania, która jest wystarczającą przesłanką do skutecznego domagania się ochrony prawnej wskazanej w art. 24 k.c. Wskazać trzeba, że przepis art. 24 § 1 k.c. rozkłada ciężar dowodu w ten sposób, że na powoda nakłada obowiązek udowodnienia, że pozwany naruszył jego dobra osobiste. Przepis formułuje również domniemanie prawne bezprawności naruszenia dóbr osobistych. Na pozwanym zatem ciąży obowiązek udowodnienia, że jego działanie naruszające dobra osobiste powoda nie było bezprawne. Do okoliczności wyłączających bezprawność zachowania się sprawcy zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego zalicza się w szczególności: działanie na podstawie przepisu lub w wykonaniu prawa podmiotowego, zgodę uprawnionego, nadużycie prawa podmiotowego osobistego (art. 5 k.c.), działania podjęte w obronie uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego, obronę konieczną, stan wyższej konieczności, działania podjęte zgodnie z prawdopodobną wolą osoby zainteresowanej. Dla dokonania oceny czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydujące znaczenie ma nie subiektywne odczucie osoby, jej indywidualne wartości uczuć i stanu psychicznego, ale to jaką reakcję wywołuje naruszenie w społeczeństwie. Należy więc przyjmować koncepcję obiektywną naruszenia dobra osobistego w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. Kwestia zagrożenia lub naruszenia dóbr osobistych winna być ujmowana w płaszczyźnie faktycznej i prowadzić do ustalenia, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przeciętne reakcje ludzkie, mogło obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stronie pokrzywdzonego. Abstrahuje się tym samym od subiektywnych odczuć osób nadwrażliwych oraz takich, które z różnych względów nie mają zdolności do reagowania emocjonalnego na określone zachowania innych podmiotów (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 19 października 2005 r., I ACa 353/05, LEX nr 175202, wyrok SN z dn. 26.10.2001 r., V CKN 195/01, LEX nr 53107). W niniejszej sprawie w pierwszej kolejności należało ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi zbadać, czy działanie pozwanej było bezprawne (por. wyrok SN z dn. 17.06.2004 r., V CK 609/03, LEX nr 109404). Odnosząc powyższe, w tym biorąc pod uwagę przepisy prawne regulujące kwestię ochrony dóbr osobistych, do ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie stwierdzić należy, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. --- STRONA 5 --- W świetle zgormadzonego materiału dowodowego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, a jeśliby nawet przyjąć odmienne stanowisko, że do tego naruszenia doszło w rozumieniu subiektywnych odczuć powoda, to naruszenie to nie miało z pewnością charakteru bezprawnego. Powód nie wykazał, aby pozwany w zgłoszeniu z dnia 28 listopada 2013 r. poświadczył nieprawdę, że wyłącznym właścicielem prawa do patentu jest (...). Przeczą temu w przedłożone dokumenty oraz zeznania pozwanego, które w tej kwestii wzajemnie ze sobą korespondują. Pozwany przyznał, że będąc pracownikiem naukowym Akademii (...) w K. złożył swojemu pracodawcy informację o stwierdzeniu wynalazku. Dokonał tego na obowiązującym w (...) formularzu - Zgłoszenie dobra niematerialnego, opatrzonym datą 28 listopada 2013 r. Pozwany nie miał wpływu na treść w.w. formularza, nie brał udziału w jego tworzeniu, jest to dokument funkcjonujący na (...) od szeregu lat i nie był dotychczas przez nikogo kwestionowany. W pkt. 3 formularza określony został sposób finansowania wynalazku, zaś w legendzie do formularza została zamieszczona wskazówka jak należy wypełnić to pole. Według w.w. wskazówek przewidziano następujące możliwości do wyboru: tj. środki własne (...), dotacja lub umowa. Biorąc pod uwagę, że w ramach wynalazku nie były przyznawane żadne dotacje, ani nie były zawierane umowy pozwany wybrał pole pierwsze - środki własne (...). Oznaczało to dalej, że działania Rzecznika Patentowego, który brał udział w opracowaniu zgłoszenia patentowego zostały pokryte ze środków własnych (...). Dokonanie przedmiotowego zgłoszenia miało ścisły związek z regulacją zawartą w art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. prawo własności przemysłowej (tj. Dz.U. 2017 poz.776), który stanowi, że w razie dokonania wynalazku, wzoru użytkowego albo wzoru przemysłowego w wyniku wykonywania przez twórcę obowiązków ze stosunku pracy albo z realizacji innej umowy, prawo, o którym mowa w ust. 1 (prawo do uzyskania patentu na wynalazek albo prawa ochronnego na wzór użytkowy, jak również prawa z rejestracji wzoru przemysłowego), przysługuje pracodawcy lub zamawiającemu, chyba że strony ustaliły inaczej. Zatem pozwany jako że dokonał wynalazku w ramach zobowiązania ze stosunku pracy o fakcie tym za pomocą w.w. zgłoszenia poinformował swojego pracodawcę tj. (...) w K.. Integralną częścią tego formularza jest załącznik - tabela zawierająca dane twórców (współtwórców) dobra niematerialnego. W załączonym przez pozwanego załączniku do formularza jako współtwórcy wynalazku pt: (...), zostali wskazani: pozwany K. W. – (pracownik (...)), powód M. B. (osoba fizyczna), J. M. (1) ( Instytut (...)), K. P. ( (...) Centrum (...)) - wszyscy w udziale po 25 %. W tym miejscu wskazać należy, iż przestępstwo z art. 271 § 1 KK (dawniej art. 266 § 1 KK) polega na poświadczeniu nieprawdy co do okoliczności mającej znaczenie prawne w autentycznym dokumencie wystawionym przez osobę składająca takie poświadczenie. Poświadczenie nieprawdy może polegać na potwierdzeniu okoliczności które w ogóle nie miały miejsca lub też ich przeinaczeniu albo zatajeniu. Przestępstwo poświadczenia nieprawdy ma charakter umyślny. W niniejszej sprawie żadna wyżej sytuacji nie miała miejsca. Działanie pozwanego polegało wyłącznie na dokonaniu wewnętrznego zgłoszenia do Wydziału Uczelni o fakcie dokonania wynalazku, nie odnosił się w nim w ogóle do kwestii prawa własności wynalazku. Zachowanie pozwanego nie było w żadnej mierze intencjonalnie, celem zatajenia pewnych faktów czy okoliczności, w tym praw powoda, a podyktowane regulacjami wewnętrznymi i obowiązującą w tym zakresie praktyką. Poza dokonaniem w.w. zgłoszenia pozwany nie brał udziału w postępowaniu o udzielenie patentu, a zajmowała się tym właściwa komórka (...) Centrum (...) oraz rzecznik patentowy. Nie można mu zatem przypisywać, jak tego chce powód, odpowiedzialności za treść decyzji Urzędu Patentowego. W tym stanie rzeczy zdaniem Sądu działaniom pozwanego nie można przypisać cech bezprawności, zostały one bowiem zrealizowane w ramach obowiązującego porządku prawnego i przysługujących pozwanemu uprawnień. Mając na uwadze powyższe, na mocy uprzednio powołanych przepisów Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.