Postanowienie I C 203/15

--- STRONA 1 --- S.. akt I C 203/15 UZASADNIENIE Powód P. K. pozwem z dnia 2 października 2013r. skierowanym do Sądu Rejonowego w Sosnowcu (45.000zł), rozszerzanym kolejno pismami procesowymi z dnia: • 31 marca 2014r. o 7.500zł (k.- 173); • 14 kwietnia 2014r. o 14.000zł (k.-179); • 28 kwietnia 2014r. o 14.000zł (k.- 199); • 28 kwietnia 2014r. o 7.500zł (k.- 200); • 19 maja 2014r. o 13.000zł (k.- 205) ostatecznie wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa - Dyrektora Aresztu Śledczego w S. kwoty 101.000zł tytułem zadośćuczynienia (k.- 329) z ustawowymi odsetkami od dnia ogłoszenia wyroku i kosztów procesu, a także o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu swego żądania powód podał, że w Areszcie Śledczym w S. przebywa od 25 września 1996r. z krótkimi przerwami. W okresie tym, pozwany nie zapewnił mu warunków bytowych, które prawo nakazuje zapewnić osobie pozbawionej wolności. Ponosi, więc w szczególności odpowiedzialność za: • nadmierne przeludnienie (poniżej 2m 2 powierzchni na osobę) i nienależyte wyposażenie cel; • niezabudowane sanitariaty w celach mieszkalnych; • brak wentylacji w celach (brak przewodów wentylacyjnych); • plagę robactwa; • brak warunków do utrzymania należytej higieny osobistej (łaźnia raz w tygodniu do 10 minut); • zawilgocone i zagrzybione pomieszczenia mieszkalne. W związku z powyższymi zarzutami powód został poddany przez cały okres izolacji niezgodnemu z prawem nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu poprzez niezapełnienie przez pozwanego humanitarnych warunków izolacji, do czego jest zobowiązany. Jako podstawę prawną swego żądania powód wskazał art.77 ust.1 Konstytucji RP oraz art.417kc, art.24kc i art.448kc, a na uzasadnienie swych twierdzeń i zarzutów przywołał art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art.110kkw, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007r. syg. akt V CSK 431/06 wraz z uzasadnieniem oraz podniósł, że w czasie całego okresu objętego pozwem doszło do wyrządzenia mu przez pozwanego poważnej krzywdy oraz szkody, a to wymaga zadośćuczynienia w myśl art.77 ust.1 Konstytucji RP. Pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Aresztu Śledczego w S. w odpowiedzi na pozew z dnia 10 grudnia 2013r. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów procesu według norm przepisanych (k.- 22 - 26). W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany w pierwszej kolejności zgłosił zarzut przedawnienia roszczenia powoda za okres od 27 maja 1996r. do 7 marca 2008r. Podał, że powód w Areszcie Śledczym w S. przebywał w następujących okresach: --- STRONA 2 --- • od 27 maja 1996r. do 9 października 1996r.; • od 15 lipca 1998r. do 30 lipca 1998r.; • od 4 października 1999r. do 26 stycznia 2001r.; • od 15 września 2004r. do 5 marca 2005r.; • od 7 lipca 2005r. do 20 listopada 2005r.; • od 10 lipca 2006r. do 30 sierpnia 2006r.; • od 20 września 2006r. do 7 marca 2008r.; • od 5 marca 2011r. do nadal. Wskazał, że powód jedynie w okresie od 23 marca 2012r. do 3 kwietnia 2012r. był osadzony w celi nie gwarantującej mu normy 3m 2 , ale podstawą tego była decyzja Dyrektora aresztu wydana na mocy art.110§2”b” i „e” k.k.w. Wyjaśnił, że podczas pobytu w tej placówce penitencjarnej powód osadzony był w celach, gdzie miał zapewnione odpowiednie warunki socjalno – bytowe, w szczególności zapewniające osadzonym intymność podczas czynności higieniczno – sanitarnych. Cele te były i są wyposażone w adekwatny sprzęt kwaterunkowy we właściwym stanie technicznym. Otwieranie okien umożliwia ich odpowiednie przewietrzenie. W około 30% cel, kąciki sanitarne zabudowane są murkiem o wysokości 140cm z drzwiami, a w kilku celach kąciki zabudowane są ściankami z płyt z zasłoną. W celach znajduje się sprzęt do sprzątania, a środki czystości wydawane są dwa razy w miesiącu. Remonty bieżące cel wykonywane są co roku zgodnie z planem ich remontowania. W 2011r. wyremontowano 38 cel, a w 2012r. – 16. Wymieniono w nich okna i wykładziny podłogowe. Dotychczasowe wizytacje cel mieszkalnych nie stwierdziły, aby którakolwiek z cel nie kwalifikowała się do zamieszkania. Areszt jest też kontrolowany przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S.. Jego kontrole nie wykazywały nieprawidłowości. Wszystkie cele raz w miesiącu poddawane są dezynsekcji przez wyspecjalizowany zakład usługowy. Powód otrzymywał środki higieniczne w ilości określonej przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, a zgodnie z Regulaminem Wykonywania K. Pozbawienia Wolności z ciepłej kąpieli może korzystać raz w tygodniu. Wyposażenie łaźni jest właściwe. W związku z powyższym, pozwany zaprzeczył, aby powód w związku z pobytem w areszcie doznał jakiejkolwiek szkody, która to miałaby być skutkiem niezgodnego z prawem działania bądź zaniechania pozwanego, bądź by naruszono jego dobra osobiste. Powód w pismach z dnia : • 31 marca 2014r. zarzucił, że w okresie od 17 marca 2014r. do 31 marca 2014r. na podstawie decyzji Dyrektora aresztu przebywał w warunkach przeludnienia. W celi dla ośmiu osób było osadzonych 12 - cie osób. W celi tej nie ma wentylacji, a ściany pokryte są grzybem. Z kącika sanitarnego wydobywają się nieprzyjemne zapachy (smród). Przez 14 – cie dni posiłek spożywał na łóżku, bo przy stole nie było miejsca. (k.- 173 - 174); • 14 kwietnia 2014r. i 28 kwietnia 2014r. zarzucił, że Dyrektor aresztu kolejną decyzją przedłużył jego pobyt w warunkach przeludnienia od 31 marca 2014r. do 14 kwietnia 2014. Przez kolejne 14 – ście dni przebywał, więc w celi, w której ściany i sufit pokryte są grzybem (8 – 10m 2 ), a w kąciku sanitarnym nie ma wentylacji (okropny smród jest nie do zniesienia). Posiłki nadal spożywał na łóżku, a wszystko to źle wpływa na jego stan zdrowia (k.-179 – 180, 199); • 28 kwietnia 2014r. zarzucił, że Dyrektor aresztu ponownie zadecydował o umieszczeniu go w warunkach przeludnienia na okres od 17 kwietnia 2014r. do 31 kwietnia 2014r. W celi ośmioosobowej przebywa dwanaście --- STRONA 3 --- osób. Na jednego osadzonego nie przypada nawet 2m 2 powierzchni celi. Nadal jest w niej grzyb, nie ma wentylacji, z kącika sanitarnego wydobywa się smród. Nie ma możliwości spożycia posiłku przy stole (k.- 200); • 19 maja 2014r. zarzucił, że z celi nr 12 został przeniesiony do celi nr 3. Razem z nim przebywały w niej trzy osoby (około 2m 2 na jedną osobę). W tej celi też był grzyb i brak wentylacji w kąciku sanitarnym. Nie było w niej właściwego oświetlenia. W dniu 13 maja 2014r. został przeniesiony do celi nr 14 ośmioosobowej, a z nim przebywało w niej dziewięć osób. W tej celi ze ścian i z sufitu odpadała farba. Wykładzina podłogowa była zniszczona (potargana), a to bardzo utrudniało mu poruszanie się, bo jest osobą niepełnosprawną, a co więcej miał popsutą protezę nogi. Brak wentylacji w kąciku sanitarnym powodował, że był zmuszony „uczestniczyć” w procesie fizjologicznym współosadzonych. Mimo przebywania w warunkach przeludnienia, nie miał przedłużonego czasu trwania spaceru. W dniu 15 maja 2014r. cela ta została zwizytowana przez przedstawicieli Rzecznika Praw Obywatelskich (zrobiono jej pomiary i zdjęcia ) (k.- 205 - 206). Postanowieniem z dnia 27 maja 2014r. Sąd Rejonowy w Sosnowcu stwierdził swą niewłaściwość i sprawę przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Katowicach (k.-208). Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa przedmiotową sprawę przekazała do prowadzenia Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S. (k.- 296). Pozwany na rozprawie w dniu 12 maja 2015r. i w dniu 11 sierpnia 2015r. wniósł o oddalenie powództwa w całości (k.- 329 i 379 verte). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód P. K. liczy obecnie 37 lat. Jest recydywistą penitencjarnym. W 2004r. został zaliczony na stałe do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z uwagi na upośledzenie narządu ruchu (05 – R). Jest inwalidą, nie ma nogi w 1/3 i nosi protezę. Obecnie przebywa w Zakładzie Karnym w Z.. W Areszcie Śledczym w S. przebywał w następujących okresach: • od 27 maja 1996r. do 9 października 1996r.; • od 15 lipca 1998r. do 30 lipca 1998r.; • od 4 października 1999r. do 26 stycznia 2001r.; • od 15 września 2004r. do 5 marca 2005r.; • od 7 lipca 2005r. do 20 listopada 2005r.; • od 10 lipca 2006r. do 30 sierpnia 2006r.; • od 20 września 2006r. do 7 marca 2008r.; • od 5 marca 2011r. do 14 sierpnia 2014r. (k.- 29 – 33, 185, 324, 389, zeznania świadka T. G. k.- 163 i powoda k.- 330 - 331). Podczas tego ostatniego pobytu, na podstawie decyzji Dyrektora tej placówki penitencjarnej wydanych na mocy art.110§2”b” i „e” k.k.w. w warunkach, w których powierzchnia przypadająca na osadzonego wynosiła poniżej 3m 2 był umieszczony w okresach: • od 13 marca 2012r. do 28 marca 2012r. – cela nr 55/IV (k.- 32 i 36); • od 30 marca 2012r. do 3 kwietnia 2012r. – cela nr 55/IV (k.- 32 i 36); --- STRONA 4 --- • od 17 marca 2014r. do 31 marca 2014r. – cela nr 12/I (k.- 174, 191,194, 371); • od 31 marca 2014r. do 13 kwietnia 2014r. – cela nr 12/I (k.- 180, 191, 195 – 196, 372 - 373 i zeznania powoda k.- 330 - 331). Obiekty Aresztu Śledczego w S. pochodzą z początków XX wieku (wybudowane w latach 1905 – 1909 przeznaczone na magazyny kolejowe, a po II wojnie światowej zaadoptowane na potrzeby więziennictwa). Z tych chociażby względów mimo przeprowadzanych sukcesywnie doraźnych remontów postępuje dekapitalizacja budynków, pogarsza się stan techniczny instalacji oraz urządzeń ochronnych, co w efekcie powoduje pogarszanie się warunków socjalno – bytowych osadzonych. Według stanu na kwiecień 2013r. remontu kapitalnego wymagały wszystkie pawilony penitencjarne, a w szczególności pawilon C (oddział III i IV). Cele mieszkalne są w większości wieloosobowe, okresowo może przebywać w nich nawet po 12 osadzonych. Poza oknami, nie posiadają jakiejkolwiek wentylacji. Instalacja elektryczna nie jest dostosowana do aktualnych potrzeb w zakresie poboru energii, co powoduje częste awarie. Instalacja wodnokanalizacyjna jest przestarzała, zakamieniała i silnie skorodowana, co również powoduje częste awarie. Dotyczy to także złego stanu sieci centralnego ogrzewania. W bardzo złym stanie znajdują się też rynny okalające dachy budynków penitencjarnych, co powoduje systematyczne zalewanie ścian tych obiektów. Prowadzi to do zawilgacania pomieszczeń mieszkalnych zajmowanych przez osadzonych. W 2012r. wszystkie otrzymane z (...) środki celowe przeznaczono na doraźne remonty. Wiele prac wykonano własnymi środkami i siłami, w tym wyremontowano 16 cel mieszkalnych i łaźnię w pawilonie (...). Według sędziego Sądu Okręgowego - wizytatora ds. penitencjarnych, mimo trudnych warunków pobytu osadzeni mają zapewnione podstawowe warunki sanitarno – higieniczne. W każdej celi jest zimna woda i zabudowany kącik sanitarny, który zapewnia intymność przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Zgodnie z regulaminem, osadzonym ciepła kąpiel przysługuje raz w tygodniu i trwa około 10 minut. Raz w miesiącu otrzymują oni zgodnie z przydziałem środki do utrzymania higieny osobistej. Każda cela wyposażona jest w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy. W każdej z nich znajduje się sprzęt do sprzątania, a środki czystości wydawane są dwa razy w miesiącu (k.- 34 – 35, 37 – 53, 192 - 193 i zeznania świadka T. G. k.- 163 – 166). Areszt Śledczy w S. jest też stale, okresowo lub doraźnie kontrolowany przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S.. Jego kontrole nie wykazywały nieprawidłowości. Wszystkie cele raz w miesiącu poddawane są dezynsekcji i dezynfekcji przez wyspecjalizowany zakład usługowy, a w razie potrzeby przeprowadzane są też zabiegi deratyzacji (k.- 62 – 149 i zeznania świadka T. G. k.- 163 – 166). W celi nr 7 na oddziale II powód przebywał od 12 czerwca 2013r. do 14 marca 2014r. Była to cela pięcioosobowa o powierzchni 16,19m 2 i było w niej osadzonych w zależności od okresu od 2 do 5 osób. Sprawiała wrażenie pomieszczenia piwnicznego, bo jest usytuowana na parterze, a pomiędzy oknem, a kolejnym budynkiem jest odległość około 3m. Była słabo oświetlona, miała złą wentylację, był problem z wilgocią, a na ścianie pod łóżkami był grzyb (k.- 29 verte, 33, 190 i zeznania świadka W. N. k.- 255 - 256 i powoda k.- 330 - 331). W celi nr 12 w oddziale I powód przebywał od 14 marca 2014r. do 28 kwietnia 2014r. Była to cela ośmioosobowa o powierzchni 26,95m 2 i było w niej osadzonych: • od 17 marca 2014r. do 1 kwietnia 2014r. – 12-cie osób; • od 2 kwietnia 2014r. do 6 kwietnia 2014r. – 11-cie osób; • od 7 kwietnia 2014r. do 13 kwietnia 2014r. – 10-ć osób. Z tej celi został przeniesiony do celi nr 3, trzyosobowej o powierzchni 11,69m 2 bardzo zagrzybionej, ze zlewem poza kącikiem sanitarnym, co powodowało, że woda z kranu lała się do łóżka. W okresie od dnia 13 maja 2014r. do 30 maja 2014r. był osadzony w celi nr 14 - dziewięcioosobowej o powierzchni 27,25m 2 . W tej celi ze ścian i z sufitu odpadała farba. Wykładzina podłogowa była zniszczona, miała znaczne ubytki, a to bardzo utrudniało mu poruszanie się, bo jest osobą niepełnosprawną, a co więcej miał popsutą protezę nogi (stopa kręciła się w kółko), której w areszcie nie --- STRONA 5 --- chciano mu naprawić. Z tego też powodu w zasadzie nie mógł korzystać z łaźni, bo nie była ona przystosowana dla osób niepełnosprawnych. Przeludnienie w celach powodowało, że posiłki spożywał siedząc na łóżku, bo gdyby czekał na miejsce przy stole to byłyby one zimne. W 2004r. powód przebył zabieg usunięcia śledziony. Wymaga odpowiedniej diety bez soli i bez smażenia, a takiej podczas ostatniego pobytu w Areszcie Śledczym w S. mu nie stosowano (k.- 190 – 191, 365 – 373 i zeznania świadków K. F. k.- 378 – 379 i I. B. k.- 379 oraz powoda k.- 330 – 331). W dniach 15 i 16 maja 2014r. Areszt Śledczy w S. był wizytowany przez pracowników Zespołu Krajowy (...) z ramienia Rzecznika Praw Obywatelskich. W raporcie z tej wizytacji między innymi stwierdzili, że warunki sanitarno – higieniczne panujące w celach mieszkalnych kilkunastoosobowych nie zapewniają standardów minimalnych tak, aby można było mówić o poszanowaniu praw i godności przebywających w nich osób. Zalecili dalszą kontynuację prac remontowych cel mieszkalnych oraz zabudowę wszystkich kącików sanitarnych, systematyczną wymianę łóżek z uwagi na ich zły stan techniczny, rozważenie montażu w celach instalacji ciepłej wody, wprowadzenie kąpieli osadzonych dwa razy w tygodniu. Zwrócili uwagę na zły stan techniczny łaźni oddziału IV oraz fakt, iż w łaźniach brak jest wydzielenia odrębnych stanowisk zapewniających osadzonym poczucie intymności. Stwierdzili, że w Areszcie nie wyodrębniono celi dla osób niepełnosprawnych i wskazali, iż Europejski Trybunał Praw Człowieka w S. w orzeczeniu z 2006r. w sprawie V. przeciwko Francji (Nr skargi (...)) uznał, że osadzenie osoby niepełnosprawnej w więzieniu, gdzie nie może ona poruszać się, w szczególności opuścić celi samodzielnie jest „poniżającym traktowaniem” w rozumieniu art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i w tym kontekście na szczególne ich zainteresowanie wzbudziła sytuacja P. K. – osadzonego posiadającego protezę nogi, który podał, że funkcjonowanie w warunkach osadzenia w celi niedostosowanej do potrzeb osób z niepełnosprawnością, znajdującej się w złym stanie technicznym, stanowi dla niego znaczne utrudnienie. W szczególności zniszczona podłoga stanowi dla niego dużą niedogodność oraz tworzy ryzyko obrażeń w wyniku ewentualnego upadku, a taki miał już miejsce w kąciku sanitarnym podczas czynności higienicznych na skutek poślizgnięcia. W związku z tym pracownicy K. zalecili Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S. między innymi zapewnienie osadzonemu P. K. warunków bytowych odpowiednich do stopnia jego niepełnosprawności. W wykonaniu tego zalecenia, powód dnia 14 sierpnia 2014r. został przetransportowany do Zakładu Karnego w W., gdzie również nie ma odpowiednich warunków do stopnia jego niepełnosprawności, ale tam naprawiono mu starą protezę i wyrobiono nową (k.- 313 – 325 i zeznania powoda k.- 330 verte). W świetle treści powyższego raportu oraz sprawozdań z wizytacji Aresztu Śledczego w S. przeprowadzonych w 2011r. i 2013r przez sędziego Sądu Okręgowego w Katowicach I. F. – wizytatora do spraw penitencjarnych, Sąd nie miał podstaw odmówić wiary zeznaniom przesłuchanych świadków w zakresie warunków bytowo – sanitarnych osadzonych w tym areszcie, a szczególnie powoda jako osoby niepełnosprawnej. Zeznania tych świadków nie potwierdziły jednak, iż powód w tej placówce penitencjarnej w okresie od 5 marca 2011r. do 14 sierpnia 2014r. przebywał w warunkach przeludnienia poza okresami, o których mowa w decyzjach Dyrektora aresztu. Sąd uchylił punkt 2 postanowienia z dnia 12 maja 2015r. w części dotyczącej dopuszczenia dowodu z zeznań świadka P. S. i wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z zeznań tego świadka oddalił albowiem okoliczności dotyczące warunków pobytu powoda w Areszcie Śledczym w S. zostały wykazane pozostałymi dowodami przeprowadzonymi w sprawie (k.- 379 verte). Sąd zważył, co następuje: Powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie. Powód swoje roszczenie wywodził z art. 24kc i art. 448kc w związku z art. 417kc. Żądanie zadośćuczynienia na podstawie art.448kc podlega badaniu w ramach reżimu naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. Przesądzenie tej podstawy odpowiedzialności pociąga za sobą konieczność zbadania w pierwszej kolejności zasadności podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia powoda za okres od 27 maja 1996r. do 7 marca 2008r. --- STRONA 6 --- Zgodnie z art. 442 1 § 1 zd.1 k.c., a wcześniej do dnia 10 sierpnia 2007r. zgodnie z art.442 zd.1kc: roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. W rozpatrywanej sprawie zdarzeniem, które według powoda wyrządziło mu krzywdę było przetrzymywanie go w Areszcie Śledczym w S. w okresach od 27 maja 1996r. do 9 października 1996r., od 15 lipca 1998r. do 30 lipca 1998r., od 4 października 1999r. do 26 stycznia 2001r., od 15 września 2004r. do 5 marca 2005r., od 7 lipca 2005r. do 20 listopada 2005r., od 10 lipca 2006r. do 30 sierpnia 2006r., od 20 września 2006r. do 7 marca 2008r. i od 5 marca 2011r. do dnia 14 sierpnia 2014r. w warunkach przeludnienia oraz w złych warunkach bytowych nie przystosowanych do stopnia jego niepełnosprawności. Skoro szkodą powoda jest naruszenie przez pozwanego jego dóbr osobistych w postaci godności i intymności wskutek umieszczenia go w przeludnionych i niewłaściwie wyposażonych celach, a zatem przetrzymywanie w nieludzkich i poniżających warunkach, to niewątpliwym jest, że musiał o niej wiedzieć przez cały okres pobytu w Areszcie Śledczym w S.. Tym samym musiał też wiedzieć, kto jest naruszycielem jego dóbr osobistych, a zatem kto jest osobą obowiązaną do naprawienia szkody. W tym stanie rzeczy wniesienie pozwu dopiero w dniu 2 października 2013r. spowodowało, że jego roszczenia wynikające ze zdarzeń mających miejsce w Areszcie Śledczym w S. przed dniem 2 października 2010r., uległy przedawnieniu na mocy art.442 1 §1kc. Procesowym następstwem skutecznego podniesienia zarzutu przedawnienia jest oddalenie powództwa. Zgodnie z art.117§2zd.1k.c. po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba, że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. W toku niniejszego procesu pozwany nie zrzekł się tegoż zarzutu. W ocenie Sądu, mając na uwadze charakter dochodzonego roszczenia, przyczyny opóźnienia i jego nadmierność, podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia nie nosi znamion nadużycia prawa (art. 5 k.c.). Wobec powyższego, powództwo obejmujące roszczenia wynikające ze zdarzeń sprzed 2 października 2010r. oddalono jako przedawnione. Do rozpoznania pozostały, więc roszczenia powoda za okres nieprzedawnionym, który obejmuje jego pobyt w Areszcie Śledczym w S. w okresie od 5 marca 2011r. do dnia 14 sierpnia 2014r. Zgodnie z art. 417§1kc za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Stanowi on więc ogólną podstawę odpowiedzialności władz publicznych za ich władcze działania. Warunkiem tej odpowiedzialności nie jest, w odróżnieniu od odpowiedzialności z art.415kc, wina podmiotu. Ustawodawca przyjął, bowiem iż wystarczające jest wykonywanie władzy publicznej niezgodnie z prawem, co oznacza, że wykonującemu władzę publiczną - bez względu na sposób i formę działania - można postawić zarzut działania z naruszeniem prawa. Za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej odpowiada ta osoba prawna, z którą związana jest jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna wykonująca uprawnienia władzy publicznej. Dla określenia odpowiedzialności odszkodowawczej władz publicznych, obok zdarzenia sprawczego, konieczne jest ustalenie pozostałych przesłanek odpowiedzialności deliktowej, a więc szkody i związku przyczynowego. Przepis art. 417kc nie zawiera w tej kwestii żadnej regulacji, a tym samym znajdą zastosowanie ogólne reguły dotyczące kompensaty szkody w mieniu (majątkowej) i na osobie (majątkowej i niemajątkowej) oraz koncepcji związku przyczynowego - w szczególności ujęte w przepisach art. 361kc oraz art. 444-448kc. Stosownie natomiast do przepisów art. 23kc i 24kc poszkodowanemu w przypadku naruszenia jego dobra osobistego służy ochrona cywilnoprawna. Dobra osobiste podlegają ochronie, jeżeli ich naruszenie (zagrożenie) jest bezprawne. --- STRONA 7 --- Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art.24§1kc, które muszą być spełnione równocześnie są: istnienie dobra osobistego, jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia i bezprawność działania sprawy. Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy, oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6kc i art. 232kc). Poszkodowany nie musi natomiast wykazać, że działanie sprawcy było bezprawne. W polskiej doktrynie cywilistycznej panuje obiektywne pojęcie bezprawności, według którego bezprawne jest zachowanie się sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Osoba szukająca ochrony przewidzianej w art.24kc nie musi, zatem wykazywać winy sprawcy zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego. Ciężar dowodu braku bezprawności działania (art. 24kc) spoczywa na osobie, której zarzucono naruszenie dobra osobistego. Musi ona wykazać, że była do tego uprawniona. Przepis art.24§1kc statuuje, bowiem domniemanie bezprawności działania sprawcy naruszenia dobra osobistego. Każde, więc naruszenie lub zagrożenie tego dobra należy wstępnie zakwalifikować jako bezprawne. Domniemanie to może sprawca obalić, jeżeli wykaże, że zachodziła jedna z okoliczności wyłączających bezprawność działania. Okolicznościami tymi są: działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa; wykonywanie prawa podmiotowego; zgoda pokrzywdzonego; działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego (wyrok SN z dnia 19.10.1989r. II CR 419/89 OSP 1990/11-12/377). Dobro osobiste w odniesieniu do osoby fizycznej definiowane jest jako wartość o charakterze niemajątkowym, ściśle związana z jednostką ludzką, decydująca o jej bycie, pozycji w społeczeństwie, będąca przejawem odrębności psychicznej i fizycznej danej osoby oraz jej możliwości twórczych, powszechnie uznana w społeczeństwie i akceptowana w danym systemie prawnym. Do najważniejszych dóbr osobistych, które wyraźnie wymienia art. 23kc należy cześć (dobre imię, dobra sława, reputacja, honor, godność osobista) jako wartość właściwa każdemu człowiekowi. Obejmuje ona wszystkie dziedziny jego życia osobistego, zawodowego i społecznego. Odbywanie, więc kary pozbawienia wolności w przeludnionych, zawilgoconych i zagrzybionych celach, bez wentylacji z unoszącym się w nich fetorem z węzła sanitarnego może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności, co na gruncie prawa polskiego może uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24kc w związku z art. 448kc. Stosownie do treści art.24§1kc w sprawie o ochronę dóbr osobistych Sąd w pierwszym rzędzie ustala jednak, czy do ich naruszenia doszło i dopiero w razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie ocenia, czy działanie pozwanego naruszyciela było bezprawne. Godność człowieka jest dobrem osobistym, które podlega ochronie między innymi na podstawie art. 23 i art. 24 k.c., jak również - w stosunku do osób odbywających karę pozbawienia wolności - na podstawie art. 40 i art. 40 ust. 4 Konstytucji, art. 3 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. - dalej: (...)) oraz art. 4 Kodeksu karnego wykonawczego. Przepisy te nakazują wykonywanie kary w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności skazanego oraz zakazują stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Ograniczenie praw i wolności skazanego może wynikać jedynie z ustawy i wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. Ustawowe ograniczenia praw i wolności osób odbywających karę pozbawienia wolności zamieszczone są między innymi w k.k.w., regulującym zasady i sposób wykonywania orzeczonych przez sądy kar. Przepisy art. 102, art. 110a, art. 135 k.k.w. określają prawa i obowiązki osób odbywających karę pozbawienia wolności oraz regulują uprawnienia i obowiązki funkcjonariuszy zakładów karnych w zakresie nadzoru nad prawidłowym wykonaniem tej kary oraz ochrony porządku i bezpieczeństwa. W świetle najświeższego poglądu judykatury samo umieszczenie osadzonego w przeludnionej celi stanowić może podstawę dla uznania, iż doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Nie oznacza to jednak, iż samo stwierdzenie faktu umieszczenia w przeludnionej celi automatycznie powoduje przyjęcie, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych, a co dalej do zasądzenia stosownego zadośćuczynienia. Za takim rozstrzygnięciem winny jeszcze dodatkowo przemawiać --- STRONA 8 --- inne stwierdzone okoliczności sprawy, które mogą mieć wpływ na ocenę stopnia dolegliwości, takie jak w szczególności długość przebywania w warunkach przeludnienia, właściwości i warunki osobiste osadzonego, płeć, wiek czy też stan zdrowia, jak również zgodność działań pozwanego Skarbu Państwa z prawem krajowym. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe ponad wszelką wątpliwość wykazało, że w okresie objętym żądaniem pozwu, powód był osadzony w celach nie przystosowanych dla osób niepełnosprawnych, a dodatkowo głównie w celach wieloosobowych, których stan techniczny był zły. Zniszczone okładziny podłogowe utrudniały mu poruszanie się, bo każde potknięcie groziło upadkiem szczególnie, że proteza nogi wymagała naprawy, której wykonania w tej placówce mu odmówiono. Z uwagi na inwalidztwo w zasadzie nie mógł też korzystać z łaźni, bo również nie była przystosowana dla osób niepełnosprawnych, a nawet osobom w pełni sprawnym nie gwarantowała intymności z powodu braku oddzielonych stanowisk. Ponadto powód jako osoba niepełnosprawna mocą decyzji Dyrektora aresztu był umieszczany w warunkach, w których powierzchnia przypadająca na osadzonego wynosiła poniżej 3m 2 . W takich warunkach przebywał od 13 marca 2012r. do 28 marca 2012r. i od 30 marca 2012r. do 3 kwietnia 2012r., a z uszkodzoną protezą od 17 marca 2014r. do 31 marca 2014r. i od 31 marca 2014r. do 13 kwietnia 2014r. W związku z tym, Sąd w pełni podzielił sugestie i wnioski pracowników Zespołu Krajowy (...) z ramienia Rzecznika Praw Obywatelskich, że warunki sanitarno – higieniczne panujące w celach mieszkalnych kilkunastoosobowych nie zapewniają standardów minimalnych tak, aby można było mówić o poszanowaniu praw i godności przebywających w nich osób pełnosprawnych, a osadzenie w takich warunkach osoby niepełnosprawnej, która ma problemy z poruszaniem się jest „poniżającym traktowaniem”. Niewątpliwie, więc działania i zaniechania pozwanego względem powoda stanowiły przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia jego dóbr osobistych w postaci szeroko rozumianej godności, bowiem cierpienie i upokorzenie powoda przekroczyło nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, a zatem stanowiło też naruszenie przepisu art.3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. A wszystko to uzasadnia odpowiedzialność pozwanego przewidzianą w przepisie art. 24kc. Zgodnie z treścią art. 448kc: w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (...). Na podstawie powyższej normy powód domagał się kwoty 101.000zł z ustawowymi odsetkami od dnia ogłoszenia wyroku. Przyznanie poszkodowanemu pieniężnego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę zależy od oceny i uznania sądu, opartego na wszystkich okolicznościach konkretnej sprawy. Oczywiście w tej kwestii nie może być dowolności w działaniu Sądu, bowiem o rozstrzygnięciu decydują zawsze wyniki przeprowadzonego postępowania. Kodeks cywilny (art.448kc) nie wskazuje żadnych kryteriów, którymi należy się kierować przy określeniu wysokości zadośćuczynienia, jednakże judykatura w tym przedmiocie została wypracowana i przyjmuje ona, że zadośćuczynienie ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Z drugiej strony wysokość ta nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „odpowiednia” to znaczy utrzymana w odpowiednich granicach. Wysokość sumy pieniężnej, stanowiącej zadośćuczynienie za krzywdę, powinna być ustalona po uwzględnieniu wszelkich zachodzących okoliczności, zwłaszcza mających wpływ na rozmiar doznanej krzywdy. Określenie wysokości zadośćuczynienia powinno być, więc dokonane z uwzględnieniem wszystkich zachodzących okoliczności danego przypadku. Choć wielkość doznanej przez poszkodowanego krzywdy jest niewymierna i nie ma możliwości określenia w sposób dokładnie odpowiadający rzeczywistości zadośćuczynienia, to jednak jego wysokość nie może stanowić sumy symbolicznej, lecz musi przedstawiać wartość odczuwalną ekonomicznie, musi też odpowiadać aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. --- STRONA 9 --- Biorąc pod uwagę powyższe wskazówki oraz rozmiar i intensywność doznanej przez powoda krzywdy związanej z poniżającym go traktowaniem jako osoby niepełnosprawnej, zakres i stopień negatywnych dla niego konsekwencji wynikających z dokonanego naruszenia dobra osobistego w postaci godności, to Sąd uznał, iż zadośćuczynienie pieniężne w kwocie 15.000zł będzie stanowiło odpowiednią i stosowną rekompensatę poniesionej przez niego szkody niemajątkowej. Dlatego też, taką kwotę zasądzono od pozwanego na rzecz powoda z ustawowymi odsetkami na mocy art.481§1 i 2kc zgodnie z żądaniem od dnia 18 sierpnia 2015r., a w pozostałej części powództwo oddalono jako zdecydowanie wygórowane. W ocenie Sądu zasądzona kwota nie jest symboliczna, ma kompensacyjny charakter, spełnia funkcję represyjną wobec sprawcy naruszenia i utrzymuje się w rozsądnych granicach (średnia wysokość uzgodnionego odszkodowania przy zawieraniu przez Polskę licznych ugód z osobami składającymi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w tym zakresie skargi indywidualne przeciwko Polsce). Orzeczenie o kosztach sądowych uzasadnia przepis art.113 ust.4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.2014.1025 j.t.). Wniosek powoda o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności oddalono albowiem w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa nadanie wyrokowi takiego rygoru jest niedopuszczalne z mocy art. 335 § 2 k.p.c. SSO Magdalena Bochyńska - Jarczyk