Postanowienie I C 2056/11 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Krako

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 2056/11 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agnieszka Włodyga Protokolant: st. sekr. sądowy Danuta Sowa po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2012 r. w Krakowie sprawy z powództwa (…) przeciwko (…),(…) o ochronę dóbr osobistych i zapłatę I. nakazuje pozwanym (…) w (…) i (…), aby zlecili opublikowanie lub opublikowali w terminie dwóch tygodni od dnia uprawomocnienia się wyroku w ogólnopolskim --- STRONA 2 --- wydaniu (…) w dziale „(…)” w ramce o wymiarach nie mniejszych niż 15 cm. × 18 cm. czcionką o wielkości co najmniej 14 pkt. zgodnie z formatem edytora Microsoft Word, bez żadnych wprowadzeń, dodatków, omówień czy odniesień oświadczenie o następującej treści: „(…) wydawca (…) oraz (…) autor komentarza pt. „(…)?!” do artykułu pt. „(…)” opublikowanego w (…) 27 – 07 – 2011 r. przepraszają Pana (…) za użycie pod jego adresem sformułowania „przekręciarz, którego trzeba narazić na straty”; II. nakazuje pozwanym (…) w (…) i (…) zlecenie opublikowania lub opublikowanie w terminie dwóch tygodni od dnia uprawomocnienia się wyroku oświadczenia o treści jak w pkt I wyroku w internetowym wydaniu (…) na stronie internetowej WWW.(…).pl w dziale „(…)”, w pierwszej pozycji pod odesłaniem (linkiem) „(…)” w postaci odesłania opatrzonego tytułem „(…) i (…) przepraszają (…)” o rozmiarach czcionki 13,5 pkt (pogrubiona) po kliknięciu którego dostępna będzie cała treść oświadczenia w rozmiarze czcionki nie mniejszym niż 8,5 pkt. w sposób umożliwiający każdemu czytelnikowi zapoznanie się z treścią artykułu i oświadczenia tj. bez zasłaniania innymi elementami, kolorem czcionki czerwonym (tytuł) i czarnym (treść oświadczenia) na jednolitym białym tle na okres trzech miesięcy; III. zasądza od pozwanych (…) w (…) i (…) solidarnie na cel społeczny w postaci (…) ul. (…) kwotę 10.000 zł. (dziesięć --- STRONA 3 --- tysięcy złotych) z odsetkami w wysokości ustawowej od dnia 9 grudnia 2011 r. do dnia zapłaty w odniesieniu do pozwanego (…) w (…) i od dnia 13 grudnia 2011 r. do dnia zapłaty w odniesieniu do pozwanego (…); IV. oddala powództwo w dalej idącej części; V. koszty postępowania pomiędzy stronami wzajemnie znosi. Sygn. akt I C 2056/11 UZASADNIENIE wyroku z dnia 3 grudnia 2012 r. Powód (…) wniósł o nakazanie pozwanym: (…),(…) i (…) zlecenia opublikowania lub opublikowania w ogólnopolskim wydaniu (…) w dziale „(…)” oraz w internetowym wydaniu (…), na stronie internetowej www. (…).pl podanego w treści pozwu oświadczenia, zasądzenie od pozwanych solidarnie na cel społeczny (…) przy ul. (…) kwoty 50.000 zł., nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 27 lipca 2011 r. ukazał się w (…) komentarz --- STRONA 4 --- autorstwa (…), w którym wskazano, że inwestycja przy ul. (…) ma podłoże korupcyjne i stanowi bezprawie. W tekście ukazały się sformułowania wskazujące na „samowolę budowlaną”, „bezczelną samowolę budowlaną”, a inwestor – powód - został nazwany „przekręciarzem”. W tekście sugerowano również, że powód załatwił coś dzięki korupcyjnym działaniom. Powyższe informacje nie były prawdziwe i stanowiły naruszenie dóbr osobistych powoda. W odpowiedzi na pozew strona pozwana (…) w (…) wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazała, że w publikacjach z dnia 27 lipca 2011 r. nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, ponieważ materiał prasowy go nie dotyczył. Ponadto wskazana publikacja była uzasadniona doniosłym interesem społecznym, a zawarte w nim krytyczne oceny były uzasadnione okolicznościami sprawy i nie przekraczały granic dopuszczalnej krytyki prasowej. Ponadto informacje zawarte w tekście są prawdziwe. Tym samym brak jest bezprawności w działaniu strony pozwanej. W odpowiedzi na pozew pozwany (…) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Pozwany wskazał m. in., że nazywając powoda w artykule „przekręciarzem” nie naruszył jego dóbr osobistych, ponieważ stanowiło to uzasadnioną ocenę powoda i krytykę jego zachowania. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2012 r. zawieszono postępowanie w stosunku do pozwanego (…) na podstawie art. 177 § 1 pkt. 6 k.p.c. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2012 r. Sąd podjął postępowanie (pkt I) i w pkt II umorzył je w stosunku do pozwanego (…) wobec skutecznego cofnięcia pozwu przez powoda w stosunku do tego pozwanego. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: --- STRONA 5 --- W dniu 30 kwietnia 2001 r. została wydana decyzja nr (…) o pozwoleniu na budowę. Wskazana decyzja dotyczyła przebudowy istniejącego budynku na hotel z przyłączami wodno- kanalizacyjnym i gazu z wyłączeniem przyłącza elektro- energetycznego, które miało mieć miejsce w (…) przy ul. (…). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że lokalizacja obiektu jest zgodna z Miejscowym Planem Ogólnym Zagospodarowania Przestrzennego Miasta (…) uchwalonym Uchwałą nr (…) Rady Miasta (…) z 16 listopada 1994 r. Dowód: decyzja k.18-19 Nieruchomość położona w (…) przy ul. (…) w 2003 roku została zakupiona przez (…) wraz z pozwoleniem na budowę. Dowód: przesłuchanie powoda k.100-101 Decyzją z dnia 3 lipca 2003 r. nr (…) decyzja z dnia 30 kwietnia 2001 r. została przeniesiona na nowego inwestora- na (…). Dowód: postanowienie (…) z 14 lutego 2005 roku k.59-60 Po zakupie powyższej nieruchomości (…) podjął decyzję o zmianie projektu przebudowy budynku. W skutek wykonania projektu zamiennego nie została zmieniona zewnętrzna bryła budynku, została zachowana ilość kondygnacji. Dowód: przesłuchanie powoda k.100-101 W dniu 3 marca 2004 r. (…) Wydział Architektury i Urbanistyki po rozpatrzeniu wniosku (…) wydał kolejną decyzję nr (…), w której zatwierdzono projekt zamienny i zmieniono decyzję pozwolenia na budowę nr (…) z dnia 30 kwietnia 2001 r. Pierwotny projekt budowlany stanowiący załącznik do decyzji pozwolenia na budowę z dnia 30 kwietnia 2001 r. został zmieniony i zatwierdzony w zakresie zmiany gabarytów oficyny wschodniej i zachodniej, zmian funkcjonalnych, z uwzględnieniem wytycznych konserwatorskich. W uzasadnieniu nowej decyzji wskazano przede wszystkim, że zamierzona zmiana jest zgodna z warunkami technicznymi oraz nie narusza decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. --- STRONA 6 --- Dowód: decyzja k.20-21; przesłuchanie powoda k.100-101 Zgodnie z projektem, na który było pozwolenie na budowę (…) wykonał remont budynku. Dowód: przesłuchanie powoda k.100-101 (…) prawo własności wskazanej wyżej nieruchomości przy ul. (…) wniósł aportem do spółki (…), w której jest większościowym udziałowcem- posiada ponad 90% udziałów. Decyzją z dnia 21 grudnia 2004 r. nr (…) decyzja z dnia 3 marca 2004 r. została przeniesiona na nowego inwestora- na spółkę (…). Dowód: postanowienie (…) z 14 lutego 2005 roku k.59-60 przesłuchanie powoda k.100-101 W dniu 19 stycznia 2005 r. Wojewoda (…) postanowieniem wstrzymał z urzędu wykonanie decyzji (…) z dnia 3 marca 2004 r. o zmianie pozwolenia na budowę. Następnie w dniu 29 kwietnia 2005 r. Wojewoda (…) stwierdził nieważność decyzji nr (…)z dnia 3 marca 2004 r. Dowód: postanowienie z 8 lipca 2005 roku k.61-64 Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w (…) postanowieniem z dnia 14 lutego 2005 r. wstrzymał roboty budowlane prowadzone przez inwestora „(…)” Sp. z o. o. z siedzibą w (…), związane z przebudową istniejącego budynku położonego w (…) przy ul. (…) na hotel, realizowanej na podstawie decyzji (…) o pozwoleniu na budowę nr (…) z dnia 30 kwietnia 2001 r. Stwierdzono w postanowieniu, że wykonywane prace przy ul. (…) w (…) w sposób istotny odbiegały od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę bądź w przepisach. W uzasadnieniu postanowienia zostały wymienione szczegółowo stwierdzone odstępstwa w prowadzonych pracach od decyzji pozwolenia na budowę oraz zatwierdzonego projektu budowlanego. Dowód: postanowienie (…) z 14 lutego 2005 roku k.59-60 Po 10 marca 2005 r. prace remontowe przy ul. (…) zostały wstrzymane. Do końca maja 2006 roku były prowadzone jedynie prace wykończeniowe. W --- STRONA 7 --- czasie, gdy obowiązywało pozwolenie na budowę spółka (…) złożyła wszystkie wymagane dokumenty w celu uzyskania dopuszczenia budynku do użytkowania. Budynek posiada pełną dokumentację konieczną do dokonania odbioru. Dowód: przesłuchanie powoda k.100-101 Na postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r. zażalenie złożyła spółka (…) i (…). Małopolski Wojewódzki Inspektor Budowlany w (…) postanowieniem z dnia 8 lipca 2005 r. uchylił postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w (…) i wstrzymał roboty budowlane Inwestorowi (…) związane z inwestycją w (…) przy ul. (…) wykonywane w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę i w przepisach. Jednocześnie na Inwestora został nałożony obowiązek przedłożenia ekspertyzy dotyczącej wykonanych robót budowlanych z odstępstwem przy realizacji budynku przy ul. (…) w zakresie ich zgodności z przepisami. Dowód: postanowienie z 8 lipca 2005 roku k.61-64 Wojewódzki Sąd Administracyjny w (…) wyrokiem z dnia 4 lipca 2005 r. uwzględnił skargę (…),(…) i (…) oraz uchylił decyzję Wojewody (…) z dnia 18 czerwca 2001 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję (…) z dnia 30 kwietnia 2001 r., którą zatwierdzono projekt budowy i udzielenia pozwolenia na budowę polegającą na przebudowie istniejącego budynku na hotel z przyłączami w (…) przy ul. (…). W uzasadnieniu wyroku WSA wskazano, że wymienione wyżej decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, ponieważ przed ich wydaniem organy budowlane nie dopełniły obowiązku sprawdzenia czy zostały spełnione wymogi określone w poszczególnych przepisach ustawy Prawo Budowlane. Ponadto uzasadnienia obu decyzji są bardzo ogólnikowe i nie spełniają wymagań z art. 107 k.p.a. Powyższe decyzje zostały wydane bez uprzedniego uzyskania zgody wojewódzkiego konserwatora zabytków wydanej w formie decyzji. Dowód: wyrok NSA z uzasadnieniem k. 23-31 --- STRONA 8 --- Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 marca 2007 r., sygn. akt II OSK (…), w sprawie ze skargi (…),(…) i (…) na decyzję Wojewody (…) z dnia 18 czerwca 2001 r. nr (…) w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę oddalił skargę kasacyjną. Tym samym w sposób prawomocny i ostateczny została uchylona decyzja z dnia 30 kwietnia 2001 r. o pozwoleniu na budowę. Dowód: wyrok NSA z uzasadnieniem k. 23-31 Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2006 r. Sąd (…), sygn. akt II K (…), uznał (…) i (…) za winne popełnienia zarzuconych jej w akcie oskarżenia czynów odpowiednio z art. 231 § 2 k.k. i art. 271 § 3 k.k. i art. 18 § 3 k.k. w zw. Z art. 165 § 1 pkt. 5 k.k., art. 90 ustawy prawo budowlane i art. 108 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. Z art. 11 §2 k.k. przy zastosowaniu art.12 k.k. oraz z art. 231 § 2 k.k. i art. 271 § 3 k.k. w zw. Z art. 11 § 2 k.k., które to czyny związane były z inwestycją w (…) przy ul. (…). Dowód: odpis wyroku w sprawie o sygn. akt II K (…) W dniu 13 sierpnia 2007 r. do Sądu (…), wpłynął akt oskarżenia przeciwko między innymi (…) o czyn zabroniony z art. 90 ustawy Prawo Budowlane w zw. Z art. 164 § 1 k.k. w zw. Z art. 163 § 1 pkt. 3 k.k. i art. 108 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. Z art. 11 § 2 k.k. przy zastosowaniu art. 12 k.k., z art. 233 § 6 k.k., z art. 18 § 2 k.k. w zw. Z art. 231 § 2 k.k. w zw. Z art 271 § 3 k.k. w zw z art. 11 § 2 k.k. przy zastosowaniu art. 12 k.k. i z art. 273 k.k. Postępowanie karne wywołane powyższym aktem oskarżenia toczy się pod sygnaturą akt II K (…). Dowód: akt oskarżenia w sprawie o sygn. II K (…) Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w (…) postanowieniem z dnia 19 października 2007 r. wstrzymał prowadzenie robót budowlanych inwestorowi spółce (…) przy ul. (…) w (…). W uzasadnieniu wskazano, że roboty budowlane zostały już wykonane pomimo braku decyzji o pozwoleniu na budowę. Po zakończeniu robót inwestor złożył do organu wniosek o wydanie --- STRONA 9 --- pozwolenia na użytkowanie przedmiotowego obiektu budowlanego. Kwestia użytkowania powstałego hotelu została przekazana do odrębnego postępowania. Dowód: postanowienie PINB z dnia 19 października 2007 roku k.65-66 W roku 2007 spółka (…) zapłaciła karę w wysokości 170.000 zł. za użytkowanie budynku pomimo braku pozwolenia. Dowód: przesłuchanie powoda k.100-101 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w (…) decyzją nr (…) z dnia 18 grudnia 2007 r. uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów polegającą na używaniu przez spółkę (…) nazwy (…) bez uzyskania decyzji Marszałka Województwa (…) w zakresie prowadzonej przez spółkę działalność hotelarskiej w budynku przy ul. (…) w (…). Powyższa decyzja została utrzymana wyrokiem Sądu (…) z dnia 29 grudnia 2009 r., sygn. akt XVII AmA (…) oraz wyrokiem Sądu (…), z dnia 29 października 2009 r., sygn. akt VI Aca (…). Dowód: odpisy wyroków k.122-123; decyzja k.124-130 Po wydaniu powyższej decyzji spółka (…) posługuje się nazwą (…). Dowód: przesłuchanie powoda k.100-101 Od 2004 roku w (…) ukazało się szereg artykułów dotyczących inwestycji przy ul. (…) w (…). Dowód: przesłuchanie powoda k.100-101 W dniu 27 lipca 2011 r. na stronie internetowej (…) www. (…).pl ukazał się tekst zatytułowany „(…)”, opisujący przebieg inwestycji przy ul. (…) podjętej przez (…), w tekście wskazanego jako (…). Dowód: wydruk ze strony internetowej (…) k.16-17 W dniu 27 lipca 2011 r. na stronie internetowej (…) www. (…).pl ukazał się komentarz (…) pod tytułem „(…)” do wskazanego wyżej tekstu „(…)”, w którym opisano inwestycje dotyczące nadbudowy przy ul. (…). W tekście wskazano, że powyższa inwestycja nie pasuje do otoczenia i charakteru tej dzielnicy miasta (…). Jednocześnie inwestycja została określona jako --- STRONA 10 --- „samowola budowlana”, w której właściciel bez zezwolenia otworzył hotel i przyjmuje prestiżowych gości. Autor tekstu zwrócił się w nim do (…) aby rozwiązał problem wskazanej inwestycji i ukrócił działalność „jednego przekręciarza, którego trzeba narazić na straty”. Dowód: wydruk ze strony internetowej (…) k.15 Wskazane wyżej teksty ukazały się również w wydaniu (…) z dnia 27 lipca 2011 r. Dowód: wydanie (…) k.32 Autor komentarz (…) użył słowa „przekręciarz” w stosunku do (…), ponieważ uważał, że było ono adekwatne do tej osoby, która ma problemy z prawem. Dowód: przesłuchanie pozwanego (…) k.101-103 Pomimo braku wskazania w powyższych tekstach z imienia i nazwiska (…), osoby działające w tej samej branży budowlanej i inwestycyjnej wiedziały, że w artykułach w (…) mowa jest o (…). Nazwanie (…) „przekręciarzem” było odbierane przez osoby działające z nim na polu zawodowym, że jest osobą niesolidną, której nie można zaufać i należy wystrzegać się prowadzenia z nią interesów. Dowód: zeznania świadka (…) k.98-99; przesłuchanie powoda k.100-101 (…), który jest wykonawcą i często współpracuje z (…), także przy inwestycji przy ul. (…), po ukazaniu się wyżej wskazanych artykułów, często musiał wyjaśniać, że (…) nie jest „przekręciarzem”. Osoby z którymi spotykał się w ramach prowadzonej działalności gospodarczej pytały się, czy wie z kim pracuje i czy otrzymuje wynagrodzenie za wykonywaną pracę. Dowód: zeznania świadka (…) k.98-99 Po ukazaniu się powyższych artykułów w trakcie spotkań towarzyskich najbliższa rodzina (…) była stawiana w niekomfortowych sytuacjach w związku z nazwaniem powoda „przekręciarzem”. Dochodziło do żartów o charakterze korupcyjnym, wskazujących na to, że (…) może wszystko załatwić. (…), który --- STRONA 11 --- rozpoczął współpracę z (…) musiał wielokrotnie wyjaśniać klientom, kontrahentom, że zawarte w artykule informacje nie polegają na prawdzie. Dowód: zeznania świadka (…) k.99-100 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wskazane wyżej dokumenty, zeznania świadków: (…) i (…) oraz przesłuchania powoda i pozwanego. Żadna ze stron postępowania nie kwestionowała powyższych dokumentów, które w przeważającej części stanowiły dokumenty urzędowe. Sąd z urzędu nie dopatrzył się również żadnych powodów dyskwalifikujących dokumenty jako wiarygodne dowody. Zeznania świadków są spójne i logiczne. Zarówno (…), jak i (…) opisali szczegółowo konsekwencje ukazania się w (…) tekstu, w którym powód został określony „przekręciarzem”. Pozwani nie przedstawili żadnych dowodów podważających wiarygodność zeznań wskazanych osób. Jako wiarygodne Sąd uznał również zeznania powoda i pozwanego. Depozycje stron postępowania są zgodne ze wskazanymi wyżej dowodami, którym Sąd w pełni dał wiarę. Oceniając zeznania pozwanego (…) należało zauważyć, że w przeważającej części dotyczą one oceny zachowania powoda. Do Sądu należy kompetencja w ocenie czy ustalony stan faktyczny pozwala na uznanie, że nazwanie powoda „przekręciarzem” było uzasadnione. Subiektywna ocena pozwanego nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie --- STRONA 12 --- odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Przesłankami ochrony dóbr osobistych, które muszą być spełnione łącznie, są: 1) istnienie dobra osobistego, 2) zagrożenie lub naruszenie tego dobra, 3) bezprawność zagrożenia lub naruszenia. Pierwsze dwie przesłanki udowodnić musi powód dochodzący ochrony; pozwany może bronić się, wykazując, że nie działał bezprawnie. Tak więc w razie opublikowania w prasie zniesławiających informacji, powód nie musi nic więcej udowadniać niż to, że artykuł taki się ukazał i że doszło do naruszenia jego czci. Na pozwanym spoczywać będzie natomiast ciężar udowodnienia, że naruszenie nie było bezprawne. Przykładowy katalog dóbr osobistych został wymieniony w art. 23 k.c., zgodnie z którym dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa. Tak więc cześć i godność drugiego człowieka należy do dóbr osobistych, których ochrona przewidziana jest w przepisach prawnych. W przepisie art. 24 § 1 k.c. ustawodawca wprowadził domniemanie bezprawności działań naruszających dobra osobiste. Bezprawnym jest każde działanie sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym, jak również z zasadami współżycia społecznego. Do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych zalicza się działanie w ramach konstytucyjnego porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa (Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia), wykonywanie prawa podmiotowego, działanie w obronie uzasadnionego interesu, z konieczności ochrony innego wyżej postawionego dobra oraz z ogólnej klauzuli zasad współżycia społecznego (zob. wyrok Sądu --- STRONA 13 --- Najwyższego z dnia 7 listopada 2002 roku, II CKN). Zgodnie z przyjętym przez ustawodawcę domniemaniem bezprawności naruszenia dobra osobistego, to na pozwanych ciążył ciężar udowodnienia, że ich działanie nie było bezprawne, ponieważ działali oni w obronie uzasadnionego interesu społecznego. W przedmiotowej sprawie powód dochodził roszczeń z tytułu naruszenia jego dobra osobistego w postaci czci, które zostało naruszonej poprzez ukazanie się w dniu 27 lipca 2011 r. w (…) komentarza autorstwa (…), gdzie określono (…) „przekręciarzem”. W ocenie Sądu niewątpliwe takie działanie stanowiło naruszenie dobra osobistego powoda w postaci jego czci, godności. Nieprawdziwa wypowiedź prasowa ingeruje w dobra osobiste powoda tylko wtedy, gdy ujawnia odbiorcom dane umożliwiające im identyfikację powoda jako osoby, której wypowiedź ta dotyczy. Niekonieczne przy tym jest wymienienie tej osoby z imienia i nazwiska, ale wystarczającym jest stworzenie takiego kontekstu sytuacyjnego, że i tak odbiorcy wiedzą o kogo chodziło autorowi tekstu. Przede wszystkim należy zauważyć, że okoliczność, iż w tekście zatytułowanym „(…)!?” nie wymieniono (…) z imienia i nazwiska nie ma znaczenia dla uznania, że nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Przesłuchani w sprawie świadkowie oraz strony bezwzględnie wskazały, że osoba (…) jest kojarzona z nadbudową przy ul. (…) i że to do niej odnosił się tekst (…). Opisywanie procederu związanego z wskazaną inwestycją niewątpliwe kojarzy się z osobą powoda. Ponadto należało również uwzględnić miejsce ukazania się powyższego tekstu. Komentarz autorstwa (…) ukazał się bowiem pod artykułem pod tytułem „(…)”, również dotyczącym inwestycji przy ul. (…), w którym powód jest cytowany przy określeniu go jako „(…)”. Ponadto znamienne są również zeznania pozwanego (…), który wprost podał, że używając w swoim tekście słowa „przekręciarz” odnosił się do (…). Tym samym za niezasadny należy uznać zarzut strony pozwanej (…), że przedmiotowy komentarz w żadnym razie nie odnosił się do osoby powoda, a jedynie wskazano w nim naganne zachowanie urzędników miasta (…). --- STRONA 14 --- W ocenie Sądu doszło w przedmiotowej sprawie do naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci jego czci i godności. Należy bowiem zauważyć, że dobro osobiste osoby fizycznej może zostać naruszone całą treścią publikacji i jej sensem, a nie tylko konkretnymi sformułowaniami. (…) określił powoda „przekręciarzem”, w komentarzu, w którym również wskazał na niekompetencje urzędników Urzędu Miasta (…), jak również postawił zarzuty związane z korupcją. Powyższe zestawienie niewątpliwe wskazuje, że powód może być odebrany jako osoba, która dokonuje nadużyć, korzysta z niekompetencji urzędników i w swoich działaniach posługuje się łapówkami. Wskazany obraz (…) w tekście pozwanego został potwierdzony w zeznaniach świadków. W ocenie Sądu nie zostało również obalone domniemanie bezprawności w przedmiotowej sprawie. Użyte przez (…) określenia, że powód „jest przekręciarzem” stanowiło wyjście poza dopuszczalne granice krytyki. Należy zauważyć, że podjęte przez dziennikarza działania nawet w obronie uzasadnionego społecznie interesu, w ramach dozwolonej krytyki, nie obalają domniemania bezprawności w razie podania faktów nieprawdziwych, w kontekście bezzasadnie przypisującym osobie krytykowanej uwłaczające cechy i niewłaściwe postępowanie. Zgodnie bowiem z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo prasowe granicę wolności prasy stanowi także obowiązek poszanowania i ochrony cudzych dóbr osobistych co oznacza, że wkraczanie w tę sferę, uzasadnione jest tylko w zakresie niezbędnym do osiągnięcia społecznego celu publikacji i przy użyciu środków, które będą najmniej dotkliwe dla godności i czci osoby krytykowanej. Dopuszczalna krytyka nie może zatem odbywać się w sposób godzący w cześć, godność osobistą, wizerunek, nazwisko, prawo do intymności i inne dobra osobiste osoby krytykowanej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2006 r., II CKN 226/01, LEX nr 602228). Nie można w ocenie Sądu podzielić poglądu, że swoboda wypowiedzi, jako filar demokratycznego życia społecznego, usprawiedliwia naruszenie dóbr --- STRONA 15 --- osobistych przez przekazywanie informacji niezgodnych rzeczywistością, czy też bezpodstawnie krzywdzących ocen. Należy zauważyć, że użyte w tekście słowa „przekręciarz” na określenie (…), nie stanowi oceny działania powoda przez (…), a jest podanym przez niego faktem. Użycie słów: „(...) jednego przekręciarza, którego trzeba narazić na straty (...)” nie stanowi oceny pozwanego lub jego opinii na temat powoda. Jest jedynie wyrażeniem, że taki stan rzeczy, iż powód jest przekręciarzem ma miejsce w rzeczywistości. Jednocześnie nie zostało w tekście w żaden sposób zaznaczone, że autor w tym miejscu przedstawia swoją własną opinię na dany temat. Pozwany (…) w trakcie przesłuchania kilkakrotnie wskazywał, że w jego ocenie powód jest „przekręciarzem” i że stanowi to jedynie jego opinię. Tym samym nie można zaprzeczyć, że (…) uważa, że (…) jest „przekręciarzem”, niemniej jednak z treści komentarza nie wynika w żaden sposób aby autor przedstawiał swoją opinię na temat powoda. W komentarzu nie zostały użyte słowa wskazujące na zawarcie osobistej opinii autora, takie jak między innym „moim zdaniem”, „uważam, że”. Bark takich określeń sprawia, że należy uznać, że nazwanie powoda „przekręciarzem” za fakt, a nie jedynie opinię autora. Tym samym dla obalenia domniemania bezprawności naruszenia dóbr osobistych konieczne jest wykazanie, że postawiony powodowi zarzut jest prawdziwy. Podkreślenia wymaga, że nie jest wystarczającym dla stwierdzenia prawdziwości zarzutu, subiektywna ocena autora tekstu. Zgodność z rzeczywistością musi być obiektywna w świetle danego stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie powód zakupił nieruchomość położoną w (…) przy ul. (…) wraz z pozwoleniem na budowę. Jednocześnie rozpoczął przebudowę budynku zgodnie z pierwotnym pozwoleniem, które następnie zostało zmienione. Budowa została ukończona pomimo wydania postanowień nakazujących wstrzymanie robót budowlanych, przy czym w dacie wstrzymania robót prace n zewnątrz budynku były zakończone. Dopiero w 2007 r. w sposób prawomocny i ostateczny wyrokiem NSA została uchylona decyzja o --- STRONA 16 --- pozwoleniu na budowę. Powód, a następnie spółka (…) ukończył przebudowę obiektu przy ul. (…) przed wydaniem wskazanego orzeczenia NSA. W orzecznictwie sądowo administracyjnym od dawna ugruntowany jest pogląd, iż za samowolę budowlaną nie może być uznane wybudowanie obiektu na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, jeśli nawet później decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego (por. wyrok NSA z dnia 31 października 2000 r. Sygn. akt IV SA 1814/98, LEX nr 53393, wyrok NSA z 18 czerwca 1998 r. Sygn. akt IV SA 1399/96, opublik. w OSP z 2000 Nr 4 poz. 60, LEX 39598). Powyższe stwierdzenie wielokrotnie jest powtarzane zarówno w orzecznictwie Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Za samowolę budowlaną nie może być uznane wybudowanie obiektu na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, nawet jeśli później decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 13 lipca 2010 roku, II SA/Ol 290/10, LEX nr 674303). Tak więc inwestor, który prowadził roboty budowlane lub wybudował obiekt budowlany na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, która to decyzja została następnie wyeliminowana z obrotu prawnego, nie może być traktowany jako osoba dopuszczająca się samowoli budowlanej a także jako osoba, która prowadzi roboty budowlane bez pozwolenia na budowę (zob. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 1998 roku, IV SA 1399/96). Tak więc przebudowa obiektu przy ul. (…) w (…), pomimo następczego uchylenia pozwolenia na budowę, nie może być uznana za samowolę budowlaną. Powód, a następnie spółka (…) mieli prawo kontynuować roboty budowlane, nawet po powzięciu przez nich wiadomości o podjęciu kroków zmierzających do uchylenia pozwolenia na budowę. Wybudowanie obiektu pomimo następczego uchylenia decyzji o pozwoleniu na budowę nie może więc uzasadniać prawdziwości użytego określenia pod adresem powoda. W toku postępowania strona pozwana nie udowodniła również, że (…) przy przebudowie budowli przy ul. (…) dopuścił się jakichkolwiek nadużyć w --- STRONA 17 --- tym przekazywania łapówek w celu uzyskania przychylnych dla niego rozstrzygnięć. Nie stanowi wystarczającego dowodu na powyższą okoliczność powołanie odpowiednich kart ze spraw karnych, które toczą się między innymi przeciwko powodowi. Postępowanie karne nie zostało jeszcze obecnie zakończone, a antycypowanie rozstrzygnięcia na gruncie postępowania cywilnego, byłoby naruszeniem gwarancji konstytucyjnych, w tym domniemania niewinności (art. 42 ust. 3 Konstytucji). Podnoszone przez (…) okoliczności związane z uiszczaniem kar za użytkowanie budynku bez oddania do użytkowania, czy orzeczenia Sądu (…) dotyczą obecnego inwestora- spółki (…) i nie mogą świadczyć o nagannym zachowaniu powoda. Powyższe okoliczności wykazują, że postawiony przez (…) zarzut, że powód „jest przekręciarzem” nie jest prawdziwy w świetle okoliczności sprawy. Tym samym nie można uznać za zasadne stanowisko pozwanych, że przedmiotowy komentarz stanowił jedynie dozwolone prawo do krytyki. Przede wszystkim należy zauważyć, że krytyka nie może naruszać godności innej osoby. Zasady współżycia społecznego nakazują zachowanie szacunku dla każdego człowieka i liczenie się z jego poczuciem własnej godności, osobistej wartości i pożyteczności społecznej. Stąd też i krytyka czyjegoś postępowania, zapatrywań czy działalności nie powinna przekraczać granic potrzebnych do osiągnięcia społecznego celu krytyki. W orzecznictwie podkreśla się, że nawet ustawowy wymóg zachowania szczególnej staranności i rzetelności przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych, zwłaszcza sprawdzenie zgodności z prawdą uzyskanych wiadomości o którym mowa wart. 12 ust 1 ustawy Prawo prasowe nie eliminuje przesłanki bezprawności naruszenia dóbr osobistych. Gdyby przyjąć, że zachowanie staranności i rzetelności przez dziennikarza przy zbieraniu i wykorzystaniu materiału prasowego wyłączałoby przesłankę bezprawności działania dziennikarza, to trzeba byłoby założyć, iż wystarczy, że dziennikarz zachowa się --- STRONA 18 --- zgodnie z wymogiem jednego przepisu ustawy, a jego działanie już nie będzie uznane za bezprawne nawet, gdy postawiony zarzut okaże się nieprawdziwy i zniesławiający. Należy uznać, ze pojęcie bezprawności jest szersze, aniżeli zawężenie go do sprzeczności z ustawą. Bezprawnym jest każde zachowanie sprzeczne z porządkiem prawnym, ale także z zasadami współżycia społecznego. Ustawa prawo prasowe nakłada na dziennikarza nie tylko obowiązek określony w art. 12 ust 1 pkt. 1, ale także obowiązek ochrony dóbr osobistych (art. 12 ust 1 pkt. 2). Żaden z nich nie ma pierwszeństwa i są one równorzędne. Oznacza to, że nawet jeżeli dziennikarz zachował przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów staranność wymaganą przepisami ustawy, ale poprzez opublikowanie tekstu naruszył dobra osobiste osoby której tekst dotyczył, to zachował się sprzecznie z prawem i osobie pokrzywdzonej przysługuje prawo żądania przyznania środków ochrony o charakterze niemajątkowym o których mowa w art. 24 k.c. (zob. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 30 czerwca 2010 roku, I Aca 394/10, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2003 roku, II CKN 226/01). Należy przyznać rację pozwanym, że nie jest bezprawne, w rozumieniu art. 24 k.c., działanie naruszające cudze dobro osobiste, jeżeli stanowi wykonanie prawa do krytyki i informacji podjęte w obronie uzasadnionego interesu społecznego, zawiera fakty prawdziwe a wyrażona opinia ma podstawę w tych faktach i nie zawiera określeń obraźliwych ani wykraczających poza cel, jaki wypowiedź realizuje (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 18 marca 2005 roku, II CK 564/04, LEX nr 381013). Zgodnie ze stanowiskiem pozwanych komentarz (…) miał odnosić się jedynie do ukazania nagannego zachowania urzędników miasta (…). Tym samym określenie powoda jako „przekręciarza” wykraczało poza cel i ramy tekstu i nie może korzystać z ochrony prawnej. W świetle demokratycznego państwa prawnego nie można pod osłoną np. krytyki urzędników, stawiania im zarzutów korupcyjnych (co jest uzasadnione interesem społecznym) wypowiadać słów obraźliwych względem jednostek nie --- STRONA 19 --- związanych z organami jednostek samorządu terytorialnego. Strona pozwana nie udowodniła, że na gruncie przedmiotowej sprawy usprawiedliwionym i zasadnym w świetle obrony interesu społecznego było w tekście dotyczącym urzędników miejskich zamieszczać komentarz krytykujący powoda. Sąd nie odnalazł celu, jakiemu miałoby służyć wyrażanie się o (…) w sposób obraźliwy. Godność drugiego człowieka jest fundamentalną wartością chronioną na gruncie całego systemu prawnego, nie tylko krajowego, ale także europejskiego, czy międzynarodowego. W przypadku jej naruszenia należy rozważyć, czy cel, którym kierował się naruszyciel miał większą wartość społeczną uzasadnioną w świetle interesu społecznego niż godność jednostki. W ocenie Sądu z zeznań pozwanego (…) wynika, że w sprawę nadbudowy przy ul. (…) jest zaangażowany emocjonalnie, a sprawa wzbudza w nim silne uczucia. Ponadto samo przedstawienie w komentarzu nagannego zachowania urzędników miejskich można uznać za działanie w świetle uzasadnionego interesu społecznego, ale nazywanie powoda „przekręciarzem” już tego celu nie realizowało. W świetle okoliczności przedmiotowej sprawy Sąd uznał, że godność powoda jest niewspółmiernie wyższą wartością od interesu, którym kierowali się pozwani. Należy również zauważyć, że samo przekonanie (…) z jednej strony o prawdziwości zarzutu postawionego względem powoda, a z drugiej strony, że korzysta on z zagwarantowanej konstytucyjnie wolności wypowiedzi, iż działa on w interesie zdrowia publicznego nie jest wystarczającą podstawą, aby jego działanie uznać za uchylające bezprawność jego wypowiedzi (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2007 roku, III CSK 73/07, LEX nr 319625). Podkreślenia wymaga okoliczność, że postawienie komuś zarzutu nieprawdziwego, naruszającego jego cześć, jest zawsze działaniem sprzecznym z zasadami współżycia społecznego i w związku z tym bezprawnym, choćby postawienie takiego zarzutu podyktowane było dobrą wiarą jego autora i poparte jego starannością w sprawdzeniu danych, na których zarzut się opiera (zob. --- STRONA 20 --- Radosław Tymiec, Glosa do wyroku SN z dnia 14 maja 2003 roku I CKN 463/01, PiP 2004/4/120-124). Mając powyższe na uwadze należało uznać, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia dobra osobistego powoda w postaci jego czci, jak również owo naruszenie miało charakter bezprawny. Jednocześnie należy zauważyć, że żaden przepis Kodeksu cywilnego, czy Prawa prasowego, nie uzależnia udzielenia ochrony osobie dotkniętej naruszeniem dóbr osobistych od wcześniejszego podjęcia przez nią próby opublikowania sprostowania lub odpowiedzi. Na marginesie należy zauważyć, że nawet w przypadku uznania, że użyte w komentarzu z dnia 27 lipca 2011 r. przez (…) słów odnoszących się do powoda, stanowiło jedynie jego opinię o (…), nie zmieniłoby powyższej oceny dotyczącej bezprawności działania pozwanych. Należy bowiem zauważyć, że warunkiem zgodności z prawem publikowania i używania ujemnych ocen i opinii krytycznych jest rzetelność takiego działania i jego zgodność z zasadami współżycia społecznego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2009 roku, I CSK 528/08, LEX nr 1211189). Ponadto nawet wówczas, gdy twierdzenie sprowadza się do osądu ocennego, proporcjonalność ingerencji może zależeć od tego, czy istnieje wystarczająca podstawa faktyczna do przyjęcia takiego zakwestionowanego osądu, jako że nawet osąd ocenny przyjęty bez żadnej podstawy faktycznej wspierającej go może być nadużyciem (zob. Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 19 czerwca 2003 roku, 49017/99). Z natury swej subiektywne opinie, w przypadku których nie może być mowy o kwalifikowaniu ich w kategoriach prawdy lub fałszu, uwzględniać muszą ochronę dobrego imienia i praw innych osób, zwłaszcza gdy formułowane są przez profesjonalistów. Poczynione przez Sąd ustalenia faktyczne wykazały, że (…) swoją opinię na temat powoda wyraził bez żadnej uzasadnionej podstawy faktycznej, a jedynie w oparciu o pobieżną analizę okoliczność sprawy. W ocenie Sądu jako --- STRONA 21 --- sprzeczne z zasadami współżycia społecznego należy uznać, prawo do nieograniczonego wyrażania przez dziennikarzy na łamach prasy nieprawdziwych opinii dotyczących poszczególnych osób, które nie mają pokrycia w faktach, a prowadzą jedynie do zniesławienia danej osoby. Sąd uznając, że doszło do naruszenia dobra osobistego powoda nakazał stronie pozwanej (…) oraz (…) przeproszenie powoda za użycie w stosunku do niego sformułowania: „przekręciarz, którego trzeba narazić na straty” w formie szczegółowo opisanej w sentencji wyroku. Należy zauważyć, że przepis art. 24 § 1 k.c. pozostawia ocenie sądu kwestię, czy żądana przez powoda treść i forma oświadczenia jest odpowiednia i celowa do usunięcia skutków naruszenia, co prowadzi do wniosku, że sąd może kształtować treść oświadczenia także przez uściślenie sformułowań. Tak więc Sąd uznał, że podana w pozwie formuła przeproszenia jest niewspółmierna do dokonanego przez pozwanych naruszenia. Wystarczające jest w ocenie Sądu samo przeproszenie powoda za użycie słów: „przekręciarz, którego należy narazić na straty”. W ocenie Sądu częściowo zasadnym było również roszczenie powoda o zasądzenie od pozwanych solidarnie kwoty pieniężnej na cel społeczny w postaci (…), a mianowicie w zakresie kwoty 10.000 zł. Podstawą zasądzenia kwoty pieniężnej na cel społeczny jest przepis art. 448 k.c., a podstawową przesłanką jest zawinienie po stronie naruszyciela dobra osobistego. Zawinienie następuje wówczas, gdy dziennikarz publikując tekst nie dochowa należytej staranności przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych. Jednocześnie należy wskazać, że dla przypisania winy w działaniu nie ma znaczenia jej postać. Tak więc zastosowanie art. 448 k.c. jest możliwe także w przypadku „lekkiej” postaci winy w formie niedbalstwa. W przedmiotowej sprawie (…) opublikował swój komentarz, w którym nazwał powoda „przekręciarzem” oparł się przede wszystkim na wyroku NSA z 2007 roku, który uchylał pozwolenie na budowę oraz na własnej, subiektywnej ocenie zachowania (…). Zbadane przez niego informacje dotyczące inwestycji przy ul. (…) były powierzchowne, a --- STRONA 22 --- postawione przez niego zarzuty nie miały podstawy faktycznej. Powyższe jednak nie spełnia kryteriów wskazujących na należytą staranność w zbieraniu i publikowaniu materiałów prasowych. Z powyższego względu roszczenie powoda o zapłatę wskazanej sumy pieniężnej na cel społeczny było częściowo zasadne. Sąd jedynie uznał, że żądana w pozwie kwota 50.000 zł. jest niewspółmierna i nadmiernie wygórowana. Wysokość zasądzonego zadośćuczynienia pieniężnego ma być dla sprawcy naruszenia i/lub innej osoby odpowiedzialnej za naruszenie odczuwalną "sankcją" majątkową. Określenie odpowiedniej sumy pieniężnej z tytułu zadośćuczynienia wymaga zatem uwzględnienia sytuacji majątkowej osoby odpowiedzialnej za naruszenie. Suma ta powinna być tak dobrana, by jej wysokość była majątkowo doniosła dla osoby odpowiedzialnej za naruszenie, w szczególności w odniesieniu do wydawcy powinna stanowić znaczący czynnik kalkulacyjny w jego działalności gospodarczej. Swoje funkcje (kompensacyjną i prewencyjną) przewidziane na gruncie powyższego przepisu spełnia zasądzona kwota 10.000 zł. Z uwagi na częściowe uwzględnienie powództwa o zasądzenie kwoty pieniężnej na cel społeczny oraz zmianę formy przeprosin, w pozostałym zakresie należało oddalić powództwo. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c., zgodnie z którym w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań strony koszty procesu mogą zostać wzajemnie zniesione.