Postanowienie I C 215/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Opolu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 215/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Opolu – I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Wioletta Chorązka Protokolant: sekr. sądowy Aleksandra Drożdżowska po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2016r. w Opolu na rozprawie sprawy z powództwa Z. T. (1) przeciwko Skarbowi Państwa - Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w O., Aresztowi Śledczemu w B., Zakładowi Karnemu nr 1 w S. oraz Aresztowi Śledczemu w L. o zapłatę I. powództwo oddala; II. zasądza od powoda Z. T. (1) na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Opolu na rzecz adw. W. W. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) powiększoną o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu Na oryginale właściwy podpis UZASADNIENIE Pozwem złożonym w dniu 4 kwietnia 2014 r. Z. T. (2) wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w O. kwoty 77.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych poprzez osadzenie w jednostkach penitencjarnych w niedopuszczalnych, nieodpowiadających prawu warunkach oraz zwrotu kosztów procesu. Ponadto pełnomocnik powoda wnosił o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu wg norm przepisanych, które nie zostały uregulowane nawet w części. W uzasadnieniu powód wskazał, że podczas osadzenia w Areszcie Śledczym w B., Zakładzie Karnym nr 1 w S. i Areszcie Śledczym w L. nie zapewniono mu właściwych warunków bytowych i sanitarnych. Zarzucił, że przebywał w zatłoczonych celach z nieodpowiednią wentylacją i nadmierną wilgocią (w związku z praniem i suszeniem rzeczy przez więźniów), gdzie był osadzony z osobami palącymi, a pozwany nie zapewniał mu właściwej opieki medycznej, wymaganej w jego poważnym stanie zdrowia, jak również ograniczał dostęp do łaźni, co skutkowało naruszeniem jego dobra osobistego w postaci godności. Ponadto powód podniósł, że jego stan zdrowia, trwała niepełnosprawność i niezdolność do samodzielnej egzystencji , jak również fakt, że pozwany miał świadomość, że warunki w jednostkach penitencjarnych, w których go osadzono były bardzo złe, a pomimo tego go tam skierował, powoduje, że zarzut przedawnienia roszczenia jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. --- STRONA 2 --- Ponadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanego: - kwoty 3.000 zł tytułem zadośćuczynienia za niesłuszne tymczasowe aresztowanie i skazanie, które to żądanie zostało wyłączone do odrębnego rozpoznania zarządzeniem z dnia 10 października 2014r., - kwoty 30.000 zł tytułem zadośćuczynienia za wywołanie rozstroju zdrowia na skutek zaniedbania pozwanego poprzez osadzenie powoda w jednostce penitencjarnej w warunkach nieodpowiadających jego stanowi zdrowia, które to żądanie zostało wyłączone do odrębnego rozpoznania postanowieniem z dnia 21 lipca 2015 r. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2015 r. wezwano do udziału w sprawie po stronie pozwanej jako jednostki organizacyjne, z działalnością których wiąże się dochodzone roszczenie, Areszt Śledczy w B., Zakład Karny nr 1 w S. i Areszt Śledczy w L.. Skarb Państwa domagał się oddalenia powództwa i zasądzenia zwrotu na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według nom przepisanych. W uzasadnieniu pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda, który we wskazanych w pozwie jednostkach penitencjarnych przebywał w okresie do 20 lipca 2007 r. Ponadto z ostrożności procesowej pozwany zakwestionował powództwo co do zasady, jak i wysokości, zaprzeczając jednocześnie twierdzeniom powoda, których ten w żaden sposób nie wykazał. W szczególności zarzucił, że powód nie wykazał bezprawnego naruszenia jego dóbr osobistych i przesłanek zaistnienia czynu niedozwolonego, a także, iż w następstwie zarzucanych zachowań doznał krzywdy. Nie udowodnił czy i jakim okresie przebywał w celach nie spełniających norm powierzchniowych (niezależnie od tego, iż powierzchnia celi przysługująca osadzonemu nie może być samoistną i wystarczającą przesłanką do uznania, że doszło do naruszenia dóbr osobistych osadzonego), a także, iż warunki przebywania powoda w jednostkach penitencjarnych osiągnęły poziom nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Pozwany wskazał, że warunki bytowe oraz sanitarne w każdej z placówek, w których powód był osadzony, były zgodne z obowiązującymi przepisami, w tym cele były wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, a także właściwie wentylowane, co podlegało okresowym kontrolom, przy czym powodowi zapewniano dostęp do łaźni oraz środków higieny i czystości zgodnie z obowiązującym wówczas rozporządzeniem. Ponadto pozwany restrykcyjnie przestrzegał przy rozmieszczaniu więźniów oddzielania osób palących od niepalących stosownie do składanych przez osadzonych deklaracji, natomiast na oddziałach szpitalnych obowiązywał całkowity zakaz palenia, przy czym konsekwentnie reagowano na wszystkie zgłaszane nieprawidłowości związane z paleniem w celach przeznaczonych dla osób niepalących. Powód miał też zapewnioną możliwość korzystania ze świadczeń zdrowotnych, w tym podstawowej i specjalistycznej opieki medycznej, adekwatnej do jego stanu zdrowia, często szybszej niż przeciętny obywatel czekający miesiącami na przyjęcie przez specjalistę w ramach NFZ. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W okresie od 25 maja 2005 r. powód Z. T. (1) (ur. w (...) r.) był osadzony w Areszcie Śledczym w L. jako osoba tymczasowo aresztowana na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w (...)z dnia(...) o sygn. (...), przy czym przebywał tam do dnia 6 stycznia 2006 r. Następnie w okresie od dnia 18 lipca 2006 r. do dnia 20 lipca 2007 r. odbywał karę pozbawienia wolności orzeczoną prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w (...) z dnia 24 stycznia 2006 r. o sygn. (...) przy czym początkowo był osadzony w Areszcie Śledczym w B., a od dnia 18 września 2006 r. przebywał w Zakładzie Karnym nr 1 w S., skąd został warunkowo zwolniony wobec nabycia formalnych uprawnień do ubiegania się o takie zwolnienie w następstwie odbycia ¾ kary. dowód: - fakty bezsporne, - informacja o pobytach i orzeczenia (Noe.NET) k. 75, - postanowienie SR w L. z dnia 24 maja 2005 r. k. 6, - postanowienie SO w O. z dnia 11 lipca 2007 r. k. 7, k. 79 – k. 80, - świadectwo zwolnienia k. 8, --- STRONA 3 --- - nakaz zwolnienia k. 77, - zawiadomienie o zwolnieniu k. 78, - adnotacje w aktach osobowych osadzonego, - notatka k. 76 Zarządzeniem Dyrektora Aresztu Śledczego w L. nr (...) z dnia 15 grudnia 2004 r. na podstawie art. 248 § 1 kkw zarządzono na okres do dnia 30 czerwca 2005 r. umieszczanie osadzonych w warunkach, w których powierzchnia mieszkalna na 1 osobę wynosi mniej niż 3m 2 w przypadku wymienionych tam konkretnie cel, przy czym brak danych czy w której z nich przebywał powód. O wydaniu tego zarządzenia Areszt Śledczy w L. pismem z dnia 15 grudnia 2004 r. poinformował Sąd Okręgowy w L. Wydział Penitencjarny. Zarządzeniem Dyrektora Aresztu Śledczego w L. nr (...) z dnia 16 czerwca 2005 r. na podstawie art. 248 § 1 kkw zarządzono na okres do dnia 31 grudnia 2005 r. umieszczanie osadzonych w warunkach, w których powierzchnia mieszkalna na 1 osobę wynosi mniej niż 3m 2 w przypadku wymienionych tam konkretnie cel, przy czym brak danych czy w której z nich przebywał powód. O wydaniu tego zarządzenia Areszt Śledczy w L. pismem z dnia 16 czerwca 2005 r. poinformował Sąd Okręgowy w L. Wydział Penitencjarny. Zarządzeniem Dyrektora Aresztu Śledczego w L. nr (...) z dnia 13 grudnia 2005 r. na podstawie art. 248 § 1 kkw zarządzono na okres do dnia 30 czerwca 2006 r. umieszczanie osadzonych w warunkach, w których powierzchnia mieszkalna na 1 osobę wynosi mniej niż 3m 2 w przypadku wymienionych tam konkretnie cel, przy czym brak danych czy w której z nich przebywał powód. O wydaniu tego zarządzenia Areszt Śledczy w L. pismem z dnia 13 grudnia 2005 r. poinformował Sąd Okręgowy w L. Wydział Penitencjarny. Oddział Aresztu Śledczego w L., na którym przebywał powód, posiadał łaźnię wyposażoną w 15 stanowisk prysznicowych. Przy umieszczaniu osadzonych w poszczególnych celach w okresie pobytu tam powoda (który podał, iż nie pali wyrobów tytoniowych) uwzględniane były deklaracje poszczególnych osób jako palących i niepalących. Podczas pobytu w Areszcie Śledczym w L. powód przeszedł wstępne badania lekarskie, w związku z czym zaordynowano mu leki na cukrzycę, nadciśnienie i przeciwzakrzepowe. Następnie powód był tam wielokrotnie badany przez lekarza internistę, a także konsultowany przez neurologa, w związku z czym zapisywano mu leki, a także wykonano badanie rtg kręgosłupa. Regularnie wykonywano u niego pomiary poziomu cukru. W dniu 30 czerwca 2005 r. powód odmówił zgody na leczenie w szpitalu więziennym Aresztu Śledczego W. M.. Podczas konsultacji specjalistycznej w dniu 21 lipca 2005 r. odmówił z kolei pozostania w szpitalu więziennym w W., a także wdrożenia insulinoterapii. W dniu 28 lipca 2005 r. do powoda wezwano karetkę pogotowania, pomocy udzielono mu na miejscu, albowiem nie wyraził zgody na przewiezienie do szpitala, której nie wyraził również w dniu 30 sierpnia 2005 r. Podczas wizyt lekarskich w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w L. powód nie podawał dolegliwości będących następstwem przebywania z osobami palącymi papierosy, a z dokumentacji medycznej nie wynika, aby miał problemy z samodzielnym poruszaniem się. Z kolei w Areszcie Śledczym w B. powód przebywał w celi nr 32 szpitala więziennego o metrażu 20,56 m 2 , przeznaczonej dla 3 osadzonych (zgodnie z zaleceniami lekarskimi, które w oddziałach szpitalnych są priorytetem), przy czym w tamtejszych oddziałach szpitalnych osadzeni nigdy nie przebywali w warunkach przeludnienia, a obowiązywał tam całkowity zakaz palenia wyrobów tytoniowych. Osadzeni otrzymywali odzież i bieliznę zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, a także korzystali z kąpieli, przy czym w jednostce obowiązywał zakaz prania i suszenia w celach jakichkolwiek rzeczy. Przewody kominowe oraz inne elementy takich urządzeń w Areszcie Śledczym w B. były poddawane okresowej kontroli, przy czym w wyniku kontroli dokonanej w dniu 15 listopada 2006r. nie stwierdzono nieprawidłowości. Przeprowadzona przez sędziego penitencjarnego w październiku 2006 r. wizytacja Aresztu Śledczego w B. zakończyła się pozytywną oceną, przy czym nie stwierdzono również nieprawidłowości w toku poprzedniej wizytacji w grudniu 2005 r. W szczególności stwierdzono, iż warunki bytowe tam panujące nie budzą zastrzeżeń, a osadzeni przebywają w warunkach odpowiadających podstawowym warunkom higieny, korzystają z codziennych spacerów, raz w tygodniu z gorącej kąpieli, przy czym na bieżąco --- STRONA 4 --- jest wymieniana pościel, bielizna i ręczniki. Przy Areszcie funkcjonuje szpital obejmujący dwa oddziały – okulistyczny i chorób wewnętrznych oraz ambulatorium, zapewniające opiekę lekarską osadzonym. Stwierdzono także duże zaangażowanie kierownictwa aresztu w realizację remontów i modernizację jednostki z widocznymi efektami podejmowanych działań. Podczas pobytu w B. z uwagi na cukrzycę i nadciśnienie tętnicze powód przebywał na Oddziale Chorób Wewnętrznych. Pozostawał pod bieżącą kontrolą lekarską, był też konsultowany specjalistycznie (neurolog, okulista), wymagał jedynie leczenia farmakologicznego, które otrzymywał. W stanie dość dobrym, po zakończeniu leczenia szpitalnego został przewieziony do S. z zaleceniem okresowej kontroli lekarskiej, kontroli glikemii oraz stosowania diety cukrzycowej. Podczas pobytu w Zakładzie Karnym nr 1 w S. powód pozostawał pod opieką lekarza internisty (przez którego był zbadany przy przyjęciu, gdzie stwierdzono, że przy chodzie podpiera się laską), które to wizyty lekarskie były powtarzane w okresie dalszego osadzenia, a także korzystał z konsultacji specjalistów (neurolog, anestezjolog, okulista, chirurg, psychiatra). Wykonywano u niego pomiary glikemii i ciśnienia, przeprowadzano też inne badania (np. rtg). W dniu 20 lipca 2007 r. Kierownik Zakładu Opieki Zdrowotnej przy Zakładzie Karnym nr 1 S. potwierdził, że powód jest zdolny do samodzielnej podróży do miejsca zamieszkania. Cele w Zakładzie Karnym w S. posiadały okna oraz standardowe klatki wentylacyjne, przy czym wentylacja następowała na zasadzie grawitacji, a jej przeglądy były dokonywane co roku. Obecnie brak szczegółowych danych dotyczących osadzenia powoda w poszczególnych celach w Areszcie Śledczym w L. i Zakładzie Karnym nr 1 w S., albowiem Centralna Baza Osób Pozbawionych Wolności Noe.NET nie podaje takich danych za okres lat 2005-2007, przy czym z istniejących dokumentów nie wynika, aby przebywał on w poszczególnych celach w warunkach przeludnienia (poniżej 3 m 2 powierzchni mieszkalnej na osadzonego). W okresie pobytu we wskazanych powyżej placówkach penitencjarnych powód nie występował z żadnymi skargami, uwagami czy wnioskami dotyczącymi warunków bytowych i sanitarnych, w tym problemów związanych z rozmieszczeniem, w szczególności nie żądał przeniesienia go do innej celi, ani dotyczącymi kwestii związanych z jego leczeniem. Nie zgłaszał też faktów palenia papierosów przez współosadzonych ani nie składał żadnych skarg w tym zakresie. Podczas osadzenia powód zachowywał się poprawnie, otrzymywał pozytywne oceny (w szczególności utrzymywał porządek i dbał o czystość w celi, wykonywał prace społeczne na rzecz biblioteki), był wielokrotnie nagradzany, a raz ukarany (podczas tymczasowego aresztowania za próbę wyniesienia nielegalnie korespondencji na widzenie). dowód: - dokumentacja z akt osobowych osadzonego - powoda, - książeczka zdrowia osadzonego – powoda, - zarządzenia dyrektora AŚ w L. k. 83 – k. 85, k. 87 – 89, k. 91 – k. 93, - pisma do SO w L. k. 86, k. 90, k. 94, - protokół k. 97, - sprawozdanie z wizytacji k. 98 – k. 103, - karta wypisowa k. 107 - k. 108, - informacja k. 172, - notatki k. 81, k. 82, k. 95 – k. 96, k. 104, k. 105, k. 106, k. 109, k. 161 – k. 162, k. 176 – k. 178, - częściowo przesłuchanie powoda k. 18 – k. 20 i k. 70 – k. 71 akt (...) --- STRONA 5 --- W 1996 r. stwierdzono u powoda zespół bólowy kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego z neuralgią lewostronną z powodu zmian uciskowych wewnątrzkanałowych, a także nadciśnienie, objawy niewydolności wieńcowej i duszności spoczynkowej, ze wskazaniami ortopedycznymi do operacji kręgosłupa, do której nie kwalifikował się z powodu schorzeń internistycznych. W dniu 17 czerwca 1996 r. powód został zaliczony do drugiej grupy inwalidzkiej ZUS z ogólnego stanu zdrowia (wobec stanu zdrowia powodującego całkowitą niezdolność do wykonywania zatrudnienia w normalnych warunkach). W okresie od 8 do 17 lutego 2006 r. powód przebywał w Szpitalu (...) w D., gdzie stwierdzono nadciśnienie tętnicze, cukrzycę oraz dyskretny niedowład lewostronny po mającym miejsce 3 lata wcześniej incydencie naczyniowym z następczym ustępującym niedowładem lewostronnym (brak dokumentacji medycznej, pacjent nie zgodził się wtedy na hospitalizację). W okresie od 10 do 27 marca 2006 r. powód przebywał w Samodzielnym Publicznym Wojewódzkim Szpitalu (...) im. dra J. D. w P., gdzie stwierdzono wypuklinę krążka międzykręgowego, spondyloartrozę kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego oraz otyłość, przy czym w dniu 17 marca 2006 r. powód przeszedł operację odbarczenia kręgosłupa i lumbalizację z implantacją, a przy wypisie zalecono oszczędny tryb życia, zakaz wykonywania skłonów i rehabilitację w R. (wniosek o przyjęcie na leczenie rehabilitacyjne złożył w dniu 3 kwietnia 2006 r., przy czym termin oczekiwania wynosił 5-6 miesięcy). W dniu 17 września 2007 r. potwierdzono występowanie u powoda zaawansowanej spondyloartozy całego kręgosłupa ze stenozą kanałową odcinka lędźwiowo-krzyżowego, stanu po leczeniu operacyjnym, cukrzycy i nadciśnienia z ograniczoną sprawnością ruchową, szczególnie zgięcia w odcinku lędźwiowo-krzyżowym, z koniecznością leczenia usprawniającego i korzystania z laski ortopedycznej. W dniu 19 listopada 2007 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. orzekł, iż powód od września 2007 r. posiada znaczny, trwały stopień niepełnosprawności, datującej się od 1996 r. W dniu 22 lipca 2008 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził, że powód jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. W okresie od 23 do 29 października 2010 r. powód przebywał w Szpitalu (...) w D., gdzie rozpoznano przemijające mózgowe napady niedokrwienia i zespoły pokrewne ze współistniejącymi: cukrzycą insulinozależną z powikłaniami neurologicznymi, samoistnym nadciśnieniem i przewlekłą chorobą niedokrwienną serca. W lutym 2011 r. stwierdzono u powoda zmiany miażdżycowe tętnic i niemiarową akcję serca. W okresie od 2 do 6 października 2011 r. powód przebywał w Wojewódzkim Szpitalu (...). B. w S., gdzie stwierdzono chorobę zwyrodnieniową prawego stawu kolanowego, stan po operacji kręgosłupa w odcinku lędźwiowym oraz zaburzenia rytmu serca. W latach 2011 r. – 2014 r. u powoda wykonywano badania diagnostyczne (RM, RTG, badania krwi). W okresie od 14 listopada do 4 grudnia 2014 r. powód przebywał w Szpitalu (...) w D., gdzie stwierdzono samoistne nadciśnienie, przewlekłą chorobę niedokrwienną serca, cukrzycę insulinoniezależną, niedokrwistość z niedoboru żelaza, uogólnioną miażdżycę i kamicę żółciową. dowód: - dokumentacja medyczna powoda k. 16 – k. 26, k. 131 – k. 142, - częściowo przesłuchanie powoda k. 18 – k. 20 akt Cps 41/15 W trakcie tymczasowego aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności powód był przekonany, że warunki osadzenia powodują pogorszenie jego stanu zdrowia. Poprzez cały czas osadzenia miał „absolutną świadomość pogarszającego się stanu jego zdrowia”, które to obawy miał mu też potwierdzić lekarz, do których udał się w niedługim czasie po zwolnieniu z zakładu karnego. dowód: --- STRONA 6 --- - przesłuchanie powoda k. 70 – k. 71 akt Cps 41/15 Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo podlegało oddaleniu. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o obiektywne dokumenty, a także przesłuchanie powoda, któremu odmówił częściowo wiary w zakresie, w jakim jego zeznania pozostawały w sprzeczności z jednoznacznymi, obiektywnymi dokumentami (dokumentacją medyczną oraz zawartą w aktach osobowych skazanego, w tym książeczką zdrowia), względnie były odosobnione na tle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co powoduje, że budziły wątpliwości na gruncie zasad logiki i doświadczenia życiowego, zwłaszcza iż powód, którego bezpośrednio dotyczy wynik postępowania, jest zainteresowany konkretnym, korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem sporu, a jego emocjonalne, nacechowane znacznym stopniem subiektywizmu zeznania wskazują na postrzeganie sprawy przez pryzmat własnych interesów procesowych. Tymczasem zasady doświadczenia życiowego wskazują, iż gdyby faktycznie warunki osadzenia powodowały bezprawne naruszenie jego dóbr osobistych, w tym w następstwie przekroczenia norm powierzchniowych, to jako osoba inteligentna, zaradna i wykształcona niewątpliwie podjąłby niezwłocznie właściwe tu działania w celu zmiany tego stanu rzeczy, w szczególności składając stosowne wnioski, np. o przeniesienie do innej celi, czy też skargi na warunki osadzenia, zwłaszcza iż podczas pobytu we wskazanych powyżej jednostkach cieszył się pozytywną opinią, a mógłby się tu dodatkowo odwołać do swojego stanu zdrowia, co jednak w ogóle nie nastąpiło. Pośrednio wskazuje to w świetle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, przede wszystkim obiektywnej dokumentacji zawartej w aktach osobowych wraz z książeczką zdrowia, że takie sytuacje bezprawnego naruszenia jego dóbr osobistych w istocie jednak nie miały miejsca, zwłaszcza iż swoich pretensji nie zdecydował się dochodzić przez ponad 6 lat. Ponadto podkreślić tu też trzeba, że samo twierdzenie strony nie jest dowodem, a twierdzenie dotyczące istotnej dla sprawy okoliczności (art. 227 kpc) powinno być udowodnione przez stronę je zgłaszającą (art. 232 kpc i art. 6 kc). W konsekwencji, skoro roszczenie powoda dotyczące naruszenia jego dóbr osobistych w okresie od dnia 25 maja 2005 r. do dnia 20 lipca 2007 r. zostało zgłoszone w pozwie nadanym w dniu 4 kwietnia 2014 r., podlegało oddaleniu jako przedawnione w następstwie skutecznego zgłoszenia przez pozwanego takiego właśnie zarzutu. Stosownie bowiem do art. 442 1 § 1 kc, znajdującego w sprawie zastosowanie wobec treści art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2007 r., poz. 538), roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Tymczasem powód od samego początku wiedział o okolicznościach, które obecnie powołuje jako naruszające jego dobra osobiste, a mające stanowić podstawę dochodzenia zadośćuczynienia w sprawie, co więcej jak jednoznacznie potwierdził, od początku miał też świadomość szkodliwego wpływu warunków osadzenia na stan jego zdrowia, w zakresie którego na bieżąco odczuwał realną różnicę, o czym upewnił się też u specjalistów w krótkim czasie po opuszczeniu zakładu karnego, jak również posiadał wiedzę o osobie zobowiązanej tu do ewentualnego naprawienia jego krzywdy, w szczególności wiedział, w jakich konkretnie placówkach penitencjarnych przebywał. Najpóźniej zatem w dniu 20 lipca 2007 r. musiałoby więc ustać ewentualne bezprawne zachowanie strony pozwanej, które jego zdaniem miało skutkować naruszeniem dóbr osobistych. Nie ulega przy tym wątpliwości, że przebywając w jednostkach penitencjarnych, w sytuacji gdyby istotnie jego dobra osobiste były bezprawnie naruszane, powód powziąłby wiedzę o szkodzie jednocześnie z wystąpieniem okoliczności stanowiących źródło naruszenia tych dóbr, albowiem w tym właśnie czasie jego dobra doznałyby uszczerbku, przy czym przesłanka wiadomości o szkodzie zostaje zrealizowana już w tej chwili, gdy poszkodowany ma świadomość powstania szkody (por. wyrok SA we Wrocławiu z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. I ACa 526/13). W chwili opuszczenia zakładu karnego powód rzecz jasna musiał więc mieć świadomość tego, jakie jednostki odpowiadają względem niego za rzekome uchybienia przy wykonaniu kary pozbawienia wolności, wiedział bowiem niewątpliwie, w jakich placówkach penitencjarnych przebywał. W konsekwencji zatem jego roszczenie za cały okres objęty żądaniem, przypadający wcześniej niż 3 lata przed wniesieniem pozwu, przedawniło się w całości stosownie do art. 442 1 kc, bowiem w chwili złożenia pozwu upłynęły już ponad 3 lata od momentu, kiedy dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. --- STRONA 7 --- Nie było przy tym żadnych podstaw do uznania, że bieg przedawnienia rozpoczął się w innej dacie niż wskazana powyżej, w tym wobec treści zeznań samego powoda, skoro na bieżąco znał zarówno warunki swojego osadzenia, w których w szczególności od początku upatrywał możliwość pogorszenia swojego zdrowia, jak i wiedział o osobie obowiązanej do naprawienia krzywdy. Dowiedzenie się o szkodzie to bowiem zdawanie sobie sprawy przez poszkodowanego z ujemnych następstw zdarzeń, które wskazują na powstanie takiej szkody, tzn. ma on świadomość doznanej szkody (wyrok SN z dnia 21 października 2011 r., sygn. IV CSK 46/11, LEX nr 1084557), a nie wiąże się np. z powzięciem wiedzy o rozstroju (świadomością rozstroju zdrowia). Nie chodzi tu też o samą świadomość możliwości dochodzenia ochrony na drodze prawnej, ani też o dowiedzenie się o zakresie szkody lub trwałości jej następstw (wyrok SN z dnia 27 lutego 2008 r., sygn. III CSK 261/07, LEX nr 487541), ale o moment, w którym zainteresowany zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody, natomiast późniejsze zmiany szkody, która powstaje jako skutek czynu niedozwolonego, nie mają znaczenia dla określenia terminu przedawnienia (wyrok SN z dnia 16 marca 2005 r., sygn. II CK 538/04, LEX nr 4022860). Przesłankę świadomości wystarczającej do rozpoczęcia biegu przedawnienia stanowi już sama świadomość doznanej szkody, a nie dowiedzenie się o jej rozmiarze (wyrok SN z dnia 24 listopada 1971 r., sygn. I CR 491/71, OSNC 1972/5/95), czy też wysokości należnego z tego tytułu świadczenia (wyrok SN z dnia 20 stycznia 2005 r., sygn. II CK 358/04, LEX nr 284131), a także ewentualne posiadanie wiedzy o fakcie przedawniania się roszczeń. Powołana powyżej regulacja prawna łączy początek biegu przedawnienia z każdą wiedzą uzyskaną przez poszkodowanego o szkodzie (a nie z wiedzą odpowiednio kwalifikowaną), a prawnie indyferentna pozostaje jedynie wiedza o zdarzeniach potwierdzających tylko zaistnienie szkody (wyrok SN z dnia 22 listopada 2012 r., sygn. II CSK 122/12, LEX nr 1284727). Bieg przedawnienia rozpoczyna się w chwili dowiedzenia się przez poszkodowanego o szkodzie (zdania sobie sprawy z faktu jej powstania, co powód potwierdził już odnośnie okresu samego osadzenia) i osobie obowiązanej do jej naprawienia, a nie w momencie uzyskania pewności co do związku przyczynowego między zdarzeniem a jego skutkiem w postaci szkody czy też krzywdy (wyrok SN z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. I PK 258/10, LEX nr 1001280). Bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się więc od momentu otrzymania takich informacji, które oceniając obiektywnie pozwalają z dostateczną dozą prawdopodobieństwa przypisać sprawstwo konkretnemu podmiotowi, przy czym poszkodowany powinien zachowywać się w swoich sprawach w sposób zapobiegliwy (wyrok SN z dnia 17 maja 2006 r., sygn. I CSK 176/05, LEX nr 191138). Podkreślić też należy, iż ustalenie wiedzy poszkodowanego o szkodzie na gruncie odpowiedzialności deliktowej nie stanowi rekonstrukcji rzeczywistego stanu jego świadomości, lecz ustalenie to stanowi przypisanie poszkodowanemu – w oparciu o obiektywnie sprawdzalne okoliczności – stanu świadomości wystąpienia szkody (wyrok SN z dnia 8 grudnia 2004 r., sygn. I CK 166/04, LEX nr 146344). Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 19 marca 1991 r. o sygn. I ACr 39/91 (OSA 1991/4/28), przypisanie takiego stanu świadomości jest zrelatywizowane do właściwości podmiotowych poszkodowanego, dostępnej mu wiedzy oraz zasad doświadczenia życiowego. Ponadto strona powodowa nie wykazała też przesłanek do zastosowania w sprawie art. 442 1 § 2 kc, tj. iż szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, co mogłoby skutkować ewentualnym wydłużeniem okresu przedawnienia, ani na taką właśnie sytuację nawet się nie powoływała. Powód, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, nie udowodnił też, ani nawet nie wskazywał, aby w sprawie doszło do braku rozpoczęcia bądź zawieszenia biegu przedawnienia, względnie do przerwy w jego biegu, a ewentualna inicjatywa dowodowa w tym zakresie byłaby obecnie spóźniona. Ponadto nie ma jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że roszczenia powoda względem strony pozwanej przedawniają się po 10 latach, jak sam wywodził, czy też w innym terminie. Ochrona dóbr osobistych podlega bowiem reżimowi odpowiedzialności deliktowej, a przedawnienie roszczeń wynikających z czynów niedozwolonych reguluje powoływany już art. 442 1 kc. Niezależnie od powyższego strona powodowa nie wykazała, że skorzystanie przez pozwanego z zarzutu przedawnienia jest w istocie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, czego nie przesądza sam ówczesny i aktualny stan zdrowia powoda, zwłaszcza iż nie wykazał, aby warunki jego osadzenia powodowały bezprawne naruszenie jego dóbr osobistych. Podkreślić należy, że powód nie był w stanie wskazać żadnej konkretnej zasady współżycia społecznego, w sprzeczności z którą pozostawałoby w realiach sprawy powołanie się przez pozwanego na zarzut przedawnienia. W szczególności nie ma zasady współżycia społecznego, która generalnie zakazywałaby powoływanie się na zarzut przedawnienia w przypadku osób niepełnosprawnych, mających nawet poważne problemy zdrowotne, zwłaszcza w przypadku tak znacznego opóźnienia, jak zaistniałe w sprawie. Jak w szczególności potwierdził --- STRONA 8 --- Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 29 września 2006r. o sygn. I ACa 385/06 (LEX nr 298369), nawet nieporadność i trudności związane z przystosowaniem się poszkodowanego do inwalidztwa nie mogą skutkować tym, że uwzględnienie upływu przedawnienia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, zwłaszcza że dopuszczenie stosowania art. 5 kc jako obrony przeciwko zarzutowi przedawnienia jest z zasady wyjątkowe i pozostaje uzależnione od wykazania okoliczności mających właśnie taki charakter. Nie można bowiem uznać, że samo pokrzywdzenie skarżącego przez chorobę, nawet gdyby jej wystąpienie byłoby spowodowane przez pozwanego, jest wystarczającą przyczyną dla uznania, że skorzystanie przez pozwanego z zarzutu przedawnienia - jako moralnie wątpliwe - jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, albowiem przyjęcie takiej zasady oznaczałoby w istocie brak możliwości uwzględniania w tego typu sprawach zarzutu przedawnienia, zatem generalna reguła, zgodnie z którą roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu, stanowiłaby fikcję prawną, którego to rozumowania nie można generalnie podzielić (wyrok SN z dnia 12 grudnia 2007 r., sygn. V CSK 334/07, LEX nr 521817). Jak w szczególności wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 października 2010 r. o sygn. IV CSK 236/10 (LEX nr 943484), konstrukcja nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 kc) ma charakter wyjątkowy i może być zastosowana tylko po wykazaniu wyjątkowych okoliczności, co w przypadku powoda nie nastąpiło. Tymczasem zgodnie z art. 6 kc ciężar udowodnienia okoliczności obiektywnie uzasadniających tezę o nadużyciu spoczywa na stronie, która domaga się zastosowania art. 5 kc. Podniesienie zarzutu przedawnienia może być uznane za nadużycie prawa jedynie zupełnie wyjątkowo, przy czym aby w danym wypadku można było przyjąć, że jest to nie do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego, musi zostać w szczególności wykazane, iż bezczynność wierzyciela w dochodzeniu roszczenia była usprawiedliwiona wyjątkowymi okolicznościami, co w realiach sprawy nie zaistniało, a istotne znaczenie dla oceny zarzutu przedawnienia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego może mieć zwłaszcza czas opóźnienia w dochodzeniu roszczenia. (wyrok SN z dnia 7 czerwca 2000 r., sygn. III CKN 522/99, LEX nr 51563), którego bagatelizowanie nie byłoby zgodne z powszechnym poczuciem sprawiedliwości, zwłaszcza że myśl tzw. „zasady czystych rąk” na nadużycie prawa nie powinien się skutecznie powoływać podmiot, który sam zachowuje się w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (por. m.in. wyrok SN z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. II CSK 632/12, LEX nr 1353432), co ma miejsce w przypadku dopuszczenia się przestępstwa, w związku z czym zapadł prawomocny wyrok skazujący. Ewentualna odmowa udzielenia ochrony prawnej na podstawie art. 5 kc, z uwagi na jego wyjątkowy charakter musi być natomiast uzasadniona istnieniem okoliczności rażących i nieakceptowanych w świetle powszechnie uznawanych w społeczeństwie wartości, co w przypadku roszczenia powoda nie ma miejsca. Przy ocenie powyższej kwestii w realiach sprawy nie można pominąć tego, iż opóźnienie w dochodzeniu roszczenia było tu znaczne (jak wręcz wskazał Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 sierpnia 2015 r. o sygn. I ACa 1961/14, uwzględnienie zarzutu przedawnienia może być uznane za naruszające art. 5 k.c. tylko wówczas, gdy przekroczenie terminu przedawnienia jest niewielkie), a także głównego celu instytucji przedawnienia, którym jest pewność obrotu prawnego, samej idei przedawnienia (istotnej funkcji jaką ono pełni, to jest funkcji stabilizującej stosunki społeczne) i bezwzględnego charakteru przepisów jego dotyczących, zwłaszcza że pozwany swym działaniem bądź zaniechaniem nie miał żadnego wpływu na fakt i termin zgłoszenia przez powoda jego roszczenia. Przez odwoływanie się do klauzuli generalnej przewidzianej w art. 5 kc nie można bowiem podważać pośrednio mocy obowiązującej przepisów prawa, a taka praktyka mogłaby prowadzić do naruszenia zasady praworządności w demokratycznym państwie prawnym (wyrok SA w Katowicach z dnia 11 września 2014 r., sygn. I ACa 404/14, LEX nr 1526987). Przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa rozstrzygające znaczenie mają bowiem okoliczności konkretnego wypadku, w szczególności charakter uszczerbku, jakiego doznał poszkodowany, przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas jego trwania, a także zachowanie obydwu stron stosunku zobowiązaniowego (wyrok SN z dnia 4 października 2011 r., sygn. I PK 48/11, LEX nr 1125243). Niezależnie od powyższego powód nie wykazał też, stosownie do art. 6 kc, że warunki, w jakich był osadzony w Areszcie Śledczym w L., a następnie w Areszcie Śledczym w B. i Zakładzie Karnym nr 1 w S. faktycznie naruszyły jego dobra osobiste, w szczególności godność i zdrowie. Nie udowodnił zatem okoliczności, które są podstawą dochodzonego roszczenia, tj. żadnych konkretnych zachowań, które naruszyłyby jego dobra osobiste. Brak bowiem wykazania konkretnych zdarzeń, które mogłyby dać podstawę do przyjęcia, że dochodzone roszczenie jest merytorycznie uzasadnione. Jak tymczasem wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia z dnia 17 czerwca 2004 r. o sygn. V CK 609/03, dowód, że dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie art. 24 kc. Natomiast na tym, kto --- STRONA 9 --- podjął działanie zagrażające dobru osobistemu innej osoby lub naruszające to dobro, gdy takowe zostanie wykazane, spoczywa ciężar dowodu, że nie było ono bezprawne. Podkreślić przy tym należy, że na gruncie art. 24 k.c. istnieje specyficzny rozkład ciężaru dowodu, gdyż w przepisie tym ustanowione zostało domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego (art. 23 kc). Domniemanie to podlega obaleniu przez wykazanie uprawnienia do określonego działania. Kto zatem twierdzi, że naruszono jego dobro osobiste, nie musi wykazywać bezprawności, nie zwalnia go to jednak od obowiązku wykazania, że do naruszenia (zagrożenia) dobra osobistego faktycznie doszło. Powód musi więc dowieść naruszenie jego dobra osobistego, natomiast strona pozwana - aby się ekskulpować w przypadku udowodnienia przez stronę powodową takiego naruszenia - musiałby wykazać brak bezprawności w swoim zachowaniu. Nie budzi przy tym wątpliwości, iż samo umieszczenie osadzonego w celi, w której na jedną osobę przypada mniej niż 3m 2 , co do zasady może stanowić wystarczającą przesłankę naruszenia dóbr osobistych, ale okoliczność taka nie została wykazana przez powoda. W szczególności okoliczność, iż w trakcie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w L., w niektórych celach nie była zachowana norma 3 m 2 powierzchni na jednego osadzonego, nie wskazuje, że powód przebywał właśnie w jednej z takich cel (sam fakt przebywania w jednostce, w której okresowo występowało przeludnienie, nie świadczy o tym, iż to właśnie powodowi nie została zapewniona odpowiednia norma powierzchni w celi mieszkalnej), niezależnie od tego, iż przypadki takie miały miejsce w sytuacji określonej w ówcześnie obowiązującym art. 248 § 1 kkw. Jak natomiast wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 2007 r. o sygn. II CSK 269/07 (OSNC-ZD 2008/3/75), zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, jednakże osadzenie skazanego w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 248 § 1 k.k.w., jest zgodne z prawem (podobnie: wyrok SN z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13). Powód nie wykazał więc ani umieszczenia go w celi przeludnionej, ani odbywania kary w warunkach bezprawnego naruszenia jego dóbr osobistych, w szczególności w celach, których standard socjalno-bytowy nie odpowiadał obowiązującym regulacjom prawnym, co miałoby stanowić dlań źródło ujemnych przeżyć psychicznych, a w konsekwencji krzywdy. Ponadto nie można też pominąć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak również w doktrynie (m.in. Komentarz do art. 448 kodeksu cywilnego (Dz.U.64.16.93), [w:] A. Kidyba, A. Olejniczak, A. Pyrzyńska, T. Sokołowski, Z. Gawlik, A. Janiak, G. Kozieł, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część ogólna, LEX, 2010. Program LEX), ugruntowany jest pogląd, iż na podstawie art. 448 kc kompensowana jest krzywda, a więc szkoda niemajątkowa wywołana naruszeniem dobra osobistego, polegająca na fizycznych dolegliwościach i psychicznych cierpieniach pokrzywdzonego, przy czym jak wynika z samego brzmienia powoływanego przepisu, sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia w każdym przypadku wyrządzenia krzywdy naruszeniem dobra osobistego. Fakultatywny charakter zadośćuczynienia za krzywdę („sąd może także przyznać”) nie oznacza oczywiście dowolności organu stosującego prawo co do możliwości korzystania z udzielonej mu kompetencji, przy czym przy stosowaniu tego przepisu w zakresie oceny, czy zakres i stopień naruszenia dóbr osobistych uzasadnia przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego i w jakiej ewentualnie wysokości, sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień, cel, który zamierzał osiągnąć oraz rodzaj, stopień i zakres naruszonego dobra oraz czas trwania takiego naruszenia (por. wyrok SN z 19 kwietnia 2006 r., sygn. II PK 245/05, OSNP 2007/7-8/101; wyrok SN z dnia 11 kwietnia 2006 r., sygn. I CSK 159/05, LEX nr 371773; wyrok SA w Poznaniu z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. I ACa 833/06, LEX nr 298413), które to wyznaczniki akurat w konkretnych okolicznościach sprawy z punktu widzenia przeciętnego członka społeczeństwa silnie przemawiałyby tu co do zasady przeciwko przyznaniu zadośćuczynienia (zwłaszcza wobec braku wykazania zawinienia po stronie pozwanej, co niewątpliwie stanowiłoby argument za przyznaniem zadośćuczynienia), niezależnie od braku bezprawności działania po stronie pozwanej. Jak przy tym trafnie wskazał Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 24 lipca 2008 r., w przypadku naruszenia dóbr osobistych bezprawnym działaniem sprawcy pokrzywdzonemu przede wszystkim przysługują środki o charakterze niemajątkowym przewidziane w art. 24 kc, a także środki o charakterze majątkowym (najczęściej w przypadku gdy działanie naruszyciela jest także zawinione), o których stanowi art. 448 kc. Obydwa roszczenia mają przy tym charakter samodzielny i pokrzywdzonemu przysługuje prawo ich wyboru, ale sądowi pozostawiona jest ocena celowości przyznania ochrony w żądanej formie, jej adekwatności do rodzaju naruszonego dobra, a przede wszystkim rozmiaru doznanej krzywdy. Przy żądaniu przyznania odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego podstawowym kryterium oceny winien być zatem rozmiar ujemnych następstw w sferze psychicznej pokrzywdzonego, bowiem celem przyznania ochrony w formie majątkowej jest zrekompensowanie i złagodzenie doznanej krzywdy moralnej. Z tych przyczyn znikomość ujemnych następstw --- STRONA 10 --- może być podstawą oddalenia powództwa o przyznanie zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego (sygn. I ACa 1150/06, OSA w 2008/4/110). Podstawą odmowy zastosowania środka przewidzianego w art. 448 kc może być więc np. nieznaczny rozmiar krzywdy, a oceniając zarówno możliwość zasądzenia, ze względu na brak obligatoryjności, jak i wysokość odpowiedniej sumy pieniężnej, sąd musi wziąć pod uwagę kompensacyjny charakter zadośćuczynienia i rodzaj naruszonego dobra - ciężar gatunkowy poszczególnych dóbr osobistych nie jest bowiem jednakowy i nie wszystkie dobra osobiste zasługują na jednakowy poziom ochrony za pomocą środków o charakterze majątkowym, a ponadto musi zbadać nasilenie złej woli (której tu po stronie pozwanej brak) oraz celowość zastosowania tego środka, co przekłada się właśnie zarówno na możliwość zasądzenia zadośćuczynienia w konkretnej sprawie, jak i na jego wysokość ( wyrok SA w Białymstoku z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. I ACa 278/08, LEX nr 531750). W szczególności jak potwierdził Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 11 października 2012 r. o sygn. I ACa 1027/12, aczkolwiek przebywanie osadzonego w celi o powierzchni poniżej 3 m 2 na osobę może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych, nie oznacza to jednak, że sytuacja taka zawsze i bezwzględnie musi być kwalifikowana jako naruszenie dóbr osobistych osoby osadzonej (nie jest więc temu równoważna), przy czym nawet stwierdzenie w konkretnych okolicznościach takiego naruszenia nie przesądza jeszcze automatycznego zasądzenia zadośćuczynienia, gdyż świadczenie takie jest uzależnione od uprzedniego wykazania przez powoda, że na skutek naruszenia dóbr osobistych doznał krzywdy, tj. określonych cierpień, na co tu powód nie uskarżał się w ogóle w trakcie samego osadzenia, a także przez kolejne lata po opuszczeniu zakładu karnego, gdzie miał zaspokajane potrzeby bytowe i zdrowotne, uczestniczył w oferowanych zajęciach, funkcjonował poprawnie, uzyskując pozytywne oceny. W konsekwencji również wobec niewykazania przez stronę powodową okoliczności uzasadniających odpowiedzialność pozwanego na gruncie art. 417 kc oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji, tj. opartą na przesłance (obiektywnie) niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej, w związku z art. 24 kc i art. 448 kc (skoro wynikający z powołanych wcześniej przepisów obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie władzy publicznej obejmuje każdy uszczerbek w prawnie chronionych dobrach, zarówno o charakterze majątkowym, jak szkodę niemajątkową – krzywdę), powództwo należało oddalić. O kosztach procesu orzeczono przy uwzględnieniu jego wyniku na podstawie art. 98 kpc w związku z art. 99 kpc, skoro powód przegrał sprawę, a zatem winien zwrócić stronie pozwanej poniesione przez nią koszty zastępstwa procesowego, których wysokość wynika z § 11 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu orzeczono stosownie do art. 29 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze w związku z § 11 ust. w pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r., poz. 1348) przy uwzględnieniu § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801) i § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714). Na oryginale właściwy podpis Za zgodność: