Postanowienie I C 2052/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Toruniu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 2052/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Toruniu, Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR Marek Lewandowski delegowany do pełnienia obowiązków Sędziego Sądu Okręgowego w Toruniu Protokolant: sekr. Anita Trzeciak po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2012 r. w Toruniu przy udziale : -------------------------- sprawy z powództwa P.B. przeciwko S.P. – O.I.S.W. w B., A.Ś. w B., A.Ś. w I., A.Ś. w T., Z.K. w K., Z. K. nr 2 w G. o zapłatę I odrzuca pozew w zakresie żądania zadośćuczynienia i renty, objętego wyrokiem Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I C 879/05; II oddala powództwo; III nie obciąża powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego; IV przyznaje adw. B.W. ze Skarbu Państwa (Kasy Sądu Okręgowego w Toruniu) kwotę 7.200,-zł (siedem tysięcy dwieście złotych) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. --- STRONA 2 --- U z a s a d n i e n i e Powód P.B. pozwem z dnia 23 października 2008 r. domagał się zasądzenia od pozwanego S.P.– O.I.S.W. w B. zadośćuczynienia w kwocie 500.000,-zł i renty wyrównawczej w kwocie 2.900,-zł miesięcznie. W piśmie z dnia 27 stycznia 2009 r. powód sprecyzował żądanie pozwu w ten sposób, że zażądał od pozwanego: - kwoty 500.000,-zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za wywołanie rozstroju zdrowia i doznaną z tego tytułu krzywdę, - kwoty 2.900,-zł miesięcznie, płatnej do dnia 10-go każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat – tytułem renty z powodu częściowej utraty zdolności do pracy i zwiększonych potrzeb powoda. W uzasadnieniu żądania powód wskazał, że w czasie odbywania kar pozbawienia wolności w Z.K. w K, G., B oraz A.Ś. w T. i I. doznał znacznego rozstroju zdrowia. W czasie odbywania kar pozbawienia wolności w warunkach ww. placówek karnych doznał on wielu schorzeń, takich jak: zawał mięśnia sercowego, schorzenia układu pokarmowego – choroba wrzodowa, przepuklina przełyku, schorzenia układu kostnego – zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, cukrzyca typu II – powodująca postępujące pogorszenie wzroku, epilepsja i nerwica. Bezpośrednią przyczyną doznanego rozstroju zdrowia są zaniedbania ze strony służb więziennych wyrażające się w niedostatecznym poziomie opieki medycznej, lekceważeniu dolegliwości powoda, niewłaściwym sposobie leczenia i odżywiania oraz złym traktowaniu podczas odbywania izolacji więziennej, gdzie na jednego osadzonego przypadały dwa metry kwadratowe powierzchni celi. To nieprzepisowe zagęszczenie w sposób niewątpliwy wpływało na stan zdrowia powoda, który ulegał systematycznemu pogorszeniu. Z powodu zaistniałego rozstroju zdrowia powód utracił zdolność do pracy zarobkowej. Zwiększyły się nadto jego potrzeby, a jego możliwości powodzenia na przyszłość uległy zasadniczemu zmniejszeniu. W piśmie z dnia 15 marca 2009 r. powód sprecyzował, że żąda renty w kwocie 2.900,-zł miesięcznie, począwszy od 1 listopada 2008 r. Powód stwierdził, że wskutek doznanego uszczerbku na zdrowiu utracił zdolności do pracy zarobkowej. Z uwagi na wielość schorzeń, na które cierpi powód, w sposób istotny zwiększył się również zakres jego potrzeb. Powód wymaga stałego leczenia, a co za się z tym wiąże przyjmowania dużej ilości leków oraz szczególnego sposobu odżywiania, diety, wymaganej ze względu na chorobę cukrzycową, schorzenia układu pokarmowego oraz schorzenia kardiologiczne. W odpowiedzi na pozew z dnia 7 kwietnia 2009 r. pozwany S.P. – O.I.S.W. w B. wniósł o oddalenie powództwa, zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych, wezwanie do udziału w sprawie do reprezentowania S.P. właściwych państwowych jednostek organizacyjnych: A.Ś. w B., A.Ś. w I., Z.K. w K., Z.K. nr 2 w G. i A.Ś. w T. oraz zwolnienie z udziału w sprawie O.I.S.W. w B. W uzasadnieniu pozwany stwierdził, że przedmiotowe roszczenie nie pozostaje w żadnych związku ze statutową działalnością O.I.S.W. w B. , określoną w § 6 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r., Nr 207, poz. 1761 ze zm.) oraz w Zarządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 lutego 2004 r. w --- STRONA 3 --- sprawie siedzib terytorialnego zasięgu i szczegółowego zakresu działania dyrektorów okręgowych S.W. oraz struktury organizacyjnej okręgowych inspektoratów S. W. (Dz. Urz. MS z 2004 r., nr 2, poz. 6). W związku z powyższym O.I.S.W. w B. wniósł o zwolnienie go z udziału w sprawie w charakterze statio fisci Skarbu Państwa. Biorąc pod uwagę, że swoje roszczenie powód wiąże z odbywaniem kary pozbawienia wolności w Z.K w K., Z.K. nr 2 w G., A.Ś. w B., A.Ś. w T. i A.Ś. w I, które są jednostkami organizacyjnymi podległymi O.I.S.W. w B., to jednostki te powinny występować w sprawie jako właściwe statio fisci. Niezależnie od kwestii prawidłowego oznaczenia statio fisci, pozwany stwierdził, że powód odbywał karę pozbawienia wolności w Z.K. w K. w okresach od 20 września 2005 r. do 14 grudnia 2005 r., od 18 stycznia 2006 r. do 18 lutego 2008 r. i od 19 marca 2008 r. do 17 września 2008 r. Z dniem 17 września 2008 r. został on zwolniony z Z.K. w K. w związku z uzyskaniem przedterminowego zwolnienia. Następnie powód zaczął odbywać karę pozbawienia wolności w następujących jednostkach penitencjarnych: - A.Ś. w I. od dnia 16 października 2008 r. do 5 stycznia 2009 r., - A.Ś. w B. od dnia 5 stycznia 2009 r. do 20 stycznia 2009 r., - A.Ś. w T. od dnia 20 stycznia 2009 r. do 17 lutego 2009 r., - Z.K.nr 2 w G. od 17 lutego 2009 r. do 27 marca 2009 r. W dniu 27 marca 2009 r. w związku z dokonaniem czynnej napaści na funkcjonariuszy Policji, powód został przetransportowany do A.Ś. w B., gdzie przebywa w chwili złożenia odpowiedzi na pozew. Wbrew odmiennym twierdzeniom powoda zawartym w pozwie, strona pozwana zaprzeczyła, aby wskutek odbywania kary pozbawienia wolności w wymienionych jednostkach penitencjarnych, powód doznał rozstroju zdrowia lub że był niewłaściwie leczony. Każda z wymienionych jednostek penitencjarnych dysponuje odpowiednim zapleczem medycznym w postaci Z.O.Z, przeznaczonych wyłącznie do leczenia skazanych. Przy tym A.Ś. w B dysponuje specjalistyczną placówką medyczną z oddziałami: laryngologicznym, wewnętrznym, chirurgicznym oraz rehabilitacyjnym. W zależności od zaleceń lekarzy specjalistów skazani korzystają również ze świadczeń lekarskich publicznych placówkach służby zdrowia. Z dokumentacji lekarskiej powoda z okresu odbywania kary pozbawienia wolności w ww. jednostkach penitencjarnych wynika, iż powód miał zapewnioną właściwą opiekę lekarską oraz że był leczony zgodnie ze sztuką lekarską, a ujawnione u powoda schorzenia miały charakter samoistny i nie były spowodowane warunkami odbywania kary pozbawienia wolności. Cały przebieg leczenia powoda został udokumentowany w obszernej dokumentacji medycznej powoda. W piśmie z dnia 10 maja 2009 r. powód podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Ponadto stwierdził, że pozwany miał obowiązek zagwarantować jemu dostęp do służby lekarskiej, prawidłowego procesu leczenia i rehabilitacji leczniczej. Za takie nie może być w żadnym wypadku uznane li tylko doraźne konsultowanie powoda, podawanie powodowi lekarstw bez przeprowadzenia kompleksowych badań, specjalistycznej diagnostyki oraz wdrożenia prawidłowego procesu leczenia i rehabilitacji leczniczej. W piśmie z dnia 1 czerwca 2009 r. pozwany wniósł o włączenie w poczet dowodów akt sprawy oznaczonej sygn. Akt I C 879/05, w której postępowanie toczyło się przed Sądem Okręgowym w Toruniu z powództwa P.B. przeciwko S.P. – A.Ś. w --- STRONA 4 --- T. o zapłatę odszkodowania z tytułu niewłaściwego leczenia; prawomocnym wyrokiem Sąd oddalił powództwo powoda. W piśmie z dnia 18 czerwca 2009 r. powód zażądał dodatkowo kwoty 150.000,- zł tytułem zadośćuczynienia za osadzenie go w celach jednostek penitencjarnych, w których nie przestrzegano norm powierzchniowych, zgodnie z którymi na jednego osadzonego powinno przypadać co najmniej 3 m2. Postanowieniem z dnia 1 marca 2010 r. oznaczono jako statio fisci S.P. dodatkowo: A.Ś. w B., A.Ś. w I, AŚ w T., ZK w K , ZK nr 2 w G. W odpowiedzi na pozew z dnia 1 kwietnia 2010 r. AŚ w I. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. Pozwany AŚ w I. przyznał, że powód odbywał w nim karę pozbawienia wolności od 16 października 2008 r. do 5 stycznia 2009 r., jednakże zaprzeczył, by był on niewłaściwie leczony przez więzienną służbę zdrowia. W dniu 5 stycznia 2009 r. powód został przetransportowany do S. A.Ś. w B. celem przeprowadzenia zabiegu operacyjnego. W czasie stosunkowo krótkiego pobytu w AŚ w I. powód miał zapewnioną właściwą opiekę lekarską i był leczony zgodnie z zasadami sztuki lekarskiej. Powód korzystał bardzo często z porad lekarskich. Systematycznie badano jemu ciśnienie i poziom cukru we krwi. Podczas wizyty u kierownika ZOZ w dniu 3 stycznia 2008 r. rozpoznano u powoda przepuklinę pachwinową prawostronną. W związku z tym skierowano powoda na konsultację do specjalisty chirurga. Konsultacja chirurgiczna została przeprowadzona w dniu 27 listopada 2008 r. W jej wyniku powód został skierowany na operację, której termin ustalono na 5 stycznia 2009 r. Podczas pobytu w AŚ w I. z powodu zgłaszanych dolegliwości powód w dniach 20 października 2008 r. i 8 listopada 2008 r. był konsultowany przez lekarza psychiatrę, który stwierdził u powoda osobowość nieprawidłową na podłożu organicznym. W odpowiedzi na pozew z dnia 6 kwietnia 2010 r. A.Ś. w B. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany stwierdził, że powód przebywał w AŚ w B. kilkakrotnie w następujących okresach: - od 14 września 2005 r. odo 20 września 2005 r., - od 14 grudnia 2005 r. do 18 stycznia 2006 r. (w tym od 14 grudnia 2005 r. do 6 stycznia 2006 r. w celi szpitalnej), - od 22 lutego 2008 r. do 18 marca 2008 r. (w tym od 22 lutego 2008 r. do 27 lutego 2008 r. oraz w dniu 7 marca 2008 r. w celi szpitalnej), - od 5 stycznia 2009 r. do 20 stycznia 2009 r. oraz od 27 marca 2009 r. do dnia wniesienia 6 kwietnia 2010 r. W AŚ w B. powód ma zapewnioną stałą i wszechstronną opiekę lekarską, a zatrudnieni przez pozwanego lekarze i pielęgniarki wykonują swoje obowiązki zawodowe z najwyższą starannością w oparciu o profesjonalną wiedzę medyczną oraz doświadczenie zawodowe. Ze szczegółowego opisu chorób, na jakie cierpi powód (m. in. cukrzyca, zwyrodnienie kręgosłupa, padaczka) wynika, iż mają one charakter przewlekły i długotrwały, stąd przy tak krótkich pobytach powoda w AŚ w B. (łącznie 69 dni – w związku z datą wytoczenia powództwa do jego podstawy faktycznej nie wchodzi okres po 4 listopada 2008 r.) nie wydaje się prawdopodobne, aby choroby te mogły mieć związek z działaniem pozwanej jednostki penitencjarnej. Ponadto --- STRONA 5 --- większość chorób wymienionych w pozwie powód miał przez przybyciem do zakładów karnych. Odnosząc się do zarzutu przeludnienia, pozwany zaprzeczył, jakoby przeludnienie nastąpiło w celach, w których przebywał powód. Nigdy nie występowało one w celach szpitalnych, gdzie powód przebywał przez znaczną część swojego pobytu u pozwanego (31 dni). Występujące ewentualnie do 5 grudnia 2009 r. okresowe przeludnienie oparte było na obowiązujących przepisach (zatem nie było bezprawne), miało charakter krótkotrwały i nie naruszyło dóbr osobistych powoda. Natomiast odnosząc się do zarzutu nieodpowiedniej organizacji kącika sanitarnego, pozwany stwierdził, że kąciki te spełniają wymogi przewidziane § 28 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 152, poz. 1493). Stosowana u pozwanego zabudowa metalowa kącika sanitarnego z zasłoną materiałową w otworze drzwiowym spełnia wymagania niekrępującego użytkowania urządzeń sanitarnych. Cele u pozwanego są należycie wyposażone w środki kwaterunkowe i środki czystości, a ich ilość i okres używalności określony jest przepisami rozporządzenia MS z 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. W kwestii wyżywienia pozwany przestrzega przepisów rozporządzenia MS z 2 września 2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych. Wszystkie prawa powoda jako osadzonego przewidziane w k.k.w. są realizowane. Powód odbywa codziennie 60 minutowy spacer na wolnym powietrzu, może korzystać z zajęć w świetlicach, z bibliotek, otrzymuje 3 razy dziennie posiłki, korzysta z widzeń, aparatu telefonicznego, może zarobkować, dokonywać zakupów w kantynie, może się uczyć. Pozwany zaznaczył, że powód jest osobą impulsywną i agresywną – zgodnie z adnotacjami zawartymi w jego teczce osobowej – zakwalifikowany został jako osadzony niebezpieczny wymagający osadzenia w wyznaczonym oddziale lub celi w warunkach zapewniających wzmożoną ochronę społeczeństwa i bezpieczeństwa aresztu lub zakładu karnego. Decyzja powyższa uzasadniona była dokonaniem czynnej napaści na funkcjonariuszy Policji podczas konwoju w dniu 27 marca 2009 r. Powód przyjmuje wobec administracji więziennej postawę wrogą i roszczeniową (sugeruje pisanie skarg i wniosków w przypadku odmowy spełnienia jego żądań). W związku z nieprzestrzeganiem porządku wewnętrznego w AŚ w B był kilkakrotnie karany dyscyplinarnie . Last but not least pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda związanego z jego pobytem w pozwanej jednostce penitencjarnej w 2005 r. oraz zarzut nadużycia prawa. W odpowiedzi na pozew z dnia 6 kwietnia 2010 r. ZK w K. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przewidzianych. W uzasadnieniu pozwany stwierdził, że z zebranej dokumentacji wynika, że powód przebywał u pozwanego wielokrotnie w 2005 r. (co do którego pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia) oraz od 18 stycznia 2006 r. do 25 lutego 2008 r. i od 20 marca 2008 r. do 17 września 2008 r. w celi nr 2 na oddziale VI. Zdaniem pozwanego zarzuty powoda, iż przebywał w celach w urągających warunkach, naruszających godność człowieka oraz był nieprawidłowo leczony przez więzienną służbę zdrowia są bezzasadne. Co roku warunki bytowe podlegają --- STRONA 6 --- kontrolom sędziego penitencjarnego, który nadzoruje warunki wykonywania kary. Większość cel posiada wyodrębnione murowane kąciki sanitarne, jednakże w mniejszych celach, warunki techniczno-budowlane (zabytkowy budynek) nie pozwalały na utworzenie murowanych kącików sanitarnych, a są zasłony umocowane na metalowym stelażu. Większość czasu powód przebywał na 11 oddziale w nowowybudowanym budynku, gdzie całe wyposażenie jest nowe, a kącik sanitarny jest murowany, zamykany drzwiami. Kąciki sanitarne u pozwanego spełniają wymogi przewidziane § 28 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 152, poz. 1493). Cele u pozwanego są należycie wyposażone w środki kwaterunkowe i środki czystości, a ich ilość i okres używalności określony jest przepisami rozporządzenia MS z 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. W kwestii wyżywienia pozwany przestrzega przepisów rozporządzenia MS z 2 września 2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych. Wszystkie prawa powoda jako osadzonego przewidziane w k.k.w. są realizowane. Powód odbywa codziennie 60 minutowy spacer na wolnym powietrzu, może korzystać z zajęć w świetlicach, z bibliotek, otrzymuje 3 razy dziennie posiłki, korzysta z widzeń, aparatu telefonicznego, może zarobkować, dokonywać zakupów w kantynie, może się uczyć. Odnośnie do oświetlenia cel, pozwany wskazał, że okna spełniają wymogi § 57 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Oświetlenie w celach jest wystarczające i nie nadmierne. Dopływ świeżego powietrza do celi zapewnia okno. Krata nie stanowi utrudnienia przy jego otwieraniu lub zamykaniu. W kwestii leczenia, to u pozwanego w ambulatorium jest zatrudnionych kilku lekarzy, którzy przyjmują osadzonych codziennie na podstawie zapisów do lekarza, są też specjaliści, którzy przyjmują raz na tydzień lub na dwa tygodnie. W sprawach nie cierpiących zwłoki osadzonego konsultuje się w szpitalu wolnościowym lub więziennym. Jest całodobowa opieka pielęgniarska. W odpowiedzi na pozew z dnia 20 kwietnia 2010 r. AŚ w T. wniósł o odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., a w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany stwierdził, że odrzucenie pozwu usprawiedliwione jest tym, że przeciwko AŚ w T. toczyło się już postępowanie z powództwa P.B. o zapłatę zadośćuczynienia za wywołanie rozstroju zdrowia i rentę za utratę zdolności do pracy i zwiększenia jego potrzeb. Sprawa toczyła się przed SO w T, sygn. Akt I C 879/05. Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2007 r. Sąd oddalił powództwo. Po rozpoznaniu apelacji powoda SA w G wyrokiem z dnia 11 grudnia 2007 r., sygn. Akt I ACa 1051/07 oddalił apelację powoda. Uzasadniając oddalenie powództwa pozwany stwierdził, że powód był osadzony u pozwanego w okresach od 21 września 2000 r. do 9 stycznia 2001 r. i od dnia 14 lutego 2001 r. do dnia 14 lipca 2004 r. Pozwany zaprzeczył, aby jego funkcjonariusze przyczynili się swoim działaniem lub zaniechaniem do spowodowania uszczerbku na zdrowiu powoda. Wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 6 k.c. --- STRONA 7 --- powód nie wykazał zawinionego działania lub zaniechania ze strony funkcjonariuszy pozwanego. Nie udowodnił również związku przyczynowego pomiędzy pobytem w pozwanej jednostce a jego stanem zdrowia. Pozwany podniósł również, że powództwo uległo przedawnieniu na mocy art. 442 1 § 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. O szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia powód dowiedział się najpóźniej w dniach, w których opuszczał pozwany areszt, tj. w dniach 9 stycznia 2001 r. i 14 lipca 2004 r., a powództwo wytoczył w 2008 r., a więc po upływie 3-letniego okresu przedawnienia. W piśmie z dnia 13 maja 2010 r. AŚ w T. – nawiązując do pisma z dnia 20 kwietnia 2010 r. - stwierdził, że powód był dodatkowo osadzony w tej jednostce penitencjarnej w okresie od 20 stycznia 2009 r. do 17 lutego 2009 r. Pozwany zaprzeczył, by powód w tym okresie doznał krzywdy, bądź uszczerbku na zdrowiu w wyniku osadzenia. Z wewnętrznej dokumentacji prowadzonej przez pozwanego wynika, że w okresie osadzenia powoda u pozwanego zjawisko przeludnienia występowało. Z uwagi na utrzymującą się od kilku lat dużą ilość osadzonych, przekraczającą w skali kraju ogólną pojemność zakładów karnych i aresztów śledczych podjęte zostały przez pozwanego decyzje o umieszczeniu osadzonych na czas określony w warunkach, w których powierzchnia cel na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . W okresie przeludnienia administracja AŚ w T. podejmowała wszelkie możliwe działania zmierzające do zminimalizowania dyskomfortu osadzonych przebywających w przeludnionych celach mieszkalnych poprzez np. czasową adaptację świetlic na cele mieszkalne (wówczas zajęcia kulturalno-oświatowe dla osadzonych odbywały się w sali widzeń, czy w innych pomieszczeniach). Ponadto osadzeni mogli korzystać z oferty zajęć kulturalno-oświatowych, spacerów i innych zajęć grupowych umożliwiających złagodzenie pobytu w przeludnionej celi. Liczba osób, które nie miały zapewnionych 3 m 2 wynikających z art. 110 § 2 k.k.w. ciągle zmieniała się. Zdaniem pozwanego powód nie przebywał jednak w takiej celi. O konieczności zmniejszenia powierzchni mieszkalnej każdorazowo powiadamiano właściwego sędziego penitencjarnego w myśl art. 248 § 1 k.k.w. W kwestii opieki zdrowotnej pozwany stwierdził, że powód przez cały okres pobytu w pozwanej jednostce miał zapewniony bezpłatny dostęp do opieki medycznej. Leczenie schorzeń odbywało się zgodnie z zasadami i standardami postępowania w medycynie. W odpowiedzi na pozew z dnia 13 maja 2010 r. ZK nr 2 w G. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany stwierdził, że powód przebywał w pozwanej jednostce penitencjarnej w okresie od 17 lutego 2009 r. do 27 marca 2009 r. w celach nr 15 o pow. 12,31 m 2 , nr 12 o pow. 10,35 m 2 , nr 13 o pow. 10,51 m 2 i nr 7 o pow. 10,95 m 2 . W okresie pobytu powoda, w celach w których on przebywał nie występowało przeludnienie. Podczas pobytu powód nie składał żadnych skarg na warunki pobytu. Złożył jedną skargę, która dotyczyła zakwalifikowania go do kategorii skazanych tzw. Niebezpiecznych. W trakcie pobytu powoda u pozwanego nie było żadnych zaniedbań, o których wspomina powód w pozwie i późniejszych pismach procesowych. --- STRONA 8 --- W piśmie z dnia 25 maja 2010 r. powód, odnosząc się do zarzutu przedawnienia roszczenia, stwierdził, że doznana przez niego szkoda powstawała na przestrzeni lat. Schorzenia, których doznał ujawniały się w różnym czasie i ujawniają się nadal, co skutkuje całkowitym rozstrojem zdrowia powoda. Przyczyną powstania tego rozstroju są zaś zaniedbania pozwanych jednostek w zakresie podstawowej opieki medycznej, tj. warunków leczenia i rehabilitacji powoda. Powoływanie się przez AŚ w T. i B. na zarzut jest chybiony, zważywszy na czasookres ujawniania się kolejnych schorzeń powoda pozostających w bezpośrednim związku z zaniedbaniami pozwanych w procesie prawidłowej opieki medycznej, tj. diagnostyki, leczenia i rehabilitacji powoda, zaniedbaniami w zakresie warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Odnośnie naruszenia dóbr osobistych powoda, które to naruszenie związane jest bezpośrednio z warunkami izolacji powoda w pozwanych jednostkach, zarzut przedawnienia należy uznać za nietrafny. Warunki izolacji panujące w pozwanych jednostkach odbiegały od podstawowych standardów i godziły w przyrodzoną godność człowieka i prawo do humanitarnego traktowania osoby osadzonej. Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że już w chwili opuszczenia pozwanych jednostek powód miał wiedzę co do podmiotu odpowiedzialnego za zaistniałe naruszenie. Poza tym powód zgłosił zarzut nadużycia prawa (art. 5 k.c.) w odpowiedzi na zarzut przedawnienia zgłoszony przez pozwany S.P. W dalszych pismach procesowych strony podtrzymały swoje stanowisko w sprawie. Sąd ustalił, co następuje. Pozwem z dnia 4 kwietnia 2005 r., zarejestrowanym pod sygn. akt I C 879/05, powód P.B. wniósł o zasądzenie od S.P. – AŚ w T. kwoty 200.000,-zł z odsetkami ustawowymi od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za wywołanie rozstroju zdrowia oraz kwoty 1.800,-zł miesięcznie, płatnej do dnia 10-go każdego miesiąca z odsetkami ustawowymi w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat tytułem renty z powodu częściowej utraty zdolności do pracy zawodowej i zwiększenia się potrzeb. Sąd Okręgowy w Toruniu wyrokiem z dnia 25 czerwca 2007 r. oddalił w całości powództwo P.B. Sąd Okręgowy ustalił, że powód był osadzony w AŚ w T. w okresach od 21 września 2000 r. do 9 stycznia 2001 r. oraz od 14 lutego 2001 r. do 14 lipca 2004 r. Podczas pobytu zgłaszał kilkakrotnie dolegliwości w postaci rumienia, poddany został leczeniu doraźnemu, a nadto w dniach 9 lipca 2001 r., 13 sierpnia 2001 r. oraz w dniu 27 lutego 2002 r. konsultowany był dermatologicznie. Przynajmniej od października 1993 r. powód cierpi na zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Sąd ustalił również, że w sierpniu 2001 r. powód poprosił o konsultację neurologiczną z uwagi na uciążliwe bóle lędźwiowo-krzyżowe. Poza tym u powoda stwierdzono przynajmniej od 1993 r. zaburzenia ze strony układu pokarmowego, tj. zapalenie błony śluzowej przełyku, przepuklina rozwora przełykowego, zapalenie błony śluzowej żołądka i żylaki odbytu. Schorzenia te mają charakter samoistny, nie są związane z pobytem w warunkach odosobnienia. Przed osadzeniem w AŚ w T. powód miał wykonywaną kolonoskopię i wykryto u niego polipy jelita grubego. Ponadto w czasie osadzenia w dniach 11 maja 2004 r. i 24 czerwca 2005 r. wykonano u powoda USG jamy brzusznej, poddano go licznym badaniom na stwierdzenie krwi utajonej oraz w dniu 22 listopada 2004 r. wykonano badanie kolonoskopowe. Dnia 31 sierpnia 2005 r. powód badany był przez gastrologa, --- STRONA 9 --- który zalecił podawanie leków rozkurczowych. Na skutek systematycznej diagnostyki i profilaktyki stwierdzono u powoda cukrzycę II stopnia, zalecono zmianę diety na cukrzycową (Lc) i podawano leki. Cukrzyca stwierdzona u powoda ma charakter samoistny. W rezultacie Sąd Okręgowy w Toruniu doszedł do wniosku, ze istniejące u powoda zmiany chorobowe mają charakter samoistny i nie uzasadniają odpowiedzialności cywilnoprawnej pozwanego S.P. Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2007 r. SA w G oddalił apelację powoda od wyroku SO w T z dnia 25 czerwca 2007 r. (dowód: akta I C 879/05, pozew, k. 2-3 akt, wyrok SO w T, k. 170, uzasadnienie wyroku, k. 175-178, wyrok SA w G, k. 205). Do 2000 r. u powoda rozpoznano zmiany chorobowe w obrębie kręgosłupa, zapalenie błony śluzowej żołądka i przełyku, polipy jelita grubego oraz przepuklinę rozworu przełykowego. Po rozpoznano 2000 r. rozpoznano natomiast cukrzycę typu 2, zespół bólowy kręgosłupa, chorobę niedokrwienną serca, niedokrwistość oraz przepuklinę pachwinową prawostronną. Ponadto u powoda okresowo występowały różnego typu zmiany skórne. Cukrzyca typu 2 jest chorobą samoistną, rozwijającą się u osoby podatnej genetycznie wskutek tzw. insulinooporności obwodowej i zwiększonego wątrobowego wytwarzania glukozy, co sprawia, że wytwarzanie insuliny jest niewystarczające do utrzymania poziomu glukozy w granicach normy. Schorzenie to oraz jego powstanie i rozwój nie pozostają w żadnym związku przyczynowym z pobytem w zakładzie karnym czy innych jednostkach penitencjarnych. Cukrzyca typu 2 została stwierdzona u powoda w 2004 r. po konsultacji diabetologicznej. Zalecono Diabrezide oraz dietę cukrzycową, a także kontrole glikemii. Wdrożone leczenie było w pełni prawidłowe, za czym przemawiają kolejne wyniki badań poziomu cukru we krwi. Przed 2004 r. badane poziomy cukru były prawidłowe, a zatem w tym zakresie powód nie wymagał żadnego leczenia. Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa jest schorzeniem samoistnym, a na jej przebieg wpływać mogą w takim samym stopniu warunki zakładu karnego, jak i każde inne warunki życiowe (praca, tryb życia, zawód). Dolegliwości bólowe kręgosłupa były zgłaszane przez powoda od sierpnia 2004 r., co skutkowało konsultacją neurologiczną, w czasie której nie stwierdzono jednak żadnego ostrego zespołu bólowego ani korzeniowego. Tym niemniej zalecono konsultację neurochirurgiczną, w czasie której stwierdzono jedynie śladowe objawy rozciągowe. W rezultacie wdrożono leczenie zachowawcze i postępowanie to było adekwatne do stanu klinicznego. U powoda stwierdzono uzależnienie od Tramalu; domagał się on tego leku, zgłaszając subiektywne dolegliwości bólowe kręgosłupa, które nie znajdowały uzasadnienia w stanie klinicznym i badaniach dodatkowych. Z drugiej strony powód odmawiał przyjęcia podawanych jemu innych leków, takich jak Ketonal, Paracetamol, No-spa. U powoda w trakcie jednego z licznych badań przeprowadzonych przez lekarzy odnotowano w dniu 7 czerwca 2006 r. „Epi” (padaczkę), jednakże rozpoznanie takie nie zostało w późniejszym czasie potwierdzone w dalszych badaniach lekarskich. U powoda w grudniu 2005 r. doszło do zawału ściany dolno-bocznej serca. Wcześniej powód nie skarżył się na dolegliwości związane z pracą serca. Po wystąpieniu zawału wdrożono leczenie w postaci plastyki i implantacji stentu, a następnie zalecono stosowne leczenie i okresową konsultację kardiologiczną. Postępowanie medyczne wobec powoda było prawidłowe. Choroba niedokrwienna --- STRONA 10 --- serca występująca u powoda jest schorzeniem samoistnym, a do jej czynników ryzyka zaliczyć należy m. in. płeć męską, starzenie się, palenie papierosów, cukrzycę. Brak jest podstaw, aby powstanie i rozwój choroby niedokrwiennej wiązać z pobytem powoda w jednostce penitencjarnej. Występująca u powoda niedokrwistość jest prawdopodobnie następstwem powikłań choroby wrzodowej żołądka, polipów jelita grubego czy też żylaków odbytu, które to schorzenia mają charakter schorzeń samoistnych i nie zależą od warunków pobytu w jednostce penitencjarnej. Na stan błony śluzowej żołądka mogło mieć wpływ nadużywanie przez powoda leków przeciwbólowych, w tym niesterydowych leków przeciwzapalnych. Tego typu zmiany chorobowe także nie pozostają w związku przyczynowym z warunkami pobytu w jednostce penitencjarnej. Stwierdzony w badaniach dodatkowych obniżony poziom żelaza uzupełniany był stosownymi preparatami. Postępowanie medyczne wobec powoda w związku z występującym u niego schorzeniem było prawidłowe. 28 maja 2008 r. zdiagnozowano u powoda przepuklinę pachwinową prawostronną. Zalecono wykonanie zabiegu usunięcia tej przepukliny. Powód odmówił jednak leczenia w szpitalu AŚ. Przepuklina w przypadku powoda nie wymaga bezwzględnego i natychmiastowego leczenia chirurgicznego, a zatem wobec odmowy przez powoda leczenia szpitalnego podjęto leczenie zachowawcze. Przepuklina najczęściej jest skutkiem osłabienia tkanek miękkich ściany jamy brzusznej i ujawnia się w trakcie np. nadmiernych wysiłków fizycznych. Powód w trakcie pobytu w jednostkach penitencjarnych nie był zmuszany do wykonywania prac wymagających wysiłku. Schorzenie to nie można zatem wiązać z warunkami pobytu w jednostce penitencjarnej. W trakcie pobytu w jednostkach penitencjarnych powód wielokrotnie skarżył się na różnego rodzaju zmiany skórne, występujące okresowo i nie zawsze mające odzwierciedlenie w faktycznej wizualnej obecności takich zmian na skórze. W wyniku konsultacji dermatologicznych i zastosowanego leczenia zmiany te ustępowały. Zmiany skórne mogły też występować u powoda w okresach, kiedy przebywał on poza jednostkami penitencjarnymi. Po 2000 r. u powoda wystąpiło kilka schorzeń, które leczone były prawidłowo i które nie pozostają w związku przyczynowym z pobytem w zakładzie karnym. Dostępność powoda do badań dodatkowych, jak również konsultacji specjalistycznych była nawet lepsza niż mają to pacjenci leczący się w warunkach „wolnościowych”. Powód wielokrotnie odmawiał proponowanej terapii, konsultacji i badań oraz nie stosował się do zaleceń. Warunki panujące w jednostkach penitencjarnych nie wpłynęły na rozwój stwierdzonych u powoda schorzeń. (dowód: książki zdrowia skazanego P. B., k. 48, opinia Z.M.S. C.M. im. L.R. w B.U.M.K. w T., k. 434-439) Powód P.B. jest osobą wielokrotnie karaną. Urodził się w 1962 r. Już jako nieletni dopuszczał się czynów karalnych; ukończył edukację w szkole uzawodowionej o niższym poziomie w zakładzie poprawczym. W tym zakładzie zdobył zawód stolarza – czeladnika i spawacza. Od 1972 r. pozostawał pod opieką P.Z.P. w T. z rozpoznaniem zaburzenia osobowości. Odbywał kary pozbawienia wolności już od 1981 r. W 1999 r. w trakcie wywiadu powód przyznał, że w więzieniu spędził już ok. 20 lat. --- STRONA 11 --- (dowód: opinie sądowo-psychiatryczne, k. 145- 148, informacje o skazanym P. B., oceny okresowe, k 149-153, przesłuchanie powoda, k. 83-84, 390-391) Odbywał on karę pozbawienia wolności w ZK w K w okresach od 20 września 2005 r. do 14 grudnia 2005 r., od 18 stycznia 2006 r. do 18 lutego 2008 r. i od 19 marca 2008 r. do 17 września 2008 r. Z dniem 17 września 2008 r. został on zwolniony z ZK w K. w związku z uzyskaniem przedterminowego zwolnienia. Następnie powód zaczął odbywać karę pozbawienia wolności w następujących jednostkach penitencjarnych: - AŚ w I od dnia 16 października 2008 r. do 5 stycznia 2009 r., - AŚ w B, od dnia 5 stycznia 2009 r. do 20 stycznia 2009 r., - AŚ w T. od dnia 20 stycznia 2009 r. do 17 lutego 2009 r., - ZK nr 2 w G. od 17 lutego 2009 r. do 27 marca 2009 r. W dniu 27 marca 2009 r. w związku z dokonaniem czynnej napaści na funkcjonariuszy Policji, powód został przetransportowany do AŚ w B. (okoliczność przyznana) Każda z wymienionych jednostek penitencjarnych dysponuje odpowiednim zapleczem medycznym w postaci ZOZ, przeznaczonych wyłącznie do leczenia skazanych. Jeśli chodzi o AŚ w B., to dysponuje on specjalistyczną placówką medyczną z oddziałami: laryngologicznym, wewnętrznym, chirurgicznym oraz rehabilitacyjnym. W zależności od zaleceń lekarzy specjalistów skazani korzystają również ze świadczeń lekarskich publicznych placówkach służby zdrowia. Z dokumentacji lekarskiej powoda z okresu odbywania kary pozbawienia wolności w ww. jednostkach penitencjarnych wynika, iż powód miał zapewnioną właściwą opiekę lekarską oraz że był leczony zgodnie ze sztuką lekarską, a ujawnione u powoda schorzenia miały charakter samoistny i nie były spowodowane warunkami odbywania kary pozbawienia wolności. (dowód: opinia Z .M. S., k. 434-439) Cały przebieg leczenia powoda został udokumentowany w obszernej dokumentacji medycznej. Podczas odbywania kary pozbawienia wolności w ZK w K. powód w dniu 12 grudnia 2005 r. przebył ostry zawał mięśnia sercowego. Niezwłocznie został on przewieziony do K.K.S.U im. dr. J. w B., gdzie wykonano jemu koronografię z jednoczesną plastyką i implantacją stentu do tętnicy. Następnie powoda hospitalizowano na oddziale wewnętrznym szpitala AŚ w B., w którym przebywał od 14 grudnia 2005 r. do 6 stycznia 2006 r. Ze szpitala powód został wypisany z zaleceniem m. in. zakazu palenia papierosów, diety cukrzycowej, przeprowadzeniem próby wysiłkowej, okresowej kontroli kardiologicznej, gastroskopii. (dowód: książka zdrowia powoda, k. 48, opinia Z.M. S, k. 434-439). Wszystkie zalecenia lekarskie zostały przez więzienną służbę zdrowia wykonane. W dniu 18 września 2006 r. wykonano powodowi badanie echokardiograficzne w S. im. dr B. w B., a w dniu 25 września 2006 r. powód był konsultowany przez specjalistę kardiochirurga. (dowód: książka zdrowia powoda, k. 48). W wyniku prowadzonej diagnostyki rozpoznano u powoda stan po zawale mięśnia sercowego, cukrzycę typu 2, żylaki odbytu, chorobę wrzodową dwunastnicy, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa L-S, niedokrwistość. Z powodu zmian --- STRONA 12 --- zwyrodnieniowych kręgosłupa w okresie od 22 lutego do 7 marca 2008 r. powód był poddawany zabiegom rehabilitacyjnym w S.A.Ś. w B. W dniu 28 maja 2008 r. powodowi usunięto polip w poradni endoskopowej S.M. w B. Ponadto z powodu rozpoznanej przepukliny pachwinowej prawej został on zakwalifikowany do zabiegu operacyjnego. (dowód: książka zdrowia powoda, k. 48) W dniu 17 września 2008 r. powód został zwolniony z ZK w K . w związku z uzyskaniem przedterminowego zwolnienia. Następnie 16 października 2008 r. został ponownie osadzony w AŚ w I . W okresie od 5 stycznia 2009 r. do 20 stycznia 2009 r. powód był hospitalizowany na oddziale chirurgii S. AŚ w B , gdzie w dniu 7 stycznia 2009 r. wykonano jemu zabieg operacyjny przepukliny pachwinowej prawostronnej. Podczas pobytu w AŚ w T. powód z powodu zgłaszanych zmian skórnych został w dniu 28 stycznia 2009 r. konsultowany w W.P.L. przez lekarza dermatologa, który rozpoznał u powoda kontaktowe zliszajowaciałe zapalenie skóry podudzia i moszny. Z tego powodu skierował powoda na leczenie szpitalne w O.D.S.A. w P. Jednakże powód stanowczo odmówił wyrażeniu zgody na leczenie w tej placówce. Na konsultację dermatologiczną do szpitala AŚ w P. dowieziono powoda w dniu 6 lutego 2009 r. Lekarz dermatolog po zbadaniu powoda stwierdził, że ze nie ma wskazań do hospitalizacji powoda i może być leczony w warunkach ambulatoryjnych ZK i AŚ. Leczenie ambulatoryjne powoda było kontynuowane przez więzienną służbę zdrowia z ZK nr 2 w G. i AŚ w B., do którego powód został przetransportowany w dniu 27 marca 2009 r. (dowód: książka zdrowia powoda, k. 48) Od 16 października 2008 r. do 5 stycznia 2009 r. powód przebywał w A Ś w I. W dniu 5 stycznia 2009 r. został on przetransportowany do S. AŚ w B. celem przeprowadzenia zabiegu operacyjnego. W czasie stosunkowo krótkiego pobytu w AŚ w I powód miał zapewnioną właściwą opiekę lekarską i był leczony zgodnie z zasadami sztuki lekarskiej. Powód korzystał bardzo często z porad lekarskich. Systematycznie badano jemu ciśnienie i poziom cukru we krwi. Podczas wizyty u kierownika ZOZ w dniu 3 stycznia 2008 r. rozpoznano u powoda przepuklinę pachwinową prawostronną. W związku z tym skierowano powoda na konsultację do specjalisty chirurga. Konsultacja chirurgiczna została przeprowadzona w dniu 27 listopada 2008 r. W jej wyniku powód został skierowany na operację, której termin ustalono na 5 stycznia 2009 r. Podczas pobytu w AŚ w I. z powodu zgłaszanych dolegliwości powód w dniach 20 października 2008 r. i 8 listopada 2008 r. był konsultowany przez lekarza psychiatrę, który stwierdził u powoda osobowość nieprawidłową na podłożu organicznym. W związku z wyznaczonym terminem przyjęcia do szpitala, w dniu 5 stycznia 2009 r. przetransportowano powoda do S.A Ś w B. W trakcie pobytu w AŚ w I. powód kilkakrotnie odmawiał przyjmowania leków, nie wyrażał zgody na leczenie szpitalne. (dowód: książka zdrowia powoda, k. 48) W trakcie pobytu w AŚ w I. powód był osadzony w następujących celach: - od 16 października 2008 r. do 30 października 2008 r. w celi nr 142 o pow. 7,45 m2 przeznaczonej dla 2 osób, - od 30 października 2008 r. do 2 grudnia 2008 r. w celi nr 204 o pow. 6,23 m2 przeznaczonej dla 2 osób, --- STRONA 13 --- - od 2 grudnia 2008 r. do 5 stycznia 2009 r. w celi nr 134 o pow. 6,03 m2 przeznaczonej dla 2 osób. W trakcie odbywania kary pozbawienia wolności w AŚ w I. powód miał zapewnione wszystkie uprawnienia wynikające z kodeksu karnego wykonawczego i określone w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, zarówno w zakresie wyposażenia w niezbędny sprzęt kwaterunkowy, jak i sanitarny. Powód miał możliwość korzystania z zajęć kulturalno- oświatowych, radia, prasy i telewizji, biblioteki, telefonu, siłowni, spacerów i widzeń. Powód miał stały dostęp do punktu bibliotecznego, mógł korzystać w celi z prywatnego odbiornika telewizyjnego. Cele wyposażone są również w głośnik radiowęzła. W celach, gdzie przebywał powód była właściwa wentylacja i oświetlenie, co potwierdzały przeprowadzane kontrole. (dowód: wykaz pomieszczeń, k. 293-295, protokoły kontroli przewodów kominowych i oświetlenia, k. 296-298, zawiadomienia sędziego penitencjarnego, k. 299, zarządzenie Dyrektora AŚ w I, k. 300-302) Powód P.B. przebywał w AŚ w B. kilkakrotnie w następujących okresach: - od 14 września 2005 r. odo 20 września 2005 r., - od 14 grudnia 2005 r. do 18 stycznia 2006 r. (w tym od 14 grudnia 2005 r. do 6 stycznia 2006 r. w celi szpitalnej), - od 22 lutego 2008 r. do 18 marca 2008 r. (w tym od 22 lutego 2008 r. do 27 lutego 2008 r. oraz w dniu 7 marca 2008 r. w celi szpitalnej), - od 5 stycznia 2009 r. do 20 stycznia 2009 r. oraz od 27 marca 2009 r. do dnia wniesienia 6 kwietnia 2010 r. W AŚ w B. powód miał zapewnioną stałą i wszechstronną opiekę lekarską. W trakcie pobytu w AŚ w B. nie przebywał w celach przeludnionych. Przeludnienie nie występowało zwłaszcza w celach szpitalnych, gdzie powód przebywał przez znaczną część swojego pobytu w tym A. (31 dni). Kąciki sanitarne w celach mieszkalnych, w których przebywał powód spełniały wymogi przewidziane § 28 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 152, poz. 1493). Stosowana u pozwanego zabudowa metalowa kącika sanitarnego z zasłoną materiałową w otworze drzwiowym spełnia wymagania niekrępującego użytkowania urządzeń sanitarnych. Cele u pozwanego są należycie wyposażone w środki kwaterunkowe i środki czystości, a ich ilość i okres używalności określony jest przepisami rozporządzenia MS z 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. W kwestii wyżywienia pozwany przestrzegał przepisów rozporządzenia MS z 2 września 2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych. Wszystkie prawa powoda jako osadzonego przewidziane w k.k.w. były realizowane. Powód odbywał codziennie 60 minutowy spacer na wolnym powietrzu, mógł korzystać z zajęć w świetlicach, z bibliotek, otrzymywał 3 razy dziennie posiłki, korzystał z widzeń, aparatu telefonicznego, mógł zarobkować, dokonywać zakupów w kantynie, mógł podjąć naukę. --- STRONA 14 --- W trakcie pobytu w AŚ w B. powód został zakwalifikowany jako osadzony niebezpieczny wymagający osadzenia w wyznaczonym oddziale lub celi w warunkach zapewniających wzmożoną ochronę społeczeństwa i bezpieczeństwa aresztu lub zakładu karnego. Decyzja powyższa uzasadniona była dokonaniem czynnej napaści na funkcjonariuszy Policji podczas konwoju w dniu 27 marca 2009 r. Powód przyjmował wobec administracji więziennej postawę wrogą i roszczeniową. W związku z nieprzestrzeganiem porządku wewnętrznego w AŚ w B. był kilkakrotnie karany dyscyplinarnie. (dowód: zeznania świadka D.G., k. 340-341, z historia rozmieszczenia powoda, k. -122- 123, protokoły z wizytacji AŚ, k. 124-138, informacje o przeludnieniu, k. 139-142) W ZKw K. powód przebywał wielokrotnie w 2005 r. oraz od 18 stycznia 2006 r. do 25 lutego 2008 r. i od 20 marca 2008 r. do 17 września 2008 r. w celi nr 2 na oddziale VI. Powód odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach nie naruszających jego dóbr osobistych. Co roku warunki bytowe podlegały kontrolom sędziego penitencjarnego, który nadzorował warunki wykonywania kary i nie stwierdzał uchybień. Większość cel w ZK w K. posiada wyodrębnione murowane kąciki sanitarne, jednakże w mniejszych celach, warunki techniczno-budowlane (zabytkowy budynek) nie pozwalały na utworzenie murowanych kącików sanitarnych, a są zasłony umocowane na metalowym stelażu. Większość czasu powód przebywał na 11 oddziale w nowowybudowanym budynku, gdzie całe wyposażenie jest nowe, a kącik sanitarny jest murowany, zamykany drzwiami. Kąciki sanitarne u pozwanego spełniają wymogi przewidziane § 28 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 152, poz. 1493). Cele u pozwanego są należycie wyposażone w środki kwaterunkowe i środki czystości, a ich ilość i okres używalności określony jest przepisami rozporządzenia MS z 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. W kwestii wyżywienia w ZK w K. przestrzegane są przepisy rozporządzenia MS z 2 września 2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych. Wszystkie prawa powoda jako osadzonego przewidziane w k.k.w. były realizowane. Powód odbywał codziennie 60 minutowy spacer na wolnym powietrzu, mógł korzystać z zajęć w świetlicach, z bibliotek, otrzymywał 3 razy dziennie posiłki, korzystał z widzeń, aparatu telefonicznego, mógł zarobkować, dokonywać zakupów w kantynie, mógł się uczyć. Odnośnie do oświetlenia w ZK w K. okna spełniają wymogi § 57 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Oświetlenie w celach jest wystarczające i nie nadmierne. Dopływ świeżego powietrza do celi zapewnia okno. Krata nie stanowi utrudnienia przy jego otwieraniu lub zamykaniu. W kwestii leczenia, to w ambulatorium ZK w K. jest zatrudnionych kilku lekarzy, którzy przyjmują osadzonych codziennie na podstawie zapisów do lekarza, są też specjaliści, którzy przyjmują raz na tydzień lub na dwa --- STRONA 15 --- tygodnie. W sprawach nie cierpiących zwłoki osadzonego konsultuje się w szpitalu wolnościowym lub więziennym. Jest całodobowa opieka pielęgniarska. (dowód: zeznania świadków P.G., k. 341, P.B., k. 374, karta rozmieszczenia powoda, k. 164 v., dokumentacja medyczna, k. 165, protokoły wizytacyjne, k. 166- 177) W AŚ w T. powód był osadzony w okresach od 21 września 2000 r. do 9 stycznia 2001 r., od dnia 14 lutego 2001 r. do dnia 14 lipca 2004 r. oraz od dnia 20 stycznia 2009 r. do 17 lutego 2009 r. W okresie osadzenia powoda w AŚ w T. zjawisko przeludnienia występowało. Z uwagi na utrzymującą się od kilku lat dużą ilość osadzonych, przekraczającą w skali kraju ogólną pojemność zakładów karnych i aresztów śledczych podjęte zostały przez tą jednostkę penitencjarną decyzje o umieszczeniu osadzonych na czas określony w warunkach, w których powierzchnia cel na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . O konieczności zmniejszenia powierzchni mieszkalnej każdorazowo powiadamiano właściwego sędziego penitencjarnego w myśl art. 248 § 1 k.k.w. W okresie przeludnienia administracja AŚ w T. podejmowała wszelkie możliwe działania zmierzające do zminimalizowania dyskomfortu osadzonych przebywających w przeludnionych celach mieszkalnych poprzez np. czasową adaptację świetlic na cele mieszkalne (wówczas zajęcia kulturalno-oświatowe dla osadzonych odbywały się w sali widzeń, czy w innych pomieszczeniach). Ponadto osadzeni mogli korzystać z oferty zajęć kulturalno-oświatowych, spacerów i innych zajęć grupowych umożliwiających złagodzenie pobytu w przeludnionej celi. Liczba osób, które nie miały zapewnionych 3 m 2 wynikających z art. 110 § 2 k.k.w. ciągle zmieniała się. W trakcie pobytu w AŚ w T. powód nie przebywał w celi przeludnionej. Powód przez cały okres pobytu w tej jednostce penitencjarnej miał zapewniony bezpłatny dostęp do opieki medycznej. Leczenie schorzeń odbywało się zgodnie z zasadami i standardami postępowania w medycynie. W trakcie pobytu powoda w A. odmawiał on kilkakrotnie stosowania się do zaleceń lekarskich, w szczególności hospitalizacji. W każdej celi mieszkalnej znajduje się kącik sanitarny oddzielony od części mieszkalnej. Osadzeni mają dostęp do ciepłej i zimnej wody. Od administracji jednostki otrzymują środki higieny osobistej i środki do utrzymania czystości w celach zgodnie z postanowieniami zawartymi w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Raz w tygodniu osadzeni korzystają z ciepłej kąpieli. Prowadzone kontrole przez P.P.I.S. nie wykazały zastrzeżeń do stanu sanitarnego w AŚ w T. (dowód: zeznania świadków L.L., k. 339-340, J.K, k. 342, zawiadomienia sędziego penitencjarnego, k. 207, 260, normy żywieniowe, k. 208-216, opinia sądowo- lekarska, k. 217-220, notatki służbowe, k. 221-222, normy oświetleniowe, k. 223, protokoły sprawozdawczo-opiniodawcze, protokoły kontroli, k. 224-245). W ZK nr 2 w G. powód P.B. przebywał w okresie od 17 lutego 2009 r. do 27 marca 2009 r. w celach nr 15 o pow. 12,31 m 2 , nr 12 o pow. 10,35 m 2 , nr 13 o pow. 10,51 m 2 i nr 7 o pow. 10,95 m 2 . W okresie pobytu powoda, w celach w których on przebywał nie występowało przeludnienie. Podczas pobytu powód nie składał żadnych skarg na warunki pobytu. Złożył jedną skargę, która dotyczyła zakwalifikowania go do kategorii skazanych tzw. niebezpiecznych. Skarga została uznana za bezzasadną. W związku z zachowaniem powoda Dyrektor ZK nr 2 w G. złożył do P.R w G. --- STRONA 16 --- zawiadomienie o popełnieniu przez niego przestępstwa z art. 221 § 1 k.k., tj. o dokonanie naruszenia nietykalności cielesnej funkcjonariusza Policji. (dowód: sprawozdanie, k. 249-252) Sąd zważył, co następuje. Przedstawiony stan faktyczny ustalono na podstawie dowodu z dokumentów, zeznań świadków i przesłuchania powoda oraz instytutu naukowo-badawczego – Z.M. S.C.M.w B. UMK w T. Jeśli chodzi o dowody z dokumentów, to nie budziły one wątpliwości Sądu zarówno co do ich autentyczności, jak i mocy dowodowej. Zeznania świadków – funkcjonariuszy służby więziennej zatrudnionych w poszczególnych jednostkach penitencjarnych, w których przebywał powód należy uznać za wiarygodne. Zeznania te są spójne logicznie i korespondują z dokumentami zaoferowanymi przez pozwanego. Jeśli chodzi o zeznania powoda, to Sad dał im wiarę tylko w takim zakresie, w jakim korespondują one z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Sąd uznał za niewiarygodne twierdzenie powoda, że na skutek działania pozwanego utracił on całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej, zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość. Sam powód przyznał, że nie pamięta, czy kiedykolwiek wykonywał pracę w warunkach wolnościowych. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego jego codzienne życie od 1981 r. z krótkimi przerwami wiąże się z pobytem w jednostkach penitencjarnych. Styl życia powoda i jego naganne zachowanie sprawiają, że popada on permanentnie w konflikt z prawem. Dotyczy to zarówno jego pobytu w jednostkach penitencjarnych, jak i krótkich okresów, kiedy pozostaje on na „wolności”. Przebywając w warunkach wolnościowych powód nie znajduje stałego zatrudnienia, lecz popada bardzo szybko w konflikt z prawem i zostaje osadzony po raz kolejny w jednostce penitencjarnej. Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miała opinia Z.M.S.C. M w B. Wnioski zawarte w tej opinii są poprzedzone szczegółową analizą zebranej dokumentacji medycznej. Opinia instytutu zasługuje na akceptację, jest jasna, zrozumiała, zawiera jednoznaczne wnioski w przedmiocie braku odpowiedzialności pozwanego za stan zdrowia powoda. Opinia została sporządzona przez biegłych posiadających wysokie kwalifikacje zawodowe. Biorąc pod uwagę, że opinia jest zupełna, nie zawiera luk i niejasności, wniosek powoda o jej uzupełnienie podlegał oddaleniu. Przedstawiony stan faktyczny pozwala ograniczyć rozważania do następujących kwestii. Po pierwsze, zasługuje na uwzględnienie zgłoszone przez pozwanego żądanie częściowego odrzucenia pozwu w zakresie objętym powagą rzeczy osądzonej, wynikającą z prawomocnego wyroku SO w T z dnia 25 czerwca 2007 r. w sprawie akt I C 879/05. Powód dochodzi bowiem w nin. postępowaniu odszkodowania za wyrządzenie jemu szkody przez pozwany S.P. w okresie od 2000 r. Żądanie pozwu w zakresie dochodzenia odszkodowania za okres od 2000 r. do chwili orzekania w sprawie I C 879/05 podlega odrzuceniu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. --- STRONA 17 --- Po drugie, rozstrzygając zarzut przedawnienia roszczenia zgłoszony przez pozwanego należy dokonać następujących ustaleń. Zgodnie z art. 442 § 1 k.c., który utracił moc w dniu 10 sierpnia 2007 r., roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulegało przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawniało się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Z kolei art. 442 1 .k.c.- obowiązujący od 10 sierpnia 2007 r. - stanowi, że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (§ 1). W judykaturze i doktrynie na tle obowiązywania zarówno art. 442 k.c., jak i art. 442 1 § 1 k.c. przyjęto powszechnie, że ustawodawca w tych przepisach sformułował ogólne reguły określające termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym: przedawnienie następuje z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (termin a tempore scientiae ), jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (termin a tempore facti ). Jednocześnie ustawodawca określił dwa istotne odstępstwa od tych reguł: dla przedawnienia roszczeń deliktowych, jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku (art. 442 1 § 2 k.c.), oraz dla roszczeń o naprawienie szkód na osobie (art. 442 1 § 3 k.c.). Terminy te określają również przedawnienie roszczeń o zadośćuczynienie krzywdy przewidziane w art. 445 k.c. oraz z tytułu krzywdy wynikającej z naruszenia dóbr osobistych pokrzywdzonego (art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c.). Dla rozpoczęcia biegu terminu a tempore scientiae nie jest konieczne, aby poszkodowany, który dowiedział się o szkodzie, znał już rozmiar szkody (tak samo SN w uchwale z 11 lutego 1963 r., III PO 6/62, OSN 1964, nr 5, poz. 87 oraz w wyroku z 24 listopada 1971 r., I CR 491/71, OSN 1972, nr 5, poz. 95). Także nie jest konieczne, aby poszkodowany dowiedział się równocześnie o szkodzie, jak i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Jeżeli o dłużniku dowie się później niż o samej szkodzie, wówczas termin przedawnienia rozpocznie bieg w tej późniejszej dacie (tak wyrok SN z 10 kwietnia 2002 r., IV CKN 949/00, Biul. SN 2002, nr 11, s. 11). Ustalenie wiedzy poszkodowanego o szkodzie dla oznaczenia biegu terminu a tempore scientiae nie stanowi rekonstrukcji rzeczywistego stanu świadomości poszkodowanego, lecz przypisanie mu świadomości wystąpienia szkody, opartego na obiektywnie sprawdzalnych okolicznościach (por. wyrok SN z 8 grudnia 2004 r., I CK 166/04, LEX nr 277853). Przechodząc na grunt nin. sprawy należy stwierdzić, że w świetle przedstawionych wypowiedzi Sądu Najwyższego zarzut przedawnienia roszczenia zgłoszony przez pozwany S.P. zasługuje częściowo na uwzględnienie. --- STRONA 18 --- Przede wszystkim należy przypomnieć, że powód dochodził w nin. procesie trzech roszczeń: - zadośćuczynienia przewidzianego w art. 445 k.c. w zw. z art. 417 k.c. w kwocie 500.000,-zł, - renty w kwocie 2.900,-zł miesięcznie przewidzianej w art. 444 § 2 k.c., - zadośćuczynienia przewidzianego w art. 448 k.c. w zw. z art. 417 k.c. w kwocie 150.000,-zł. Jako podstawę faktyczną dochodzonych roszczeń powód przytoczył okoliczność, że od 2000 r. pozwany dopuszczał się względem niego działań i zaniechań, które spowodowały uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia powoda (art. 444 k.c.) oraz naruszył jego dobra osobiste (w tym jego godność osobistą na skutek osadzenia niehumanitarnych warunkach, a zwłaszcza w przeludnionych celach mieszkalnych). Pozew został wniesiony przez powoda 4 listopada 2008 r., zaś żądanie zapłaty kwoty 150.000,-zł tytułem zadośćuczynienia za wyrządzenie jemu krzywdy na skutek osadzenia go w przeludnionych celach mieszkalnych zostało zgłoszone dopiero 26 czerwca 2009 r. (w piśmie z 18 czerwca 2009 r.). Zarzut przedawnienia roszczenia zgłoszony przez pozwanego wywołuje zatem skutki w zakresie zdarzeń wywołujących szkodę (tzw. szkodzących) objętych treścią pozwu, mających miejsce przed 4 listopada 2005 r. (oczywiście nie objętych kognicją sądu w sprawie I C 879/05), zaś co do osadzenia powoda w celach przeludnionych - przed 26 czerwca 2006 r. Z materiału dowodowego, a zwłaszcza z dokumentacji medycznej i sądowej (m. in. wielokrotnych wizyt powoda u lekarzy, korzystania z częstych konsultacji, wnoszenia licznych pism procesowych do sądu) jednoznacznie wynika, że powód w trakcie wieloletniego przebywania w jednostkach penitencjarnych nabył szczegółową wiedzę o przysługujących jemu praw jako osadzonemu (np. do opieki lekarskiej, odpowiednich warunków sanitarnych, powierzchniowych w celach itp.). Gdyby zatem doszło do naruszenia jego praw jako skazanego (np. w zakresie przekroczenia norm powierzchniowych przysługujących na 1 osadzonego) od razu podjąłby on stosowne działania, a nie czekał na upływ terminu przedawnienia. Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności nie sposób przyjąć, że powód zgłosił skutecznie zarzut wynikający z art. 5 k.c. nadużycia prawa przez pozwanego w zgłoszeniu zarzutu przedawnienia roszczenia. Nota bene powód w żaden sposób nie uzasadnił tego zarzutu, w szczególności nie wykazał, że do przedawnienia roszczenia doszło z powodu zachowania pozwanego. W zakresie nieprzedawnionych roszczeń majątkowych powoda należy uznać je bezzasadne z następujących powodów. W pozwie powód domagał się od pozwanego odszkodowania w kwocie 500.000,- zł i renty w kwocie 2.900,-zł miesięcznie. Powód sformułował swoje żądanie, opierając je na twierdzeniu, że pozwany jest odpowiedzialny za zdiagnozowanie u niego szeregu schorzeń i odpowiada za skutki wynikające z tego faktu. Ewentualnej odpowiedzialności cywilnej pozwanego S.P. należy poszukiwać w treści art. 417 § 1 k.c. Przepis ten - wyrażający ogólną podstawę odpowiedzialności władzy publicznej za wyrządzone przez nią szkody - uzależnia odpowiedzialność S.P. od wykazania przez powoda następujących okoliczności: szkody (krzywdy), niezgodnego z prawem zachowania się pozwanego oraz adekwatnego związku --- STRONA 19 --- przyczynowego pomiędzy doznaną przez powoda szkodą (krzywdą) a zdarzeniem sprawczym. (zob. Z. B. (w:) System prawa prywatnego. Prawo zobowiązań. Część ogólna. Tom 6, Warszawa 2009, s.784-786). Zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że pozwany S.P. nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej zarówno za wystąpienie u powoda schorzeń opisanych w opinii Z.M..S. w B., jak i za skutki ich leczenia. Powód nie wykazał w żaden sposób przesłanek odpowiedzialności cywilnej pozwanego, w szczególności: działań lub zaniechań pozwanego wyrządzających powodowi szkodę (krzywdę) związaną z wystąpieniem u niego schorzeń, a także związku przyczynowego pomiędzy ich powstaniem a postępowaniem pozwanego. Z opinii Z.M.S.C.M w B jednoznacznie wynika, że choroby, na które cierpi powód mają charakter schorzeń samoistnych i ich powstanie nie pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Po ujawnieniu tych chorób powód był leczony prawidłowo. Zakres udzielonej jemu pomocy medycznej – zdaniem biegłych - przekraczał nawet zakres świadczeń medycznych, z których mógłby korzystać powód w warunkach wolnościowych. Nie sposób też pominąć, że pomimo wdrożenia właściwego leczenia przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach penitencjarnych powód niejednokrotnie odmawiał przyjmowania leków, bądź nie wyrażał zgody na określone badania lub zabieg operacyjny. Zachowanie to niewątpliwie powodowało pogorszenie się stanu jego zdrowia. Z tych względów żądanie powoda zasądzenia kwoty 500.000,-zł tytułem odszkodowania za rozstrój zdrowia i renty w kwocie 2.900,-zł miesięcznie nie zasługuje na uwzględnienie. Odrębnego omówienia wymaga kwestia dochodzenia przez powoda kwoty 150.000,-zł tytułem zadośćuczynienia za osadzenie go w „przeludnionych celach” i naruszenia w ten sposób przez pozwanego jego dóbr osobistych. Rozstrzygając to zagadnienie należy na wstępie zauważyć, że w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych. Odpowiedzialność S.P. na podstawie art. 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy (tak uchwała SN z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt III CZP 25/11). Wprawdzie argumentacja, którą posłużył się SN podejmując ww. uchwałę zasługuje na akceptację, to jednak należy ją uzupełnić o następujące uwagi. Przede wszystkim należy podkreślić, że zarówno przepisy międzynarodowe, jak i konstytucyjne, regulując problem wolności i kary jej pozbawienia posługują się nieostrymi terminami. Podobnie jest z przepisem art. 4 § 1 k.k.w. Z uwagi na ogólny charakter tych unormowań nie mają one większego znaczenia w praktyce, stanowiąc co najwyżej punkt odniesienia przy wykładni szczegółowych przepisów. Zasadniczą kwestią jest natomiast minimalny standard traktowania osób skazanych na karę pozbawienia wolności i tymczasowo aresztowanych wyznaczany przez szczegółowe przepisy k.k.w. i rozporządzeń wykonawczych. Przepisy te stanowią, że skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej (art. 110 § 1 k.k.w.), --- STRONA 20 --- powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3m 2 (art. 110 § 2 zd. 1 k.k.w.), cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy (art. 110 § 2 zd. 2 k.k.w.). Równocześnie jednak w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego mógł umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 (art. 248 § 1 zd 1 k.k.w. obowiązujący do 5 grudnia 2009 r.). Art. 248 k.k.w. został uchylony na mocy w/w ustawy z 9 października 2009r. Z kolei rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 25 sierpnia 2003r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 152, poz. 1493) określa warunki opieki zdrowotnej i bytowej, m.in. z § 30 ust. 3 wynika, że skazany korzysta co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli. Powód podnosił, że jego dobra osobiste zostały naruszone m.in. poprzez osadzenie go w okresie objętym kognicją sadu w przeludnionych celach. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził tej tezy, przeciwnie, z dokumentacji jednostek penitencjarnych wynika, że przebywał on w celach mieszkalnych, gdzie zachowane były wymogi przewidziane w art. 110 kkw. Poza tym z uwagi na stan zdrowia powód większość czasu przebywał w warunkach szpitala więziennego, czyli w warunkach spełniających wyższe standardy aniżeli przyjęte w celach mieszkalnych. Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie (zaniechanie) sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 24 k.c. przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że na nim spoczywa ciężar wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Zdaniem Sądu pozwany SP wykazał, że jego działanie było zgodne z prawem i nie rodziło odpowiedzialności odszkodowawczej SP Należy zaznaczyć, że E.T.P.C. dokonując wykładni art. 3 e.k.p.c. stwierdził, że cierpienie i upokorzenie muszą w każdym razie przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, aby stanowiły naruszenie tego przepisu (np. orzeczenia z dnia 29 kwietnia 2003 r., nr 38812/97, Półtoracki przeciwko Ukrainie, oraz nr 50390/99, McGlinchey i inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu) (por. uzasadnienie wyroku SN z 2 października 2007r. II CSK 269/07 i uchwały z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt III CZP 25/11). Nie sposób pominąć, że powód implicite przyznał, iż niedogodności, które go spotkały w związku z osadzeniem, w takim samym stopniu dotyczyły innych osadzonych. Warunki te zaś były takie, jakie w danej sytuacji mogła optymalnie zapewnić administracja zakładów karnych i aresztów śledczych, w których w danym okresie przebywał powód. Pamiętać przy tym należy, iż np. budynki ZK nr 2 w G., A Ś w I. i – last but not least – AŚ w T. powstały w czasach, w których obwiązywały całkowicie inne standardy socjalno – sanitarne dla osadzonych. Budynki te zostały już dostosowane do standardu sanitarnego, w którym w każdej celi jest oddzielny, w pełni wentylowany węzeł sanitarny. Powód przebywał w takich celach. Nawet gdyby --- STRONA 21 --- przyjąć, iż warunki, w których był osadzony powód, naruszały jego godność i prawo do prywatności, to gradacja tych naruszeń nie przybrała jednak takiej formy, w której można by podzielić twierdzenie powoda o osadzeniu go w niegodziwych, niehumanitarnych warunkach, co dopiero, w ocenie Sądu, uzasadniałoby żądanie zasądzenia zadośćuczynienia. Na tle konkretnej sprawy trudno oprzeć się wrażeniu, że powód uczynił z jednostek penitencjarnych miejsce swojego stałego pobytu, skoro przebywał w nich - z krótkimi przerwami – prawie całe swoje dorosłe życie (od 1981 r.). Z kolei przebywając w warunkach „wolnościowych” szybko wchodził w konflikt z prawem, prowadził niehigieniczny tryb życia, nie dbał o zdrowie, nadużywał alkoholu. W tych warunkach nie potrafił przystosować się społecznie, skoro nigdy nie podjął stałego zatrudnienia, nie założył rodziny, nie zapewnił sobie mieszkania i niezbędnej opieki medycznej. Świadczy to o tym, że warunki „wolnościowe”, w jakich przebywał powód nie odbiegały od warunków, które zapewniało jemu państwo w jednostkach penitencjarnych, pomimo znacznych niedogodności związanych z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Reasumując, powód nie wykazał naruszenia przez pozwanego jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności. Działanie pozwanego nie było zaś bezprawne. Należy przy tym zaznaczyć, że nawet ewentualne udowodnienie tych okoliczności nie byłoby jednoznaczne z zasadnością powództwa. Zadośćuczynienie ma charakter fakultatywny („sąd może przyznać” a nie „sąd przyznaje”). Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych. Zadośćuczynienie zasądza się dopiero wówczas, gdy uzasadnia je stopień naruszenia. Po dokonanej analizie wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, Sąd może odmówić zasądzenia sumy pieniężnej wtedy, gdy stwierdzi - w oparciu o zobiektywizowane kryteria - że nie zachodzi potrzeba zadośćuczynienia za krzywdę moralną poprzez jej zrekompensowanie w formie pieniężnej. Swoboda decyzji sądu odnosi się do oceny tego, czy zadośćuczynienie pieniężne jest w danej sytuacji odpowiednim sposobem rekompensaty krzywdy moralnej, czy też przeciwnie – istnieją dostateczne możliwości naprawienia krzywdy w drodze zastosowania środków ochrony niemajątkowej. Przy stosowaniu omawianego przepisu Sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień, rodzaj naruszonego dobra oraz niewłaściwe zachowanie poszkodowanego. Zatem mimo spełnienia przesłanek ustawowych (naruszenie dóbr), żądanie zadośćuczynienia nie musi być uwzględnione przez Sąd (patrz: wyrok SN z 17 czerwca 1983r., I CR 170/83, LEX nr 8547; wyrok SN z 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003 nr 4, poz. 56; wyrok SN z 13 czerwca 2002r., V CKN 1421/00, niepubl.; wyrok SN z 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004 nr 4, poz. 53; wyrok SN z dnia 19 kwietnia 2006 r., II PK 245/05, OSNP 2007, Nr 7-8, poz. 101; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 11 stycznia 2007 r., I ACa 833/06, wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 24 lipca 2008r., I ACa 1150/06, OSAW 2008 Nr 4 poz. 110). Mając na uwadze wcześniejsze uwagi, na podstawie powołanych przepisów prawa, powództwo należało oddalić jak w pkt II wyroku. --- STRONA 22 --- Na podstawie art. 102 k.p.c. – biorąc pod uwagę sytuację majątkową powoda - Sąd nie obciążył go kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego. O kosztach pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu orzeczono na mocy § 19 i 20 w zw. z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm.). Nota bene omyłkowo w wyroku nie wskazano, że pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu należy się ze Skarbu Państwa wynagrodzenie w kwocie 7.200,-zł+VAT.