Wyrok I C 1930/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 grudnia 2011 roku Sąd Okręgowy w Białym

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 1930/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 grudnia 2011 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Grażyna Wołosowicz (spr.) Protokolant: Justyna Guziejko po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2011 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa A. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w B. o zadośćuczynienie I. Oddala powództwo; II. zasądza od powoda A. S. na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 7 200 złotych zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w sprawie. UZASADNIENIE Powód A. S. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w B. na rzecz powoda kwoty 500 000 złotych tytułem zadośćuczynienia oraz 700 000 złotych na rzecz (...) Dziecka Nr. 1 w B. podnosząc, że pozwany nie zapewnił mu należytych warunków odbywania kary dożywotniego pozbawienia wolności w okresie od 14.12.2002 roku do 15 listopada 2010 roku oraz traktował go niehumanitarnie przetrzymując go w wieloosobowych, przeludnionych celach. Jako podstawę prawną swego roszczenia powód wskazał art. 24, 417 i 448 kc w zw. z art. 77 Konstytucji RP (pozew k. 3-3 odwr. akt). Pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Aresztu Śledczego w B. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych na rzecz pozwanego, zaś kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa oraz podnosił zarzut przedawnienia roszczeń powoda za kres od 14 grudnia 2002 roku do dnia 7 listopada 2007 roku. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwany wywodził, ze powód na którym stosownie do ogólnej zasady rozkładu ciężaru dowodu ( art. 6 k.c.) spoczywa obowiązek udowodnienia, że podnoszone przez powoda działania miały miejsce i spowodowały uszczerbek w dobrach osobistych A. S.. Takich zachowań w żaden sposób nie wykazał, a szereg jego twierdzeń ma ogólnikowy charakter, np. pogląd powoda o poniżającym traktowaniu, nie wykazał naruszenia jego dóbr osobistych oraz winy pozwanego, do czego był zobligowany, domagając się zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. Zdaniem pozwanego o fakcie naruszenia dóbr osobistych powoda nie może decydować jedynie fakt, że odbywał --- STRONA 2 --- on karę w celach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , gdyż rozmieszczenie osadzonych w celach znajdowało swoją podstawę prawną w treści art. 248 § 1k.k.w. określającym tryb postępowania w takim wypadku, a zachowanie pozwanego zgodnie z dyspozycją tego przepisu wyłącza istnienie bezprawności. Przyznawał, że przed dniem 6 grudnia 2009 roku dyrektor Aresztu Śledczego w B. podejmował działania określone w art. 248 § 1k.k.w., a począwszy od 6 grudnia 2009 roku każdorazowo w związku z zaistniałym „przeludnieniem” dyrektor Aresztu Śledczego w B. podejmował działania określone w art. 110 § 2b pkt. 1-7 i § 2e k.k.w. Wywodził, że ani areszt śledczy, ani zakład karny nie maja możliwości odmowy przyjęcia osoby skierowanej do nich przez Sąd. Wskazywał, że Powód odbywał kare pozbawienia wolności w warunkach zgodnych z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 roku w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności ( Dz.U. Nr. 152, poz.1493), rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych ( Dz.U. Nr 186, poz.1820 ), rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. Nr.167, poz. 1633), rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych ( Dz.U. Nr 151, poz. 1467), rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. nr 151, poz. 1469), rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 listopada 1996 r. w sprawie określenia zasad dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podległych Ministrowi Sprawiedliwości (Dz.U Nr 140, poz. 658 z późn. zm.), rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 września 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad, zakresu i trybu współdziałania zakładów opieki zdrowotnej ze służba zdrowia w zakładach karnych i aresztach śledczych w zapewnieniu świadczeń zdrowotnych osobom pozbawionym wolności (Dz.U.Nr 171, poz. 1665) oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2003 r. w sprawie warunków i sposobu zaopatrzenia osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych w protezy, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze (Dz.U. Nr 204, poz. 1986). W opinii Pozwanego przyznanie Powodowi jakiegokolwiek zadośćuczynienia pieniężnego naruszałoby elementarne zasady współżycia społecznego określone w art. 5 k.c. oraz elementarne poczucie sprawiedliwości społecznej ( odpowiedź na pozew k. 48-61 akt). Sąd ustalił i zważył, co następuje: Z uwagi na zarzut przedawnienia zgłoszony przez pozwanego należało zważyć, że do roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych z jakimi występuje w niniejszej sprawie powód stosuje się ogólne zasady przedawnienia określone w art. 117 i n. k.c., z modyfikacjami wynikającymi z art. 442 1 § 1 k.c. dotyczącymi początku biegu przedawnienia i sposobu liczenia terminu przedawnienia, roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym to wszelkie roszczenia mające charakter majątkowy, do których należy zaliczać także roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia. Zgodnie z art. 442 1 § 1 k.c. termin do naprawienia szkody wynikłej z czynu niedozwolonego wynosi trzy lata i rozpoczyna się z dniem, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody. W niniejszej sprawie, zdaniem Sadu należy zgodzić się z pozwanym, że nie ulega wątpliwości, że Powód posiadał bieżącą wiedzę o ewentualnych naruszeniach jego dóbr osobistych i osobach się ich ewentualnie dopuszczających, gdyż przez cały wskazany w pozwie okres czasu przebywał w warunkach osadzenia w Areszcie Śledczym w B., a zatem uległy już przedawnieniu jego roszczenia w związku z trzyletnim okresem przedawnienia za okres od 14 grudnia 2002 roku do 15 listopada 2007 roku tj. daty wniesienia niniejszej sprawy. Uwagi na powyższe przedmiotem ustaleń w zakresie warunków w jakich odbywał karę dożywotniego pozbawienia wolności Powód w dalszej części będzie okres jego pobytu w Areszcie Śledczym w B. w okresie od 16 listopada 2007 roku do 15 listopada 2010 roku. W toku postępowania Powód zgłosił szereg zastrzeżeń do Pozwanego odnośnie warunków w jakich odbywał w tym czasie karę pozbawienia wolności. Podnosił, że obowiązkiem administracji Aresztu Śledczego było zapewnienie mu --- STRONA 3 --- jako osobie pozbawionej wolności warunków bytowych, które powinny być humanitarne i zapewniać w najszerszym możliwym zakresie prywatność i intymność, zaś do realizacji powyższego niezbędne jest zapewnienie minimum 3 m 2 powierzchni przypadającej na jednego osadzonego. Tymczasem Powód przez cały okres pobytu w Pozwanej jednostce penitencjarnej przebywał w celach, gdzie na jedną osobę osadzoną przypadało ok. 2 m 2 powierzchni, w nadmiernym przeludnieniu i w celach w których kąciki sanitarne nie były zabudowane co powodowało, że nie miał możliwości swobodnego poruszania się po celi co z kolei wymuszało na nim spędzanie większości czasu na łóżku. Brak zaś zabudowy kącików sanitarnych powodował, ze zmuszany był załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne w obecności współosadzonych. Nie miał też zapewnionych odpowiednich warunków do utrzymania higieny, gdyż był umieszczany w celach, w których zaplecze sanitarne nie posiadało odpowiedniej zabudowy i powodowało w znacznym stopniu utrudnienie utrzymania higieny miejsc intymnych, a także prowadziło do całkowitego naruszenia prywatności sfery intymnej życia na co miała wpływ konieczność wykonywania tych czynności w bezpośredniej obecności współosadzonych. Ponadto nie zapewniono mu odpowiedniej ilości zajęć kulturalno-oświatowych oraz godziny ćwiczeń rekreacyjno-sportowych na świeżym powietrzu. Ściany cel były zagrzybione, a podłogi zawilgocone. W niektórych celach były insekty i chociaż zgłaszał to Oddziałowemu to nie reagowano i nie przeprowadzano żadnych zabiegów, aby je usunąć. Poza tym w celach było brudno, bo osadzeni nie otrzymywali żadnych środków do dbania o czystość celi, chociaż przyznawał, że otrzymywał raz w miesiącu pastę „Samę” i kostkę do sedesu, mieli szczotki, szufelki, szmaty i zawsze sprzątali cele. Podnosił także, że posiłki były nieodpowiednie, bo zupa to „sama woda”, a porcje były zaniżone. W Pawilonie D, w którym przebywał od 26 sierpnia 2010 roku posiłki wydawali Oddziałowi, którzy nie byli odpowiednio ubrani, bo nie mieli fartuchów, czapek i rękawiczek. Sprzęt stanowiący wyposażenie cel był stary i zniszczony. W niektórych celach nie było w ogóle wentylacji lub wentylatory były pozapychane ( niedrożne) ( k.3-3 odwr., 100-104,107-108, 741-742 akt). Pozwany konsekwentnie twierdził natomiast, że warunków w jakich Powód odbywał karę nie można określić jako niehumanitarne, spełniały one wymogi pobytu osób pozbawionych wolności określone szczegółowo w obowiązujących przepisach. Ściany w celach mogły przed remontem wykazywać ślady zużycia tj. być zabrudzonymi, porysowanymi, obitymi, ale nie zagrzybionymi lub wilgotnymi i śmierdzącymi wilgocią. Jeżeli pojawiały się jakiekolwiek insekty w celach to niezwłocznie była przeprowadzana dezynsekcja, deratyzacja lub inny stosowny zabieg. O czystość celi dbali sami osadzeni i oni gospodarowali środkami czystości, które były im wydawane zgodnie z obowiązującymi przepisami. Sposób kontroli posiłków przed wydaniem również szczegółowo regulują przepisy, jeżeli sprzęty w celi były zniszczone to zrobiły to osoby je użytkujące. Po zgłoszeniu niezwłocznie dokonywano napraw zniszczonego sprzętu. Przyznawał, ze były wypadki odcinania prądu do cel w celach oszczędnościowych i jest to zgodne z regulaminem, wszyscy skazani wiedzieli w jakich godzinach się to odbywa i były to godziny przedpołudniowe, które nie utrudniają osadzonym funkcjonowania. Powód był traktowany tak samo jak inni osadzeni. Mógł korzystać z ćwiczeń na wolnym powietrzu w trakcie odbywania spaceru na placu spacerowym przez jedna godzinę dziennie. Jeżeli chciał, to mógł korzystać z zajęć kulturalno-oświatowych przez jedna godzinę dziennie. Były to zajęcia polegające na grach towarzyskich, oglądaniu telewizji, lekturze książek i prasy. Zdaniem Pozwanego wentylacja w celach jest należyta, są przeprowadzane jej kontrole regulowane przepisami przez instytucje zewnętrzne i wyniki tych kontroli są dla Pozwanego pozytywne, a jeżeli są jakieś uchybienia to są niezwłocznie usuwane np. udrożnianie przewodów wentylacyjnych, usuwanie różnego rodzaju rzeczy naniesionych przez ptaki ( k.742-743 akt). W okresie odbywania kary od 16 listopada 2007 r. do 15 listopada 2010 roku Powód przebywał w celach wieloosobowych o numerach 109,105,139,138,112, oraz 30 w Pawilonie D. W tym czasie tj. 3 lat w okresach: 7.12.2007–10.12.2007; 1.02.2008-20.02.2008; 20.02.2008-4.04.2008; 22.04.2008-23.04.2008; 11.06.2008-19.06.2008; 20.06.2008-15.07.2008; 18.07.2008-7.10.2008; 8.10.2008-17.10.2008; 4.11.2008-5.11.2008; 9.11.2008-12.11.2008; 12.11.2008-13.11.2008; 13.11.2008-12.12.2008; 20.04.2009-21.04.2009; 16.07.2009-30.07.2009; 4.08.2009-17.08.2009; 1.10.2009-2.10.2009; 7.10.2009-8.10.2009; 17.02.2010-24.02.2010; 24.02.2010-27.02.2010; 27.02.2010-1.03.2010 przebywał w celach przeludnionych, w których powierzchnia wynosiła poniżej 3 m 2 na jednego osadzonego nie mniej jednak niż 2,16 m 2 ( dowód – informacja k 218-220 akt ). --- STRONA 4 --- Fakt umieszczenia A. S.na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia celi przypadająca na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 przyznał także sam pozwany, zaznaczając jednak, że o umieszczeniu powoda w takich warunkach pozwany informował sędziego penitencjarnego ( kopie pism kierowanych do sędziego penitencjarnego z dnia: 20.04.2009, 5.05.2009, 1.07.2009, 31.08.2009, 9.11.2009, 19.02.2010, 21.01.2009, 5.12.2008, 10.11.2008, 10.10.2008, 10.09.2008, 8.08.2008, 9.07.2008, 10.06 2008, 9.05.2008, 11.04.2008, 11.03.2008, 8.02.2008 i 10.01.2008 k. 55-59, 129-142; decyzje Dyrektora Aresztu Śledczego w B.z dnia 6.12.2009, 18.12.2009, 17.02.210 k. 60-61, 123; kopia notatki służbowej z dnia 8.12.2010 r., sporządzonej przez kpt. B. K., starszego inspektora Działu Ewidencji Aresztu Śledczego w B.k. 122 akt). Na okoliczność w jakich warunkach Powód odbywał karę pozbawienia wolności A. S. zgłosił wielu świadków, lecz jak się okazało niewielu z nich miało wiedzę na ten temat. Świadkowie: R. R. ( k.290), D. G. (k.291), R. G. ( k.292), K. L. (1) ( k.293), J. W. ( 297), P. Z. ( k. 299), T. D. (k.299-300), J. O. (1) (k. 300-301) i J. M. (1) (k. 303-304) nie odbywali kary pozbawienia wolności w jednej celi z powodem i nie mieli wiedzy, czy doszło w tym czasie do naruszenia dóbr osobistych powoda i w jakich okolicznościach. Świadek A. P. ( k.295), W. W. (k. 298), J. M. (2) ( k.302-303), N. G. ( k.437-438), K. M. ( k. 438-439), M. D. ( k.460-461) odbywali karę pozbawienia wolności w jednej celi z powodem, ale w okresie za jakie roszczenia powoda przedawniły się, a zatem te zeznania nie mają znaczenia w sprawie. Świadek D. M.zeznał, że przebywał z powodem przez 3-4 miesiące od kwietnia 2010 roku w celi numer (...) i była to mała cela, w której przebywało 5 osób, o jakiej powierzchni nie potrafił powiedzieć. Był tam wydzielony kącik sanitarny ścianą z drzwiami, zabudowany, w którym wewnątrz znajdowało się wc i zlew. W celi były szafki, łóżka dla więźniów, stół. Wentylacja była lecz nie sprawna, gdyż „sprawdzali zapalniczką”, był zapleśniały sufit, zgłaszał występowanie karaluchów na co reagowano obojętnie, nie widział, aby podejmowano działania, aby się ich pozbyć. Składał skargi na zaniżone porcje żywnościowe, ale po zważeniu jego zarzuty nie potwierdziły się ( dowód – zeznania w/w świadka k. 294 akt). Świadek K. W. odbywał karę pozbawienia wolności z powodem w celi numer 138 w okresie od września do listopada 2010 roku. Potwierdził, że w celi był kącik sanitarny zabudowany, oddzielony drzwiami z umywalką i toaletą wewnątrz. W celi były łóżka dla każdego z osadzonych, szafki, telewizor z półką i dwa stoły. Stwierdził, że w celi były karaluchy i był zalany sufit kącika sanitarnego, były tam brązowe ciemne plamy, czy była pleśń lub grzyb nie był w stanie powiedzieć. Nie potrafił też powiedzieć, czy wentylacja w tej celi była sprawna, lecz w końcu 2010 roku lub na początku 2011 roku była ona czyszczona ( dowód – zeznania w/w świadka k. 296 akt). Świadek K. L. (2)odbywał karę z Powodem przez 2-3 miesiące również w 2010 roku w celi numer (...), nie była ona zapleśniała, ani zagrzybiona. Stwierdziła, że kąciki sanitarne w celach dwuosobowych wyglądają marnie, bo oddzielone są od reszty celi jakimiś tekturowymi drzwiami i stwarzają zero prywatności. Nic mu nie było wiadomo na temat naruszenia dóbr osobistych Powoda ( dowód – zeznania w/w świadka k. 301-302 akt). Z informacji Pozwanego (k. 218-220 akt) wynika natomiast, że cela 138 jest celą wieloosobową o powierzchni 15,12 m 2 , co świadczy, że zeznania w/w świadka nie odnosiły się do warunków jakie panowały w celi numer 138 a zatem nie przeznaczoną do przebywania dwóch osób. Powód w celach dwuosobowych w w/w okresie nie przebywał, poza okresem 26.10.2010-15.11.2010, w Pawilonie D, gdzie na jednego osadzonego przypadała powierzchnia 3,96 m 2 . Świadek J. O. (2) odbywał karę z powodem w 2010 roku w celi numer 138. Potwierdził, że cela była wyposażona w łóżka , szafki jedną na dwóch i miała kącik sanitarny zabudowany trwale ścianami wewnątrz celi. Wentylacja nie była sprawna w tej celi, dopiero w 2010 roku kominiarze ją udrożnili i od tego czasu jest sprawna. Zeznał, że za czystość celi i w kącikach sanitarnych odpowiadają sami osadzeni, dostają środki czystości. Przyznał, że w celi były karaluchy ( dowód – zeznania w/w świadka k. 371 akt). Świadek P. C. nie wypowiedział się na okoliczność, czy odbywał karę pozbawienia wolności w jednej celi z powodem. Stwierdził natomiast, że w latach 2002-2008 w celach Aresztu śledczego w B. nie było ani zapewnionego metrażu, ani --- STRONA 5 --- cele nie spełniały warunków technicznych tj. kąciki sanitarne nie były zabudowane, nie było odpowiedniej wentylacji. Stan techniczny podłóg, szafek i ścian był nie do zaakceptowania. Nie były prowadzone jako takie zajęcia kulturalno- oświatowe. Czasem organizowano jakieś zajęcia, nie miał jednak okazji brać w nich udziału. Nie było zajęć rekreacyjno- sportowych. Mimo pryskania środkami chemicznymi występowały karaluchy, choć w latach 2008-2009 ten problem zmniejszył się do tylko miejscowych ich skupisk. W większości cel wentylacja kominowa nie była sprawna, a gdy nawet kominy były drożne to fakt zainstalowania blind w oknach uniemożliwiał cyrkulację powietrza ( dowód – zeznania w/w świadka k. 406-407 akt). Z zeznań świadka R. M. wynikało natomiast, że przebywał w Areszcie Śledczym w B. w okresie styczeń 2010-wrzesień 2010, lecz nie pamięta w jakiej celi, nie przypominał sobie Powoda. Cele były wyposażone zgodnie z przepisami, ale sprzęty były zużyte. Można było iść na spacer ( 1h dziennie), raz w tygodniu na świetlicę. Były kółka zainteresowań, w tym zajęcia sprawnościowo-fizyczne tj. gimnastyczne. Środków higienicznych było zbyt mało, były karaluchy, wentylacja nie sprawna ( dowód – zeznania w/w świadka k. 705-708 akt). Reasumując należy stwierdzić na podstawie zeznań w/w świadków, że Powód wbrew swoim twierdzeniom odbywał karę w celach, w których kąciki sanitarne były wydzielone w obrębie cel i całkowicie zabudowane, a zatem zapewniały intymność przebywającym w nich osadzonym. Cele miały także odpowiednia do liczby przebywających w nich skazanych liczbę łóżek, były wyposażone w stolik, szafki, taborety. Warunki sanitarne i higieniczne w celach mieszkalnych, w których A. S. odbywał karę, z pewnością nie były komfortowe, bowiem nie tego oczekiwać należy od Aresztu Śledczego. Stwierdzić należy, iż były skromne, ale zgodne z przepisami prawnymi w postaci: Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie Regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. nr 152, poz. 1493) i Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. Nr 186, poz. 1820), co wynika jednoznacznie z kopii notatki służbowej M. S., z-cy Kierownika D. Kwatermistrzowskiego Aresztu Śledczego w B., sporządzonej 9.12.2010 roku. Wynika z niej także, że powód w trakcie odbywania kary otrzymywał środki higieny, w tym do utrzymania czystości w celi, do czego zobowiązani byli sami osadzeni. Korzystał z łaźni, w której dokonywał wymiany prześcieradeł, ręczników, ścierek, poszewek. Cele mieszkalne były skanalizowane i doprowadzona była do nich bieżąca zimna i ciepła woda, miały kąciki sanitarne całkowicie zabudowane. Cele były wyposażone w wentylację i odpowiednie oświetlenie ( dowód – notatka urzędowa k. 110 akt). A. S.przebywając w Areszcie Śledczym w B.nie zgłaszał problemów dotyczących zaniżania racji żywnościowych, insektów w celi, braków środków higieny. Niewłaściwej wentylacji w celach bądź ich zagrzybienia. Oddziałowi pełniący służbę w oddziałach penitencjarnych nie wydaja posiłków, a jedynie nadzorują ich wydawanie, gdyż wydającymi są osadzeni, wyznaczeni z poszczególnych oddziałów i wyposażeni w odzież ochronną. Osadzony przy przyjęciu posiłku ma prawo zwrócić się do Oddziałowego bądź wychowawcy obecnego przy wydawaniu posiłków z wnioskiem o zważenie produktu, co do którego istnieje podejrzenie, że jego gramatura jest zaniżona ( dowód – notatka urzędowa kierownika Działu Kwatermistrzowskiego P. T.k. 164 akt) . Wentylacja jest kontrolowana przez Mistrza Kominiarstwa i jest określana jako sprawna ( dowód – notatka urzędowa kierownika D. Kwatermistrzowskiego P. T. k. 164, 658; informacja k. 660 akt). Z wyjaśnień Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B., wynikało, że były przeprowadzane kontrole stanu sanitarnego cel Aresztu Śledczego w B., który nie budził większych zastrzeżeń.. Kontrola dokumentacji w Areszcie Śledczym wykazała, że na każdorazowe zgłoszenie wystąpienia insektów były przeprowadzane doraźne dezynsekcje przez (...) Zakład (...), Dezynfekcji i Deratyzacji. Nadmieniano także, że osadzeni przetrzymują w celach produkty żywieniowe zarówno w szafkach żywieniowych, jak poza nimi. Brak czystości bieżącej, za którą odpowiadają osadzeni, rozsypane resztki żywności mogą sprzyjać rozprzestrzenianiu się populacji insektów. W związku ze zgłoszoną przez osadzonego interwencją skontrolowano w sierpniu 2009 roku blok żywienia Aresztu Śledczego w B. wraz z ocena sposobu żywienia poprzez analizę dziennych i dekadowych jadłospisów. Na podstawie analizy dokumentacji dotyczącej --- STRONA 6 --- oceny wydawanych posiłków dla osadzonych dokonywanej przez lekarza zakładowego za okres ostatnich 10 dni stwierdzono, że żaden z posiłków nie był kwestionowany, a parametry żywienia ( tj. zawartość białka, węglowodanów, tłuszczy i kalorii) były prawidłowe. Podczas kontroli sprawdzono i oceniono jadłospis i stwierdzono, że był on ustalony i realizowany zgodnie z zasadami racjonalnego żywienia. W dniu kontroli dokonano oceny organoleptycznej przygotowanego do wydania dla osadzonych posiłku obiadowego i stwierdzono, że: smak, zapach i wygląd posiłku był swoisty dla danego rodzaju potrawy. W kwestii przydziału środków do utrzymania czystości – podczas kontroli w celach było mydło, pasta do zębów, płyn do mycia naczyń, proszek, pasta do czyszczenia urządzeń sanitarnych, papier toaletowy. Znamiennym jest, że podczas kontroli kompleksowej przeprowadzonej przez pracowników Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dniu 10.09.2010 roku przeprowadzono kontrolę m.in. celi numer 138, w której nie stwierdzono uchybień ( k.503). Pozwana placówka jest systematycznie kontrolowana w ciągu roku – podczas corocznie planowanej kontroli kompleksowej oraz kontroli interwencyjnych na wniosek osadzonych. Każdorazowo, gdy były stwierdzone uchybienia sanitarne, były wydawane nakazy ich usunięcia. Wszystkie, dotychczas wydawane przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. decyzje administracyjne w zakresie poprawy stanu technicznego pomieszczeń Aresztu Śledczego w B. były realizowane ( dowód – informacje Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. k. 165-167, 503 , kserokopie interwencji oraz protokoły z przeprowadzonych kontroli k. 504-569; informacje 680-683 akt) W roku 2007 i 2008 A. S. skarg na warunki odbywania kary nie składał, w roku 2009 nie składał skarg w przedmiocie warunków socjalno-bytowych, w tym dotyczących jakości wydawanych posiłków, występowania w celach insektów i gryzoni, wadliwej wentylacji, wyposażenia cel mieszkalnych. W roku 2010 składał skargi na umieszczenie w celi monitorowanej - uznana za bezzasadną; na umieszczenie w celi przeludnionej, jakości żywienia, zaniżania porcji żywnościowych, braku środków higienicznych i warunków w łaźni – zarzuty zostały uznane za bezzasadne; sposobu wydawania posiłków oraz możliwości prania i suszenia, braku wieszaków w celi i oświetlenia w kąciku sanitarnym- zarzuty uznano za bezzasadne; braku dostępu do radiowęzła, braku telewizora w świetlicy – zarzuty zostały uznane za bezzasadne; braku odpowiednich warunków bytowych – zarzuty uznano za bezzasadne ( dowód- informacje, sprawozdania, kserokopie skarg notatki służbowe k..570-587, 588-671 akt). Sąd oddalił wnioski dowodowe powoda zgłoszone po upływie zakreślonego stronom ostatecznego terminu w celu zgłoszenia wniosków dowodowych, nieskonkretyzowane mimo wezwania i zbędne ( k. 744 akt ). Z brzmienia przepisu art. 24 § 1 k.c. jednoznacznie wynika, iż ochrona dóbr osobistych przysługuje przed działaniem bezprawnym, a bezprawność działania jest przesłanką konieczną do udzielenia ochrony o charakterze niemajątkowym, przewidzianej tym przepisie. Co więcej w przepisie tym ustanowione zostało domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego, podlegające obaleniu jedynie przez wykazanie uprawnienia do określonego działania. Kto zatem twierdzi, że naruszono jego dobro osobiste, nie musi wykazywać bezprawności (zob. art. 6 k.c.). Co się tyczy samej bezprawności działania, to przesłanka ta ujmowana jest w prawie cywilnym szeroko. Przyjmuje się mianowicie, że bezprawne jest każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, a nawet z porządkiem prawnym oraz z zasadami współżycia społecznego. Na temat bezprawności działania SN wypowiedział się w sposób bardziej ogólny w orzeczeniu z 19 października 1989 r., II CR 419/89 (OSP 11-12/90 poz.377) wyjaśniając, że za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je, oraz że do „okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: 1) działanie w ramach porządku prawnego (działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa) 2) wykonywanie prawa podmiotowego 3) --- STRONA 7 --- zgoda pokrzywdzonego (ale z zastrzeżeniem uchylenia jej skuteczności w niektórych przypadkach) 4) działanie w obronie uzasadnionego interesu. Wydaje się, że pogląd wyrażony w tym orzeczeniu może stanowić pewną wskazówkę dla sądu w niniejszej sprawie przy ocenie, czy konkretne działanie jest bezprawne, mając jednocześnie na uwadze, że w art. 24 § 1 k.c. ustawodawca wprowadził zasadę domniemania bezprawności i że to pozwany w procesie o ochronę dóbr osobistych ma obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających to działanie, a więc wyłączających bezprawność. Podsumowując powyższe uwagi dotyczące natury ogólnej, stwierdzić należy, iż przy rozpoznawaniu żądania ochrony naruszonych dóbr osobistych w pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie i ocena, czy i jakie dobro osobiste zostało naruszone, następnie stwierdzenie bezprawności działania sprawcy lub istnienia okoliczności wyłączających bezprawność; w wypadku ustalenia bezprawnego naruszenia dóbr osobistych określonej osoby ocenie podlega, skonkretyzowane co do sposobu usunięcia skutków naruszenia roszczenia. Jak już wcześniej zauważono ciężar dowodu braku bezprawności działania (z art. 24 k.c.) spoczywa na osobie, której zarzucono naruszenie dobra osobistego (innymi słowy ciężar dowodu spoczywa na pozwanym), musi on wykazać, że był do tego uprawniony. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż jedynie w odczuciu powoda - w znaczeniu subiektywnym, doszło do naruszenia dóbr osobistych. Sąd po analizie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy oraz po posłużeniu się obiektywną miarą, doszedł do odmiennych wniosków niż powód. Wbrew subiektywnej interpretacji zaistniałych zdarzeń przez powoda, zdarzenia wskazywane przez powoda, nie naruszyły sfery jego dóbr osobistych. Materiał dowodowy pozwolił ustalić, iż z szeregu zarzutów powoda kierowanych w zakresie warunków odbywania kary, jedynie zarzut o odbywaniu kary w celach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , okazał się słuszny. Zgodnie z art. 110 § 2 kkw powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosić winna nie mniej niż 3 m 2 . Jednakże zauważyć należy, iż w niniejszej sprawie umieszczenie w celi mieszkalnej, gdzie powierzchnia przypadająca na jednego skazanego jest mniejsza, nie miało cech bezprawności. Przeciwnie – było zgodne z prawem, bowiem znajdowało uzasadnienie w treści art. 248 § 1 kkw. Zgodnie z art. 248 § 1 kkw, obowiązującym w trakcie osadzenia A. S.w okresie od 18 grudnia 2008 do 15 lipca 2009 r. (uchylony dopiero ustawą z dnia 9 października 2009 o zmianie Kodeksu karnego wykonawczego) w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . O takim umieszczeniu należy bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Tak też było w niniejszej sprawie w przypadku powoda. Umieszczenie powoda w celi o mniejszej powierzchni niż 3 m 2 na 1 osobę, znalazło oparcie w stosownym zarządzeniu dyrektora Aresztu Śledczego. O powyższym poinformowano sędziego penitencjarnego, który dysponował za zasadach ogólnych, instrumentami w ramach nadzoru penitencjarnego z art. 32 kkw, z których jednak nie skorzystał, zatem tym samym podzielił decyzje dyrektora Aresztu Śledczego. Niejako na marginesie nadmienić należy, iż przeludnienie zakładów karnych należy do najtrudniejszych problemów praktyki wykonywania kary pozbawienia wolności i może prowadzić do naruszenia standardów postępowania z osobami pozbawionymi wolności, a nawet naruszenia praw i wolności zapewnionych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, także w jej art. 3, co często podkreśla w swoim orzecznictwie ETPC, a konsekwencji rzeczywiście do naruszenia dóbr osobistych (por. wyrok ETPC z dnia 15 lipca 2002 r. w sprawie K.przeciwko Rosji, "Prok. i Prawo" 2003, nr 9, s. 157). Jednakże w niniejszej sprawie było one uzasadnione i znajdowało oparcie w prawie. --- STRONA 8 --- Powód wywodził swoje roszczenie także z art. 448 kc. Odnosząc się do roszczenia z art. 488 kc, zauważyć należy, iż przepis art. 448 k.c. nie wskazuje expressis verbis zasady odpowiedzialności za krzywdę wyrządzoną naruszeniem dóbr osobistych. Zgodnie z Uchwała 7 sędziów SN Z dnia !8.10.2011 roku, III CZP 25/11 umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m 2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych, a odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. za krzywdę wyrządzona tym naruszeniem nie zależy od winy. W niniejszej sprawie nawet gdyby nawet przyjąć, że poprzez samo umieszczenie Powoda w przeludnionej celi jednak doszło do naruszenia jego dóbr osobistych to zadośćuczynienie mu się nie należy, gdyż umieszczenie go w takich warunkach miało miejsce jedynie przejściowo i było spowodowane trudnymi warunkami lokalowymi placówki, a zatem nie zmierzało w sposób celowy do pokrzywdzenia Powoda. Z drugiej strony stwierdzenie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.05.2008 r. w sprawie o sygn. akt SK 25/07 niekonstytucyjności art. 248 § 1 kkw w żadnej mierze nie przesądza o zasadności roszczeń strony powodowej. TK orzekł w swoim wyroku, że art. 248 § 1 kkw traci moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP (ogłoszenie miało miejsce w dniu od dnia 05.06.2008 r., zatem w dniu 6.12.2009 wyrok utracił moc). W świetle powyższego stwierdzić należy, że w okresie objętym żądaniem pozwu art. 248 § 1 kkw korzystał z domniemani konstytucyjności , zaś wszelkie działania podjęte na jego podstawie mieściły się w granicach obowiązującego porządku prawnego. Ewentualnie gdyby przyjąć, że Powód dochodzi zadośćuczynienia na podstawie art. art. 417 § 1 kc , 445 § 1 kc w zw. z art. 444§ 1 kc to wówczas także należy dojść do wniosku, iż powództwo jest niezasadne. Powód nie wykazał przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej takich jak: bezprawne działanie/zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, szkody ani związku przyczynowego między tymi zdarzeniami. Z uwagi na powyższe, powództwo oddalono jak w pkt. I sentencji wyroku. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na mocy art. 98 kpc zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik oraz na mocy § 6 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z dnia 3 października 2002, Nr 163, poz. 1349).