Wyrok I C 198/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 października 2010 r. Sąd Okręgowy w Kato

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 198/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 października 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agata Młynarczyk - Śmieja Protokolant: protokolant sądowy Łukasz Bugaj po rozpoznaniu w dniu 19 października 2010 r. w Katowicach sprawy z powództwa J. W. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S., Dyrektorowi Zakładu Karnego w Z., Dyrektorowi Zakładu Karnego w J. o zapłatę 1. oddala powództwo, 2. odstępuje od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego, 3. przyznaje adwokatowi K. K. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 4.392 zł (cztery tysiące trzysta dziewięćdziesiąt dwa złote) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I C 198/10 --- STRONA 2 --- UZASADNIENIE J. W. wystąpił z pozwem przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w Z. oraz Dyrektorowi Zakładu Karnego w J., domagając się zasądzenia od pozwanego kwoty 300.000 zł tytułem zadośćuczynienia za złe warunki odbywania kary pozbawienia wolności. W uzasadnieniu pozwu powód podał, że w wyżej wymienionych placówkach penitencjarnych, w których odbywał karę pozbawienia panowały bardzo złe warunki bytowe i sanitarne. Cele były przeludnione, a opieka medyczna niewystarczająca. Warunki te stały się przyczyną chorób powoda takich jak rozstrój psychiczny, nerwica i nerwica żołądka. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa, reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. W ocenie pozwanego żądanie powoda na podstawie art. 442 1 k.c. uległo przedawnieniu w dniu 29 września 2008r., gdyż powód zakończył odbywanie kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w J. w dniu 29 września 2005r. W piśmie procesowym z dnia 26 lipca 2010 r. powód podkreślił, że zapewnienie przez państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z wymagań demokratycznego państwa znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Ponadto humanitarne traktowanie oznacza coś więcej niż niestosowanie tortur oraz zakaz nieludzkiego i poniżającego traktowania, o czym mowa w art. 40 Konstytucji. Traktowanie humanitarne musi zatem uwzględniać minimalne potrzeby każdego człowieka z uwzględnieniem przeciętnego poziomu życia w danym społeczeństwie. Dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawną. W myśl art. 30 Konstytucji przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. W ocenie powoda strona pozwana dopuściła się naruszeń w zakresie obowiązku zapewnienia powodowi, odbywającemu karę pozbawienia wolności, warunków pozwalających na przebywanie w warunkach izolacji penitencjarnej bez uszczerbku na jego dobrach osobistych tj. zdrowiu i godności osobistej. W konsekwencji podczas odbywania kar pozbawienia wolności powód nieustannie zapadał na choroby, których źródłem było wyziębienie organizmu. Jego stan zdrowia ulegał stałemu pogorszeniu wskutek nasilających się dolegliwości i braku możliwości wyleczenia chorób w warunkach izolacyjnych, w których przebywał. Ponadto w wyniku naruszenia poczucia godności osobistej powód zaczął chorować na depresję oraz dolegliwości w postaci apatii oraz stany lękowe, których leczenia podjął się w warunkach izolacji. Odnosząc się do podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia powód wniósł o nieuwzględnienie go. W jego ocenie w świetle zasad współżycia społecznego zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem specyfika sprawy oraz społeczne poczucie sprawiedliwości i zaufania do organów władzy publicznej prowadzi do wniosku, że w szeroko pojętym interesie społecznym leży, aby --- STRONA 3 --- roszczenie związane z nadużyciem pozycji organów władzy publicznej znajdujące uzasadnienie w okolicznościach faktycznych sprawy, zostało rozstrzygnięte i dogłębnie zbadane. Sąd ustalił i zważył: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w S. w okresie od 23 lipca 2003 r. do 30 marca 2004 r., w Areszcie Śledczym w Z. w okresie od 30 marca 2004 r. do 7 czerwca 2004 r. i od 2 lipca 2004 r. do 2 grudnia 2004 r. oraz odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w J. w okresach od 18 lipca 1997 r. do 25 lutego 1999 r., od 23 lutego 2000 r. do 14 października 2000 r. i od 1 marca 2005 r. do 29 września 2005 r. Powód nie wskazał wprost podstawy prawnej dochodzonego roszczenia, niemniej jednak z przytoczonych w pozwie oraz w piśmie procesowym z dnia 26 lipca 2010r. okoliczności faktycznych wynika, iż domaga się on od pozwanego zadośćuczynienia z tytułu naruszenie dóbr osobistych oraz z tytułu wywołania rozstroju zdrowia. Tak więc podstawę prawną dochodzonego przez powoda roszczenia stanowią przepisy art. 417, 445&1, 23, 24, 448 k.c. Jednakże w ocenie Sądu podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z art. 442 1 & 1k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przepis ten stosuje się nie tylko do roszczeń powstałych po nowelizacji kodeksu cywilnego dokonanej ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. która wprowadziła przedmiotowy przepis, ale także do wcześniej powstałych roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych i nieprzedawnionych w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej kodeks cywilny, czyli w dniu 10 sierpnia 2007 r. Przepisy art. 442 1 k.c. regulują przedawnienie wszelkich roszczeń majątkowych w zakresie odpowiedzialności deliktowej, a więc roszczeń o naprawienie szkody majątkowej oraz roszczeń o pieniężne zadośćuczynienie krzywdzie. Terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną (art. 119 k.c). Okres osadzenia powoda w Zakładzie Karnym w J. zakończył się z dniem 29 września 2005r., a zatem żądanie powoda uległo przedawnieniu z dniem 29 września 2008 r. Tymczasem z żądaniem zasądzenia zadośćuczynienia powód wystąpił dopiero w dniu 22 marca 2010r. tj. po upływie 4 lat i 6 miesięcy od opuszczenia ostatniej jednostki penitencjarnej, z której działalnością wiąże dochodzone roszczenie. Wprawdzie w razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia (art. 442 1 &3 k.c.), ale istota roszczenia powoda z tytułu naruszenia dóbr osobistych wskazuje na to, że o wyrządzonej mu krzywdzie wiedział już w trakcie pobytu w wyżej wskazanych jednostkach penitencjarnych. Nie wskazywał też powód, aby szkody na zdrowiu ujawniły się póżniej niż w dniu, w którym opuścił Zakład Karny w J. Ustawowym skutkiem przedawnienia jest powstanie po upływie terminu przedawnienia po stronie tego, przeciwko komu przysługuje roszczenie, uprawnienia --- STRONA 4 --- do uchylenia się od jego zaspokojenia. Skutkiem zaś skorzystania przez dłużnika z przysługującego mu uprawnienia i podniesienia w toku procesu zarzutu przedawnienia roszczenia jest niemożność zasądzenia przedawnionego roszczenia. Nie podzielił Sąd stanowiska powoda, aby zarzut przedawnienia zgłoszony przez pozwanego był sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Zastosowanie klauzuli art. 5 k.c. do przedawnienia, aczkolwiek nie wykluczone co do zasady, powinno być ograniczone do wyjątkowo szczególnych wypadków /vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 25.06.2009r., V ACa 128/09, Lex nr 551994/. Norma art. 5 k.c. ma bowiem charakter bardzo wyjątkowy i może być zastosowana tylko po wykazaniu wyjątkowych okoliczności. Ciężar udowodnienia okoliczności świadczących o nadużywaniu prawa spoczywa na tej stronie procesu, na korzyść której ma działać art. 5 k.c. To ona powinna więc udowodnić fakty pozwalające uznać działanie czy zaniechanie uprawnionego za sprzeczne z klauzulami generalnymi tego przepisu. Powinna również przytoczyć skonkretyzowaną powszechnie akceptowaną zasadę regulującą stosunki społeczne, z którą kolidowałoby korzystanie przez pozwanego z przysługującego mu prawa podmiotowego. Przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające znaczenie mają okoliczności konkretnego wypadku zachodzące po stronie poszkodowanego oraz osoby zobowiązanej do naprawienia szkody (vide: wyrok SN z 17.07.2009r., IVCSK 163/09, Lex nr 527197 ). Tymczasem powód powołał się na szeroko pojęty interes społeczny, społeczne poczucie sprawiedliwości i charakter roszczenia związanego z nadużyciem pozycji organów władzy publicznej, zupełnie zapominając o tym, że pozbawiony wolności został w wyniku swojego własnego działania sprzecznego z prawem. Powód powinien był zatem liczyć się z naturalnymi dolegliwościami i ograniczeniami w postaci pogorszenia standardu życia. Trudno też mówić w przypadku roszczenia powoda o interesie społecznym i społecznym poczuciu sprawiedliwości, zwłaszcza wobec złej sytuacji mieszkaniowej wielu rodzin w Polsce czy warunków panujących w niektórych szpitalach. Z kolei zachodzące po stronie powoda okoliczności takie jak poczucie doznanej krzywdy czy niesprawiedliwości nie stanowią wystarczających przesłanek do uznania, że podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Sąd nie znalazł więc podstaw do oceny, że w okolicznościach niniejszej sprawy skorzystanie przez pozwanego z zarzutu przedawnienia stanowiło nadużycie prawa podmiotowego. Istnieje domniemanie, że osoba uprawniona korzysta z prawa podmiotowego w sposób legalny, zasługujący na ochronę prawną. Kwestionujący takie uprawnienie obowiązany jest wykazać racjonalne przesłanki swojej kontestacji (vide; wyrok SN z 9.07.2008r.,V CSK 43/08, Lex nr 515716 ). Ponieważ powód przesłanek takich nie wykazał, to w konsekwencji nie zdołał obalić domniemania, zgodnie z którym pozwany, podnosząc zarzut przedawnienia, skorzystał ze swego prawa podmiotowego zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Wobec powyższego Sąd uwzględnił podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia i powództwo oddalił. Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd odstąpił od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego, a na podstawie &19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. przyznał pełnomocnikowi powoda koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 4.392 zł, stanowiącej --- STRONA 5 --- połowę stawki minimalnej przy określonej w sprawie wartości przedmiotu sporu plus podatek VAT. Nakład pracy pełnomocnika w niniejszej sprawie nie był bowiem duży i nie uzasadniał przyznania wynagrodzenia w pełnej wysokości ( art.109 & 2 kpc ).