Wyrok I C 198/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowicac

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 198/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Grażyna Sowińska Protokolant: Danuta Stryczek po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2013 roku w Katowicach sprawy z powództwa B. K. przeciwko Skarbowi Państwa-Dyrektorowi Zakładu Karnego w R. o zapłatę 1. powództwo oddala; 2. zasądza od powoda B. K. na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa – pełnomocnika strony pozwanej tytułem kosztów procesu kwotę 3.600 zł (trzy tysiące sześćset złotych). --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 198/12 UZASADNIENIE Powód B. K. wniósł pozew dnia 9 marca 2012r. przeciw Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w R., domagając się zobowiązania pozwanego do usunięcia spowodowanej sytuacji i zobowiązania, że w przyszłości nie będzie naruszał dóbr osobistych powoda , oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda 150 000 zł. W uzasadnieniu podał, że do chwili złożenia pozwu przebywał w Zakładzie Karnym w R., w której to jednostce penitencjarnej nie zapewniono mu warunków bytowych nakazanych prawem, czym naruszono jego dobra osobiste, w tym godność i prawo do intymności. Wśród naruszeń wymienił przeludnienie, brak wentylacji, niezabudowany kącik sanitarny, zagrzybione i brudne ściany, nieszczelne okna, niemożność utrzymania higieny, z uwagi na niewystarczającą ilość środków, przerwy w dostawach energii elektrycznej. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa twierdząc, że nie miało miejsca naruszenie dóbr osobistych powoda. Sąd, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, ustalił następujący stan faktyczny: Powód odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w R. w dniach od 16 listopada 2011r. do 8 marca 2012r. Podczas pobytu był osadzony w następujących celach: - od 16 listopada 2011r. do 29 listopada 2011r. w dwuosobowej celi nr 321 o pow. 7,17 m2 (oddział VIII), - od 29 listopada 2011r. do 2 grudnia 2011r. w dwuosobowej celi nr 333 o pow. 7,07 m2 (oddział VIII), - od 2 grudnia 2011r. do 8 grudnia 2011r. w dwuosobowej celi nr 329 o pow. 6,87 m2 (oddział VIII), - od 8 grudnia 2011r. do 2 marca 2012r. w dwuosobowej celi nr 42 o pow. 6,35 m2 (oddział I), - od 2 marca 2012r. do 8 marca 2012r. w dwuosobowej celi nr 38 o pow. 6,83 m2 (oddział I), (dowód: historia rozmieszczenia powoda k. 38, wykaz pomieszczeń w ZK R. k. 34-35) W dniu 16 listopada 2011r. Dyrektor Zakładu Karnego w R. wydał decyzję o umieszczeniu powoda w warunkach przeludnienia na czas 14 dni. (dowód: decyzja k. 39) W celach, w których przebywał, kącik sanitarny zabudowany był do wysokości ok. 1.2m. Powodowi, tak jak pozostałym osadzonym, przyznawano 200 gram proszku do prania miesięcznie i raz na kwartał płyn do mycia naczyń. W Zakładzie Karnym w R. w godzinach od 9 do 12 i w porze nocnej do cel nie jest dostarczana energia elektryczna. W godzinach przedpołudniowych przerwa w dostawie prądu następuje ze względu na szczytowe zapotrzebowanie, a w porze nocnej z uwagi na zachowanie ciszy nocnej. W celach znajduje się wentylacja grawitacyjna sprawdzana corocznie przez mistrza kominiarskiego. Osadzeni mogą otwierać okna. Poza oświetleniem w postaci dwóch świetlówek jarzeniowych, za zgodą dyrektora, mogą mieć lampki nocne. (dowód: przesłuchanie świadka S. A. k. 146) W celi nr 42 powód przebywał razem z W. M.. Ściany w celi były brudne, na podłodze pod łóżkiem znajdowała się dziura zasłonięta klepką. Umywalka była czysta, koloru białego, pęknięta. Muszla również była biała i czysta. W celi były insekty. W ciągu pobytu w tej celi tylko w czasie jednej nocy oprócz powoda i W. M., był osadzony trzeci więzień, któremu dostarczono własne łóżko. --- STRONA 3 --- Kąpiel z ciepłą wodą w zakładzie trwała 10 minut, ale jeżeli któryś z osadzonych nie zdążył się wykąpać, z uwagi na zbyt dużą ilość wpuszczonych do łaźni osób, mógł poczekać na dalszą grupę, a kąpiel nie przepadała. (dowód: przesłuchanie świadka W. M. k. 175) Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie zgłoszonych przez strony wniosków dowodowych z wyłączeniem wniosku o przesłuchanie świadka F. J.. Pełnomocnik powoda, mimo zobowiązania, z zakreśleniem terminu miesiąca, nie podał miejsca zamieszkania lub pobytu tego świadka, wobec czego wniosek został oddalony. Na podstawie tak poczynionych ustaleń Sąd zważył, co następuje: Konstytucja RP chroni dobra osobiste każdego człowieka. W ustawie zasadniczej wiele przepisów wprost odnosi się do sfery dóbr osobistych człowieka. W art. 30 Konstytucji RP ustawodawca stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjnie, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż wynika to z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 roku, sygn. II CSK 269/07). Należy stwierdzić, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Na gruncie prawa polskiego może więc uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że przy dokonywaniu oceny, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, brana jest pod uwagę kumulatywna ocena warunków wykonywania kary. Z reguły w większości spraw, osadzeni, poza przeludnieniem, powoływali się na inne nieodpowiednie warunki wykonywania kary pozbawienia wolności. Sądy konsekwentnie stały na stanowisku, że samo przeludnienie, któremu nie towarzyszyły inne dolegliwości i nie trwało ono nadmiernie długo, nie wystarczy do uznania, że doszło do naruszenia dóbr osobistych. Szczegółowego przytoczenia dotychczasowego orzecznictwa sądów w tym zakresie dokonał Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 18 października 2001r. w sprawie III Czp 25/11. W tej uchwale Sąd Najwyższy przyjął, że umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego, mniejszej niż 3 m2, może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych, przy czym odpowiedzialność Skarbu Państwa, na podstawie art. 448 k.c., za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy. Jednocześnie w cytowanej uchwale stwierdził, odnosząc się do przesłanki przeludnienia, że „Użycie - jak w przedstawionym zagadnieniu - formuły "stanowi naruszenie" oznaczałoby jednak, że omawiana sytuacja zawsze, bezwzględnie i automatycznie byłaby kwalifikowana jako naruszenie dóbr osobistych osoby osadzonej. Byłoby to równoznaczne z odrzuceniem możliwości uwzględnienia jakichkolwiek innych, występujących w konkretnej sprawie, okoliczności i z nieuzasadnionym pozbawieniem sądu swobody jurysdykcyjnej. Jak wykazano, takie stanowisko nie miałoby też dostatecznego oparcia w judykaturze. Należy przy tym pamiętać, że przesłanką przyznania zadośćuczynienia jest - zgodnie z art. 448 k.c. - doznanie przez osadzonego krzywdy; jej ustalenie i ocena rozmiaru należy do sądu orzekającego, uwzględniającego wszystkie okoliczności konkretnej sprawy.” W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że powód przebywał w przeludnionej celi przez okres 14 dni, a ponadto, w okresie późniejszym, przez okres jednej nocy. Jednakże w oparciu o powyższe orzeczenie SN, Sąd uznał, że nie jest to wystarczające do stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych powoda. Sąd wziął pod uwagę bowiem inne okoliczności sprawy. Po pierwsze, powód nie dowiódł, że w okresie przebywania w przeludnionej celi podlegał jakimkolwiek innym dolegliwościom wykraczającym poza konieczne elementy związane z pobawieniem wolności. Z decyzji o umieszczeniu w warunkach przeludnienia wynika, że w przeludnionej celi powód przebywał na początku osadzenia, tj. od 16 do 29 listopada 2011r. Była to cela nr 321, bo tylko w tej celi przebywał w w/w okresie. Sam powód w swoich zeznaniach wskazał, że była jedna cela, która była przeludniona. Zatem Sąd przyjął, że powód przebywał w przeludnionej celi, gdy był osadzony w celi o nr 321. Nie wykazał natomiast, by w celi tej, poza przeludnieniem, panujące w niej warunki naruszały dobra osobiste. Przede wszystkim nie wynika to z zeznań J. B.. Świadek ten w zeznaniach swych nie podaje o jakiej celi, w której przebywał powód zeznaje, ani też jakiego okresu dotyczą jego zeznania. Wynika z nich natomiast, --- STRONA 4 --- że zeznaje o warunkach panujących tylko w jednej z cel, w których przebywał powód. Podał, że powód siedział w tej celi z jeszcze jednym osadzonym, a czasami „dorzucali” im trzeciego, a z tym trzecim przebywali długo. Jednakże z zeznań świadka W. M., którym Sąd dał wiarę, z powodów podanych poniżej, a także z decyzji o umieszczeniu w warunkach przeludnienia, wynika, że powód, tylko na początku osadzenia, przebywał w przeludnionej celi, a skoro tak, to on został dokooptowany do celi, w której był już pełen skład. Świadek W. M. zeznał wprawdzie, że w trakcie wspólnego zajmowania z powodem celi, jednego wieczora w ich celi został przydzielony jeszcze jeden więzień, lecz tylko na jedną noc. Nie można zatem uznać, że trwało to długo, jak zeznał J. B.. Jeżeli więc J. B. istotnie opisywał celę 321, w której w warunkach przeludnienia powód przebywał, to pozostawałoby to w sprzeczności z tą częścią jego zeznań, w których mówił o tym, że powodowi do tej celi „dorzucano” trzeciego więźnia. Ponadto nie zgadza się to z tą częścią jego zeznań, w której mówił o terminie ich poznania się. Podał mianowicie, że poznał powoda w 2012r., potem, że na przełomie 2011r. i 2012r. oraz, że powód przebywał w celi przez co najmniej miesiąc. Oznaczałoby to, że poznał powoda, gdy ten przebywał w celi nr 42, bowiem w innych celach nie przebywał dłużej niż tydzień (nie licząc 321, w której powód przebywał w 2011r. przez 14 dni). Jeżeli zaś przyjąć, że rzeczywiście zeznawał o celi nr 42, to jego opis celi jest zgoła inny niż opis W. M., który przebywał w tej celi. Ze względu na powyższe Sąd uznał zeznania J. B. za niewiarygodne, a ponadto zbyt mało precyzyjne, bo na ich podstawie nie można określić, o jakiej celi zeznaje. Przyjęcie jakiegoś z wariantów powoduje, że zeznania te są sprzeczne, bądź z zeznaniami W. M., który nie potwierdził przeludnienia w celi nr 42 (poza jedna nocą) i odmiennie zeznawał o niektórych warunkach w tej celi (np. biały a czarny z brudu zlew, różnice co do oświetlenia). Jeżeli zaś przyjąć, że świadek zeznaje o celi nr 321, to nie zgadza się to z jego zeznaniami w części dotyczącej tego, kiedy poznał powoda i z tym, że niekiedy dorzucano powodowi do celi na dłuższe okresy innych jeszcze osadzonych, a ponadto z okresem, przez jaki powód w tej celi przebywał. Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że poza przeludnieniem panującym w celi nr 321 powód nie dowiódł innych okoliczności stanowiących niedogodne warunki odbywania kary. W ocenie Sądu, nie można uznać, że krótki prysznic powodował naruszenie dóbr osobistych powoda. Do każdej celi bowiem doprowadzona była zimna woda, z której powód mógł korzystać bez ograniczeń, a zatem był w stanie utrzymywać higienę osobistą, nawet w sytuacji dostępu do ciepłych kąpieli tylko raz w tygodniu. Ponadto, jak zeznał W. M., w czasie kąpieli, faktycznie ciepła woda była tylko przez 10 minut, ale osadzeni, którzy po wejściu do łaźni nie zdążyli skorzystać z kąpieli, mogli to zrobić z następną grupą. Nie można zapominać, że pobyt powoda w zakładzie karnym spowodowany był naruszeniem przez niego porządku prawnego w związku z czym powinien był liczyć się z pewnymi dolegliwościami. Kara pozbawienia wolności z natury rzeczy wiąże się z ograniczeniami i utrudnieniami nie tylko w zakresie warunków socjalno – bytowych, o ile powód faktycznie miał je lepsze, przebywając na wolności, ale przede wszystkim w zakresie swobody, prywatności i możliwości opuszczania miejsca osadzenia. Kącik sanitarny w każdej z cel był wydzielony i odgrodzony nieprzeźroczystą płytą lub szybą do wysokości ok. 1,20m. To, zdaniem Sądu, zapewniało minimum intymności, równocześnie umożliwiając kontrolę tego, co dzieje się w celi. Jeśli chodzi o zarzut małej ilości środków higienicznych, w tym mydło i proszek, to były one wydawane osadzonym w ilościach zgodnych z przepisami Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Odnosząc się do zarzutu umieszczania atrap wentylacji w celach oddziału VIII to, zdaniem Sądu, powód nie dowiódł, aby faktycznie tak było, a poza tym zawsze istniała możliwość otworzenia okna, które nie było zasłonięte tzw. blindą. Również przerwa w dostawach prądu nie może być traktowana jako okoliczność naruszająca dobra osobiste. Przerwa była 3 godzinna i spowodowana była koniecznością dostarczenia większej ilości prądu, m.in. do kuchni. Okoliczność ta była wiadoma wszystkim osadzonym i nie było żadnych przeszkód w ewentualnym przygotowaniu sobie napoju w czasie przed wyłączeniem prądu. --- STRONA 5 --- W przedmiotowej sprawie istotne jest to, że powód miał wyjątkowo krótki okres przebywania w przeludnionej celi. Trwało to tylko dwa tygodnie, zatem przeludnienie nie było długotrwałe, ani tym bardziej nie miało permanentnego charakteru. W tej sytuacji Sąd uznał, że nie doszło do naruszenia dobra osobistego powoda w następstwie przebywania w przeludnionej celi. W pozostałym okresie pobytu w pozwanej jednostce powód nie przebywał w przeludnionych celach, zatem nie została spełniona główna przesłanka uznania, że naruszono dobra osobiste powoda. Sąd dał wiarę zeznaniom W. M., że cela 42 miała zabrudzone ściany, wentylacja nie pomagała, były w niej insekty, chociaż z uwagi na okres zimowy, zeznania o ich ilości wydają się przesadzone. Jednakże z zeznań tych wynika, że oświetlenie było sprawne, wentylacja była, a jeśli była mało skuteczna, zawsze można było otworzyć okno. Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że wszystkie okoliczności sprawy, wykluczają możliwość uznania, że samo osadzenie powoda w przeludnionej celi stanowiło naruszenie jego dóbr osobistych. Przede wszystkim przebywanie w warunkach przeludnienia było krótkie. Nie towarzyszyły mu inne dolegliwości wykraczające poza normalne uciążliwości wynikające z pozbawienia wolności. Natomiast, gdy powód był osadzony w celi nr 42, w której ściany były częściowo zagrzybione i brudne, nie było tam przeludnienia. Wobec braku przesłanek wyżej powołanych przepisów powództwo zostało oddalone. Dotyczy to również żądania powoda w przedmiocie zobowiązanie pozwanego do usunięcia spowodowanej sytuacji i zobowiązania, aby w przyszłości nie naruszał jego dóbr osobistych. Poza wskazanymi wyżej okolicznościami roszczenie to nie mogło zostać uwzględnione z uwagi na nieprecyzyjne użycie określenie „tej sytuacji” i niemożność zobowiązania strony, by w przyszłości bliżej nieokreślonymi działaniami naruszała bliżej nieokreślone dobra osobiste. O kosztach Sąd orzekł w oparciu o art. 98 kpc i 99 kpc oraz § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zasądzając od powoda koszty zastępstwa procesowego, mimo że był on zwolniony od kosztów sądowych, doszedł do przekonania, iż tak jak każdy uczestnik procesu, winien ponosić konsekwencje swojego postępowania zwłaszcza, jeśli tak wysoko ocenił swoje dobra osobiste, żądając za niecałe 4 miesiące osadzenia od pozwanego zadośćuczynienia w wysokości 150.000 zł. Powód jest młodym człowiekiem i można przypuszczać, że po odbyciu kary, chcąc uniknąć tak ”tragicznych„ warunków życia, podejmie pracę i spłaci zasądzone koszty procesu. Czas na egzekucję tej należności jest wystarczająco długi, aby mógł ją uregulować.