Wyrok I C 1975/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 kwietnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Biały

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 1975/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 kwietnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Bogusława Zieleniewska-Masłowska (spr.) Protokolant: st. sekr. sądowy Dorota Klimaszewska po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2012 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa Ł. Cz. przeciwko Skarbowi Państwa Zakładowi Karnemu w Białymstoku o ochronę dóbr osobistych I. Oddala powództwo. II. Nakazuje wypłacić adwokatowi Maciejowi Kiszkielowi z sum budżetowych Skarbu Państwa kwotę 2760 złotych powiększoną o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. III. Odstępuje od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE Powód Ł. Cz. wnosił o dopełnienie przez pozwanego czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych poprzez złożenie oświadczenia o odpowiedniej treści i formie oraz zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w Białymstoku, kwoty 40.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych poprzez pomawianie lub dopuszczanie się czynów lubieżnych ze współosadzonym T. J.. (k. 2-3) Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie pozwu wskazując, iż powód nie wykazał aby doszło do naruszenia jego dóbr osobistych , nie wskazał również aby ewentualne naruszenie było wynikiem bezprawnego działania funkcjonariuszy jednostki penitencjarnej, w której przebywał (k.65-67). Q 'I/*V-/4-'.~_:š*`å Y W \\\ „\\ Š? *<1 4/1/ \«Ŝ\\ V /'«M\ --- STRONA 2 --- Sąd Okręgowy ustalił, co następuje Powód Ł. Cz. odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Białymstoku w celi wieloosobowej wspólnie z pochodzącym z tej samej miejscowości T. J. (2-3, 111,112,170) W nocy z 15 na 16 czerwca 2010r. strażnik więzienny S. B. dokonując inspekcji celi zauważył, iż powód leżał na łóżku T. J. Obaj skazani byli w ubraniach, a po wejściu strażnika i zapaleniu światła powód poderwał się stając koło łóżka. Po interwencji strażnika powód wrócił na swoje łóżko (k.101-109). O zaistniałej sytuacji strażnik więzienny S. B. powiadomił przełożonego, który nakazał wszczęcie procedur w celu wyjaśnienia , czy nie doszło do przemocy seksualnej względem powoda. (k.111-113, 113). Następnego dnia powód został odprowadzony przez wychowawcę M.L. do psychologa oraz poddany badaniom lekarskim, w celu ustalenia czy nie doszło do narażenia zdrowia powoda. (k. 113, 114). Wyniki badań wykluczyły, aby doszło do wykorzystywania seksualnego powoda. W dniu 1 października 2010r. pozew o ochronę dóbr osobistych z żądaniem zadośćuczynienia w kwocie 40.000zł wniósł do Sądu Rejonowego w Białymstoku T. J. Zarzucając, iż w wyniku pomówień funkcjonariuszy więziennych jest narażony na drwiny, w związku z podejrzeniem o skłonności homoseksualne. Wyrokiem z dnia 28 października 2011r. w sprawie II Ca 805/11 Sąd Okręgowy w Białymstoku zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Białymstoku oddalając powództwo w całości (k. 101-109). Uzasadniając żądanie pozwu Ł. Cz. wskazywał, iż doszło do rozpowszechnienia wiadomości o tym, iż śpi w jednym łóżku z innym współosoadzonym w związku z czym narażony został na drwiny. Tłumacząc własne zachowanie i leżenie wspólnie na łóżku z T. J. wskazał, iż rozmawiali i pochodzą z tej samej miejscowości. Wskazując przykładu szykan podał, iż jeden ze współwięźniów zwrócił mu uwagę , iż żartuje z niego oddziałowy S., jednak powód nie znał imienia współosoadzonego. Powód podał, iż w związku z tymi informacjami śmiano się z niego, był przebadany przez psychologa i lekarza. Stwierdził, iż badający go psycholog sugerował, iż powód świadczy usługi seksualne. Jak wynika z twierdzeń powoda nie mógł on znieść atmosfery w jednostce penitencjarnej w związku z czym uciekł (k. 111-112). --- STRONA 3 --- Sąd zważył, co następuje: Podstawą prawną roszczeń powoda są przepisy art. 24 kc w zw. z 448 kc oraz art. 417 kc. Przepis art. 24 § 1 kc stanowi, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania chyba, że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny § 2. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych. Podstawą prawną do odszkodowania z tytułu naruszenia dóbr osobistych stanowi w niniejszej sprawie art. 417 kc, natomiast zasady przyznawania zadośćuczynienia z tego tytułu określa art. 448 kc. Przy rozpoznawaniu żądania ochrony naruszonych dóbr osobistych w pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie i ocena, czy i jakie dobro osobiste zostało naruszone, zaś w przypadku pozytywnej odpowiedzi stwierdzenie, czy wynikało ono z bezprawności działania sprawcy. Zgodnie z ogólną regułą rozkładu ciężaru dowodu to na powodzie spoczywał obowiązek wykazania, że na skutek działania pozwanego zostały naruszone jego dobra osobiste i jakie to są dobra. W przypadku ustalenia, że taka sytuacja miała miejsce, w art. 24 § 1 k.c. ustanowiono domniemanie prawne, w myśl którego naruszenie (zagrożenie) dobra osobistego jest bezprawne (tzw. domniemanie bezprawności). Konsekwencją tego domniemania jest przesunięcie ciężaru udowodnienia braku bezprawności na osobę, która dopuściła się naruszenia dobra osobistego (art. 6 k.c.). W tej sytuacji pozwanego obciążał obowiązek udowodnienia, że działał zgodnie z prawem i nie naruszył dóbr osobistych powoda. Podstawową przesłanką odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu zadań z zakresu władzy publicznej jest ich bezprawność ujęta w art. 417 k.c. w formule „niezgodne z prawem”. Przesłankę bezprawności ujętą w formule „działanie lub zaniechanie niezgodne z prawem” należy ujmować ściśle, jako --- STRONA 4 --- zaprzeczenie zachowania uwzględniającego nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej. Ponadto przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej z art. 417 jest szkoda w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., czyli obejmująca straty oraz utracone korzyści, które poszkodowany mógł osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Szkoda musi zostać wyrządzona przy wykonywaniu władzy publicznej tj. przez funkcjonariusza publicznego. Powód wskazywał, iż doszło do naruszanie jego dobra osobistego w postaci godności. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 kwietnia 1989 r., I CR 143/89 (OSPiKA 1990, nr 9, poz. 330) wyjaśnił, że godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, stanowiące istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez okoliczności zewnętrzne. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego tej materii wynika jednoznacznie, iż „ Ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, jakim jest stan uczuć, godność osobista i nietykalność cielesna (art. 24 § 1 k.c.), nie może być dokonana według miary indywidualnej wrażliwości zainteresowanego (ocena subiektywna)” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1997 roku, sygn. akt III CKN 33/97, OSNC 6-7/97, poz. 93). W ocenie Sądu powód nie wykazał, aby doszło do naruszenia jego dobra osobistego. Samo stwierdzenie powoda, iż stał się przedmiotem żartów i drwin funkcjonariuszy jednostki penitencjarnej nie jest wystarczające dla wykazania naduszenia dóbr osobistych powoda. Subiektywne odczucie powoda nie znalazły bowiem odzwierciedlenia w zeznaniach przesłuchanych w sprawie świadków S. B. (k.112-113), A. T. (k. 113), M. L. (k. 114), E. K.(k. 115). Świadkowie ci wskazywali, iż całą sytuację potraktowano zgodnie z procedurami wymagającymi sprawdzenia, czy nie doszło do sytuacji zagrażania zdrowia powoda. Ani powód ani współosadzony T. J. nie byli przedmiotem drwin ani żartów bowiem nie było ku temu podstaw. Wskutek badań wykluczono jakikolwiek podtekst seksualny sytuacji, a rozgłosu całej sprawie nadał dopiero pozew wniesiony przez T. J. Świadkowie wskazywali, iż są doświadczonymi pracownikami jednostki penitencjarnej i zdają sobie sprawę, iż wszelkie dane odnoszące się do seksualności osadzonych są danymi wrażliwymi i podlegają szczególnej ochronie. Sąd nie miał zastrzeżeń co do wiarygodności zeznań wskazanych świadków. --- STRONA 5 --- Przedstawili oni zgodny przebieg zdarzeń, w sposób obiektywny przedstawiają przebieg przeprowadzonych procedur sprawdzających. Żaden ze świadków nie wskazywał, na jakikolwiek incydent powoda ze współosadzonymi mogący świadczyć o szykanach lub drwinach u podłoża których leżały informacje o zdarzeniu z udziałem powoda. Jak wynika z przepisów kkw w tym przepis art. 108 § 1 kkw administracja zakładu karnego ma obowiązek podejmowania odpowiednich działań celem zapewnienia skazanym bezpieczeństwa osobistego w czasie odbywania kary. Skazany zaś jest obowiązany informować niezwłocznie przełożonego o zagrożeniach dla jego bezpieczeństwa osobistego oraz do unikania zagrożeń. Poddanie powoda badaniom psychologicznym i lekarskim było zatem prawidłową procedurą wszczętą w celu wyjaśnienia, czy nie doszło do naruszenia bezpieczeństwa osobistego powoda. Działanie administracji zakładu karnego było zatem właściwe do zaistniałej sytuacji. Powód nie wykazał również, iż informacje na temat zdarzenia z jego udziałem zostały w jakikolwiek sposób nagłośnione i rozpowszechnione przez funkcjonariuszy i pracowników jednostki penitencjarnej. W ocenie Sądu to działanie powoda i T. J. w istocie spowodowało nagłośnienie zdarzenia m in. poprzez wszczęcie postępowania w niniejszej sprawie. Nadto podkreślić należy, iż jak wskazywał sam powód cela, w której przebywał jest celą wieloosobową zatem niewykluczone, iż zdarzenie mógł widzieć, któryś ze współosoadzonych. Zwłaszcza, iż strażnik więzienny po wejściu zapalił światło i nakazał powodowi powrót do jego łóżka. Nadto nawet przy założeniu hipotetycznym, iż mogło dojść do naruszenia dóbr osobistych powoda. Brak jest jakichkolwiek powiązań pomiędzy ewentualnym naruszeniem a działaniami pozwanego. Pozwany poprzez swoich funkcjonariuszy wdrożył odpowiednie procedury w celu zbadania okoliczności zdarzenia i ustalenia czy doszło do naruszenia bezpieczeństwa osobistego powoda. Nie uszło uwadze Sądu, iż samo zdarzenie było efektem naruszenia przez powoda zakazu wyrażonego w przepisie art. 106a kkw zabraniającego skazanemu samowolnej zmiany miejsca wyznaczonego do spania. W związku z powyższym powództwo, jako niezasadne na podstawie art. 417 kc i art. 448 kc w zw. z art. 24 kc podlegało oddaleniu w całości. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 102 kpc, z uwagi na fakt, iż powód --- STRONA 6 --- korzystający ze zwolnienia od kosztów sądowych, w chwili obecnej odbywa karę pozbawienia wolności i nie posiada środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych. Pozwany nie ma osób bliskich wspierających go. W związku, z czym obciążenie powoda kosztami zastępstwa procesowego należnymi stronie pozwanej byłoby dla powoda niewykonalne i stanowiło fikcję, stąd też odstąpienie od zasądzenia tych kosztów jest jak najbardziej uzasadnione.