Postanowienie I C 1969/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 maja 2014 roku Sąd Okręgowy w Białymsto

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1969/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 maja 2014 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: SSO Elżbieta Małgorzata Kudrycka - Jarosz Protokolant: starszy protokolant sądowy Katarzyna Sokół po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2014 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa P. Ł., Z.Ł. i K. Ł. przeciwko Gminie B. - Zarządowi Mienia Komunalnego o ustalenie I. Oddala powództwo; II. Zasądza solidarnie od powodów na rzecz pozwanego kwotę 3617 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE Powodowie P. Ł., K. Ł. i Z.Ł. w pozwie przeciwko Gminie B. Zarządowi Mienia Komunalnego w B. wnieśli o uznanie, że ich dług wynikający z orzeczeń Sądu Rejonowego w Białymstoku w sprawach I C 1509/01, I Nc 5221/10 i I C 1074/11 przedawnił się i nie może być egzekwowany. W uzasadnieniu powodowie wskazali, że zaległości w płatności czynszu za mieszkanie przedawniają się z upływem trzech lat. Podali, że pozwany wciąż zalicza czynione przez nich nadpłaty na poczet należności nawet sprzed 13 lat oraz bezpodstawnie nalicza odsetki. Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu. Podniósł, że należności 1 ŠÊ@,‹'.'Ä1Ê,ÊŠí.1' 149” _řååąšš --- STRONA 2 --- stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądowym przedawniają się z upływem 10 lat. Pozwany wskazał, że przeciwko powodom w oparciu o tytuły wykonawcze w postaci prawomocnych orzeczeń prowadzone było postępowanie egzekucyjne, co przerwało bieg przedawnienia. Sąd ustalił, co następuje: Wyrokiem z dnia 26 września 2001 roku Sąd Rejonowy w Białymstoku w sprawie I C 1509/01 z powództwa Gminy B. Zarządowi Mienia Komunalnego w B. nakazał pozwanym K. Ł., P. Ł. i Z. Ł., aby opróżnili i wydali powodowi lokal mieszkalny numer (…) położony w B. przy ulicy (…) , ustalił, że pozwanym przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego oraz zasądził solidarnie od pozwanych K. i P. Ł. na rzecz powoda kwotę 10143,69 złotych z 30% w stosunku rocznym od dnia 13 sierpnia 2001 roku do dnia 26 września 2001 roku, rozkładając ją na dziesięć rat. Wyrok uprawomocnił się wskutek niewniesienia apelacji (k. 91, akta sprawy I C 1509/01). Postanowieniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Białymstoku C. K. z dnia 19 maja 2009 roku postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego w postaci wyroku z dnia 26 września 2001 roku w sprawie I C 1509/01 przeciwko pozwanym zostało umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji (k. 90). Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 6 lipca 2010 roku w sprawie I Nc 5221/10 Sąd Rejonowy w Białymstoku nakazał pozwanym P.Ł., Z.Ł. i K. Ł., aby solidarnie zapłacili na rzecz powódki Gminy B. Zarządu Mienia Komunalnego w B. kwotę 57486,74 złotych z ustawowymi odsetkami wysokości 13% w stosunku rocznym od dnia 29 czerwca 2010 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 4319 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. Nakazu nie zaskarżono sprzeciwem, wobec czego uprawomocnił się on w dniu 28 lipca 2010 roku. (k. 89, akta sprawy I Nc 5221/10) Postanowieniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Białymstoku C. K. z dnia 20 grudnia 2010 roku postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego w postaci nakazu zapłaty z dnia 6 2 --- STRONA 3 --- lipca 2010 roku w sprawie I Nc 5221/10 przeciwko pozwanym zostało umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji (k. 88). Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 22 listopada 2011 roku w sprawie I Nc 8364/11 Sąd Rejonowy w Białymstoku nakazał pozwanym P. Ł., Z.Ł. i K. Ł., aby solidarnie zapłacili na rzecz powódki Gminy B. Zarządu Mienia Komunalnego w B. kwotę 7588,82 złotych z ustawowymi odsetkami wysokości 13% w stosunku rocznym od dnia 17 listopada 2011 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 1295 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. Nakaz uprawomocnił się w stosunku do Z.Ł., który nie wniósł sprzeciwu. (k. 87, akta sprawy I C 1074/11) Na skutek wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty w sprawie I Nc 8364/11 przez P. Ł. i K. Ł.j, wyrokiem z dnia 10 stycznia 2012 roku w sprawie I C 1074/11 Sąd Rejonowy w Białymstoku zasądził solidarnie od pozwanych P. Ł. i K.Ł. na rzecz Gminy B. Zarządu Mienia Komunalnego w B. kwotę 7588,82 złotych wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 13% w stosunku rocznym od dnia 17 listopada 2011 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 380 złotych tytułem zwrotu części kosztów procesu. Wobec niewniesienia apelacji, wyrok uprawomocnił się w dniu 1 lutego 2012 roku (k. 86, akta sprawy I C 1074/11). Sąd zważył, co następuje: Powództwo wytoczone w niniejszej sprawie znajduje oparcie w art. 189 k.p.c., zgodnie z którym powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Uwzględnienie powództwa o ustalenie wymaga spełnienia dwóch podstawowych przesłanek, tj. istnienia interesu prawnego w żądaniu udzielenia ochrony prawnej przez wydanie wyroku ustalającego oraz istnienia bądź nieistnienia danego stosunku prawnego bądź prawa. Interes prawny, w myśl art. 189 k.p.c., stanowi materialnoprawną podstawę powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. jest to obiektywna (czyli rzeczywiście istniejąca), a nie tylko hipotetyczna (czyli w subiektywnym odczuciu strony) potrzeba prawna uzyskania wyroku odpowiedniej treści występująca wówczas, gdy powstała sytuacja 3 --- STRONA 4 --- rzeczywistego naruszenia albo zagrożenia naruszenia określonej sfery prawnej. Praktycznie rzecz biorąc, interes prawny występuje wtedy, gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości, a jednocześnie interes ten nie podlega ochronie w drodze innego środka (komentarz do art. 189 k.p.c., Małgorzata Manowska, Lex Polonica). O występowaniu interesu prawnego świadczy możliwość stanowczego zakończenia w tej drodze sporu, natomiast przeciwko jego istnieniu - możliwość uzyskania pełniejszej ochrony praw powoda w drodze innego powództwa. Interes prawny występuje także wtedy, gdy istnieje niepewność stanu prawnego lub prawa, gdy określona sytuacja zagraża naruszeniem uprawnień przysługujących powodowi bądź też stwarza wątpliwość co do ich istnienia czy realnej możliwości realizacji (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2012 roku, I CSK 325/11; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2013 roku, III CSK 254/12). Przy rozpatrzeniu wniesionego powództwa należało zatem rozważyć czy powodowie mieli interes prawny w ustaleniu, że ich dług się przedawnił, a jeśli tak – czy rzeczywiście doszło do jego przedawnienia. W ocenie Sądu, w sprawie nie zachodził interes prawny powodów w ustaleniu przedawnienia należności objętych orzeczeniami w sprawach I C 1509/01, I Nc 5221/10 i I C 1074/11. Należy zauważyć, że Sąd Rejonowy w Białymstoku wobec wszystkich tych tytułów egzekucyjnych nadał klauzulę wykonalności na rzecz pozwanego. Pozwany dysponuje więc tytułami wykonawczymi, których skuteczność, co do zasady, należy podważać w drodze powództwa opozycyjnego przewidzianego w art. 840 k.p.c. Na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był przedmiotem rozpoznania w sprawie. 4 --- STRONA 5 --- Jak wynika ze stanowiska powodów, ich powództwo zmierzało do pozbawienia pozwanego możliwości uzyskania stwierdzonych orzeczeniami należności, zarówno w drodze egzekucji sądowej, jak i poprzez zaliczanie wpłat na poczet długu. W istocie więc, zmierzali oni, poprzez wykazanie, że roszczenie pozwanego się przedawniło, do unicestwienia skuteczności tytułów wykonawczych. Nie ulega więc wątpliwości, że ten sam cel mógłby zostać osiągnięty w drodze powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności. Należy wskazać, że powództwo o ustalenie przewidziane w art. 189 k.p.c., z uwagi na wymaganie istnienia interesu prawnego, ma charakter subsydiarny, tj. może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, gdy w danej sytuacji faktycznej i prawnej inne środki są niedopuszczalne bądź nie mogą być skuteczne. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 sierpnia 1973 roku (II PZ 34/73), jeżeli po wydaniu tytułu egzekucyjnego obowiązek stwierdzony w tym tytule i objęty klauzulą jego wykonalności przestał istnieć, skutki prawne stąd wynikające mogą być stwierdzone w drodze procesu przewidzianego w art. 840 k.p.c. w trybie powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w całości albo w części, a przed nadaniem klauzuli wykonalności w drodze powództwa o ustalenie, że należność objęta tytułem egzekucyjnym nie istnieje. Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że powodowie nie legitymowali się interesem prawnym w ustaleniu przedawnienia należności stwierdzonych prawomocnymi orzeczeniami. Mogli oni bowiem, o ile wykazaliby w odpowiednim postępowaniu upływ przedawnienia, osiągnąć zamierzony skutek w drodze powództwa przeciwegzekucyjnego. W ten sposób uzyskaliby pełną ochronę przed nieuzasadnioną egzekucją świadczeń. Zasługuje na podkreślenie, że tytuł wykonawczy może być skutecznie pozbawiony wykonalności jedynie w drodze powództwa z art. 840 k.p.c., a dopóki istnieje ważny tytuł wykonawczy, organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania jego skuteczności. Samo ustalenie przedawnienia nie miałoby zatem wpływu na istnienie tytułu wykonawczego, a tym samym nie umożliwiałoby prowadzenia egzekucji. Choć już sam brak po stronie powodów interesu prawnego w ustaleniu skutkuje oddaleniem powództwa, zasadne jest wyjaśnienie, że wbrew twierdzeniom powodów, 5 --- STRONA 6 --- nie istniały podstawy do stwierdzenia przedawnienia roszczeń pozwanego. Zgodnie z art. 125 § 1 k.c. roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, przedawnia się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Przepis ten wyłącza stosowanie art. 118 k.c., który przewiduje dla roszczeń o świadczenia okresowe trzyletni termin przedawnienia. Termin ten limituje czas do dochodzenia roszczeń okresowych. Po upływie okresu przedawnienia dłużnik może uchylić się od jego zaspokojenia, a więc może w postępowaniu przed sądem bronić się przed uwzględnieniem powództwa, które dotyczy tego roszczenia. Natomiast w sytuacji, gdy roszczenie to zostało już stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, jak wyraźnie wskazuje art. 125 § 1 k.c., nawet jeśli dla tego typu roszczenia przewidziany jest krótszy termin przedawnienia, zastosowanie znajduje dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od daty uprawomocnienia się orzeczenia. W stanie faktycznym ustalonym w sprawie, nie może ulegać wątpliwości, że w stosunku do świadczeń zasądzonych nakazem zapłaty z dnia 6 lipca 2010 roku w sprawie I Nc 5221/10, nakazem zapłaty z dnia 22 listopada 2011 roku w sprawie I Nc 8364/11 oraz wyrokiem z dnia 10 stycznia 2012 roku w sprawie I C 1074/11 termin przedawnienia nie upłynął. Od wydania i uprawomocnienia tych orzeczeń nie minęło jeszcze 10 lat. Natomiast od uprawomocnienia wyroku z dnia 26 września 2001 roku w sprawie I C 1509/01 chociaż, co prawda, minęło 10 lat, to jednak wskutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego w oparciu o ten tytuł wykonawczy, bieg przedawnienia został przerwany w myśl art. 124 § 1 pkt 1 k.c. Zgodnie z art. 124 § 1 i § 2 k.c., po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo, a w razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym albo przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone. Postępowanie egzekucyjne zostało zakończone postanowieniem komornika o umorzeniu z dnia 19 maja 2009 roku, a zatem najwcześniej od tej daty należy liczyć bieg rozpoczętego na nowo przedawnienia. Dopiero po upływie 10 lat od tej daty, o ile w tym czasie nie zostaną podjęte inne czynności przed sądem lub innym organem powołanym do 6 --- STRONA 7 --- rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, roszczenie stwierdzone wyrokiem w sprawie I C 1509/01 ulegnie przedawnieniu. Z uwagi na powyższe, uznając żądanie powodów za nieuzasadnione, Sąd, w oparciu o art. 189 k.c., oddalił powództwo. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Wobec oddalenia powództwa, powodowie przegrali proces i są zobowiązani do zwrotu kosztów procesu poniesionych przez pozwanego, które stanowi wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 3600 ustalone na podstawie § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu powiększone o kwotę 17 złotych opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. 7