Wyrok I C 1919/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Wrocław

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1919/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Wrocław, dnia 13 października 2016 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący:SSO Sławomir Urbaniak Protokolant:Aneta Zajączkowska po rozpoznaniu w dniu 11 października 2016 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa P. E. przeciwko Skarbowi Państwa- Zakładowi Karnemu (...) we W., Zakładowi Karnemu w K., Zakładowi Karnemu w S. i Aresztowi Śledczemu we W. o zapłatę I oddala powództwo; II zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej Skarbu Państwa- Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa 120 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt I C 1919/13 UZASADNIENIE W pozwie wniesionym w dniu 14.11.2013 r. (data złożenia w Zakładzie Karnym (...) we W.) powód P. E. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego we W., Zakładu Karnego w S., Zakładu Karnego w K. i Zakładu Karnego (...) we W. kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za niewłaściwe warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Na uzasadnienie swego żądania powód podał, że będąc skazanym na karę pozbawienia wolności przebywał we wskazanych wyżej jednostkach penitencjarnych w okresie od (...) do (...), następnie w okresie od (...) do (...) i od (...) do (...) Podczas odbywania kary pozbawienia wolności nie zapewniono powodowi odpowiednich warunków bytowych zgodnych z przepisami prawa. Przede wszystkim podniósł, że w celach, w których przebywał powierzchnia przypadająca na jedną osobę była mniejsza niż 3 m kw. W takich celach swobodny ruch był ograniczony i trudno było utrzymywać odpowiedni poziom higieny. Dodatkowo powód skarżył się na niewłaściwą wentylację cel. W ocenie powoda poprzez łamanie praw człowieka wyrządzono powodowi ogromną szkodę, której rekompensaty dochodził w niniejszym postępowaniu. Żądanie swoje powód opierał na licznych przepisach Konstytucji Rzeczpospolitej Polski, art. 110 kodeksu karnego wykonawczego, jak i przepisach Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Zapobieganiu Nieludzkiemu Traktowaniu. W odpowiedzi na pozew (k.33-35) jednostki penitencjarne Skarbu Państwa: Areszt Śledczy we W., Zakład Karny w S., Zakład Karny w K. i Zakład Karny (...) we W. reprezentowane przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniosły o oddalenie powództwa żądając jednocześnie obciążenia powoda kosztami procesu. Pozwany podał, że powód przebywał w: --- STRONA 2 --- -Zakładzie Karnym (...) we W. w okresach od (...) do (...), od (...) do (...), od (...)do (...), od (...) do (...) i od (...)do dnia udzielenia odpowiedzi na pozew, -Areszcie Śledczym we W. od (...) do (...), od (...)do (...), od (...)do (...), od (...)do (...) i od (...) do (...), -Zakładzie Karnym w K. od (...) do (...) i w dniu (...), -Zakładzie Karnym w S. od (...) do (...) W ocenie pozwanego żądanie powoda nie zasługiwało na uwzględnienie. Strona pozwana wywodziła, że powództwo jest nieuzasadnione zarówno ze względu na brak wskazania okoliczności faktycznych, które mogłyby uzasadniać roszczenie jak i ze względu na brak podstaw prawnych. W pierwszej kolejności podniesiono jednak zarzut przedawnienia roszczeń powoda za okres sprzed 3 lat od dnia wniesienia pozwu powołując się na przepis art. 442 1 kc. Zdaniem pozwanego za przedawnione należy uznać roszczenia powoda dotyczące pobytu powoda w: -Zakładzie Karnym w K., -Zakładzie Karnym w S., -Areszcie Śledczym we W. z wyłączeniem okresu od dnia (...) do (...) i od dnia (...)do dnia (...), -Zakładzie Karnym (...) we W. z wyłączeniem okresu od dnia (...) do (...) i od (...)do dnia wniesienia odpowiedzi na pozew. Niezależnie od tego odnosząc się merytorycznie do żądania powoda zaprzeczono wszystkim jego twierdzeniom. Podano, że nieprawdziwe są twierdzenia, iż powód przebywał w celach przeludnionych, bowiem po (...) problem przeludnienia w pozwanych jednostkach już nie występował. Pozwany podkreślił, że powód wskazując na okoliczności faktyczne na których opiera swoje roszczenia podaje okresy do marca 2010 r. Dodano jeszcze, że warunki bytowe w w/w jednostkach penitencjarnych odpowiadały standardom prawnym. W piśmie procesowym z 10.02.2014 r. powód stwierdził, iż zgłasza dodatkowe zarzuty odnoszące się do warunków w jakich odbywał i odbywa karę pozbawienia wolności. Zwrócił uwagę na niedostateczne wydzielenie kącika sanitarnego z celi, wybrakowany parkiet, brak dostępu do ciepłej wody, niedostateczne oświetlenie celi, brak zajęć kulturalno- oświatowych i radiowęzła, nieodpowiednie wyposażenie celi w sprzęt kwaterunkowy i fatalny stan okien. W piśmie procesowym z 11.02.2015 r. powód wskazał, że podnosi dodatkowe okoliczności faktyczne dotychczas niezgłaszane odnoszące się do pobytu w Areszcie Śledczym we W. w którym ponownie przebywa od 5.02.2015 r. Powód stwierdził, że został osadzony jako szósta osoba w celi o powierzchni ok. 20-22 m kw. w której jego zdaniem winno przebywać co najwyżej czterech osadzonych. Następnie powód trafił do celi w której brak ciepłej wody, kącik sanitarny nie jest zabudowany, a stan sprzętu znajdującego się na wyposażeniu jest bardzo zły. Sąd ustalił następujący stan faktyczny : Powód P. E. przebywał w: -Zakładzie Karnym (...) we W. w okresach od (...) do (...), od (...) do (...), od (...) do (...), od (...) do (...) i od (...) do dnia udzielenia odpowiedzi na pozew, -Areszcie Śledczym we W. od 13.09.2001 r. do (...), od (...) do (...), od (...) do (...), od (...) do (...) i od (...) do (...), oraz od (...) do chwili zamknięcia rozpraw, -Zakładzie Karnym w K. od (...) do (...) i w dniu (...), -Zakładzie Karnym w S. od (...) do (...) --- STRONA 3 --- (bezsporne) Powód od końca 2009 r. nie przebywał już w celach w których na osobę przypadałoby mniej niż 3 m kw. powierzchni. Cele mieszkalne w Zakładzie Karnym (...) we W. oraz Areszcie Śledczym we W. charakteryzują się zróżnicowanym stanem technicznym. W niektórych celach występuje zagrzybienie, zniszczone parkiety, zużyty sprzęt wyposażenia, słabe oświetlenie, nieszczelność okien, brud na ścianach, kąciki sanitarne nie są zabudowane w sposób trwały. (dowód: -zeznania świadków Ł. G., Z. D., M. T., A. G., R. B., P. S., P. O., k. 126, 148, 184,190, 241, 338, 506, -przesłuchanie powoda, k.520) Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód P. E. domagał się zadośćuczynienia za wyrządzoną mu przez stronę pozwaną szkodę niemajątkową (krzywdę) wynikającą z niezapewnienia mu odpowiednich warunków bytowych podczas odbywania kary pozbawienia wolności, co miało się przejawiać w nadmiernym przeludnieniu cel, niewłaściwym stanie technicznym pomieszczeń mieszkalnych, niezapewnieniu odpowiednich zajęć kulturalno -oświatowych. Warunki odbywania kary, jak twierdził, były sprzeczne z normami prawnymi oraz orzeczeniami trybunałów polskich i zagranicznych. Jak wynika z treści pozwu zadośćuczynienie miało stanowić środek ochrony jego dobra osobistego – prawa do godności. W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa jako bezzasadnego podnosząc m.in. zarzut przedawnienia roszczeń obejmujący okres sprzed 3 lat od dnia wniesienia pozwu . W ocenie Sądu powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Po pierwsze wskazać należy, że słuszny był podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczeń powoda obejmujących żądanie za okres sprzed 14.11.2010 r. – za tj. sprzed 3 lat od dnia wniesienia pozwu. Podstawę prawną żądania zgłoszonego przez powoda stanowił przepis art. 23 w zw. z art. 24 kc. W zakresie żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych cytowany art. 24 kc odsyła z kolei do przepisów o czynach niedozwolonych, w szczególności do art. 448 kc, w myśl którego w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, m.in. odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Roszczenia wynikające z czynów niedozwolonych ulegają przedawnieniu, jeżeli mają charakter majątkowy, a do kategorii roszczeń majątkowych należy zaliczyć także roszczenia o zapłatę zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 k.c. Do przedawnienia roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych stosuje się ogólne zasady przedawnienia określone w art. 117 i n. kc, z modyfikacjami wynikającymi z art. 442 1 k.c. dotyczącymi początku biegu przedawnienia i sposobu liczenia terminu przedawnienia. Przepis ten ustanawia trzyletni okres przedawnienia roszczeń z czynów niedozwolonych przy czym okres ten liczony jest od dnia kiedy osoba poszkodowana dowiedziała się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Chwilą określającą początek trzyletniego biegu przedawnienia jest moment „dowiedzenia się o szkodzie” i „osobie obowiązanej do jej naprawienia”. Uznaje się, że jest to moment, w którym poszkodowany zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody, ma świadomość doznanej szkody i osób za nią odpowiedzialnych. Nie ulega wątpliwości, że powód miał świadomość wyrządzonej mu szkody i osoby zobowiązanej do jej naprawienia już w czasie kiedy był osadzony w pozwanych jednostkach i od tego momentu biegł termin przedawnienia, w związku z tym roszczenia powoda za okres sprzed 14.11.2010 r. uległy już przedawnieniu. --- STRONA 4 --- Jeżeli zaś chodzi o roszczenie powoda w pozostałym zakresie, od listopada 2010 r. żądanie zdaniem Sądu było bezpodstawne. Powód S. K. domagał się zadośćuczynienia za wyrządzoną mu przez stronę pozwaną szkodę niemajątkową (krzywdę) wynikającą z niezapewnienia mu odpowiednich warunków bytowych podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Jak wynika z treści pozwu, zadośćuczynienie miało stanowić środek ochrony jego dobra osobistego – prawa do godności. Podstawę prawną żądania zgłoszonego przez powoda stanowił zatem przepis art. 23 w zw. z art. 24 w zw. z art. 448 k.c., zaś niezapewnienie mu odpowiednich, wymaganych przepisami, warunków bytowych powód upatrywał przede wszystkim w przeludnieniu, niewłaściwej wentylacji cel, nieszczelnych oknach, braku dostępu do ciepłej wody, złym stanie technicznym cel i wyposażenia oraz braku zajęć kulturalno- oświatowych. Dla oceny zasadności zgłoszonego w pozwie żądania niezbędne było zatem ustalenie, czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że strona pozwana dopuściła się naruszenia wymienionych w pozwie obowiązków oraz czy fakt ten spowodował naruszenie dóbr osobistych powoda, a także czy powód poniósł związaną z tym szkodę niemajątkową, na którą powoływał się w pozwie. W zakresie żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych cytowany art. 24 k.c. odsyła do przepisów o czynach niedozwolonych, w szczególności do art. 448 k.c., w myśl którego w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, m.in. odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. W odniesieniu do roszczeń powoda wskazać należy, że to na powodzie, jako dochodzącym ochrony prawnej spoczywał ciężar dowodu, że jego dobra osobiste zostały naruszone przez działania pozwanego Skarbu Państwa. Z przepisu art. 448 k.c. wynika, że przyznanie przez sąd zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych ma charakter fakultatywny. Przy stosowaniu tego przepisu sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 19 kwietnia 2006 r. , II PK 245/05, OSNP 2007 Nr 7-8, poz. 101). Podstawowym kryterium decydującym o możliwości zasądzenia zadośćuczynienia winien być m.in. stopień winy naruszyciela, rodzaj naruszonego dobra oraz poczucie pokrzywdzenia poszkodowanego. Sąd może uwzględnić też zachowanie pokrzywdzonego przed osadzeniem w zakładzie karnym, w tym rodzaj popełnionego przestępstwa. W wyroku z dnia 12 grudnia 2002 r. (V CKN 1581/00 OSNC 2004/4/53) wskazano także, iż decyzja o zasądzeniu zadośćuczynienia winna być poprzedzona zbadaniem nasilenia złej woli naruszyciela i celowości zastosowania tego środka. W działaniach jednostek penitencjarnych, w ocenie Sądu, trudno w ogóle mówić o złej woli, a co dopiero jakimś stopniowaniu nasilenia tego zjawiska. Niedofinansowanie więziennictwa, tak jak wielu innych aspektów publicznej działalności Państwa, w tym przede wszystkim działań podejmowanych na rzecz osób nie naruszających porządku prawnego (służba zdrowia, szkolnictwo, opieka społeczna) jest efektem wieloletnich zaszłości determinowanych poprzednimi warunkami ustrojowymi i odczuwalnymi jeszcze skutkami transformacji sytemu społeczno - ekonomicznego. W pierwszym rzędzie należy zauważyć, że gdy idzie o pierwszy podstawowy zarzut- dotyczący przeludnienia cel to okoliczność ta w żaden sposób nie została przez powoda udowodniona. Nb. z wypowiedzi samego powoda (np. w piśmie z 11.02.2015 r. stwierdza, że przebywał w celi o powierzchni 20-22 m. kw. w sześć osób), ale także niektórych świadków (Z. D., k.190) wynika wprost, że powód przebywał w pomieszczeniach w których spełniona była norma 3 m. kw. na osadzonego. Zeznania innych świadków nie przynoszą precyzyjnych informacji na ten temat, natomiast z innych postępowań sądowi wiadomo z urzędu, że od końca 2009 r. zarówno w Zakładzie Karnym (...) we W. jak i (...) Areszcie Śledczym problem przeludnienia nie występuje. Gdy idzie o pozostałe zgłaszane przez powoda zastrzeżenia dotyczące warunków bytowych to zasadniczo znalazły one potwierdzenie w zeznaniach wnioskowanych świadków jednak stwierdzić należy, że warunki bytowe jakie pozwana zapewniła powodowi miały taki standard, jaki na obecnym etapie możliwości finansowych Państwa można było optymalnie zapewnić. Pamiętać przy tym należy, że jednostki penitencjarne, w których przybywał powód były wybudowane w czasach, w których obwiązywały całkowicie inne standardy socjalno - sanitarne dla więźniów. M. --- STRONA 5 --- in. dostosowanie tych budynków do standardu sanitarnego, w którym w każdej celi będzie oddzielny, w pełni wentylowany węzeł sanitarny i sprawna wentylacja musi być rozłożone w czasie. Zasądzenie w takich realiach zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych powoda, które nie wynikało z celowego i nacechowanego złą wola działania jakiegokolwiek podmiotu odpowiedzialnego za warunki odbywania kary, pozostawałoby w sprzeczności z powszechnym poczuciem sprawiedliwości, od czego nie można abstrahować przy orzekaniu o zadośćuczynieniu. Istotne jest również to, że powód nie wykazał, ażeby warunki odbywania kary odnoszące się do niego różniły się na jego niekorzyść od warunków, w jakich karę odbywali inni skazani, wręcz przeciwnie, nie można więc uznać, że działania pozwanej stanowiły indywidualnie wymierzoną w niego represję. Reasumując stwierdzić należy, że nawet gdyby przyjąć, że warunki, w których był osadzony powód mogły naruszać jego godność (brak właściwej wentylacji, zniszczony parkiet, zużyty sprzęt wyposażenia cel, temperatura w pomieszczeniach ogólnikowo określona przez powoda jako nieodpowiednia, brak oczekiwanych przez powoda zajęć KO; zarzut braku stałego dostępu do ciepłej wody w świetle treści par. 30 ust. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 25.08.2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności należy uznać za całkowicie bezzasadny ze względu na brak cechy bezprawności), to gradacja tych naruszeń nie przybrała jednak takiej formy, w której można by podzielić twierdzenie powoda o osadzeniu go w niegodziwych, nieludzkich warunkach, co dopiero w ocenie Sądu uzasadniałoby żądanie zasądzenia zadośćuczynienia. Osoba osadzona musi się liczyć z ograniczeniami i dolegliwościami, zaś odczuwanie negatywnych emocji jest związane z samą istotą odbywania kary izolacyjnej, wynikającym z tego ograniczeniem w sferze prywatności, brakiem swobody dokonywania wyborów, koniecznością przebywania w towarzystwie innych, przypadkowych osób, świadomością izolacji i perspektywą dalszego jej trwania. Według orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (orzeczenie z dnia 29 kwietnia 2003 nr 38812/97 Półtoracki przeciw Ukrainie, McGlinchey i inni przeciw Zjednoczonemu Królestwu) cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościach gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. też uzasadnienie wyroku SN z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). W świetle powyższego, w ocenie Sądu, uznać należało, że powód nie wykazał aby jego dolegliwości (...) wynikające z przebywania w celi w niekomfortowych warunkach uzasadniały zaistnienie wysokiego stopnia pokrzywdzenia. Wskazać też należy, że ogólne warunki bytowe w pozwanej jednostce zostały zachowane i pozwana nie dopuściła się naruszenia takich podstawowych standardów jak zapewnienie każdemu osadzonemu oddzielnego miejsca do spania albo oddzielenia węzła sanitarnego od ogólnej przestrzeni celi (tych okoliczności powód nie kwestionował). Sąd oddalił wnioski o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków K. K., P. W., M. I., bowiem mimo wezwania powód nie wskazał ich aktualnych adresów, a pod adresami podanymi przez powoda nie przebywali. Z kolei wnioski o przesłuchanie świadków T. K., M. C. i A. W. zostały uznane za spóźnione (jako zgłoszone po bez mała bądź ponad dwóch latach procesu) i służące jedynie przewlekaniu postępowania. Za zgłoszony na okoliczności nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy w kontekście podstawy faktycznej zgłoszonych przez powoda żądań został uznany wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego (k.107) w celu „(...))”. W rezultacie mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności Sąd powództwo oddalił w całości, o czym orzekł w punkcie I wyroku. Orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie II wyroku Sąd wydał na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., w myśl którego strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398, z późn. zmianami) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Koszty procesu poniesione przez pozwanego w niniejszej sprawie sprowadzały się do kosztów zastępstwa procesowego należnych pozwanemu, które w oparciu § 10 ust 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności --- STRONA 6 --- radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu wynoszą 120 zł.