Wyrok I C 1981/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy we Wrocł

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1981/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący SSO Agnieszka Hreczańska-Cholewa Protokolant Piotr Józwik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2016 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa D. Ż. przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w W. o zapłatę I oddala powództwo; II nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. UZASADNIENIE Powód D. Ż. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa –Zakładu Karnego w W. kwoty 80.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty i kosztami procesu. W uzasadnieniu powód wskazał, iż w okresie od dnia 25 listopada 2009 r. do dnia 12 stycznia 2011 r. odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach nieodpowiadających zarówno polskiemu jak międzynarodowemu prawu, w warunkach urągających jego godności. Powód oświadczył, iż umieszczany był w celach, których powierzchnia wynosiła mniej niż 3 m 2 na jednego skazanego. Nadto w celach tych nie była zapewniona odpowiednia wentylacja, brak było należytego wyposażenia, kąciki sanitarne nie były zabudowane, nie było dostępu do ciepłej wody, cele były zagrzybione i występowały w nich prusaki. Zarzucał również, że w określonych godzinach ograniczona była dostawa prądu elektrycznego, od której na skutek jego skargi, odstąpiono. Powód wskazał także na niewłaściwe zachowanie funkcjonariuszy służby więziennej, którzy osadzonych traktowali w przedmiotowy sposób. Podnosił, że kontakt z bliskimi był utrudniony przez ograniczony dostęp do aparatów telefonicznych. Prowadzono także monitoring wykonywanych przez osadzonych połączeń telefonicznych. Powód wskazał, że uniemożliwiono mu podjęcie nauki. Dodatkowo według powoda miał on ograniczony dostęp do więziennej służby zdrowia. Wskazywał również na wyposażenie więziennej kantyny w małoróżnorodne artykuły (k. 2-5). W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa oraz domagała się zasądzenia na swoją rzecz kosztów procesu. W uzasadnieniu strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczeń związanych z pobytem powoda w Zakładzie Karnym w W.. Roszczenia powoda przedawniać miały się sukcesywnie w miarę upływu 3 lat od zdarzeń faktycznych, z których powód wywodził roszczenie. Wskazała, że powód przebywał w Zakładzie Karnym w W. od dnia 25 listopada 2009 r. do dnia 21 marca 2010 r. oraz od dnia 6 lipca 2010 r. do dnia 13 stycznia 2011 r. Dalej strona powodowa podniosła, że cele mieszkalne skazanych w Zakładzie Karnym w W. odpowiadają obowiązujących standardom. Posiadają zabudowane i zamykane na drzwi toalety, umywalki, kanały wentylacji grawitacyjnej i są należycie --- STRONA 2 --- wyposażone. W przypadku usterek i awarii strona pozwana na bieżąco. Zaś modernizacji cel dokonuje się okresowo w miarę posiadania na ten cel środków budżetowych. Skazani otrzymują od administracji środki do utrzymania higieny osobistej i czystości w celach w wystarczającej ilości, a w razie wcześniejszego ich zużycia mogą dostać dodatkową ich ilość. Strona pozwana podniosła, że problem przeludnienia w celach został zlikwidowany z początkiem grudnia 2009 r., kiedy to został zniesiony przepis art. 248 k.k.w. Wskazała na uzasadnienie orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt CSK 603/11, w którym wskazano, że trudno przypisać pozwanemu zarzut bezprawności działania skoro w czasie do dnia 6 grudnia 2009 r. obowiązywały przepisy k.k.w. pozwalające na osadzenie skazanych w celach, w których na jedną osobę przypadało mniej aniżeli 3 m 2 (k. 26-27). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Od roku 2005 powód odbywa karę pozbawienia wolności. Powód w okresie od dnia 25 listopada 2009 r. do dnia 12 stycznia 2011 r. osadzony był w Zakładzie Karnym w W.. (bezsporne) Podczas pobytu w zakładzie karnym powód przebywał w celach pięcioosobowych o powierzchni od 15,28 m 2 do 16,53 m 2 położonych w pawilonach (...) Na podstawie decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w W. w oparciu o art. 110 § 2 b k.k.w. powód został umieszczony na okres od dnia 21 stycznia 2010 r. do 3 lutego 2010 r. w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosiła poniżej 3 m 2 , nie mniej jednak niż 2 m 2 . (Dowód: - zeznania świadka K. P., e-protokół z rozprawy z dnia 9 sierpnia 2016 r., 00:23:10 – 00:27:42, k. 63-67) Cele w których przebywał powód wyposażone były w sprzęt kwaterunkowy w postaci łóżek koszarowych, taboretów (na jednego osadzonego przypada jeden taboret), stół więzienny duży lub dwa małe, szafka, wieszak, stolik lub pólka pod telewizor, lustro, miednica do prania, wiadro na śmieci, szczotka oraz szczotka klozetowa. W każdej celi znajdował się kącik sanitarny zabudowany, oświetlony, zamykany drzwiami. Cele były wyposażone w wentylację grawitacyjną. Osadzeni często się skarżyli na nieprawidłowo działającą wentylację, która zatrzymywała wszystkie nieprzyjemne zapachy w celi. Została ona naprawiona dopiero w 2013 r., wraz z remontem dachu. W celach nie było ciepłej wody, ale osadzeni mieli czajniki więc mogli ją podgrzać jeżeli była im potrzebna. W okresie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w W. obowiązywał porządek wewnętrzny, zgodnie z którym osadzeni mięli prawo do kąpieli raz w tygodniu (w łaźni ogólnej). Środki do higieny wydawane były przy przyjęciu oraz raz na miesiąc w terminie do 5 dnia każdego miesiąca: jedna rolka papieru toaletowego, mydło, tubka pasty do zębów, jedna tubka kremu do golenia, nożyk do golenia, proszek do prania. Na życzenie osadzonego ww. produkty były wydawane także w razie zgłoszenia prośby przez osadzonego. Na terenie jednostki jest kantyna, w której osadzeni mogą dokupować środki higieny. Asortyment kantyny obejmuje kilkaset pozycji. Osadzeni mogą również składać indywidualne zamówienia co do konkretnych produktów, które następnie są dla nich sprowadzane. Środki higieny osadzeni otrzymywali również w paczkach od rodzin. Aktualnie w zakładzie karnym prowadzone są sukcesywnie remonty kolejnych cel mieszkalnych. Co roku kilkadziesiąt cel jest kwalifikowanych do remontu - w celach najczęściej są odnawiane powłoki malarskie. --- STRONA 3 --- W okresie w którym powód przebywał w zakładzie karnym cele były w złym stanie technicznym, nie były odnawiane. Ze ścian odpadał tynk, miejscami pojawiało się zagrzybienie i pleśń. W celi panowała duża wilgotność. W okresie zimowym było bardzo zimno. Osadzeni, na zgłoszony wniosek, otrzymywali dodatkowy – trzeci - koc. Jednak z uwagi na niską temperaturę w celi spali w kurtkach i czapkach. (Dowód: - zeznania świadka K. P., e-protokół z rozprawy z dnia 9 sierpnia 2016 r., 00:38:53 – 00:40:27, k. 63-67, - zeznania Z. S., e-protokół z rozprawy z dnia 15 listopada 2016 r., 00:01:13-00:14:40, k. 131-134, - zeznania świadka S. Ł., e-protokół z rozprawy z dnia 15 listopada 2016 r., 00:15:05-00:19:55, k. 131-134 ) W trakcie pobytu powoda w zakładzie karnym istniał harmonogram dostaw energii elektrycznej do gniazd wtykowych, zgodnie z którym przerwy w dostawie energii następowały w godzinach: 9:00-12:00, 15:00-17:00, 01:00-5:00. Wyłączenia, o których mowa wyżej, dotyczą jedynie gniazdek w celach mieszkalnych. Oświetlenie cel w tym czasie funkcjonowało normalnie. Ograniczenia te podyktowane były koniecznością szczytowego ograniczenia poboru energii w dzień, natomiast w porze nocnej koniecznością zachowania ciszy, co wiąże się z respektowaniem przez administracje prawa osadzonych do odpoczynku. W trakcie odbywania kary pozbawienia wolności skazani mają dostęp do zajęć kulturalno-oświatowych i sportowych, jak również dostęp do automatu telefonicznego. Na każdym z oddziałów mieszkalnych znajdują się dwa automaty sieci (...). Osadzeni mogli korzystać z telefonu raz na trzy dni. Aktualnie umożliwiono osadzonym codzienny dostęp. Zgodnie z wewnętrznym porządkiem, z uwagi na dużą ilość osób zainteresowanych, korzystanie z telefonu wynosiło maksymalnie 5 minut, liczone od momentu podniesienia słuchawki. W przypadku ważnych rodzinnych okoliczności, za zgodą wychowawcy, osadzeni mogli wykonać rozmowę telefoniczną poza trybem ustalonym w porządku wewnętrznym. (Dowód: - zeznania świadka K. P., e-protokół z rozprawy z dnia 9 sierpnia 2016 r., 00:31:56 – 00:34:40, k. 63-67) Wszyscy skazani mają zapewniony swobodny dostęp do opieki medycznej, w miarę potrzeby skazani są konsultowani i leczeni w cywilnych placówkach służby zdrowia. Osadzeni byli przyjmowani przez lekarza raz w tygodniu, według przyjętego grafiku. W przypadku nagłego pogorszenia stanu zdrowia osadzeni byli przyjmowani przez lekarza niezwłocznie, zaś w przypadku braku lekarza na ternie zakładu karnego w porze nocnej, był wzywany zespół pogotowia ratunkowego. (Dowód: - zeznania świadka K. P., e-protokół z rozprawy z dnia 9 sierpnia 2016 r., 00:27:42 – 00:29:25, k. 63-67, - zeznania świadka N. S., e-protokół z rozprawy z dnia 9 sierpnia 2016 r., 00:41:05 – 00:53:20, k. 63-67) W okresie w jakim powód przebywał w Zakładzie Karnym w W. kształcenie realizowano w ramach technikum zawodowego oraz szkoły zawodowej. Wszelkie praktyki zawodowe podczas nauki odbywały się poza zakładem karnym, na terenie Państwowego Przedsiębiorstwa (...) w W.. Kierując osadzonych do nauczania brano pod uwagę dwie przesłanki: faktyczną możliwość ukończenia nauki w trakcie odbywania kary oraz niedługi okres do jej zakończenia (ze względów bezpieczeństwa - możliwość dokonania ucieczki z tego terenu). --- STRONA 4 --- Powodowi odmówiono zgody na podjęcie nauki z uwagi na długi okres do zakończenia odbywania kary. Aktualnie z uwagi na możliwość przeprowadzenia zajęć praktycznych na terenie zakładu karnego, nie ma obowiązku wypełnienia tej przesłanki. (Dowód: - zeznania świadka K. P., e-protokół z rozprawy z dnia 9 sierpnia 2016 r., 00:34:40 – 00:36:44, k. 63-67) Zakład Karny w W. ma podpisaną umowę z firmą, która zajmuje się dezynfekcją i deratyzacją. W celach mieszkalnych w których przebywał powód często pojawiały się insekty (pluskwy, karaluchy). Pomimo, iż osadzeni zgłaszali ten problem funkcjonariuszom więziennym, jednakże często długie oczekiwanie na interwencję, powodowało, że podejmowali czynności „na własną rękę” – dziury w ścianach i podłodze zaklejali taśmą, polewali wrzątkiem. (dowód: - zeznania Z. S., e-protokół z rozprawy z dnia 15 listopada 2016 r., 00:04:54-00:05:52, k. 131-134, Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód domagał się od pozwanego zadośćuczynienia w kwocie 80.000 zł z tytułu odbywania kary pozbawienia wolności w nieludzkich i poniżających warunkach. Pozwany wskazywał natomiast, iż powód odbywał karę w warunkach zgodnych z obowiązującymi przepisami i normami, a także podniósł zarzut przedawnienia roszczenia. Podstawą prawną roszczenia powoda jest przepis art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów, ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne; w razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie; na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W myśl zaś art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Podkreślić należy, iż rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne. Zagrożenie zaś lub naruszenie dobra osobistego zostanie uznane za bezprawne, jeżeli jest ono sprzeczne z szeroko rozumianym porządkiem prawnym. Ponadto naruszenie to musi być obiektywne, tzn. w ocenie społeczeństwa musi wywoływać negatywne odczucia (por. wyrok SN z dnia 26.10.2001 r., V CKN 195/01 ). Przepis art. 24 § 1 k.c. rozkłada ciężar dowodu w ten sposób, że na powoda nakłada obowiązek udowodnienia, że pozwany naruszył jego dobra osobiste, zaś na pozwanym ciąży obowiązek udowodnienia, że jego działanie naruszające dobra osobiste powoda nie było bezprawne. Powództwo jest bezzasadne z uwagi przede wszystkim na przedawnienie roszczenia. Zarzut przedawnienia zasadnie został przez stronę pozwaną podniesiony i skutkuje oddaleniem powództwa. --- STRONA 5 --- Powód zakończy odbywanie kary pozbawienia wolności w roku 2030. Aktualnie powód przebywa w Zakładzie Karnym w C. – jeśli chodzi o Zakład Karny w W., powód przebywał od dnia 25 listopada 2009 r. do dnia 12 stycznia 2011 r. – i w chwili zakończenia odbywania kary miał wiedzę zarówno co do ewentualnej szkody (jaką było naruszenie jego godności) jak i osoby obowiązanej do jej naprawienia. Obowiązuje tutaj zgodnie z treścią art. 442 1 § 1 k.c. trzyletni termin przedawnienia który minął dnia 12 stycznia 2014 r., a pozew został wniesiony w listopadzie 2016 r. Już sam fakt przedawnienia roszczenia jest przesłanką wystarczającą do oddalenia powództwa, nie mniej poza tym stwierdzić należy, że z treści pozwu oraz z zeznań świadków Z. S., S. Ł. i samego powoda wynika iż cele w których przebywał powód faktycznie były zaniedbane, brudne, zagrzybione, a niesprawna wentylacja uniemożliwiała prawidłową cyrkulację powietrza w celach. Duży problem osadzonych stanowiły również insekty, a podejmowane w tym zakresie działania strony pozwanej nie przynosiły rezultatów. Na marginesie należy jednak wskazać, że nawet przy ustaleniu, że powód został umieszczony w celach niespełniających wymaganych warunków technicznych, które powód zarzuca i okoliczność ta mogła stanowić naruszenie jego godności i prawa do nauki, nie przesądza to jeszcze o konieczności uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia. Należy zauważyć, że przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych stanowi uprawnienie sądu, nie zaś obowiązek. Wynika to bowiem z redakcji art. 448 k.c., który stanowi, że sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Stosując ten przepis, sąd bierze z kolei pod uwagę rozmiar i charakter doznanej przez poszkodowanego krzywdy, okoliczności jej powstania, a nade wszystko rodzaj i stopień winy naruszyciela (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004/4/53). Orzekając o zadośćuczynieniu za krzywdę doznaną w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności, sąd musi zachować tu szczególną ostrożność, gdyż pozbawienie wolności w założeniu stanowi dolegliwość dla osoby skazanej i wiąże się z drastycznym ograniczeniem jej praw. Teza ta znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, według którego cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że naruszenie dóbr osobistych powoda, na które się powołuje, a które, co należy zaznaczyć nie zostało przez niego wykazane należałoby uznać, jako niezawinione przez stronę pozwaną. W ramach posiadanych możliwości finansowych i lokalowych administracje jednostek penitencjarnych czynią wysiłki, aby poprawić warunki odbywania kary pozbawienia wolności. W żadnym zaś razie nie zostało też wykazane, aby niedogodności na które powołuje się powód związane z odbywaniem przez niego kary stanowiły następstwo celowej dyskryminacji powoda przez funkcjonariuszy służby więziennej, czy też działania dyrektora zakładu karnego wymierzonego przeciw osadzonym w ogólności. Zaznaczyć też trzeba w związku z podnoszonym przez powoda zasadniczym zarzutem przeludnienia cel że art. 110 § 2 k.k.w. w brzmieniu obowiązującym od dnia 6 grudnia 2009 r. przewiduje, że powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m kw. oraz określa warunki, jakim muszą odpowiadać cele. Stanowi też, że dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony nie dłuższy niż 90 dni, z zachowaniem pozostałych wymagań, w celi mieszkalnej, w której na jednego skazanego przypada powierzchnia poniżej 3 m kw. oraz określa warunki, jakim muszą odpowiadać cele. Stanowi też, że dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony nie dłuższy niż 90 dni, z zachowaniem pozostałych wymagań, w celi mieszkalnej, w której na jednego skazanego przypada powierzchnia poniżej 3 m kw., nie mniej jednak niż 2 m kw. oraz precyzuje szczególne sytuacje, w których może to nastąpić. Przepis wprowadza też możliwość umieszczenia skazanego w mniejszej celi jeszcze w innych wypadkach, na okres nie dłuższy niż 14 dni (tak ukształtowany stan prawny zastąpił poprzednią regulację, w której art. 110 § 2 k.k.w. określał, że powierzchnia celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi nie mniej niż 3 m2, a jednocześnie art. 248 § 1 k.k.w. przewidywał, że w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m2). --- STRONA 6 --- W omawianym przypadku z uwagi na zarzut przedawnienia roszczenia sąd zbadał podane przez powoda argumenty również pod kątem ustalenia czy nawet pomimo przedawnienia roszczenia nie należałoby go nie uwzględnić z uwagi na jakieś wyjątkowe okoliczności. Takich jednak powód nie wykazał dlatego oddalono powództwo. Na koniec dodać wypada, że postawa powoda wydaje się wskazywać na zwyczajne niezadowolenie z warunków jakie panowały w pozwanym zakładzie karnym, powód wydaje się zgłaszać zarzuty do prawidłowych warunków w jakich wykonywana była kara pozbawienia wolności – zarzuty bowiem dotyczą w znacznej mierze specyfiki postępowania z osobami pozbawionymi wolności takimi jak konieczność przebywania z wieloma, często przypadkowymi ludźmi, na stosunkowo niewielkiej powierzchni, konieczność adaptacji w rozmaitych warunkach, brak dostatecznej wolności w zakresie dokonywanych wyborów, brak pełnej prywatności – tymczasem osoba pozbawiona wolności musi liczyć się z tego rodzaju ograniczeniami, istotą bowiem, jak wspomniano, tego środka izolacyjnego jest właśnie ograniczenie w sferze prywatności, niemożność dokonywania swobodnych wyborów i perspektywa jej dalszego trwania. Sąd odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu, biorąc pod uwagę jego sytuację finansową oraz okoliczność, że powód mógł mieć subiektywne przekonanie o zasadności swoich zarzutów i częściowo te zarzuty znalazły potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Zachodzą zatem szczególne okoliczności, które powodują, że powód nie powinien ponosić kosztów niniejszego procesu i takie obciążenie byłoby niewątpliwie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.