Wyrok I C 2061/18 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 czerwca 2019 r. Sąd Okręgowy w Opolu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 2061/18 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 czerwca 2019 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Domińczyk-Trzciańska Protokolant: sekretarz sądowy Agnieszka Wider po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2019 r. w Opolu sprawy z powództwa M.B. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w N. o zapłatę I. oddala powództwo, II. zasądza od powoda M.B. na rzecz strony pozwanej Skarbu Państwa - Dyrektora Zakładu Karnego w N. kwotę 257,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Na oryginale właściwy podpis --- STRONA 2 --- Uzasadnienie Powód M.B., w pozwie przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w N., wniósł o zasądzenie od pozwanego 500 000zł. z ustawowymi odsetkami od dnia orzeczenia wyroku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu podniósł, że podczas osadzenia w pozwanym Zakładzie, tj. od sierpnia 2016r. do maja 2017r. poddany był nieludzkiemu traktowaniu oraz przebywał w nieludzkich warunkach bytowych uwłaczającym godności człowieka. Powód wymienił te warunki: przeludnione, zimne i wilgotne cele, zagrzybione ściany kącika sanitarnego, stare, zniszczone łóżka, zniszczona posadzka, robactwo, brak miejsca na rozwieszenie prania, nieodpowiednia opieka lekarska i służby zdrowia, zużyte materace, koce, poduszki, podarta i poplamiona pościel, zużyta i zniszczona odzież skarbowa, zbyt rzadkie kąpiele, zniszczone i nieodpowiednio wyposażone pomieszczenie łaźni, złej jakości jedzenie, niezbilansowana dieta, brak odpowiedniej ilości owoców i warzyw, bezpodstawne i naganne kontrole osobiste, wulgarne i poniżające odnoszenie się i traktowanie go przez funkcjonariuszy. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od pozwanego kosztów zastępstw procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniósł, że cele, w których osadzono powoda miały minimalną powierzchnię, a warunki bytowe i stan techniczny i kwaterunkowy cel był prawidłowy i należycie utrzymany – zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zapewnił również powodowi prawidłową opiekę medyczną. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód przebywał w pozwanym Zakładzie Karnym w okresie od dnia 5.08.2016r. do 26.05.2017r. W każdej z cel miał zapewnioną minimalną powierzchnię 3m 2 dla osadzonego. W okresie osadzenia powoda temperatura w celach była odpowiednia dla pomieszczeń, w których przebywają ludzie. W celach była instalacja centralnego ogrzewania. Kondensacja pary wodnej mogła prowadzić do miejscowego zagrzybienia ściany, co było usuwane niezwłocznie po zgłoszeniu. Pozwany wymieniał także sprzęt kwaterunkowy, jeśli zostało zgłoszone jego zniszczenie. Materace były dezynfekowane, a poduszki, koce, pościel i odzież były prane. Łaźnia dla skazanych w pozwanym Zakładzie została wyremontowana i wyposażona w boksy i zasłony prysznicowe w 2014r., a pomieszczenie przebieralni w 2016r. --- STRONA 3 --- Zgodnie z prośbą powoda, Zakład stosował dla niego dietę bez mięsa wieprzowego, która obejmowała warzywa, owoce, mleko i przetwory mleczne, produkty mączne, mięso drobiowe oraz ryby. Kontrole osobiste realizowane były na podstawie art. 116 §2 kkw. W ich trakcie funkcjonariusze kierowali się zasadami humanitaryzmu i poszanowaniem godności ludzkiej. W każdym oddziale mieszkalnym znajdowały się jednoizbowe gabinety ambulatoryjne wyposażone w podstawowy sprzęt medyczny. Pozwany Zakład posiada sześć gabinetów przyjęć lekarskich, w których przyjęcia odbywają się w godz. 9:00 – 18:00 w dni robocze. Każdy skazany w pozwanym Zakładzie miał nieograniczone prawo kontaktu z lekarzem i pozostałym personelem medycznym. Przegląd sanitarny cel mieszkalnych przeprowadzany był raz na kwartał. dowód: przeglądarka historii rozmieszczenia – k. 32-33 przeglądarka pomieszczeń – k. 34-39 notatki służbowe – k. 40-43, 51 przykładowe jadłospisy – k. 44-50 sprawozdanie – k. 52-57 Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. W sprawie bezspornym było, że powód jest osadzony w pozwanym Zakładzie od dnia 5.08.2016r. do dnia 26.05.2017r. Podstawę dla zgłoszonego roszczenia stanowiły art. 23 i 24 kc w zw. z art. 448 kc. Powód nie wiązał swoich roszczeń z odpowiedzialnością Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej (art. 417 §1 kc). Powód wiązał swoje roszczenie ściśle z naruszeniem dóbr osobistych, których nie nazwał wprost, ale z uzasadnienia pozwu wynika, że chodziło o jego godność, prawo do intymności i zachowania zdrowia. Zgodnie z art. 24 kc, przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie sprzeczne z --- STRONA 4 --- porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis ten przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, zatem na pozwanym ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Powód natomiast winien wykazać, że doszło do naruszenia dobra osobistego. Bezprawność działania wyłącza natomiast działanie w ramach porządku prawnego, wykonywanie prawa podmiotowego, zgoda pokrzywdzonego lub działanie w obronie uzasadnionego interesu. W ocenie Sądu powód w żaden sposób nie wykazał, by w trakcie pobytu w pozwanym Zakładzie doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, albowiem wszystkie czynności podejmowane w stosunku do osoby pozbawionej wolności przez funkcjonariuszy publicznych w czasie pobytu tej osoby w jednostce penitencjarnej, także przez lekarzy zatrudnionych w przyzakładowym zakładzie opieki zdrowotnej, były realizowane w ramach wykonywania władzy publicznej w rozumieniu art. 417 kc. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2016 r., VI ACa 1429/15, LEX nr 2162883). Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19.12.1966r. ( Dz.U. z 1977 r. Nr 38 , poz. 167 ), głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust.4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego ( wyrok SN z dnia 28.02.2007r. V CSK 431/06 , OSNC 2008 nr 1 , poz. 13), a także przepisy kodeksu karnego wykonawczego oraz wydane na jego podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Oceniając roszczenia zgłoszone przez powoda, Sąd miał również na uwadze, że przysługujące osobom odbywającym karę pozbawienia wolności uprawnienia i ulgi określone w kodeksie karnym wykonawczym mają wprawdzie podstawę w prawach i wolnościach przyznanych wszystkim obywatelom w Konstytucji i przewidzianych także w art. 23 kc, jednakże przepisy kkw przewidują szczególną drogę do dochodzenia ochrony praw skazanych określonych w tym kodeksie. Zgodnie z art. 7 i art. 34 kkw skazany może zaskarżyć do --- STRONA 5 --- sędziego penitencjarnego oraz do sądu penitencjarnego decyzje wydane między innymi przez dyrektora zakładu karnego, z powodu ich niezgodności z prawem. W tym trybie następuje zatem stwierdzenie, czy decyzja dyrektora zakładu karnego była zgodna z prawem czy bezprawna. W tym trybie następuje także badanie merytorycznej zasadności takich decyzji, które są wydawane w celu zapewnienia bezpieczeństwa i realizacji zadań wychowawczo - resocjalizacyjnych ciążących na administracji zakładu karnego. Sąd cywilny w procesie o naruszenie dóbr osobistych skazanego nie jest władny oceniać, czy dyrektor zakładu karnego działał zgodnie z prawem czy bezprawnie. Do oceny tej uprawniony jest sędzia lub sąd penitencjarny w sytuacji odwołania się skazanego od decyzji dyrektora lub podjęcia działania z urzędu. Dopuszczenie badania tych kwestii przez sąd cywilny w sprawie o naruszenie dóbr osobistych skazanego oznaczałoby nie tylko dopuszczenie dwutorowości postępowania sądowego w zakresie nadzoru nad wykonywaniem kary pozbawienia wolności, lecz także w konsekwencji prowadziłoby do faktycznego pozbawienia znaczenia przyjętego przez ustawodawcę trybu postępowania i oddziaływania sędziego i sądu penitencjarnego na skazanego osadzonego w zakładzie karnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.02.2013r., IV CSK 276/11, wydany w analogicznej sytuacji). Powód podnosił szereg argumentów, które można pogrupować jako zarzuty dotyczące sposobu rozmieszczania osadzonych w celach mieszkalnych, porządku wewnętrznego zakładów karnych oraz warunków opieki zdrowotnej i bytowej w zakładach karnych. Zarzuty te dotyczyły zatem kwestii, które zgodnie z art.249 kkw regulowane są rozporządzeniami Ministra Sprawiedliwości określającymi:  regulamin organizacyjno-porządkowy wykonywania kary pozbawienia wolności,  regulamin organizacyjno-porządkowy wykonywania tymczasowego aresztowania,  sposoby prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych, mając na względzie zwłaszcza ich organizację, warunki, zasady i formy oraz sposób dokumentowania prowadzonych oddziaływań;  warunki bytowe osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, mając na uwadze potrzebę zapewnienia osadzonym odzieży, bielizny, obuwia, sprzętu stołowego, środków higieny i czystości, a także wyposażenia pomieszczeń w podstawowy sprzęt kwaterunkowy;  sposoby załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, biorąc w szczególności pod uwagę zasady i tryb --- STRONA 6 --- przyjmowania i rozpoznawania wniosków, skarg i próśb, a także ich ewidencję i dokumentowanie; W objętym postępowaniem okresie, obowiązywały dwa rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (z 25.08.2003r – Dz. U. poz. 1493 i z 21.12.2016r., Dz. U. poz. 2231), zgodnie z którymi osadzony powinien był zawiadamiać przełożonych o zagrożeniach bezpieczeństwa osobistego swojego i innych skazanych (§2). Oba rozporządzenia tak samo regulowały także kwestię zgłaszania spraw związanych z wykonywaniem kary pozbawienia wolności, a także ze sprawami osobistymi oraz częstotliwość wizytacji cel (§3). W poprzednim rozporządzeniu istniała także funkcja starszego celi, do którego obowiązków należało informowanie właściwych przełożonych o potrzebach bytowych i sanitarnych skazanych oraz o stanie sprzętu (§4.1). Prawu skazanych do zgłaszania uwag odnośnie warunków osadzenia odpowiadało przyznane im prawo do składania wniosków, skarg i próśb na piśmie oraz ustnie. Przełożeni i inne uprawnione osoby przyjmowali je także w czasie bezpośrednich kontaktów ze skazanym, zwłaszcza w czasie wizytacji cel mieszkalnych i innych pomieszczeń, w których przebywają skazani (§21). Z powołanych przepisów wynika, że przeważająca cześć domniemanych uchybień wskazanych w pozwie, powinna być przedmiotem skarg powoda w okresie osadzenia, jednakże powód nie wykazał, by składał skargi na warunki osadzenia. Co więcej, nawet w złożonym pozwie, a potem, w toku niniejszego postępowania, powód poza hasłowym opisem warunków, które w jego ocenie naruszały jego dobra osobiste, nie wytłumaczył w jaki sposób miało to doprowadzić do uwłaczających warunków osadzenia. Twierdząc, że korzystał ze zużytego sprzętu kwaterunkowego, nie wskazał, czy pozwany odmówił jego wymiany, bądź by było to działalnie celowe. Nie wyjaśnił również, kiedy miał otrzymać zniszczony sprzęt. Nie wyjaśnił również na czym miała polegać niewłaściwa opieka medyczna. Nie wykazał żadnej z tych okoliczności, ani nie podjął inicjatywy dowodowej, która by pozwoliła ustalić takie okoliczności. Z kolei pozwany przedłożył notatki służbowe oraz inne dokumenty, z których wynika, że zapewnił powodowi godziwe warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Przeprowadzone postępowanie nie dało zatem podstaw do stwierdzenia uchybień po stronie Zakładu w zakresie utrzymania budynku i cel w należytym stanie technicznym a także w zakresie opieki medycznej nad powodem. Pozwany działał w ramach porządku prawnego, co obaliło wynikające z art. 24 kc domniemanie bezprawności, co oznacza że to na powodzie --- STRONA 7 --- spoczywał obowiązek wykazania, że warunki w celi były złe, jednakże powód w żaden sposób nie wykazał, zgodnie z regułą wynikającą z art. 6 kc w z art. 232 kpc, by w trakcie pobytu w pozwanym Zakładzie Karnym doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd uznał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie powołanych przepisów orzekł jak w sentencji. Rozstrzygniecie o kosztach uzasadnia art. 98 kpc, z uwzględnieniem że powód był zwolniony od kosztów sądowych, co nie zwalniało go jednak z obowiązku poniesienia kosztów zastępstwa procesowego strony pozwanej (art. 100 i 108 ustawy z 28.07.2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.). Zgodnie z treścią §8 10 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 265), obowiązującego w niniejszej sprawie, stawki minimalne w sprawach o odszkodowanie lub o zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania - 240 zł 240 zł za postępowanie przed sądem I Instancji.