Wyrok I C 202/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 września 2012 roku Sąd Okręgowy w Gliwic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 202/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 września 2012 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Barbara Przybylska Protokolant: protokolant sądowy Aleksandra Strumiłowska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2012 roku w Gliwicach sprawy z powództwa D. B., G. B., N. B., H. B. (1), H. B. (1) przeciwko Towarzystwu (...) S.A. w W. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda D. B. a) kwotę 56 000 (pięćdziesiąt sześć tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami: - od kwoty 50 000 (pięćdziesiąt tysięcy) złotych od dnia 5 sierpnia 2008 roku do 23 listopada 2011 roku - od kwoty 56 000 (pięćdziesiąt sześć tysięcy) złotych od dnia 24 listopada 2011 roku b) kwotę 11 075 (jedenaście tysięcy siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem skapitalizowanej renty wyrównawczej za okres od kwietnia 2007 roku do września 2011 roku – z ustawowymi odsetkami od dnia 12 października 2011 roku, c) bieżącą rentę wyrównawczą w kwocie 350 (trzysta pięćdziesiąt) złotych miesięcznie, płatną do dnia 15. każdego kolejnego miesiąca, począwszy od października 2011r. z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności 2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda G. B. a) kwotę 56 000 (pięćdziesiąt sześć tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami - od kwoty 50 000 (pięćdziesiąt tysięcy) złotych od dnia 5 sierpnia 2008 roku do 23 listopada 2011 roku - od kwoty 56 000 (pięćdziesiąt sześć tysięcy) złotych od dnia 24 listopada 2011 roku --- STRONA 2 --- b) kwotę 11 075 (jedenaście tysięcy siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem skapitalizowanej renty wyrównawczej za okres od kwietnia 2007 roku do września 2011 roku – z ustawowymi odsetkami od dnia 12 października 2011 roku, c) bieżącą rentę wyrównawczą w kwocie 350 (trzysta pięćdziesiąt) złotych miesięcznie, płatną do dnia 15. każdego kolejnego miesiąca, począwszy od października 2011 roku z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności - przy czym do czasu ukończenia przez powoda 18 lat płatności winny nastąpić do rąk matki H. B. (1) c. A. 3. zasądza od pozwanego na rzecz powódki N. B. a) kwotę 56 000 (pięćdziesiąt sześć tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami - od kwoty 50 000 (pięćdziesiąt tysięcy) złotych od dnia 5 sierpnia 2008 roku do 23 listopada 2011 roku, - od kwoty 56 000 (pięćdziesiąt sześć tysięcy) złotych od dnia 24 listopada 2011 roku b) kwotę11 075 (jedenaście tysięcy siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem skapitalizowanej renty wyrównawczej za okres od kwietnia 2007 roku do września 2011 roku – z ustawowymi odsetkami od dnia 12 października 2011 roku, c) bieżącą rentę wyrównawczą w kwocie 350 (trzysta pięćdziesiąt) złotych miesięcznie, płatną do dnia 15. każdego kolejnego miesiąca, począwszy od października 2011 roku z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności - przy czym do czasu ukończenia przez powódkę 18 lat płatności winny nastąpić do rąk matki H. B. (1) c. A. 4. zasądza od pozwanego na rzecz powódki H. B. (1) c. A. a) kwotę 56 000 (pięćdziesiąt sześć tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami - od kwoty 50 000 (pięćdziesiąt tysięcy) złotych od dnia 5 sierpnia 2008 roku do 23 listopada 2011 roku - od kwoty 56 000 (pięćdziesiąt sześć tysięcy) złotych od dnia 24 listopada 2011 roku b) kwotę 11 075 (jedenaście tysięcy siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem skapitalizowanej renty wyrównawczej za okres od kwietnia 2007 roku do września 2011 roku – z ustawowymi odsetkami od dnia 12 października 2011 roku, c) bieżącą rentę wyrównawczą w kwocie 350(trzysta pięćdziesiąt) złotych miesięcznie, płatną do dnia 15. każdego kolejnego miesiąca, począwszy od października 2011 roku z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności 5. zasądza od pozwanego na rzecz powódki H. B. (1) c. W. kwotę 35 000 (trzydzieści pięć tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 5 sierpnia 2008 roku, 6. w pozostałej części powództwo oddala 7. nakazuje pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach z zasądzonego roszczenia a) od powoda D. B. – kwotę 2800 (dwa tysiące osiemset) złotych b) od powoda G. B. – kwotę 2800 (dwa tysiące osiemset) złotych c) od powódki N. B. – kwotę (...) (dwa tysiące sześćset dwadzieścia pięć) złotych --- STRONA 3 --- d) od powódki H. B. (1) c. A. – kwotę (...) (dwa tysiące dziewięćset siedemdziesiąt pięć) złotych e) od powódki H. B. (1) c. W. – kwotę (...) (jeden tysiąc dwieście dwadzieścia pięć) złotych - tytułem części nieuiszczonych kosztów opłaty od pozwu 8. nakazuje pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 17 145 (siedemnaście tysięcy sto czterdzieści pięć) złotych tytułem części nieuiszczonych kosztów opłaty od pozwu (16 005 złotych ) oraz wydatków (1140,21 złotych) 9. koszty zastępstwa procesowego pomiędzy stronami wzajemnie znosi Sygn. akt I C 202/11 UZASADNIENIE Powodowie H. B. (1) c. , H. B. (1), D. B., G. B., N. B. wnieśli powództwo przeciwko Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej w W.. Powodowie zgłosili żądanie zasądzenia od pozwanej zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc w zw. z art. 24 kc w kwotach: - na rzecz małoletnich D. B., G. B. i N. B. po 56.000zł na rzecz każdego z nich, - na rzecz H. B. (1) (urodzonej dnia (...) – dalej powódka ad. 1) 56.000 zł, - na rzecz H. B. (1) (urodzonej dnia (...) – dalej powódka ad. 2) 35.000 zł oraz zapłaty z tytułu pogorszenia sytuacji życiowej i materialnej na podstawie art. 446 § 3 kc kwot: - na rzecz małoletnich D. B. i G. B. po 56.000zł na rzecz każdego z nich, - na rzecz małoletniej N. B. 52.500 zł, - na rzecz H. B. (1) (ad. 4) 59.500 zł, - na rzecz H. B. (1) (ad. 5) 24.500 złotych. Ponadto na podstawie art. 446 § 3 kc domagali się zasądzenia na rzecz powodów H. B. (1) – ad. 1, D., G. i N. rodzeństwa B. kwot po 350 zł miesięcznie na każdego z nich (łącznie 1400 zł miesięcznie) tytułem renty bieżącej, płatnych do dnia 15. każdego miesiąca do rąk H. B. (1) z ustawowymi odsetkami w razie zwłoki w płatności oraz dodatkowo tytułem skapitalizowanej renty wyrównawczej za okres od kwietnia 2007 r. do lipca 2011 r. domagali się zasądzenia na rzecz każdego z nich kwot po 18.200 zł (łącznie 72.800 zł) z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu, do rąk H. B. (1) – ad 4. Powodowie wnieśli także o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu swych żądań powodowie wskazali, że w dniu 19.02.2007 r. J. B. (1) – ojciec małoletnich powodów, mąż H. B. (1) (ad. 1) i syn H. B. (1) (ad. 2), będąc pasażerem samochodu, zginął w wypadku komunikacyjnym na terenie Niemiec. Wskazali, że pozwana jako ubezpieczyciel uznała swoją odpowiedzialność co do zasady i przyjęła, że J. B. (1) w 30% przyczynił się do skutków wypadku, gdyż w momencie zdarzenia nie miał zapiętych pasów bezpieczeństwa. Decyzją z dnia 4.08.2008 r. pozwana przyznała powodom odszkodowanie, które po potrąceniu 30% --- STRONA 4 --- z tytułu przyczynienia się zostało wypłacone na rzecz H. B. (1) żony zmarłego w kwocie 24.500 zł, dla synów D. i G. B. po 28.000 zł, dla córki N. B. – 31.500 zł oraz dla matki zmarłego H. B. (1) 10.500 zł. Powodowie podnieśli, że wypłacone kwoty są niewspółmierne do okoliczności sprawy, ich sytuacji życiowej i majątkowej w jakiej znaleźli się po śmierci J. B. (1), przy czym zostały one przyznane jedynie w świetle pogorszenia się sytuacji życiowej powodów, którzy aktualnie domagają się także zapłaty stosownego zadośćuczynienia na podstawie art. 448 w zw. art. 24 kc w ramach ochrony ich dóbr osobistych i rekompensaty za doznaną w wyniku zerwania więzi rodzinnych krzywdę. Wskazali, że nie kwestionują przyjętego przez pozwaną 30% stopnia przyczynienia się, jednakże w ich ocenie pogorszenie się ich sytuacji życiowej w wyniku śmierci J. B. (1) było na tyle znaczące, że uzasadnia przyznanie im z tego tytułu odszkodowań w kwotach po 120.000 zł dla żony i dzieci zmarłego oraz 50.000 zł dla jego matki, co po pomniejszeniu o 30% i kwoty już wypłaconej uzasadnia żądanie zapłaty kwot wskazanych powyżej. Natomiast w kwestii zadośćuczynienia wyjaśnili, że stosowna jego wysokość to po 80.000 zł dla dzieci i żony oraz 50.000 zł dla matki zmarłego, przy czym po uwzględnieniu 30% przyczynienia się wnieśli o zasądzenie wskazanych powyżej kwot, podkreślając, że w kontekście sprawy nie są to kwoty wygórowane. Podnieśli, że do dnia śmierci J. B. (1) pozostawali na jego wyłącznym utrzymaniu, a własny dochód (emeryturę) miała jedynie jego matka. Wskazali, że dzięki temu że zmarły wykonywał prace głównie za granicą, na terenie Niemiec i Holandii, zarabiając ok. 1000 euro miesięcznie, dysponowali kwotą ok. 4000 zł, czyli 800 zł na jednego członka rodziny. Jego śmierć nie tylko pozbawiła ich obecności w życiu rodzinnym męża, ojca i syna, ale także spowodowała znaczny uszczerbek majątkowy, powodując konieczność korzystania z pomocy opieki społecznej. Podali, że w dniu 26.11.2008 r. decyzją ZUS przyznana została renta rodzinna dla żony i dzieci zmarłego, która wynosi 673,68 zł. Ponadto przysługuje im częściowa renta z tytułu pracy zmarłego w Holandii w kwocie 100 euro miesięcznie. Uznając zatem przyczynienie się na poziomie 30%, powodowie z kwoty 800 zł przypadającej na jedną osobę domagali się po 350 zł na każdego z nich tytułem renty wyrównawczej - począwszy od sierpnia 2011 roku, natomiast za okres od kwietnia 2007 do lipca 2011 (52 miesiące) kwot po 18.200 zł, licząc łącznie po 70% z kwoty 26.000 zł (52 x 500 zł = 26.000 zł – 30 %). W odpowiedzi na pozew pozwana Towarzystwo (...) Spółka Akcyjna w W. wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów kosztów procesu według norm przepisanych. Pozwana zakwestionowała roszczenia powodów co do zasady i co do wysokości. Wskazała, że po zgłoszeniu przez powodów szkody i roszczenia o wypłatę świadczeń, przeprowadzeniu postępowania w oparciu o dostarczaną przez poszkodowanych dokumentację oraz ustaleniu w stopnia przyczynienia się J. B. (1) do skutków wypadku na 30 %, ostatecznie decyzją z dnia 4.08.2008 r. przyznał powodom tytułem odszkodowania w związku ze znacznym pogorszeniem się sytuacji życiowej łącznie 122.500 zł, tj: - dla żony zmarłego 35.000 zł – 30% = 24.500 zł - dla córki 45000 zł – 30% = 31.500 zł - dla synów po 40000 zł – 30% = po 28.000 zł dla każdego z nich - dla matki 15.000 zł – 30% = 10.500 zł oraz koszty pogrzebu, odzieży i nagrobka 10.340,40 zł – 30% = 7.238,28 zł, co daje łącznie 129.738,28 zł wypłacone powodom w toku postępowania likwidacyjnego. Pozwana podniosła, ze powyższe kwoty są adekwatne do rozmiaru szkody i wyczerpują roszczenia powodów w tym zakresie, zwłaszcza że powodowie nie przedstawili dowodów, zwłaszcza dokumentacji związanej z dochodami poszkodowanego, które uzasadniałyby dopłatę do odszkodowania. Zarzuciła także, że od zarabianej przez zmarłego kwoty ok. 4000 zł miesięcznie, przeliczonej przez powodów przez ilość członków rodziny, należałoby pomniejszyć --- STRONA 5 --- wcześniej o koszty ponoszone przez J. B. (1) na jego własne utrzymanie (tj. mieszkanie, wyżywienie, środki czystości, dojazdy itp.) i dopiero wówczas obliczyć wysokość zasadnej renty. Przy czym istotne jest także w tym zakresie – zdaniem pozwanej – że matka powoda mając swój dochód (emeryturę) i mieszkając z pozostałymi powodami, razem z nimi ponosi koszty prowadzenia gospodarstwa domowego. Pozwana zwróciła także uwagę, że powodowie nie uwzględnili przy obliczaniu wysokości swoich dochodów uzyskiwanych z ZUS i instytucji holenderskiej rent ani zasiłków socjalnych. Odnosząc się do roszczenia w zakresie renty bieżącej na rzecz małoletnich powodów, pozwana podniosła, że nie zostało wykazane żadnymi dowodami, aby możliwości poszkodowanego przed dniem zdarzenia oraz potrzeby powodów uzasadniały żądanie pozwu w tym przedmiocie. Z tych też względów pozwana nie uznała roszczenia także w zakresie zasądzenia renty skapitalizowanej za okres kwiecień 2007-lipiec 2011, zwłaszcza ze powodowie zgłosili szkodę w 2007r. i nie sprecyzowali roszczenia w zakresie renty, formułując to żądanie dopiero w pozwie. Pozwana zakwestionowała roszczenie powodów także w zakresie żądanych odsetek ustawowych, gdyż powodowie nie przedkładając pozwanej wszystkich niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności i wysokości świadczenia dokumentów i nie precyzując mimo wezwań roszczeń w toku likwidacji, uniemożliwili zakończenie postępowania, zatem bieg terminu do spełnienia świadczenia nie rozpoczął się. Pozwana wyjaśniła, że roszczenia dotyczące przyznania zadośćuczynienia zostały oddalone, gdyż w dacie śmierci J. B. (1) polskie przepisy prawa nie przewidywały zadośćuczynienia za ból i cierpienie związane ze śmiercią osoby bliskiej, a przepis art. 446 § 4 k.c. wszedł w życie w 2008r., czyli po zdarzeniu z którego powodowie wywodzą roszczenie. Z ostrożności procesowej pozwana zakwestionowała wysokość żądanego zadośćuczynienia oraz dochodzenie ustawowych odsetek od dnia 5.08.2008r., wskazując że powinna być ona „odpowiednia”, utrzymana w rozsądnych granicach odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa, natomiast odsetki zgodnie z orzecznictwem powinny być zasądzone od dnia wydania wyroku. Na rozprawie w dniu 18.01.2012r. powodowie sprecyzowali, że renty bieżącej domagają się od sierpnia 2011 roku (k. 166). W toku procesu powód D. B. osiągnął pełnoletniość i osobiście podtrzymał wszystkie żądania zgłoszone w pozwie przez reprezentującą go wówczas matkę. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 19 lutego 2007r. na terenie Niemiec doszło do wypadku komunikacyjnego, w wyniku którego na miejscu zdarzenia poniósł śmierć J. B. (1), będący ojcem małoletnich wówczas D., G. i N. B., mężem H. B. (1) i synem H. B. (1). Zmarły był pasażerem samochodu uczestniczącego w wypadku. Podczas zdarzenia nie miał zapiętych pasów bezpieczeństwa. W dniu 17 kwietnia 2007 r. żona zmarłego zgłosiła szkodę pozwanej, precyzując roszczenia powodów o wypłatę świadczeń w piśmie z dnia 5.06.2007r. i wnosząc o zasądzenie tytułem odszkodowania na podstawie art. 446 § 3 kc na rzecz żony zmarłego 35.000 zł, małoletnich dzieci po 45.000 zł na każde oraz dla matki – 35.000 zł. Pozwany wszczął postępowanie likwidacyjne. Po uzyskaniu od powodów niezbędnej dokumentacji, decyzją z dnia 12.07.2007 roku przyznał żonie i dzieciom zmarłego bezsporne kwoty tytułem odszkodowania – po 9000 zł dla każdego z nich. W piśmie z dnia 18.06.2007r. pozwana poinformowała powodów, że decyzja odnośnie dalszego odszkodowania zostanie podjęta po udokumentowaniu uzyskiwanych przez J. B. (1) dochodów. W dalszym toku postępowania likwidacyjnego pozwana gromadziła niezbędną dokumentację oraz analizowała stopień przyczynienia się zmarłego do powstanie szkody na skutek niezapięcia przez niego pasów bezpieczeństwa. W piśmie z dnia 3.06.2008r . pełnomocnik powodów rozszerzył ich roszczenia, domagając się tytułem odszkodowania dla żony i matki zmarłego po 35.000 zł , dla dzieci po 45.000 zł na każde oraz tytułem zadośćuczynienia za krzywdę – po 50.000 zł dla każdego z powodów. Decyzją z dnia 19.06.2008r. pozwana przyznała powodom 20.000 zł dalszego odszkodowania. Roszczenia o zadośćuczynienie --- STRONA 6 --- nie zostały uwzględnione z uwagi na nieistnienie w dacie śmierci J. B. (1) podstawy prawnej do jego zasądzenia. W postępowaniu likwidacyjnym zlecono opinię biegłemu, który ustalił stopień przyczynienia się poszkodowanego J. B. (1) do skutków wypadku na 30%. Uwzględniając powyższe oraz już wypłacone kwoty, decyzją z dnia 4.08.2008r. pozwana przyznała dopłatę do odszkodowania w kwocie 70.818,28 zł (tj. dopłatę do wypłaconej już kwoty 58.920zł). Ostatecznie powodom wypłacono tytułem odszkodowania w związku ze znacznym pogorszeniem się sytuacji życiowej członków rodziny po śmierci J. B. (1) (na podstawie art. 446 § 3 kc): - żonie H. B. (1) 24.500 zł (35.000 zł – 30%) - córce N. B. 31.500 zł (45.000 zł – 30%) - synom D. i G. B. po 28.000 zł (40.000 zł – 30%) - matce H. B. (1) 10.500 zł ( 15.000 zł – 30%). Do roszczeń powodów dotyczących renty wyrównawczej, wobec niesprecyzowania żadań w tym zakresie, pozwana nie ustosunkowała się. ( dowód: dokumentacja zawarta w aktach szkodowych, w szczególności zgłoszeń roszczeń z 14.06.2007r. i 13.06.2008r.) J. B. (1) zatrudniony był przez firmy zagraniczne: (...), (...), (...) oraz przez (...) firmę (...). W okresie od 28.10.2002 do 2.11.2004r. był zatrudniony w holenderskiej firmie (...) na stanowisku pracownika produkcyjnego, osiągając przychód w 2002 r. – 3250,05 €, za 2003 r. – 17.898,75 €, za 2004 rok (10 miesięcy) – 8.707,87 € (k. 58). W firmie (...) zatrudniony był w 2005 roku, z wynagrodzeniem (...),60 € brutto za cztery tygodnie (k. 56-57), uzyskując łączny dochód za rok 2005 w wysokości 11.182 € brutto (k. 298). Średni zarobek tygodniowy netto w tej firmie wynosił 241,80€ (kalkulacje wynagrodzenia w aktach szkodowych). W firmie (...) pracował od 9.01.2006r., wymiarze ok. 40 godzin tygodniowo, z zagwarantowaną w umowie minimalną pensją 7,35 euro brutto za godzinę. Pracodawca zapewniał zakwaterowanie, z tego tytułu pracownikom odliczano z wynagrodzenia po 45 euro tygodniowo (k. 51-53, 54-55). Dochody netto zmarłego w okresie od stycznia do czerwca 2006r. wynosiły – z uwzględnieniem potrąceń za mieszkanie - od 156 do 318 Euro tygodniowo (dokumentacja płacowa w aktach szkodowych). Z tytułu zatrudnienia w tej firmie osiągnął dochód brutto w kwocie 9719 € - netto 7260 € (k. 297). W dniu 2.10.2006r. J. B. (1) zawarł umowę o pracę z (...) Spółką z o.o. we W. na okres próbny do 29.12.2006r., a w dniu 30.12.2006r. na czas określony do 30.12.2008r. z wynagrodzeniem podstawowym 899,10 zł brutto (652,93 zł netto) miesięcznie (k. 47-49). Stosunek pracy wygasł z dniem 19.02.2007r (z chwilą śmierci J. B.). W tym okresie niezależnie od wynagrodzenia podstawowego uzyskiwał dochody z tytułu delegacji zagranicznych, które wynosiły: w październiku 2006r. -1050 €, w listopadzie 2006r. – (...)€, w grudniu 2006r. – 672 €. W tym okresie zmarły nie ponosił kosztów zakwaterowania, które zapewniał pracodawca. (dokumentacja płacowa w aktach szkodowych). Koszty dojazdów do Polski - raz lub dwa w miesiącu – wynosiły w obie strony ok. 20 € na osobę. Bieżące utrzymanie pracownicy zapewniali sobie we własnym zakresie, korzystając z rzeczy przywiezionych z domu ( świadek P. P. k. 288-289, powódka H. B. k. 416). Z zeznania podatkowego J. B. (1) za rok 2006 wynika , że osiągnął w Polsce dochód w kwocie 2313,84 zł. H. B. (1), żona zmarłego, nie składała rocznego zeznania podatkowego o wysokości osiągniętych dochodów za lata 2005- 2007. Za rok 2010 wykazała dochód 43.305,87 zł, za 2009 rok – 8.724,08 zł, za 2008 rok – 10.103,20 zł. ( dowód: zeznania świadka P. P. (2) k. 288-289; zaświadczenia i umowy o pracę J. B. (1) k. 46-58; przesłuchanie powódki ad 1 H. B. (1) k. 416-417 i 167-168; dowód z tłumaczeń dokumentacji finansowej k. 297-298, dokumentacja płacowa w aktach szkodowych przesłuchanie powodów k. 416-418; zaświadczenia z Urzędu Skarbowego k. 205-212, zeznania podatkowe k. 206-213, zaświadczenie dotyczące właściwego ustawodawstwa k. 214-215) --- STRONA 7 --- Żona poszkodowanego nigdy nie pracowała. Ona i trójka dzieci byli na jego wyłącznym utrzymaniu. J. B. (1) przekazywał rodzinie na utrzymanie średnio ok. 4000 zł miesięcznie. Prowadzili wspólne gospodarstwo domowe razem z mieszkającą z nimi matką J. B. (1), która otrzymywała własną emeryturę. Uzyskiwane przez poszkodowanego dochody wystarczały na potrzeby całej rodziny. Po śmierci J. B. (1) jego żona i dzieci stracili źródło utrzymania. Jedynym stałym dochodem rodziny pozostała emerytura uzyskiwana przez matkę zmarłego w kwocie ok. 1000 zł miesięcznie oraz renta rodzinna dla żony zmarłego oraz małoletnich dzieci, której wysokość w okresie od lutego 2007r. do lutego 2009r. wynosiła 607,27 zł, od marca 2009 do lutego 2010 – 645,52zł, od marca 2010 do lutego 2011 – 673,68zł, od marca 2011 – 692,95zł (decyzje rentowe k. 67,68,113,114, 138 akt rentowych), zaś od 1 czerwca 2012 - łącznie 779,67zł, w tym 566,67 zł płatne do rąk H. B. (1) i 213 zł na rzecz D. B. (decyzje z 18.05.2012). Uzyskiwane dochody nie pozwalały na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Powódka H. B. musiała zwrócić się o pomoc do opieki społecznej. W okresie od 1.03.2007r. do 31.01.2012r. z Ośrodka (...) w T. wypłacono rodzinie zasiłki (okresowe, z tytułu bezrobocia, celowe na zakup żywności, specjalne) w łącznej kwocie 17.392,88 zł /w tym za okres do końca 2010r. – 16 892,88zł zaś w 2011 – tylko jeden zasiłek 500zł w grudniu. Ponadto w okresie od marca 2007 r. do października 2011 r. wypłacono rodzinie tytułem świadczeń rodzinnych i zaliczek alimentacyjnych łącznie 38.416 zł /w tym do września 2011r. – 37 623zł/ . (k. 194-200). Od listopada 2011 powodowie nie otrzymują świadczeń z tego tytułu (powódka H. B. k. 416-417, kartoteki k. 194-200). Dodatkowo powódka uzyskała jednorazowo stypendium szkolne – zwrot wydatków w kwocie 3 x 630 zł na rzecz małoletnich N., G. i D. za rok szkolny 2008/2009, oraz na rzecz małol. G. i D. – po 528 zł za rok szkolny 2007/2008 (decyzje k. 25-34). Od 17.06.2010 roku H. B. (1) zarejestrowała się jako bezrobotna; nie ma prawa do zasiłku. W dniu 12.07.2010r. organ wykonawczy w zakresie ubezpieczeń społecznych w Holandii poinformował o przyznaniu świadczenia – na podstawie ustawy holenderskiej – dla osób pozostałych przy życiu po śmierci żywiciela w kwocie 127,39 € oraz dodatek dla półsierot w wysokości 29,48 € brutto miesięcznie (netto ok.120 €), wypłacane za okres od stycznia 2007r. (decyzja k. 155-156, powódka H. B. k.416). H. B. (1) - matka zmarłego, otrzymuje emeryturę w kwocie 1069,99 zł netto (decyzja o waloryzacji z dnia 8.03.2011 r. k. 91). (dowód: zaświadczenia z Urzędu Pracy k. 59-60, 62, odpisu certyfikatu k. 61, decyzji (...) w T. k. 11-22, 63-68, decyzji UM w T. o stypendium dla dzieci k. 23-34, decyzji ZUS k. 91, karty świadczeń i kartoteka świadczeń alimentacyjnych k. 194-200; decyzja k. 155-156, akta rentowe ZUS (...) w W. nr R 08086501/10, w szczególności decyzje rentowe k. 67,68,113,114, 138, zaświadczenia o zarobkach, umowy o pracę, przesłuchanie powodów k. 416-418 ) W chwili śmierci J. B. (1) miał 35 lat, jego żona 33 lat. Przed śmiercią był jedynym żywicielem rodziny, zapewniał jej członkom poczucie bezpieczeństwo finansowego. Z żoną ustalili taki podział ról, że on pracował za granicą na utrzymanie rodziny, a żona wychowywała trójkę dzieci, zajmowała się domem oraz opieką nad teściową. J. B. (1) zapewniał rodzinie nie tylko zabezpieczenie materialne stosowne do ich potrzeb, ale też poczucie oparcia i bezpieczeństwa. Mimo że pracował za granicą starł się przyjeżdżać do domu jak najczęściej, jego wizyty były wyczekiwane i zawsze sprawiały wszystkim radość, a dzieci traktowały jej wręcz jako nagrodę. Relacje w rodzinie były zgodne, pełne zrozumienia i szacunku. Atmosfera i wzajemne relacje między domownikami były w domu przyjazne, pełne spokoju, zaufania i otwartości. Powódka H. B. (1) czuła się w małżeństwie szczęśliwa i spokojna. Po śmierci męża popadła w anemię i depresję reaktywną. --- STRONA 8 --- Śmierć J. B. (1) spowodowała rozpacz i całkowitą dezorganizację życia jego rodziny. Powódka H. B. (1) – żona zmarłego długo przeżywała śmierć męża, uporczywie wracały do niej przykre wspomnienia z tym związane, silnie cierpiała psychicznie, nasiliło się u niej uczucie oddalenia i wyobcowania w stosunkach z innymi ludźmi, poczucie braku perspektyw na przyszłość. Po śmierci męża powódka miała problemy ze snem, wzmożoną drażliwość, nadmierną czujność, trudności z koncentracją uwagi, w sferze emocjonalne odczuwała wzrost poczucia lęku, rozpacz, poczucie winy i klęski, złość, bezradność , poczucie beznadziejności, niepokój o przyszłość, zmęczenie, brak poczucie bezpieczeństwa. Śmierć męża wywołała u niej uczucia tj. żal, wściekłość, frustracja, panika, niepewność. W stanie zdrowia psychicznego śmierć męża spowodowała depresję, niepokój i wewnętrzne napięcie, unikanie ludzi, brak motywacji, bezradność. Jej życie osobiste uległo dezorganizacji. Znalazła się w stanie lękowo – depresyjnym. Nie przyjmowała pokarmów, co wywołało u niej anemię. W końcu, pół roku po śmierci męża podjęła – za namową innych osób – leczenie psychiatryczne, które kontynuuje, ponosząc koszty leków w kwocie ok. 120 zł miesięcznie. Obecnie jest skoncentrowana na opiece nad rodziną, jednak brak jej dawnej motywacji i energii do działania. Istniejąca nadal obawa o byt rodziny ma negatywny wpływ na funkcjonowanie wszystkich jej członków, zwłaszcza że za życia J. B. (1) to on był głównym żywicielem rodziny. W chwili śmierci ojca dzieci liczyły: 12 lat – D., 11 lat - G., 5 lat - N.. Najstarszy syn zmarłego D. wspomina ojca jako osobę życzliwą, troszczącą się o dobrobyt rodziny. Ojciec był dla niego osobą ważną, autorytetem. Do tej pory przeżywa śmierć ojca, zwłaszcza kiedy go wspomina, nadal odczuwa ból i przykrość. Śmierć ojca wywołała u niego uczucie wyobcowania, ograniczenie kontaktów z otoczeniem, podwyższony poziom pobudzenia – drażliwość, złość, przerażenie, bezradność, niepokój o przyszłość, frustrację, poczucie beznadziejności i klęski. Od śmierci ojca powód zaczął więcej uwagi poświęcać na pomoc matce i rodzeństwu. W stosunku do rówieśników czuje się wyalienowany, także ze względu na ograniczone możliwości finansowe. Jest uczniem technikum, planuje podjęcie studiów dziennych, jednak obawia się czy będzie miał na to środki. Małoletni powód G. B. obecnie jest uczniem technikum; w chwili śmierci ojca uczęszczał do szkoły podstawowej. Okres przed śmiercią ojca wspomina jako czas szczęśliwy, ponieważ w rodzinie panowało zadowolenie i radość. Powód wspomina rozmowy, spacery i zabawy z nim. Ojciec zapewniał mu poczucie bezpieczeństwa i oparcie, także uwagi na panujący wówczas w domu dostatek. Mógł wówczas realizować swoje zainteresowania, czuł się swobodnie w gronie swoich kolegów. Obecnie jest mu przykro, gdyż do doznanej straty dołącza fakt, że nie stać go na wiele rzeczy i z tego powodu omija spotkania z rówieśnikami, jeśli są one związane z wydatkami. Ta sytuacja wywołuje o niego poczucie skrępowania. Martwi się atmosferą panującą w domu i zatroskaniem matki. Brak ojca wywołuje w nim poczucie utraty nadziei na pomoc i wsparcie, zwłaszcza w sytuacjach trudnych. Brakuje mu rad i wskazówek ojca jako męskiego wzorca zachowań. Śmierć ojca skutkuje u powoda uczuciem wewnętrznego odrętwienia i osamotnienia, wpływa n pogorszenie się relacji społecznych. Małoletnia powódka N. obecnie jest uczennicą szkoły podstawowej, uczy się dobrze. Czas wolny spędza w towarzystwie matki, z którą jest bardzo silnie emocjonalnie związana. Spostrzega u matki obniżony nastrój, chciałby, aby mama nie była taka smutna. Wspominając ojca płacze, pamięta jak z nią rozmawiał i że był opiekuńczy. Brakuje jej ojca, zwłaszcza, że kiedy żył w domu wszyscy byli weseli a ona czuła się bezpiecznie. Często myśli o ojcu. Świadomość o śmierci ojca docierała do niej stopniowo – z uwagi na wiek. Zauważała jego brak w życiu rodziny, smutek i zatroskanie panujące w domu, a także że nie stać ich na wiele rzeczy. Śmierć ojca oznacza dla niej brak oparcie i opieki rozumianej jako pozbawienie możliwości doznawania radości i zadowolenia dla niej i pozostałych członków rodziny. Nie akceptuje tej sytuacji, czuje się zaniepokojona, mniej wartościowa, bezradna, samotna, zagubiona. Brak ojca powoduje, że czuje się pozbawiona czegoś co mają inne dzieci, w związku z czym odczuwa smutek, żal i ból. N. został pozbawiona kontaktu z ojcem, który był niezbędny dla prawidłowego kształtowania obrazu samej siebie pod względem prawidłowości postępowania, rozumienia i posługiwania się normami społecznymi. Skutkiem tego jest najczęściej niezdolność do budowania satysfakcjonujących związków w przyszłości, stąd wskazana byłaby dla niej w przyszłości psychoterapia. Powódka H. B. (1) - matka zmarłego liczy 75 lat. Zawsze była silnie związana emocjonalnie ze swoim synem, był dla niej szczególnie ważny – zwłaszcza że pozostałe dzieci założyły swoje rodziny i zamieszkały daleko od miejsca --- STRONA 9 --- jej zamieszkania. Mieszkała z synem, a kiedy zawarł małżeństwo – także z jego żoną i dziećmi. Mogła liczyć na jego wsparcie, dobrze się rozumieli. Jest osobą schorowaną i niesamodzielną (taki stan istniał jeszcze za życia syna), ale syn i synowa zapewniali jej opiekę i pomoc. Była szczęśliwa widząc zadowolenie w rodzinie syna, razem z nimi cieszyła się z ich osiągnięć. Wiadomość o śmieci syna wywołała w niej początkowo niedowierzanie, potem rozpacz, bezsilność, rozgoryczenie; stała się apatyczna, wycofała się z kontaktów ze znajomymi, uważając że nie zrozumieją jej traumy. Znacznie podupadła na zdrowiu. Obecnie czuje się bezsilna, zwłaszcza nie mogąc pomóc synowej i wnukom i będąc dla nich dodatkowym obciążeniem. Martwi się o nich. Skutki w serze psychicznej powodów spowodowane śmiercią J. B. (1) istnieją do dnia dzisiejszego – pomimo znacznego upływu czasu. Członkowie rodziny nadal przeżywają śmierć J. B. (1), a najtrudniejsze są dla nich okresy dni świątecznych, które wcześniej tradycyjnie z nim spędzali. ( dowód: zaświadczenia o stanie zdrowia psychicznego k. 37-39, dokumentacja medyczna z Przychodni (...) w P., Poradni (...) k. 180-186 oraz z (...) Ośrodka (...) w P. k. 271-277; pisemne opinie sądowo – psychologiczne mgr U. A. k. 301-313, 318-315, 329-337, 341-347, 351-358; zeznania biegłej k. 394-395 ; przesłuchanie powodów k. 416-418 ) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty złożone do niniejszych akt i dołączonych akt szkodowych pozwanej. Dano wiarę dokumentom obrazującym zmianę sytuacji życiowej i zdrowotnej powoda. Do ustalania stanu faktyczne przyjęto jako wiarygodne i wzajemnie się uzupełniające zeznania powodów i świadka. Rozmiar cierpień powodów związany ze śmiercią osoby bliskiej został oceniony głównie na podstawie ich zeznań, dokumentacji medycznej oraz opinii biegłej psycholog, która wyjaśniała zarzuty i wątpliwości co do treści opinii w trakcie ustnych wyjaśnień, i której wnioski Sąd podziela. Krzywda i cierpienia powodów zostały wykazane i nie budziły wątpliwości Sądu. Wobec cofnięcia wniosku o przesłuchanie świadka A. K. (k. 289) , postanowiono pominąć dowód z jego zeznań świadka. Pełnomocnik pozwanego zrzekł się dowodu z przesłuchania strony pozwanej, a pełnomocnik powodów zrzekł się dowodu z przesłuchania małoletnich powodów, w związku z czym dowód z przesłuchania stron ograniczono do przesłuchania powódek i D. B.. Wniosek powodów o dowód z opinii biegłego do spraw rent i emerytur na okoliczność wyliczenia potencjalnych możliwości zarobkowych J. B. (1) oraz renty wyrównawczej dla powodów oddalono ze względu na jego zbędność – wysokość zarobków zmarłego oraz dochodów powodów wynikała z dokumentów, kwestia ta nie wymagała wiadomości specjalnych, zaś zasadniczą podstawę oceny możliwości zarobkowych powoda stanowiła ocena zaoferowanych dowodów, co nie mieści się w kompetencjach biegłego. Co do wysokości potencjalnych dochodów zmarłego sąd oparł się na dokumentach płacowych, zaoferowanych przez stronę powodową oraz zawartych w aktach szkodowych i rentowych. W świetle tych dokumentów nie ulega wątpliwości, że zmarły przez cały okres małżeństwa pracował zarobkowo, w tym w ostatnich latach za granicą. Dla ustalenia potencjalnych dochodów sąd uwzględnił w szczególności fakt, że w 2005 r. zarobki zmarłego w firmie (...) wynosiły brutto 1167 €, a netto ok. 970 € za 4 tygodnie (nieco więcej zatem w rozliczeniu miesięcznym), w firmie (...) tygodniowe zarobki netto za okres od stycznia do czerwca 2006 wynosiły pomiędzy od 156 do 318 €, zaś łączny dochód brutto za okres zatrudnienia w tej firmie wyniósł 9719 € (netto - 7260 € czyli średnio miesięcznie 1210 €) ; w ostatniej firmie dochody netto wynosiły średnio za 3 miesiące (X, XI i XII. 2006r.) 952 € + 652,93 zł (co w przeliczeniu przy przyjęciu kursu euro według stanu na dzień wyrokowania 4,15zł = ok. 157 € - łącznie 1109 €) . Z drugiej strony należało wziąć także pod uwagę niepełną dokumentację dochodów za 2006r. (brak danych o wynagrodzeniu w miesiącach lipiec-wrzesień 2006 – J. B. podjął pracę w (...) 2.10.2006r, a dokumenty płacowe (...) dotyczą jedynie okresu I-VI.2006r, zestawienie roczne k. 297 nie wskazuje okresu zatrudnienia w (...), a porównanie --- STRONA 10 --- kwoty w nim ujętej z dokumentami płacowymi sugeruje, że rozliczenie to dotyczy okresu pierwszego półrocza 2006r., gdyby zaś miało ono obejmować okres od stycznia do września 2006r. – to średnie wynagrodzenie wynosiłoby 806 € netto), nadto brak w świetle dokumentów (...) wystarczających podstaw do przyjęcia by J. B. uzyskał świadczenie z tytułu delegacji w styczniu 2007r. O ile zatem okresowo (szczególnie w okresie zatrudnienia bezpośrednio przed śmiercią J. B., a także w 2003r.). dochody zmarłego przekraczały kwotę 1000 €, to jednak nie ulega wątpliwości, że w różnych okresach w zależności od liczby przepracowanych godzin i stawek u poszczególnych pracodawców ulegały one wahaniom także in minus. W tych okolicznościach, biorąc pod uwagę fakt, że z reguły jednak wysokość netto oscylowała w granicach kwoty 1000€ sąd uznał za uzasadnione przyjęcie potencjalnych dochodów J. B. na poziomie tejże kwoty. Za nieprzydatne w tym zakresie uznał sąd zeznania świadka P. P., który nie miał wiadomości na temat faktycznych zarobków J. B., zaś podawane przez niego kwoty były sprzeczne z dokumentami pracodawcy. Sąd zważył, co następuje : Zgłoszone przez powodów żądania zasługiwały na częściowe uwzględnienie. Z uwagi na to, że źródłem roszczeń dochodzonych w sprawie był czyn niedozwolony, zobowiązanym do zaspokojenia roszczeń powodów był sprawca wypadku lub ubezpieczyciel. Podstawa prawna odpowiedzialności ubezpieczyciela wynika z art.34 i 35 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych w zw. z art.822 k.c. oraz w zw. art.822§4 k.c. i stanowi ona pochodną odpowiedzialności cywilnej sprawcy szkody. Zgodnie z art.34 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia. W myśl 35 w/w ustawy ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych jest objęta odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która kierując pojazdem mechanicznym w okresie trwania odpowiedzialności ubezpieczeniowej, wyrządziła szkodę w związku z ruchem tego pojazdu. Stosownie do art.822§4 k.c. uprawniony do odszkodowania w związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej może dochodzić roszczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela. Na wstępie należy zaznaczyć, że odpowiedzialność pozwanej jako ubezpieczyciela za skutki wypadku, w wyniku którego śmierć poniósł J. B. (1), nie była kwestionowana. Przedmiotem sporu nie był także ustalony i przyjęty przez pozwaną 30 procentowy stopień przyczynienia się J. B. (1) do skutków wypadku. Poza sporem była także wysokość kwot przyznanych i już wypłaconych. Pozwana zakwestionowała co do zasady, a także z ostrożności procesowej co do wysokości, zgłoszone żądanie o zadośćuczynienia oraz dopłaty do już wypłaconego odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej powodów, a także zasadność zasądzenia renty. Ad. zadośćuczynienia: Następstwa wypadku, jakich doznali powodowie, stanowią w ocenie Sądu podstawę do przyznania stosownego zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej na podstawie art. 448 kc, zgodnie z którym w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę Zarzut pozwanej, że w dniu śmierci J. B. (1) nie istniała podstawa prawna do wypłaty jego bliskim zadośćuczynienia nie może się ostać. W dacie zdarzenia nie obowiązywał co prawda art. 446 § 4 kc, jednak nie wyłączało to możliwości dochodzenia roszczenia o zadośćuczynienie na podstawie innych przepisów – w szczególności art. 448 kc w zw. z art. --- STRONA 11 --- 24 kc. Takie też stanowisko, zgodnie z którym najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r zostało ugruntowane w orzecznictwie (np. III CZP 76/10, II CSK 537/10, IV CSK 307/09 i in.). Odnośnie wysokości tejże kwoty pozwany ograniczył się do jej zakwestionowania, wskazując że kwota zadośćuczynienia powinna być „odpowiednia” do rozmiaru krzywdy. Na rozmiar krzywdy mają przede wszystkim wpływ: dramatyzm doznań osoby bliskiej, poczucie osamotnienia i pustki, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny wywołany śmiercią osoby najbliższej, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego z zmarłym, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem tego odejścia (np. nerwicy, depresji), roli w rodzinie pełnionej przez osobę zmarłą, stopień w jakim pokrzywdzony będzie umiał się znaleźć w nowej rzeczywistości i zdolności jej zaakceptowania, leczenie doznanej traumy, wiek pokrzywdzonego. Odnośnie wysokości żądanej kwoty zadośćuczynienia należy wskazać, że naruszenie dóbr osobistych powodów ma charakter nieodwracalny. Żądana kwota zadośćuczynienia nie przywróci powodom męża, ojca i syna, ale ma na celu złagodzenie skutków niematerialnych jego śmierci i odczuwaną krzywdę, pomoc w próbie dostosowania się do nowej rzeczywistości oraz zapewnić satysfakcję moralną. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie, zwłaszcza z przesłuchania powodów, którzy zeznawali w sposób bardzo wyważony i wręcz powściągliwy, a także z opinii biegłej psycholog, wynika że śmierć J. B. (1) spowodowała u nich wielką i długotrwałą traumę, a rozmiar doznanej krzywdy był i nadal jest znaczny. Ich postawy nie sposób ocenić jako roszczeniową. J. B. (1) był głową rodziny, żywicielem, oparciem i autorytetem, opoką całej rodziny. Jego śmierć zmieniła ich życie w sposób diametralny i nieodwracalny. Powodowie z osób szczęśliwych i mających poczucie bezpieczeństwa oraz komfortu, także finansowego, stali się osobami zagubionymi, bezradnymi, przestraszonymi, smutnymi. Stracili nie tylko osobę którą kochali, ale także wszystko to, co J. B. (1) jako głowa rodziny im zapewniał i gwarantował – opiekę i wsparcie, poczucie bezpieczeństwa, stabilizację finansową, pełną szczęśliwą rodzinę, plany dotyczące wspólnej przyszłości, prawidłowy rozwój dzieci w harmonijnej rodzinie. Utrata stabilizacji finansowej spowodowała konieczność godzenia się z wieloma ograniczeniami nawet w podstawowych sprawach bytowych oraz korzystania z pomocy, co szczególnie dla starszych dzieci oraz żony zmarłego stanowiło dodatkowe, znaczące obciążenie psychiczne. Wszystko to wpłynęło na pogorszenie relacji społecznych i długotrwale utrudniło prawidłowe kontakty z otoczeniem, co dodatkowo wpływa na rozmiar krzywdy. Powódka H. B. (1) – matka utraciła syna, z którym była najsilniej związana i na którego miała podstawy liczyć. Jakkolwiek nadal otoczona jest opieką synowej, to doznana strata pozbawiła ją komfortu życia, wpłynęła na postępujące pogorszenie się stanu zdrowia, pozbawiła radości życia. Dzieci zmarłego były w wieku, w którym więź z ojcem jest bardzo istotna i niezbędna dla prawidłowego rozwoju emocjonalnego. Musiały zmierzyć się z tak dotkliwą traumą, pogodzić się z nieodwracalną utratą ojcowskiego wsparcia, na które - gdyby nie wypadek – mogłyby liczyć przez wiele lat. Daleko idące skutki psychiczne, fizyczne i poczucie krzywdy powstały po stronie żony zmarłego H. B. (1), która w młodym wieku utraciła najbliższego partnera życiowego, będącego w pełni sił i dającego jej wsparcie i poczucie bezpieczeństwa. Doznana strata zarzutowała znacząco na jej zdrowie, funkcjonowanie w życiu, obarczyła ciężarem odpowiedzialności za całą rodzinę, który wcześniej dzieliła z mężem. Rozmiar jej krzywdy powiększa fakt, że strata ta wywołała skutki także w sferze materialnej rodziny, co stanowiło dodatkowe obciążenie i utrudnia perspektywę pogodzenia się z doznaną stratą i powrotu do możliwie normalnego, satysfakcjonującego życia. --- STRONA 12 --- Dla wszystkich powodów pomimo znacznego upływu czasu nadal silne jest poczucie krzywdy i cierpienia, które – biorąc pod uwagę silną więź i wręcz wzorcowe relacje ze zmarłym, jak i powstałe trudności i ograniczenia życiowe – jest obiektywnie uzasadnione. W tym kontekście rozmiar doznanej krzywdy powodów ocenić należy jako szczególnie znaczny. Biorąc pod uwagę wszystko powyższe, w ocenie Sądu zgłoszone przez powodów żądanie zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc w zw. z art. 24 kc z uwzględnieniem niekwestionowanego trzydziestoprocentowego przyczynienia jest w pełni zasadne, a wskazane kwoty nie są wygórowane. Mając to na względzie, sąd zasądził na rzecz powodów żądane kwoty. O odsetkach orzeczono na podstawie art. 481 kc w zw. z art. 455 kc, biorąc pod uwagę fakt, że roszczenie w tym zakresie zostało zgłoszone pozwanemu w dniu 13.06.2008r. – jednakże obejmowało ono kwoty po 50 000zł, które w dniu 5 sierpnia 2011 (żądanie pozwu) były już wymagalne zgodnie z art. 817 § 1 kc.. Żądanie powodów - żony i dzieci obejmujące zadośćuczynienie ponad te kwoty zostało sprecyzowane w toku postępowania – w piśmie wysłanym pozwanemu 2.11.2011r. Uwzględniając siedmiodniowy termin dla doręczenia oraz 14 dni dla analizy żądania przez pozwanego, termin wymagalności dalszej kwoty 6000zł ustalono na dzień 24.11.2011r. W pozostałej części żądanie w zakresie odsetek oddalono. Ad. odszkodowania: Zgodnie z art.446 § 3 kc sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie się ich sytuacji życiowej. Do czasu nowelizacji kc i wprowadzenia nowego przepisu art. 446 § 4 kc, w drodze wykładni dopuszczano rozszerzającą interpretację przepisu art.446 § 3 kc, obejmującą także krzywdę niemajątkową. Po nowelizacji, w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego wyjaśniającego znaczenie nowelizacji, jak i przyjęcie wykładni o zastosowaniu także w przypadku zdarzeń zaistniałych przed nowelizacją rekompensaty szkód niematerialnych w drodze zadośćuczynienia należy powrócić do ścisłej wykładni art. 446 § 3 kc. W tym kontekście znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 446 § 3 k.c., obejmuje niekorzystne zmiany bezpośrednio w sytuacji materialnej najbliższych członków rodziny zmarłego - w szczególności w niekorzystnej zmianie standardu życia (niewyczerpujące hipotezy art. 446 § 2 k.c.), jak też zmiany w sferze dóbr niematerialnych, niewymierne, które jednak rzutują na ich sytuację materialną - jak utrata wsparcia i pomocy w różnych sytuacjach życiowych, pogorszenie stanu zdrowia, niemożność realizacji planów życiowych a także w utrata szansy na pomoc w przyszłości.. Powodowie w uzasadnieniu tego żądania w pozwie i piśmie precyzującym żądanie (k. 139) wskazywali na utratę źródła utrzymania prowadzącą do zmiany z godnego poziomu życia do niemożności zaspokojenia minimalnych potrzeb rodziny, konieczność poszukiwania pracy przez powódkę H. B. – żonę oraz korzystania z pomocy Ośrodka (...), utratę przez małoletnich powodów wsparcia ojca na dalszych etapach życia, uraz psychiczny żony zmarłego i konieczność jego leczenia, konieczność rezygnacji z odrębnych mieszkań matki zmarłego i reszty rodziny. W przypadku powodów niewątpliwie w związku ze śmiercią J B. zaistniały okoliczności, wskazujące na znaczne pogorszenie sytuacji życiowej każdego z nich. Przede wszystkim należało do nich drastyczne obniżenie dochodów rodziny, skutkujące daleko idącymi ograniczeniami, a wręcz niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb i koniecznością zwracania się o pomoc do różnych instytucji, utrata wsparcia i pomocy zmarłego i szansy na nią w przyszłości, a w przypadku powódek – żony i matki zmarłego także pogorszenie stanu zdrowia, rzutujące na ich aktywność życiową i wymagające leczenia oraz ponoszenia związanych z tym kosztów, w przypadku żony zmarłego ustalonych na 100 – 120 zł miesięcznie. Matka zmarłego zmuszona była nadto zwiększyć swój wkład w koszty utrzymania mieszkania, co ograniczyło pozostające do jej dyspozycji środki. --- STRONA 13 --- Z drugiej jednak strony wskazać należy, że odszkodowanie przewidziane w art. 446 § 3 kc nie obejmuje tych uszczerbków, które podlegają naprawieniu na podstawie art. 446 § 2 k.c oraz art. 448 kc w zw. z art. 24kc. Tymczasem szkoda ściśle materialna w postaci utraty dochodów w przeważającej części (stosownie do zakresu odpowiedzialności pozwanego) podlega rekompensacie na podstawie art. 446 § 2 kc w postaci renty (w tym także zaległej), zaś aspekt cierpień psychicznych związanych z taką sytuacją – w drodze zadośćuczynienia. Szkoda w postaci utraty bieżącego i przyszłego wsparcia i pomocy zmarłego, mająca bez wątpienia wymiar materialny dotknęła wszystkich powodów. W tym zakresie jednak - nie umniejszając ich bardzo dużego znaczenia i wpływu na całą rodzinę - ocena stosownej wartości materialnej tej szkody musi uwzględniać fakt, że sposób zarobkowania zmarłego wiązał się z jego długotrwałą fizyczną nieobecnością co powodować musiało, że także za życia J. B. w zdecydowanej większości opieka nad dziećmi i matką sprawowana była przez żonę zmarłego. Uwzględniając wiek J. B. oraz fakt, że wybór takiego trybu pracy i podziału ról w rodzinie bez wątpienia podyktowany był możliwością osiągania zarobków wyższych niż w Polsce zasadnie uznać można, że ta sytuacja nie uległaby zmianie przez wiele kolejnych lat. Nie potwierdziły się twierdzenia powodów o konieczności rezygnacji z odrębnych mieszkań matki zmarłego i reszty powodów, którzy za życia J. B. zamieszkiwali wspólnie i w tym zakresie sytuacja nie uległa zmianie. Nie ma też podstaw do uznania by skutki śmierci J. B. wpłynęły na aktywność zawodową powódki H. B.. Powódka nigdy nie pracowała, zajmując się domem i rodziną. Co prawda zmuszona zmienioną sytuacją życiową poszukiwała ona pracy po śmierci męża, jednak z jej zeznań wynika, że nie podjęła zatrudnienia ze względu na brak propozycji i możliwości dojazdu (brak prawa jazdy i samochodu). Przy uwzględnieniu kompensacyjnego charakteru renty, mającej kompensować korzyści, jakie uprawniony utracił przez śmierć poszkodowanego nie ma też podstaw do uznania, że plany powoda D. B. co do podjęcia studiów i związanych z tym perspektyw polepszenia warunków życiowych zostały nieodwracalnie utracone. Poza sporem było, że tytułem odszkodowania na podstawie art. 446 § 2 kc pozwany wypłacił kwoty - dla żony zmarłego 35.000 zł – 30% = 24.500 zł - dla córki 45000 zł – 30% = 31.500 zł - dla synów po 40000 zł – 30% = po 28.000 zł dla każdego z nich - dla matki 15.000 zł – 30% = 10.500 zł. W ocenie sądu kwoty te są adekwatne do wykazanego i wyżej opisanego zakresu szkody powodów w rozumieniu art.. 446 § 2 kc w zw. z art. 362 kc, która nie podlega zaspokojeniu na podstawie pozostałych przepisów. W konkluzji stwierdzić należy, że powodowie bez wątpienia ponieśli szkodę podlegającą rekompensacie na podstawie art. 446 § 2 kc, jednak nie wykazali okoliczności, które przemawiałyby za zwiększeniem odszkodowania z tego tytułu ponad już wpłacone W związku z powyższym oddalono powództwo w tym zakresie. Ad. renty: Ponadto powodowie H. B. (1) – żona, N. B., G. B. i D. B. na podstawie art. 446 § 2 kc domagali się zasądzenia kwot po 350 zł miesięcznie na każdego z nich tytułem renty, począwszy od kwietnia 2007r. ( skapitalizowanej za okres do lipca 2011) . --- STRONA 14 --- W myśl art. 446 § 2 kc osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Powodowie należą do kręgu uprawnionych objętych w/w przepisem. W rozumieniu art. 446 par. 2 k.c. przesłanka potrzeb uprawnionego obejmuje wszystkie potrzeby rzeczywiście zaspokajane przez zmarłego, niezależnie od tego, czy mieszczą się w granicach usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego. Celem renty z art. 446 § 2 k.c. jest bowiem restytucja, w granicach możliwych do zrealizowania, tego stanu rzeczy, jaki istniał w chwili śmierci bezpośrednio poszkodowanego. W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że powodowie pozostawali na wyłącznym utrzymaniu zmarłego, który swe zarobki po odliczeniu niezbędnych kosztów utrzymania przekazywał rodzinie i ze swych dochodów zaspokajał ich wszelkie potrzeby. Analiza możliwości zarobkowych zmarłego J. B. (1). pozwala na przyjęcie kwoty ok. 1000 € miesięcznie jako hipotetycznych dochodów netto. Kwota ta przeznaczona była na utrzymanie zmarłego i czworga pozostałych powodów. Przyjmując kurs Euro z daty wyrokowania, wysokość tej kwoty określić należy na 4150 zł. Dochód przypadający na każdego z członków rodziny wynosił zatem 830 zł. Odnosząc się do zarzutu pozwanego co do konieczności odliczenia od dochodu stanowiącego podstawę wyliczenia renty kosztów utrzymania zmarłego zdaniem sądu brak podstaw do przyjęcia, że uwzględniając własne koszty utrzymania J. B. wyżej ustalona kwota winna podlegać obniżeniu. Już bowiem sam fakt podziału dochodu na wszystkich członków rodziny ( w tym J. B.) uwzględnia przypadające na niego koszty własnego utrzymania. Brak zdaniem sądu do uznania, że koszty te pozostawały w istotnej dysproporcji w stosunku do kosztów utrzymania pozostałych członków rodziny. W szczególności jak wynika z niekwestionowanych zeznań żony zmarłego – wydatki za granicą ograniczały się do podstawowych zakupów, wyżywienie zabierał on z domu, a jego koszt nie przekraczał 200 € na 6 tygodni. Co do kosztów mieszkania – wyliczenie potencjalnych zarobków uwzględniało potrącenia z tytułu zakwaterowania, a co szczególnie istotne - w ramach ostatniego zatrudnienia ( które miało trwać co najmniej do końca 2008r.) zmarły nie ponosił tych kosztów, bowiem zakwaterowanie zapewniał pracodawca. Także koszty dojazdów – wynoszące ok. 20 € nie stanowiły istotnego zwiększenia kosztów utrzymania J. B., zważywszy dodatkowo, że w ostatnim okresie koszty te w ramach delegacji także ponosił pracodawca. Dochody powodów – żony i dzieci zmarłego w okresie od kwietnia 2007 do września 2011r. (54 miesiące) wyniosły łącznie 89164,14 zł, ( na co składa się: renta rodzinna: 23x 607,27 zł + 12 x 645,52zł + 12 x 673,68zł + 7 x 692,95 zł = 34 648 zł; otrzymane w tym okresie zasiłki z (...) 16 892,88zł, oraz zasiłki rodzinne – 37 623zł) co daje w przeliczeniu miesięcznym – 1651 zł. Dodatkowo rodzina uzyskiwała za ten okres zasiłek holenderski 120 € netto (x 4,15 zł = 498 zł). Łączny miesięczny dochód rodziny wynosił zatem 2149 zł na 4 osoby, a 537 zł na osobę. Różnica pomiędzy dochodem hipotetycznym a rzeczywistym na osobę wyniosła 293zł i stanowi kwotę należnej każdemu z powodów renty, podlegającej jednak obniżeniu o 30 % (tj. do kwoty 205 zł) z uwagi na zakres odpowiedzialności pozwanego przy uwzględnieniu przyczynienia. Sąd pominął przy tym stypendia (zwrot wydatków szkolnych) z uwagi na fakt, że stanowiły one świadczenia wyjątkowe, przyznane jedynie dwukrotnie i niemające charakteru stałego, a przy tym w marginalnym stopniu wpływające na sumaryczną wysokość uzyskanych dochodów. Biorąc pod uwagę powyższe wyliczenia sąd zasądził na rzecz powodów H., G., D. i N. B. skapitalizowaną rentę za okres od kwietnia 2007 do września 2007r. w kwotach po 11 075 zł (54 miesiące x 205zł). Okres, za jaki skapitalizowano rentę wynika z faktu, że powodowie żądanie w tym zakresie po raz pierwszy zgłosili i sprecyzowali w pozwie, którego odpis doręczono pozwanemu w dniu 27.09.2011r. Co do renty bieżącej - jej wysokość obliczono uwzględniając jak wyżej potencjalny dochód każdego z powodów na kwotę 830zł miesięcznie. Od listopada 2011 powodowie nie pobierają zasiłku rodzinnego (ostatnie świadczenie w kwocie 793 zł otrzymali w październiku 2011r.), zaś zasiłek z (...) otrzymali jednorazowo w grudniu 2011 w kwocie 500zł (po rocznej przerwie). --- STRONA 15 --- Brak w tej sytuacji podstaw do zaliczenia na poczet bieżących dochodów powodów jednorazowo uzyskanych w tym okresie zasiłków tym bardziej, że jak wynika z dalszych wyliczeń – żądanie zgłoszone w pozwie jest nieco niższe, aniżeli pełna rekompensata, a różnica ta pochłania nadwyżkę która byłaby skutkiem doliczenia do dochodów obu zasiłków. Na stałe dochody rodziny obecnie składają się renta rodzinna (w wysokości od marca 2011 – 692,95zł zaś od 1 czerwca 2012 - łącznie 779,67zł, w tym 566,67 zł płatne do rąk H. B. (1) i 213 zł na rzecz D. B.) oraz świadczenie z Holandii w niezmienionej wysokości (498 zł miesięcznie). Łączny dochód miesięczny na 4 osoby wynosił więc w okresie od października 2011 do maja 2012r. 1191zł (298 zł na osobę) , a od czerwca 2012 - 1277,67zł (319 zł na osobę). Różnica pomiędzy dochodem hipotetycznym a rzeczywistym na osobę (należna renta) wynosiła w okresie do maja 2012r. 532 zł (minus 30 % = 372 zł) , a od czerwca 2012 - 511zł, co pomniejszone o 30 % - daje ostateczną kwotę 357 zł. Żądanie pozwu, obejmujące zasądzenie bieżącej renty miesięcznej 350 zł na każdego z powodów było więc uzasadnione. Wobec powyższego sąd zasądził żądane kwoty tytułem renty bieżącej, począwszy od października 2011r. O odsetkach w zakresie roszczeń rentowych orzeczono na podstawie art. 481 w zw. z art. 455 kc, Za datę wymagalności sąd uznał dzień 12.10. 2011r., uwzględniając datę doręczenia pozwu (27.09.2012) oraz 14-dniowy termin niezbędny dla oceny żądania. Sąd miał na uwadze, iż pozwany już wówczas dysponował zawartą w aktach szkody dokumentacją dotyczącą zatrudnienia i płac zmarłego, jak stanowiącymi załączniki do pozwu dokumentami dotyczącymi świadczeń uzyskiwanych przez powodów, wobec czego zdaniem sądu miał w tym czasie możliwość dokonania koniecznych ustaleń. W pozostałym zakresie żądanie odsetek oddalono. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na zasadzie art. 100 kpc, mając na względzie fakt, że strony utrzymały się przy swoich stanowiskach w zbliżonych proporcjach . Koszty należna Skarbowi Państwa rozdzielono stosownie do zakresu, w jakim strony utrzymały się przy swoich żądaniach, przy czym kosztami opinii biegłej obciążona w całości pozwanego ze względu na fakt, że wydatek ten był związany ściśle z roszczeniem o zadośćuczynienie, które zostało uwzględnione w całości.