Wyrok I C 196/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 stycznia 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicac

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 196/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 stycznia 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Mirosława Skłodowska Protokolant: st. sekr. sądowy Krystyna Dudek po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2010 r. w Katowicach sprawy z powództwa S. P. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w ……. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 500 zł ( pięćset złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 8 stycznia 2010 roku. 2. w pozostałej części powództwo oddala. 3. przyznaje radcy prawnemu M. J. kwotę 4 392 zł ( cztery tysiące trzysta dziewięćdziesiąt dwa złote ) w tym kwotę 792 zł ( siedemset dziewięćdziesiąt dwa złote) jako podatek VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sygn. akt I C 196/09 1 --- STRONA 2 --- Uzasadnienie Powód S.P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata M. J., pozwem z dnia 23 marca 2009 r. domagał się zasądzenia na swoją rzecz odszkodowania od pozwanego Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w ...w kwocie 80.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz kosztów procesu. Nadto wniósł o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. Na uzasadnienie swoich roszczeń powód podniósł, iż w Zakładzie Karnym w ...przebywał w okresie od 23 czerwca 2005 r. do 3 sierpnia 2005 r., gdzie był osadzony w nadmiernie przeludnionej celi, a przez co cela ta nie spełniała normy 3 m 2 na jednego skazanego, a nadto były braki w zakresie należytego wyposażenia jak taborety, szafki, łóżka. Powód podał, że nie miał zapewnionych warunków do utrzymania higieny osobistej poprzez nieoddzielenie urządzeń sanitarnych od reszty pomieszczenia przeznaczonej do jedzenia i spania, czym naruszono prawo do intymności. Nadto zachodziło zagrożenie bezpieczeństwa osobistego poprzez umieszczeni go w jednej celi z osobami o różnym stopniu demoralizacji. Powód wskazał również, że w celi, w której przebywał, urządzenia sanitarne i materac do spania były nieodpowiednie, przez co był narażony na szereg chorób dermatologicznych. Powód wywodził swoje roszczenia w oparciu o art. 47 ust. 1 Konstytucji RP i art. 417 k.c. Na poparcie żądań pozwu powołał przepisy konstytucyjne oraz regulacje międzynarodowe Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. oraz Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r., w świetle których zachowanie pozwanego było bezprawne. Ponadto powód wskazał orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące przedmiotu niniejszej sprawy. W uzasadnieniu pozwu podano także jako podstawę zasądzenia zadośćuczynienia art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. (pozew – k. 2-5). Pozwany Skarb Państwa – Zakład Karny w ...w odpowiedzi na pozew z dnia 14 maja 2009 r. wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na swoją rzecz od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. Na poparcie swojego stanowiska pozwany wskazał, iż powód przebywał w Zakładzie Karnym w ...w okresach od 23 czerwca 2005 r. do 3 sierpnia 2005 r. oraz od 30 listopada 2005 r. do 28 czerwca 2006 r. Pozwany podał, iż w pierwszym okresie powód przebywał w celi dwuosobowej 2 --- STRONA 3 --- o powierzchni 7,5 m 2 , a w drugim okresie w celach: pięcioosobowej o powierzchni 28,1 m 2 , ośmioosobowej o powierzchni 25,5 m 2 oraz czternastoosobowej powierzchni 43,2 m 2 . Pozwany nie wykluczył, że okresowo powodowi nie została zapewniona norma powierzchniowa określona w art. 110 § 2 k.k.w. Taka sytuacja w ocenie pozwanego była uzasadniona i dopuszczalna na mocy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 sierpnia 2006 r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów. O takim umieszczeniu osadzonych decyduje dyrektor jednostki, o czym każdorazowo informuje Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego, co miało miejsce w przedmiotowym przypadku. Pozwany wskazał, że Sędzia Penitencjarny nigdy nie uchylił takiej decyzji dyrektora, a nadto podał, iż dyrektor pozwanej jednostki nie miał możliwości odmówić przyjmowania nowych osadzonych. Ponadto pozwany podkreślił, iż poza istniejącym przeludnieniem, podlegającym okresowym zmianom, powód miał zapewnione wszystkie pozostałe uprawnienia gwarantowane osobom pozbawionym wolności. W powyższym zakresie pozwany powołał się na orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w …. oraz Trybunału Konstytucyjnego. Odnosząc się do zarzutu powoda, dotyczącego braku należytego wyposażenia cel mieszkalnych, podał, że wszystkie cele mieszkalne w Zakładzie Karnym w ...w okresie pobytu w nim powoda był wyposażone w odpowiednią ilość sprzętu kwaterunkowego odpowiednio do ilości osadzonych w każdej celi. Odnośnie zarzutu powoda co do stanu kącików sanitarnych w celach, pozwany wskazał, że w celi nr 11, w której przebywał pozwany w dniach od 23 czerwca 2005 r. do 3 sierpnia 2005 r., kącik sanitarny był oddzielony od reszty pomieszczenia przesłoną montowaną na wysokości 1,6 m, co skutecznie zapewniało osadzonym prywatność. Natomiast cele nr 93, 86 i 88, w których pozwany przebywał w późniejszych w/w okresach posiadały wydzielone, odrębne pomieszczenie sanitarne zamykane drzwiami wewnętrznymi pełnymi. Pozwany wskazał, że za stan czystości celi odpowiadają osadzeni, którym pozwany zapewnia niezbędny sprzęt do sprzątania, a nadto standardowo raz w miesiącu, częściej w razie zapotrzebowania, dostarcza środki czystości. Nadto wszelkie usterki usuwane są przez służbę konserwatorską pozwanego na bieżąco. Pozwany stwierdził, iż zarzut powoda, że materac do spania, który otrzymał był w złym stanie, nie był prawdziwy, albowiem zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, wydawane są jedynie materace, których stan nie budzi zastrzeżeń, a okres używalności nie przekracza 60 miesięcy. 3 --- STRONA 4 --- Pozwany wskazał, że powód w pozwanym zakładzie był pod opieką lekarską, z której korzystał na skutek nieżytu żołądka, zespołu bólowego kręgosłupa piersiowego z bocznym skrzywieniem tego odcinka i początkowym stadium jego zmian zwyrodnieniowych. Nigdy natomiast powód nie był leczony z powodu chorób dermatologicznych. Nigdy też nie zgłaszał tego rodzaju problemów zdrowotnych. Odnośnie zarzutu osadzenia powoda w celi z innymi zdemoralizowanymi więźniami pozwany wskazał, że powód nigdy nie zgłaszał żadnych uwag co do osadzenia i związanego z tym jego bezpieczeństwa. Jako osoba zatrudniona w więziennej bibliotece miał kontakt ze wszystkimi więźniami, w tym również z osobami bardzo zdemoralizowanymi. Ponadto pozwany wskazał, że powód sam jest osobą zdemoralizowaną, wielokrotnie karaną, także w warunkach recydywy z art. 64 § 1 k.k. Co więcej, pozwany podał, że powód miał dostęp do zajęć kulturalno-oświatowych i świetlicowych, nabożeństw religijnych, kontaktów z najbliższymi poprzez widzenia, rozmowy telefoniczne i korespondencję. Nadto przysługiwał mu codzienny godzinny spacer, prawo dokonywania zakupów w kantynie, miał także dostęp do biblioteki, gazet, audycji radiowych, telewizyjnych i z więziennego radiowęzła. Pozwany dodał, że powód nie skarżył się na warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Reasumując, pozwany podkreślił, iż wszelkie działania związane z osadzeniem powoda były zgodne z prawem. Pozwany na poparcie swoich twierdzeń powołał orzecznictwo Sądu Najwyższego, Sądu Apelacyjnego w …. i Trybunału Konstytucyjnego. Ponadto wskazał, iż w powód w pozwie ograniczył się do przytoczenia cytatów z różnych dokumentów, nie przedstawiając żadnych konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, do czego obliguje go art. 6 k.c. Wobec powyższego zdaniem pozwanego w tej sprawie nie ma żadnych podstaw do przyznania powodowi zadośćuczynienia w żadnej kwocie, a żądanie pozwu świadczy o majątkowym nastawieniu powoda (odpowiedź na pozew – k. 31-38). Powód pismem z dnia 8 czerwca 2009 r. odniósł się do odpowiedzi pozwanego na pozew, wskazując, iż pozew obejmuje jedynie okres od 23 czerwca 2005 r. do 3 sierpnia 2005 r. Powód podał, iż, zgodnie z tym, co twierdziła strona pozwana, przebywał w tym okresie w Zakładzie Karnym w ...w dwuosobowej celi o powierzchni 7,5 m 2 , jednakże osadzono w niej trzy osoby. Wskazał też, iż pomieszczenie to nie było jeszcze wyremontowane, ściany nie były malowane od 50 lat, na co wskazywały malunki poprzednich więźniów oraz plamy, odpadał tynk. Urządzenia sanitarne były brudne i zniszczone. Kącik sanitarny nie miał drzwi, był jedynie oddzielony od 4 --- STRONA 5 --- reszty pomieszczenia płytą o wysokości ok. 1,5 m, nie sięgającą do sufitu. Nadto nie wydawano środków do utrzymania czystości w celi. Okres używalności materaca przekroczył w ocenie powoda 60 miesięcy. Powód wskazał, że nie ma żadnych zastrzeżeń co do opieki zdrowotnej ze strony pozwanego. Powód zakwestionował twierdzenie pozwanego, jakoby dyrektor Zakładu Karnego w ...nie mógł odmówić przyjmowania nowych więźniów, uzasadniając, iż on sam został przeniesiony do tego zakładu na własną prośbę podyktowaną względami rodzinnymi. Powód dodał, iż zgłaszał wychowawcy, że nie chce przebywać w jednej celi z osobą skazaną za pedofilię, a nadto nie jest prawdą, że wyrażał zadowolenie ze swojego osadzenia. Ponadto powód zaprzeczył temu, iż dochodząc zadośćuczynienia, ma na celu uzyskanie dochodów, albowiem powództwa wytoczył jedynie tym jednostkom penitencjarnym, które nie zapewniły mu należytych warunków osadzenia, a nie wszystkim, w których przebywał. Wskazał także, że załączenie do akt sprawy przez pozwanego informacji o pobytach powoda w zakładach karnych i o orzeczeniach sądowych w sprawach karnych, które to informacje nie mają żadnego związku ze sprawą, miało na celu wskazanie na jego wysoki stopień demoralizacji (pismo – k. 92- 95). Natomiast w piśmie z dnia 23 lipca 2009 r., precyzującym żądania pozwu, strona powodowa jako podstawę dochodzonych roszczeń wskazała art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c., podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ponadto powód wskazał, iż pozwany przyznał fakt przeludnienia celi, osadzenia powoda w pomieszczeniu, w którym kącik sanitarny nie był zamknięty, niezapewnienia mu nieużywanego materaca do spania, nie odnosząc się do zarzutu złego stanu urządzeń sanitarnych oraz nie zaprzeczając okoliczności zagrożenia bezpieczeństwa powoda na skutek umieszczenia go w jednej celi z osobami zdemoralizowanymi. Wskazano, iż zawiadomienie Sędziego Penitencjarnego o przeludnieniu nie spełniało wymogów formalnych z art. 248 § 1 k.k.w., gdyż nie zawierało określenia szczególnej przyczyny jego zastosowania. Powód powołał się na orzecznictwo sądu Najwyższego i Europejskiego Trybunały Praw Człowieka (pismo – k. 111-113). Pozwany pismem z dnia 27 sierpnia 2009 r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podał także, iż nie jest w stanie wskazać rzeczywistej ilości osób osadzonych w poszczególnych celach mieszkalnych w latach 2005-2006, albowiem zgodnie z przepisami ewidencja taka nie była wówczas prowadzona. 5 --- STRONA 6 --- Pozwany stwierdził, iż zawiadomienie Sędziego Penitencjarnego o przeludnieniu czyniło zadość wymaganiom formalnym, gdyż wskazany przez powoda przepis nie reguluje szczególnych wymogów jakie winno spełniać to powiadomienie. Strona pozwana wskazał, że w 2005 r. stan urządzeń sanitarnych był dobry we wszystkich celach, o co dbała służba kwatermistrzowska. Pozwany dodał, iż osadzenie powoda było zgodne z prawem, decyzją klasyfikacyjną, uwzględniając potrzebę zapewnienia porządku i bezpieczeństwa w zakładzie karnym, kształtowania właściwej atmosfery wśród skazanych oraz konieczność zapobiegania samoagresji i popełnianiu przestępstw podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Z ostrożności procesowej pozwany w oparciu o art. 442 k.c. podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda, wskazując, iż objęty pozwem okres pobytu powoda w pozwanej jednostce zakończył się w dniu 3 sierpnia 2005 r., wobec czego od daty powzięcia informacji o rzekomej szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia do dnia wniesienia pozwu, tj. 23 marca 2009 r. minęły 3 lata (pismo - 119-122). Na rozprawie w dniu 8 stycznia 2010 r. strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. Powód S.P. ma obecnie 46 lat, nie ma żadnego zawodu. Na wolności powód nie posiada własnego mieszkania, w związku z czym mieszka u rodziców w mieszkaniu o powierzchni 95 m 2 . Łącznie z powodem lokal ten zamieszkują 4 osoby. Powód bez przerwy odbywa karę pozbawienia wolności od 2001 r. w Aresztach Śledczych w …., ….., …, ….., …., ….., ……., ……, …… i we …….. oraz w Zakładach Karnych w …….. , ……., …….., we …….. i ….. W okresie od 23 czerwca 2005 r. do 3 sierpnia 2005 r. przebywał w Zakładzie Karnym w ….., gdzie odbywał karę pozbawienia wolności. Przebywał wówczas w celi dwuosobowej nr 11 o powierzchni 7,5 m 2 wraz z dwoma współwięźniami, co nie spełniało wymogu zapewnienia każdemu osadzonemu powierzchni minimalnej 3 m 2 . Okoliczność tę przyznał pozwany, stwierdzając, iż na skutek przeludnienia w całym zakładzie mogło dochodzić do okresowego pozbawienia powoda minimalnego metrażu 3 m 2 . W tej jednostce penitencjarnej powód był osadzony także w okresie od 30 listopada 2005 r. do 28 czerwca 2006 r. w następujących celach: − od 30 listopada 2005 r. do 30 grudnia 2005 r. w celi nr 93, 6 --- STRONA 7 --- − od 30 grudnia 2005 r. do 24 maja 2006 r. w celi nr 86, − od 24 maja 2006 r. do 28 czerwca 2006 r. w celi nr 88. Powód dochodził roszczenia tylko za okres od 23 czerwca 2005 r. do 3 sierpnia 2005 r., nie mając żadnych zarzutów odnośnie późniejszego pobytu w pozwanej jednostce. W celi nr 11 znajdował się kącik sanitarny, oddzielony od reszty pomieszczenia płytą pilśniową, zamontowaną na wysokości około 1,5 m, która nie stykała się z sufitem. Lukę pomiędzy tą płytą a sufitem zakrywało powieszone przez osadzonych prześcieradło. Więźniowie otrzymywali środki higieny od pozwanego raz w miesiącu. Dowód: zeznania powoda S. P. – k. 192-193; notatka służbowa z dnia 11 maja 2009 r. - k. 39. W protokole z wizytacji pozwanego przeprowadzonej w dniach 14-15 i 18 stycznia 2006 r. przez Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w …… W. S. ustalono, że pojemność pozwanej jednostki wynosiła 97 miejsc. Na dzień 10 stycznia 2006 r. przebywało w niej 112 osadzonych, co oznaczało 115% pojemności jednostki. Funkcjonowanie tej jednostki oceniono pozytywnie, a nadto nie stwierdzono naruszenia praw osadzonych. Poprzednia wizytacja pozwanego była przeprowadzona w dniach 6, 14 i 28 grudnia 2004 r. przez Sędziego Sądu Okręgowego w …… A. R.. Wnioski powizytacyjne były tożsame z późniejszej wizytacji, obejmującej 2005 r. Dowód: protokół z wizytacji – k. 126-141 Powód w czasie pobytu w pozwanej jednostce, w okresie, którego dotyczyło powództwo, nie chorował na żadne schorzenie dermatologiczne, jak również nie korzystał ze specjalistycznej pomocy lekarskiej ze strony lekarza dermatologa. Korzystał natomiast w porad lekarzy więziennego ambulatorium z uwagi na przewlekły nieżyt żołądka, w związku z czym zalecono mu odpowiednią dietę, zespół bólowy kręgosłupa piersiowego z jego bocznym skrzywieniem. Dowód: książka zdrowia powoda w Zakładzie Karnym w ...– k. 47-58; częściowo wyjaśnienia powoda S. P. – k. 192-193. Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd jako okoliczności bezsporne uznał, że powód przebywał w Zakładzie Karnym w ...w okresie, którego dotyczy powództwo, tj. od 23 czerwca 2006 r. do 3 sierpnia 2005 r. w celi o powierzchni 7,5 m 2 . Poza sporem znajdowała się okoliczność, iż w pozwanej jednostce penitencjarnej w czasie, kiedy powód odbywał karę pozbawienia wolności, panowało przeludnienie, skutkiem czego nie zapewniono więźniom, w tym powodowi, minimalnej powierzchni mieszkalnej 3 m 2 . Przy ustalaniu okoliczności faktycznych Sąd oparł się na materiale dowodowym wskazanym powyżej, ocenionym w świetle zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd częściowo dał wiarę 7 --- STRONA 8 --- wyjaśnieniom powoda, odmawiając im waloru wiarygodności w zakresie, w jakim twierdził, iż: stan celi nr 11 był bardzo zły, w tym również urządzeń sanitarnych, a nadto że pozwany nie dostarczał osadzonym niezbędnych środków czystości, że powód nabawił się grzybicy stóp i pachwin, w związku z czym miał konsultację dermatologiczną, informował wychowawcę o złych warunkach osadzenia oraz że jego bezpieczeństwo osobiste było zagrożone przez osadzenie w jednej celi z osobami o różnym stopniu demoralizacji, albowiem twierdzenia te nie znalazły potwierdzenia w innych dowodach, a nadto nie zostały przyznane przez pozwanego. W konsekwencji wyjaśnienia powoda we wskazanym zakresie nie mogły stanowić podstawy rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu. Sąd dał wiarę dowodom z dokumentów, gdyż ich prawdziwość nie budziła wątpliwości, a nadto nie zostały zakwestionowane w toku postępowania. Wobec tego Sąd oparł się na nich, ustalając stan faktyczny sprawy, będący podstawą wydanego wyroku. Sąd zważył co następuje. Roszczenie powoda zasługiwało na częściowe uwzględnienie. Podstawą rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy stanowiły regulacje zawarte w art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. Rozważania prawne należy rozpocząć od stwierdzenia, że dobra osobiste człowieka chronione są przez Konstytucję RP. Zgodnie z treścią art. 30 tego aktu przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. „Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., sygn. akt II CSK 269/07, LEX nr 315849, M.Prawn. 2007/21/1172). Wskazania wymaga, iż godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, które stanowi istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg okoliczności zewnętrznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1989 r., sygn. akt I CR 143/89, OSPiKA 1990, poz. 330). Przedmiotowa sprawa dotyczyła kwestii poszanowania godności osobistej w warunkach odbywania kary pozbawienia wolności, w związku z czym Sąd miał na względzie, iż zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania takiej kary stanowi jedno z zasadniczych wymagań demokratycznego państwa 8 --- STRONA 9 --- prawnego, będące przedmiotem uregulowań o charakterze międzynarodowym. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169), stanowi, iż każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka (art. 10 ust. 1). Natomiast w myśl art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284), nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Regulacja ta w połączeniu z art. 8 ust. 1 Konwencji, nakazującym poszanowanie życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, w stosunku do osób pozbawionych wolności oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku (por. wyrok sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. akt V CSK 431/06, LEX 255593). Postanowienia powyższe zostały transponowane do polskiego porządku prawnego i zawarte w art. 40, art. 41 i art. 47 Konstytucji RP. Obok przytoczonych przepisów należy mieć też na względzie orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) w tym zakresie. Mianowicie ETPCz uznał, iż każde państwo zobligowane jest do systematycznego kontrolowania decyzji podejmowanych w zakładach karnych, dotyczących zapewnienia osobom tam przebywającym, odpowiednich warunków życia z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok ETPCz z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga nr 8224/78, wyrok ETPCz z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga nr 21915/93). Znamiennym w świetle przedmiotowej sprawy było orzeczenie w sprawie wielkości cel więźniów, w którym ETPCz wypowiedział pogląd, iż powierzchnia 2,8 m2, przypadająca na jednego osadzonego nie odpowiada standardom Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom (wyrok ETPCz z dnia 9 marca 2006 r., skarga nr 73786/01). Natomiast z zaleceń Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom wynika, że powierzchnia celi mieszkalnej przypadająca na więźnia powinna wynosić 4 m 2 . Ponadto zdaniem ETPCz już tylko sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi w niewłaściwych warunkach sanitarnych z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania (wyrok ETPCz z dnia 6 marca 2001 r., skarga nr 40907/98). Oczywistym jest przy tym, iż okoliczności te muszą zostać udowodnione przez dochodzącego takiego odszkodowania. Skoro więc, jak wynika z powyższego, przebywanie w przeludnionej celi może w konkretnym przypadku zostać uznane za rodzaj poniżającego traktowania, skutkującego naruszeniem godności osobistej, wobec tego zasadnym może się stać roszczenie zasądzenia na tej 9 --- STRONA 10 --- podstawie zadośćuczynienia w oparciu o art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. Przyjęcie natomiast odpowiedzialności z art. 24 k.c. uzależnione jest od istnienia dobra osobistego, a następnie jego naruszenia lub zagrożenia bezprawnym działaniem (zaniechaniem) sprawcy, co stanowi przesłanki tej odpowiedzialności. Aby jednak można było przypisać zarzut na tej podstawie, poszkodowany musi udowodnić istnienie dobra prawnego oraz fakt jego naruszenia lub zagrożenia na skutek zachowania się sprawcy. W przeciwnym razie w myśl art. 6 k.c. poniesie ujemne konsekwencje nie wykazania faktów, z których wywodzi skutki prawne. Wobec tego, iż, jak już wyżej wskazano, każdorazowe naruszenie godności człowieka trzeba rozpatrywać z punktu widzenia jego wewnętrznych psychicznych odczuć, poszkodowany winien dokładnie określić, jakie jego odczucia w przewidzianych prawem dobrach osobistych uległy naruszeniu lub zagrożeniu. Nadto koniecznym do przypisania odpowiedzialności z tego tytułu jest bezprawne, a zatem sprzeczne z prawem i zasadami współżycia społecznego, zachowanie się sprawcy. W art. 24 k.c. mamy do czynienia z domniemaniem bezprawności działania wykraczającego przeciwko dobru prawnemu. Domniemanie to jest wzruszalne, a jego obalenie może nastąpić przez wykazanie przez domniemanego sprawcę braku bezprawności określonego zachowania. Zatem w myśl art. 6 k.c. i art. 233 k.p.c. to na pozwanym spoczywał ciężar udowodnienia, iż nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. 10 --- STRONA 11 --- Należało mieć na uwadze, iż zgodnie z treścią art. 110 k.k.w. skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej. Powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Do dnia 6 grudnia 2009 r. obowiązywał przepis art. 248 § 1 k.k.w., który dopuszczał w wyjątkowych wypadkach możliwość osadzenia więźnia w celi wieloosobowej, gdzie przypadałaby na niego powierzchnia mniejsza niż 3 m2. Regulacja ta nie ograniczała czasowo stosowania tego wyjątku, wobec czego Trybunał Konstytucyjny orzekł o jej niezgodności z Konstytucją RP, wskazując, iż „godność ludzka jest dobrem prawnie chronionym. Organy państwa nie mogą zmieniać zakresu i treści praw obywatela. Fakt notoryjnego naruszania przez administrację zakładów karnych gwarancji konstytucyjnych ujętych w art. 40 i art. 41 ust. 4, a skonkretyzowanych w art. 110 § 2 k.k.w., wynika z niedomagań strukturalnych polskiego więziennictwa i treści art. 248 § 1 k.k.w., dającego tej administracji możliwość nielimitowanego utrzymywania stanu naruszenia praw konstytucyjnych. Traktowanie humanitarne jest to postępowanie, które uwzględnia minimalne potrzeby człowieka, odnosząc je do przeciętnych standardów danego społeczeństwa. Za niehumanitarne uznać należy takie działania organów władzy państwowej, które - nie służąc bezpośrednio założonym celom kary pozbawienia wolności - prowadzą do udręki fizycznej skazanych, do poniżania ich godności osobistej, uszczuplania ich praw albo uniemożliwiania im ochrony swoich praw. Niedookreślony, a przez to w praktyce nieograniczony, czas stosowania ograniczeń praw i wolności konstytucyjnych w stosunku do skazanych i brak możliwości obrony tych praw, stanowią rażące naruszenie zasady określonej w art. 41 ust. 4 i art. 40 Konstytucji. (...) Zgodnie z art. 41 ust. 4 Konstytucji, każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny. Traktowanie "humanitarne" obejmuje coś więcej niż tylko niestosowanie tortur i zakaz traktowania okrutnego, nieludzkiego i poniżającego, o którym mowa w art. 40 Konstytucji. Traktowanie humanitarne musi uwzględniać minimalne potrzeby każdego człowieka, z uwzględnieniem przeciętnego poziomu życia w danym społeczeństwie, i wymaga od władzy publicznej pozytywnych działań w celu zaspokojenia tych potrzeb.” (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r., sygn. akt SK 25/07). Pozwany podniósł, iż Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu. Trybunał Konstytucyjny w tym zakresie wskazał, iż „natychmiastowa utrata mocy obowiązującej art. 248 § 1 k.k.w. pogłębiłaby istniejącą już obecnie patologiczną sytuację, w której z powodu braku miejsca w 11 --- STRONA 12 --- zakładach karnych wielu skazanych nie może odbywać kary. Problem ten dotyczy aktualnie ponad 40 tysięcy skazanych. Taki stan rzeczy, w którym prawomocne wyroki sądów nie są wykonywane, prowadzi do osłabienia autorytetu państwa”. Wobec tego powództwo w istocie zostało wytoczone w chwili, gdy wskazany przepis jeszcze nie utracił mocy obowiązującej, jednakże pozwany zdawał się pomijać fakt, iż z chwilą wydania wyroku przepis ten został uznany za niezgodny z Konstytucją, a nadto, że Trybunał „postanowił jednocześnie przyznać skarżącemu tzw. przywilej korzyści, czyli swoistą premię za aktywność, polegającą na tym, że w stosunku do niego wyrok Trybunału powinien być wykonany niezwłocznie po ogłoszeniu go w Dzienniku Ustaw (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r., sygn. akt SK 25/07). Wobec tego powód miał pełne prawo dochodzić swojego roszczenia przed datą 6 grudnia 2009 r., kiedy to art. 248 § 1 k.k.w. przestał obowiązywać. 12 --- STRONA 13 --- Odnosząc się do twierdzeń pozwu, Sąd doszedł do przekonania, iż w świetle okoliczności sprawy, powód wykazał, iż pozwany naruszył jego dobro osobiste w postaci godności poprzez poniżające traktowanie, polegające na umieszczeniu go w okresie od 23 czerwca do sierpnia 2006 r. wraz z innymi dwoma osadzonymi w celi dwuosobowej przez co na każdego z nich przypadała powierzchnia mniejsza niż 3 m 2 . W tym zakresie powód w pełni udowodnił podstawę swojego roszczenia. Nadto okoliczność ta nie była kwestionowana przez stronę pozwaną, a co więcej, została przez nią przyznana złożonymi dokumentami. W tym zakresie działanie pozwanego było bezprawne, a wobec tego powoływanie się przez niego na szczególnie uzasadniony przypadek określony w już nie obowiązującym art. 248 § 1 k.k.w. czy też na odpowiednie przepisy aktu wykonawczego w świetle w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, uznać należało za całkowicie chybione. Ponadto okoliczność ta wynikała z wyjaśnień powoda oraz z protokołu z przeprowadzonej na początku 2006 r., a obejmującej stan z roku 2005 r., którego to dotyczyło niniejsze powództwo, wizytacji Sędziego Penitencjarnego. Wobec tego Sąd przyjął, iż w okresie od 23 czerwca 2005 r. do 3 sierpnia 2005 r. powód przebywał w warunkach przeludnienia bez zachowania normy 3 m 2 na jednego osadzonego. Brak ścisłych informacji o tym, jakie było przekroczenie norm mieszkalnych w w/w okresie nie może wywoływać negatywnych skutków materialnoprawnych dla strony powodowej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 1971 r., sygn. akt II PR 453/70). W pozostałym zakresie żądania pozwu nie znalazły potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Powód nie udowodnił podnoszonych przez siebie okoliczności co do wskazywanych przez niego warunków bytowania, a to co do: stanu celi, w której był osadzony, stanu technicznego urządzeń sanitarnych, braków w wyposażeniu celi, braków środków czystości, niezapewnienia warunków do utrzymania higieny osobistej poprzez nieoddzielenie urządzeń sanitarnych od reszty pomieszczenia przeznaczonej do jedzenia i spania, przebytych schorzeń dermatologicznych, zagrożenia bezpieczeństwa osobistego poprzez osadzenie z osobami o różnym stopniu demoralizacji oraz co do informowania wychowawcy o złych warunkach osadzenia. Sąd miał na uwadze, iż warunki, na które uskarżają się więźniowie przebywający w przeludnionych celach nie ograniczają się do samego nieprzestrzegania metrażu. Ocenie prawnej podlega skumulowany efekt tych warunków takich jak np. złe warunki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja (zob. wyrok ETPCz z dnia 15 lipca 2002 r., skarga nr 47095/99). Podkreślić jednak trzeba, że gdyby powód udowodnił powyższe okoliczności, Sąd w oparciu o nie rozważyłby, czy również w ten sposób doszło do --- STRONA 14 --- naruszenia jego dóbr osobistych.. Z uwagi więc na brak dowodów w tym zakresie, okoliczności te jako gołosłowne nie mogły stać się podstawą rozstrzygnięcia. W konsekwencji takiego stanu rzeczy Sąd na mocy art. 448 k.c. zasądził na jego rzecz zadośćuczynienie. Zgodnie z treścią tego przepisu w razie naruszenia dobra osobistego Sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (...). Przyznanie poszkodowanemu pieniężnego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę uzależnione jest od oceny i uznania Sądu, opartego na wszystkich okolicznościach danej sprawy. Przepisy nie określają jednak w tej materii żadnych kryteriów, jakie należy zastosować przy ustalaniu wysokości takiego zadośćuczynienia. Wobec takiego stanu rzeczy należy posiłkować się ugruntowanym stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie, zgodnie z którym punktem wyjścia jest stwierdzenie, że zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny. Zatem musi ono przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość, a jednocześnie nie może być nadmierne w stosunku do doznanej krzywdy. Ponadto musi ono odpowiadać aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa oraz musi być ustalone z uwzględnieniem siły nabywczej pieniądza. Aby ten cel osiągnąć, zawsze należy rozważyć wszystkie okoliczności konkretnej sprawy, zwłaszcza te, które miały wpływ na rozmiar zaistniałej szkody. Biorąc pod uwagę powyższe wskazówki, rozmiar i intensywność doznanej przez powoda krzywdy, zakres i stopień negatywnych dla niego konsekwencji, stopień zawinienia po stronie sprawcy naruszenia oraz fakt przebywania w Zakładzie Karnym w ...przez krótki okres czasu, tj. 42 dni w celi niespełniającej warunku 3 m 2 na jednego osadzonego, Sąd uznał, iż zadośćuczynienie pieniężne w żądanej przez powoda kwocie 80.000 zł było znacznie wygórowane, wobec czego powództwo ponad kwotę 500 zł oddalił. Od tej sumy Sąd przyznał powodowi odsetki ustawowe od dnia 8 stycznia 2010 r., działając w oparciu o art. 481 § 1 i 2 k.c. i art. 455 k.c. Zgodnie z tymi regulacjami w razie zwłoki dłużnika w spełnieniu świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jeśli stopa odsetek nie jest ustalona, należą się odsetki ustawowe. Nadto jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, iż termin przedmiotowego świadczenia nie był w niniejszej sprawie w jakikolwiek sposób oznaczony, a nadto nie wynikał z właściwości zobowiązania, niezasadnym byłoby przyznanie odsetek od dnia wniesienia pozwu. --- STRONA 15 --- Wniosek powoda o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności nie zasługiwał na uwzględnienie, albowiem nie została zrealizowana żadna podstawa, uzasadniająca jego nadanie z urzędu (art. 333 § 1 i 2 k.p.c.), jak również nie stwierdzono, że nienadanie tego rygoru mogłoby spowodować opóźnienie, które uniemożliwiłoby lub znacznie utrudniłoby wykonanie wyroku albo narażałoby powoda na szkodę, a które to okoliczności mogą być podstawą opatrzenia wyroku takim rygorem na wniosek (art. 333 § 3 k.pc.). Sąd wobec braku podstaw nie uwzględnił zarzutu przedawnienia zgłoszonego przez pozwanego z ostrożności procesowej w piśmie procesowym z dnia 27 sierpnia 2009 r. Sąd przyjął, iż na gruncie niniejszej sprawy podstawa prawną roszczeń powoda mogą być jedynie przepisy art. 24 kc i 448 kc. Gdyby przyjąć pogląd, iż usytuowanie w kodeksie cywilnym artykułu 448 kc i jego treść przesądza o zastosowaniu terminów przedawnienia określonych artykule 442 kc to niewątpliwie należałoby podzielić pogląd, iż roszczenie powoda uległo przedawnieniu. Trzyletni bieg przedawnienia roszczenia przewidziany w artykule 442 &1 kc rozpoczyna się bowiem z dniem, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia przy czym obie przesłanki winny być spełnione łącznie. Niemniej jednak zdaniem Sądu Okręgowego podstawą materialnoprawną roszczeń powoda jest przepis artykułu 24 kc usytuowany w części ogólnej kodeksu cywilnego, a nie w części przepisów dotyczących odpowiedzialności deliktowej. Zatem w niniejszej sprawie , należy zdaniem sądu stosować terminy przedawnienia określony w artykule 118 kc, tj. termin dziesięcioletni. Orzekając o kosztach, Sąd przyznał radcy prawnemu M. J. kwotę 4.392 zł, w tym kwotę 792 zł jako podatek VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Sędzia