Postanowienie I C 1879/11 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakow

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1879/11 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący : SSO Marta Woźniak Protokolant: prot. Andżelika Drewno po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2012 r. w Krakowie sprawy z powództwa (…) przeciwko (…) o zapłatę 1. zasądza od pozwanego (…) na rzecz powódki (…) kwotę 3.500 zł ( trzy tysiące pięćset złotych) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 8 sierpnia 2011 roku do dnia zapłaty; 2. oddala powództwo w pozostałym zakresie; 3. zasądza od powódki (…) na rzecz pozwanego (…) kwotę 1.367 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 1879/11 Uzasadnienie wyroku z dnia 13 marca 2012 r. Powódka (…) - w pozwie skierowanym przeciwko (…) prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą (…) Wydawnictwo (…) w (…) – wniosła o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kwoty 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie prawa do wizerunku wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a nadto zasądzenie na jej rzecz od pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości kosztów ustawowych oraz kosztów opłaty za pełnomocnictwo. Uzasadniając swoje roszczenie powódka podniosła, że pozwany jest wydawcą, który opublikował w „ (…) ” bez zgody powódki jej wizerunek w reklamie salonu kosmetycznego „ (…) ” w (…) . Jak podała, przedmiotowe zdjęcie zostało uzyskane przez pozwanego przy okazji podjęcia zlecenia na publikację reklamy dla salonu „ (…) ” – (…) w (…) , przy czym (…) uzyskała zgodę od powódki na wykorzystanie jej wizerunku jedynie dla reklamy swojego salonu. Powódka nigdy nie udzieliła zgody na publikację swojego zdjęcia w reklamie salonu kosmetycznego „ (…) ”. Powódka podkreśliła (powołując się na orzecznictwo sądowe), że prawo jednostki do ochrony jej wizerunku przed nieuprawnionym jego rozpowszechnianiem powoduje, że każde jego naruszenie, bez zgody uprawnionego musi być postrzegane jako krzywdzące, pozbawia bowiem uprawnionego możliwości decydowania czy i w jaki sposób jego wizerunek może być udostępniony szerszej grupie osób. Według powódki, wysokość dochodzonej przez nią kwoty nie jest wygórowana, wynika ona z naruszenia intymnej sfery życia powódki, jaką jest wizerunek i jego dowolne używanie. W jej ocenie, reklama salonu fryzjerskiego ma inny charakter niż reklama salonu kosmetycznego – w tym drugim przypadku oferta bowiem --- STRONA 3 --- polega m.in. na usuwaniu owłosienia, czyszczeniu skóry itp. – co jest krzywdzące dla powódki. Wysokość zgłoszonego przez nią roszczenia wynika również stąd, że nakład (…) przekroczył wiele tysięcy egzemplarzy. Powódka wskazała, iż pozwany odmówił dobrowolnej zapłaty pomimo wezwania skierowanego do niego . W odpowiedzi na pozew (k.28) , pozwany (…) wniósł o oddalenie powództwa w całości. Uzasadniając swoje stanowisko pozwany wskazał, że w dniu 4 maja 2005 r. zawarł on z (…) umowę dotyczącą umieszczenia przez pozwanego (prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą (…) Wydawnictwo (…) ) reklamy w publikacji pod nazwą „ (…) ” (…) 2006/2007. Zawierając z pozwanym umowę (…) przekazała pozwanemu fotografię powódki celem wykorzystania przy sporządzeniu reklamy prowadzonego przez siebie przedsiębiorstwa pod nazwą „ (…) ”, jednocześnie (…) oświadczyła, że posiada prawa autorskie do dysponowania materiałami dostarczanymi wydawcy do wykonania oraz publikacji reklamy i upoważniła wydawcę, tj. pozwanego, do ich wykorzystania przy wykonaniu i publikacji reklamy. Jak zaznaczył pozwany , zgoda (…) nigdy nie została odwołana wobec Wydawnictwa (…) (zgoda ta nie była udzielona na określony czas, a udzielona została pozwanemu do tworzenia oraz publikacji reklam), a tym samym pozwany był uprawniony, zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych do wykorzystania materiałów przekazanych wydawnictwu przy wykonaniu i publikacji reklamy. Zdaniem pozwanego, wobec faktu, iż posiadał on zgodę (…) na wykorzystanie materiałów do tworzenia reklamy w wydawanej przez siebie „ (…) ” – powódka powinna swoje ewentualne roszczenia kierować do (…) , która takową zgodę pozwanemu udzieliła. Pozwany zarzucił , że jeżeli nawet doszło do publikacji zdjęcia powódki bez jej zgody to powódka nie wykazała , że wskutek naruszenia prawa do wizerunku --- STRONA 4 --- zostały naruszone inne dobra osobiste powódki , między innymi część, godność, prawo do prywatności chronione na mocy art. 23 k.c. Pozwany podkreślił, że umieszczając zdjęcie powódki w reklamie salonu kosmetycznego nie miał zamiaru tworzyć jakiejkolwiek formy graficznej ośmieszającej powódkę, nie została naruszona cześć i godność powódki, powódka w działaniu pozwanego może zaś dopatrywać się jedynie źródła szkody w postaci braku zapłaty równowartej wynagrodzeniu za wykorzystanie jej zdjęcia do dalszych celów reklamowych. Według pozwanego, reklama salonu kosmetycznego nie może być uznana za krzywdzącą powódkę, albowiem brak jest różnicy między usługami świadczonymi przez salony kosmetyczne i fryzjerskie. Obydwa rodzaje salonów świadczą usługi pielęgnacyjno – kosmetyczne oddziaływujące między innymi na skórę i owłosienie . Powódka udzielając zgody (…) na użycie swego wizerunku w reklamie salonu fryzjerskiego godziła się na wykorzystanie swego wizerunku przy promocji usługodawców zajmujących się czynnościami pielęgnacyjno – kosmetycznymi .Według pozwanego, niezrozumiały jest wreszcie fakt, iż powódka kilkukrotnie zmieniała wysokość dochodzonej od pozwanego kwoty – raz było to 10.000 zł, a raz 20.000 zł, co wskazuje na brak podstaw i sposobu wyliczenia żądanej kwoty. Zarzucił , że kwota dochodzona pozwem jest rażąco wygórowana zarówno w kontekście zachowania pozwanego , któremu nie można przypisać zawinienia jak i odpłatności za umieszczenie reklamy ( około 300 złotych ) , zasięgu kolportowania (…) . Zdaniem pozwanego, powódka nie wskazała również jakoby jej sytuacja materialna, życiowa i psychiczna , czy też jej pozycja społeczna lub zawodowa, po publikacji reklamy w wydawanej przez pozwanego książce telefonicznej uległa jakiemukolwiek pogorszeniu. W przekonaniu pozwanego, biorąc pod uwagę niszowy charakter publikacji oraz wielkość opublikowanej reklamy, należy uznać, że jeżeli w ogóle doszło do naruszenia jakichkolwiek jej dóbr, to obiektywnie rzecz biorąc miało ono zupełnie znikomy rozmiar. --- STRONA 5 --- Na rozprawie w dniu 1 marca 2012 r. pozwany (…) przeprosił powódkę za wykorzystanie jej wizerunku w reklamie firmy „ (…) ”. Na rozprawie zaś w dniu 13 marca 2012 r. pełnomocnik pozwanego wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Bezsporne w sprawie było, iż: Pozwany (…) , prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą (…) Wydawnictwo (…) w (…) , oraz (…) , prowadząca salon fryzjerski „ (…) ” w (…) , zawarli w dniu 4 maja 2005 r. umowę, na mocy której (…) zleciła wydawcy zamieszczenie reklamy wymienionego salonu fryzjerskiego w (…) w publikacji pod nawą „ (…) ”. W umowie tej wydawca zobowiązał się do zamieszczenia określonej w niej reklamy w formie i treści opisanej i uzgodnionej pomiędzy zleceniodawcą i wydawcą. Wydawca zobowiązał się ponadto do opracowania projektu reklamy z uwzględnieniem materiałów dostarczonych przez zleceniodawcę, zaś zleceniodawca oświadczył, że jest upoważniony do używania wszelkich znaków, wzorów, nazw handlowych, znaków towarowych zawartych w reklamie oraz ma prawo reprezentowania określonych w reklamie osób. Z tytułu zamieszczenia reklamy w publikacji wydawcy zleceniodawca zobowiązał się do zapłaty 300 zł plus VAT ( umowa z dnia 04.05.2005 r. pomiędzy pozwanym a (…) , k. 64 ). Ponadto Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powódka (…) pracuje w sklepie odzieżowym w (…) jako sprzedawczyni, zaś mieszka w (…) . Jest koleżanką (…) . Powódka wyraziła (…) ustnie zgodę na wykorzystanie jej fotografii w reklamie – należącego do (…) – salonu fryzjerskiego „ (…) ” w „ (…) ” . --- STRONA 6 --- (…) posiadała zdjęcie powódki wysłane na konkurs fotograficzny (…) (dotyczący fryzur), w którym powódka brała udział w 2005 r. Konkurs ten był organizowany przez profesjonalną firmę „ (…) ”, jednak zdjęcie to nie było wykorzystywane w reklamie tej firmy. Fotografia powódki została w efekcie opublikowana na stronie 19 „ (…) ”. dowód: zeznania powódki (…) /k. 60-61/; zeznania świadka (…) /k. 58- 59, strona 19 „ (…) ” /k. 42 i 52 /; Po dwóch latach (…) znów skontaktowała się z powódką oświadczając, że ma zamiar wykorzystać w/w fotografię powódki w reklamie swojego salonu fryzjerskiego w następnej edycji „ (…) ” tj. 2008/2009, na co powódka również wyraziła ustną zgodę. (…) jednak udostępniła na potrzeby zamieszczenia reklamy inne zdjęcie powódki niż to, które zostało wykorzystane podczas pierwszej edycji publikacji (…) , ponieważ pracownicy pozwanego powiedzieli , że nie mają zdjęcia (konkursowego )powódki . Powódka nie wzięła żadnych pieniędzy od (…) za wyrażenie zgody na udostępnienie swego wizerunku w reklamie jej salonu zamieszczonej przez wydawnictwo (…) , ani w pierwszej ani w drugiej edycji. dowód: zeznania powódki (…) /k. 60-61/; zeznania świadka (…) /k. 58-59/; zeznania świadka (…) /k. 59-60/. W zamieszczonej w „ (…) ” reklamie salonu kosmetycznego „ (…) ” w (…) zostało opublikowane - udostępnione przez (…) - zdjęcie powódki, pomimo tego, że powódka nigdy nie udzieliła zgody na publikację swojego zdjęcia w reklamie tego salonu. (…) również nie wyraziła wydawcy (…) zgody na wykorzystywanie fotografii powódki do reklamy salonu kosmetycznego „ (…) ”. Na stronie tytułowej (…) ukazała się reklama salonu fryzjerskiego (…) z tym „ innym” zdjęciem powódki, niż z pierwszej edycji w/w --- STRONA 7 --- wydawnictwa. Salon kosmetyczny „ (…) ” w swej ofercie świadczy między innymi zabiegi pielęgnacyjno – kosmetyczne, manicure, pedicure, przedłużanie paznokci metodą żelową , przekłuwanie uszu, usuwanie zbędnego włosienia . dowód: zeznania powódki (…) /k. 60-61/; zeznania świadka (…) /k. 58- 59/; zeznania świadka (…) /k. 59-60/, zeznania pozwanego (…) /k. 61/; strona tytułowa i strony nr 8 i 24 „ (…) ” /k. 43/. Powódka jest mężatką , jest osobą skromną , nie jest modelką .Mąż śmiał się z niej, że jej zdjęcie jest w reklamie salonu do którego nigdy nie chodzi . Z kolei klientki przychodzące do sklepu w którym pracuje powódka podśmiechiwały się z niej pytając czy sobie nogi depiluje, robi paznokcie . dowód : zeznania powódki (…) /k. 60-61/; Pozwany (…) zajmuje się wydawaniem książek telefonicznych, nie biorąc sam udziału w ich opracowywaniu. Średni nakład wydawanej przez niego „ (…) ” wynosi ok. 4-5 tys. i obejmuje on swoim zasięgiem miejscowości (…) i (…) . Edycje „ (…) ” pojawiają się co dwa lata i są dystrybuowane do reklamodawców oraz pozostałych firm działających na terenie wskazanych miejscowości (na ich życzenie). Zysk z wydania (…) w danej edycji szacuje się w granicach około 20% łącznej wartości z wpływów z reklam. Nakład (…) jest uzależniony od ilości reklamujących się w niej firm, średnio wynosi on około 5 tysięcy egzemplarzy . Koszt zamieszczenia reklamy tej wielkości co reklama ze spornym zdjęciem wynosi około 300-400 zł. Zdjęcie powódki w reklamie salonu kosmetycznego „ (…) „ w (…) ukazało się na skutek niefortunnej pomyłki . dowód: zeznania pozwanego (…) /k. 61/; zeznania świadka (…) /k. 59- 60/. --- STRONA 8 --- Wezwaniem z dnia 6 czerwca 2011 r. pełnomocnik powódki wezwał pozwanego do zapłaty 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie wizerunku powódki w terminie 7 dni od otrzymania przedmiotowego pisma pod rygorem podjęcia dalszych kroków na drodze prawnej. W odpowiedzi na to wezwanie, w piśmie z dnia 21 czerwca 2011 r. pełnomocnik pozwanego stwierdził jednak, że nie widzi podstaw do zapłaty określonej wezwaniem kwoty tytułem zadośćuczynienia. dowód: wezwanie z dnia 6 czerwca 2011 r. /k. 9/; pismo pełnomocnika pozwanego z dnia 21 czerwca 2011 r. /k. 10/. Przed Sądem Rejonowym (…) toczyło się pod sygn. akt I C (…) postępowanie z powództwa (…) przeciwko Wydawnictwu (…) w (…) , w wyniku którego wyrokiem zaocznym z dnia 4 września 2009 r. Sąd zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 6.000 zł tytułem zadośćuczynienia pieniężnego w postaci naruszenia prawa do wizerunku oraz zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 1.517 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, nadając temu wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności. Kwota zasądzona wyrokiem nie została wyegzekwowana z uwagi na wadliwe określenie strony pozwanej w tytule wykonawczym. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone. dowód: wyrok zaoczny SR (…) z dn. 04.09.2009 r. /k. 30 akt sprawy, sygn. akt I C (…) , postanowienie SR (…) z dnia 10 listopada 2010 roku –k.55 ; Poza okolicznościami, które zostały przez strony przyznane (art. 229 k.p.c.) lub też taką ocenę uzasadniał przebieg całego postępowania (art. 230 k.p.c.), istotne dla sprawy fakty Sąd ustalił w oparciu o przedstawione powyżej, niezakwestionowane przez strony dokumenty urzędowe i prywatne, a także zeznania świadków i stron. --- STRONA 9 --- Relewantny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stan faktyczny ustalono też w oparciu o zeznania złożone przez świadków (…) (k. 58-59), (…) (k. 59-60) oraz powódkę (…) (k. 60-61) i pozwanego (…) (k. 61), mianowicie w zakresie, w jakim miały one potwierdzenie w pozostałym zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Zeznania złożone przez te osoby ocenić należało jako logiczne, w istotnych fragmentach stanowcze i spójne, uprawdopodobnione dokumentami zaoferowanymi w toku procesu. Osoby te opisały w sposób wiarygodny w szczególności, jaki zakres i charakter miała udzielona przez powódkę zgoda na opublikowanie jej fotografii w reklamach zamieszczonych w „ (…) ”, zasięgu rozpowszechniania (…) , a nadto jaka była treść uzgodnień pomiędzy (…) a pozwanym co do tego, w jakiej reklamie ma zostać opublikowane zdjęcie powódki. Całkowitą szczerością cechują się zeznania pozwanego , który zeznał, że zdjęcie powódki zostało użyte w reklamie salonu kosmetycznego „ (…) ” bez zgody powódki najprawdopodobniej przez pomyłkę za co przeprosił powódkę . W ocenie Sądu nie ujawniły się żadne okoliczności pozwalające na zakwestionowanie wiarygodności zeznań w/w osób. Sąd zważył, co następuje: Powództwo częściowo zasługiwało na uwzględnienie. Przedmiotem postępowania było w istocie ustalenie, czy (…) posiadał legitymację bierną w niniejszej sprawie, tzn. wynikającą z przepisów prawa materialnego kwalifikację do występowania w tym konkretnym postępowaniu cywilnym w charakterze pozwanego (podnosił on bowiem, że powódka swoje roszczenie winna skierować wobec (…) ), a w sytuacji oceny roszczenia powódki za usprawiedliwione co do zasady – określenie wysokości należnego powódce zadośćuczynienia pieniężnego, którego domaga się ona w związku z naruszeniem jej prawa do wizerunku. --- STRONA 10 --- Na wstępie należy wskazać, że w myśl art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Jak podkreśla Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie, jednym z dóbr osobistych podlegających ochronie z art. 23 k.c. jest wizerunek, wskazując przy tym, iż opublikowanie zdjęcia w prasie może stanowić naruszenie prawa do wizerunku oraz że publikacja fotografii określonej osoby jest dopuszczalna tylko za jej zgodą (por. wyrok SN z dnia 26 stycznia 1982 r., I CR 411/81, LEX nr 8392). Przepis art. 24 § 1 k.c. stanowi z kolei, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie cywilnym (art. 448 k.c.) może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego. Powołane przepisy zawierają regulację dotyczącą ochrony dóbr osobistych jednostki jedynie przykładowo wymienionych w art. 23 k.c. Zakładają one bezprawność działania, która jest wystarczającą przesłanką do skutecznego domagania się ochrony prawnej wskazanej w art. 24 k.c. Zagrożenie zaś lub naruszenie dobra osobistego zostanie uznane za bezprawne, jeżeli jest ono sprzeczne z szeroko rozumianym porządkiem prawnym. Ponadto naruszenie to musi być obiektywne, tzn. w ocenie społeczeństwa musi wywoływać negatywne odczucia (por. wyrok SN z dnia 26.10.2001 r., V CKN 195/01 ). --- STRONA 11 --- Zgodnie zaś z treścią art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz. U. z 2006 r., nr 90, poz. 631 ze zm.) rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku: osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych; 2) osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza. W orzecznictwie i judykaturze przyjmuje się, że prawo do wizerunku określone w art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych jest konkretyzacją prawa do wizerunku z art. 23 k.c., ale chroni swoisty interes idealny, jaki uprawniony ma w tym, by decydować o rozpowszechnieniu swego wizerunku (por. J. Barta, M. Czajkowska-Dąbrowska, Z. Ćwiąkalski, R. Traple: „Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz”; wyd. 4 Kraków 2005 „Zakamycze”). Prawo do wizerunku przysługuje tylko osobie fizycznej (por. orz. SN z dnia 23 maja 1977 r., I CR 159/77, niepubl., w którym uznano, że osoba prawna nie ma swego wizerunku). Podmiotem prawa do wizerunku jest osoba przedstawiona. Ustawa nie dopuszcza, aby takim podmiotem (przynajmniej w sposób pierwotny) mógł stać się ktoś inny. Ustawa nie dopuszcza przy tym istnienia wspólności prawa do wizerunku – wynika to ze specyfiki dóbr osobistych. Z zastrzeżeniem art. 81 ust. 1 zdanie drugie i art. 81 ust. 2, postanowienie art. 81 ust. 1 zdanie pierwsze ma charakter bezwzględny w tym sensie, że tylko od woli portretowanego zależy dopuszczalność rozpowszechniania portretu. Może on się temu sprzeciwiać bez racjonalnego uzasadnienia zarówno z powodu sposobu, w jaki został przedstawiony na wizerunku, jak i w celu uzyskania wynagrodzenia za udzielenie zgody. --- STRONA 12 --- Pojęcie „rozpowszechniania wizerunku" powinno być interpretowane przy wykorzystaniu definicji terminu „rozpowszechnianie" zamieszczonej w art. 6 pkt 3 cytowanej ustawy. Chodzi tu zatem o sytuację, w której stworzona zostaje możliwość zapoznania się z wizerunkiem bliżej nieokreślonemu („z góry"), niezamkniętemu kręgowi osób. Ochrona prawa do wizerunku ma charakter autonomiczny w tym sensie, że jest niezależna od naruszenia czci, prywatności czy innych dóbr osobistych. Zakazane jest rozpowszechnianie cudzego wizerunku także wówczas, gdy nie prowadzi do ingerencji w prywatność czy dobre imię osoby przestawionej. Przepisy art. 81 i 83 chronią wyłączną kompetencję osoby portretowanej do decydowania o rozpowszechnianiu jej wizerunku. Dobrem chronionym jest autonomia każdej osoby w zakresie swobodnego rozstrzygania, czy i w jakich okolicznościach jej wizerunek może być rozpowszechniony. W konsekwencji dla oceny naruszenia tego dobra nie jest doniosłe ustalenie, jakie inne interesy niż tylko ochrona własnej autonomii uzasadniają odmowę osoby portretowanej udzielenia zezwolenia na rozpowszechnianie jej wizerunku (por. J. Barta [red.], R. Markiewicz [red.]: Komentarz do art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, LEX 2011). Osoba przedstawiona na zdjęciu fotograficznym (lub innym materialnym nośniku jej wizerunku), może dowolnie ograniczyć zakres zezwolenia na jego rozpowszechnianie: zezwolić na publikację tylko w oznaczonym czasopiśmie i/lub tylko w związku z oznaczonymi okolicznościami (np. w związku z określonym tekstem artykuł prasowego), wyznaczyć granice czasowe publikacji itp. (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 19 grudnia 2001 r., I ACa 957/01; TPP 2002, nr 3, s. 107). Co istotne, zakres udzielanej zgody na wykorzystanie wizerunku powinien być interpretowany w razie sporu w sposób restryktywny, zwłaszcza w odniesieniu do działalności reklamowej --- STRONA 13 --- W orzecznictwie sądowym i doktrynie podkreśla się, że rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne (por. wyrok SN z 17 czerwca 2004 r., V CSK 609/03, LEX nr 109404) Przepis art. 24 § 1 k.c. rozkłada ciężar dowodu w ten sposób, że na powoda nakłada obowiązek udowodnienia, że pozwany naruszył jego dobra osobiste. Przepis formułuje również domniemanie bezprawności naruszenia dóbr osobistych. Na pozwanym zatem ciąży obowiązek udowodnienia, że jego działanie naruszające dobra osobiste powoda nie było bezprawne. Kwestia zagrożenia lub naruszenia dóbr osobistych winna być ujmowana w płaszczyźnie faktycznej i prowadzić do ustalenia, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przeciętne reakcje ludzkie, mogło obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stronie pokrzywdzonego. Jak zaś już wyżej wskazano, abstrahuje się tym samym od subiektywnych odczuć osób nadwrażliwych oraz takich, które z różnych względów nie mają zdolności do reagowania emocjonalnego na określone zachowania innych podmiotów (por. wyrok SN z dn. 26 października 2001 r., V CKN 195/01, LEX nr 53107). Brak bezprawności wynikać może przede wszystkim ze zgody podmiotu prawa osobistego, z działania w ramach porządku prawnego, ze szczególnych przepisów prawnych, z wykonywania prawa podmiotowego, z konieczności ochrony innego wyżej postawionego dobra oraz ogólnej klauzuli zasad współżycia społecznego (por. orz. SN z dnia 19.10.1989r., II CR 419/89, OSP 199, z. 11 – 12, poz. 377, LEX nr 8996). Koniecznym elementem wyłączenia bezprawności działania naruszającego dobro osobiste jest również prawdziwość twierdzeń co do faktów (por. wyrok SN z 19 stycznia 2000 r., II CKN 670/98; LEX nr 51058). --- STRONA 14 --- Przenosząc powyższe rozważania prawne na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że powódka wykazała, iż niewątpliwie doszło do naruszenia dobra osobistego poprzez rozpowszechnienie jej wizerunku przez pozwanego bez uzyskania jej zgody. Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie jednoznacznie bowiem wynika, że fotografia powódki została opublikowana w wydawanej przez pozwanego „ (…) ” bez jej zgody w reklamie salonu kosmetycznego „ (…) ”, przy czym przedmiotowe zdjęcie zostało uzyskane przez pozwanego przy okazji podjęcia się zlecenia na publikację reklamy dla salonu fryzjerskiego „ (…) ” w (…) , należącego do (…) . Z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych wynika zaś, że (…) uzyskała zgodę od powódki na wykorzystanie jej wizerunku jedynie dla reklamy swojego salonu – powódka nigdy natomiast nie udzieliła zgody na publikację swojego zdjęcia dla salonu kosmetycznego „ (…) ”. (…) również nie wyraziła wydawcy (…) zgody na wykorzystywanie fotografii powódki do reklamy salonu kosmetycznego „ (…) ”, przy czym udostępniła ona na potrzeby zamieszczenia reklamy swojego salonu w „ (…) ” inne zdjęcie powódki niż to, które zostało wykorzystane podczas pierwszej edycji publikacji (…) (2006/2007), a jak wynika z treści opisanej wyżej umowy z dnia 4 maja 2005 r. - wiążącej pozwanego z (…) –pozwany zobowiązał się do zamieszczenia określonej w niej reklamy w formie i treści opisanej i uzgodnionej pomiędzy zleceniodawcą i wydawcą. Na marginesie zaś należy zaznaczyć, że osoba, która otrzymała zezwolenie na rozpowszechnienie wizerunku, nie jest uprawniona do „przeniesienia" tej zgody na osobę trzecią , chyba że uprawnienie takie wyraźnie wynika z warunków udzielonego zezwolenia (tak w szczególności: J. Barta [red.], R. Markiewicz [red.]: Komentarz do art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, LEX 2011). W tym kontekście zauważyć należy, że zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku może być udzielone w formie dowolnej; zgoda musi być jednak --- STRONA 15 --- niewątpliwa. Oznacza to, że „osoba jej udzielająca musi mieć pełną świadomość nie tylko formy przedstawienia jej wizerunku, ale także miejsca i czasu publikacji, zestawienia z innymi wizerunkami i towarzyszącego komentarza" (por. wyr. SA w Warszawie z dnia 12 lutego 1998 r., I ACa 1044/97; LEX nr 81433). W judykaturze zwraca się przy tym uwagę na to, iż zezwolenie powinno odnosić się do skonkretyzowanych stanów faktycznych, a więc do sprecyzowanych sposobów i okoliczności wykorzystania wizerunku (chodzi tu zwłaszcza o oznaczenie osoby rozpowszechniającej wizerunek, o czas i miejsce jego udostępnienia, ewentualnie o towarzyszący komentarz, zestawienie z innymi wizerunkami itd.); zezwolenie nie może zatem mieć charakteru abstrakcyjnego (nie może dotyczyć wykorzystania wizerunku „w ogóle"). Trzeba jednak zgodzić się też z tym, że jeśli dojdzie do udzielenia przez uprawnionego zezwolenia na wykorzystanie wizerunku w sposób abstrakcyjny, bez wyraźnego wyznaczenia granic czasowych ani ograniczeń co do oznaczonych okoliczności (tekst artykułów prasowych, czy też pism tematycznych), uprawniony nie może skutecznie twierdzić, że jego intencją było jedynie publikacja zdjęć w pismach, których tematyka -odnosi się do teatru, telewizji czy kina (por. wyrok SA we Wrocławiu z dnia 26 lutego 2007 r., I ACa 1492/06, OSAW 2007, nr 3, poz. 41). Nieco inaczej ujmuje to inny wyrok SA w Warszawie (por. wyrok z dnia 19 kwietnia 2000 r., I ACa 1455/99; OSA 2001, z. 5, poz. 27), zgodnie z którym, w procesie o ochronę dóbr osobistych, pozwany ma obowiązek wykazać, że jego działanie nie było bezprawne. Bezprawność działania, zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy, wyłącza zgoda uprawnionego. Istnienia zgody uprawnionego ani jej zakresu nie domniemywa się. Pozwany ma obowiązek wykazać, że uzyskał zgodę uprawnionego na rozpowszechnianie jego wizerunku w oznaczonych warunkach, a jak wyżej zaznaczono, pozwany uzyskania takowej zgody ze strony powódki nie wykazał. Co więcej, w swoich zeznaniach złożonych przed Sądem, pozwany poniekąd uznał swoje niewłaściwe postępowanie wobec powódki, albowiem jak --- STRONA 16 --- stwierdził: „ Z rozpoznania jakie przeprowadziłem w firmie wynika, że doszło do niefortunnego zdarzenia wynikiem którego wizerunek powódki został wykorzystany w reklamie innej firmy tj. firmy (…) . Nie miałem okazji przeprosić pani powódki za to, ale niniejszym to czynię (…) Najprawdopodobniej zdjęcie powódki do reklamy innej firmy czyli firmy (…) zostało użyte wskutek pomyłki ” (k. 61). Abstrahując od powyższej argumentacji, nie można zgodzić się z wcześniejszym twierdzeniem pozwanego zawartym w jego odpowiedzi na pozew (k. 28-35), jakoby przy wyrażeniu zgody dla pozwanego w przedmiocie wykorzystania do celów reklamowych zdjęcia powódki nie było oznaczonego zawężenia możliwości wykorzystania wizerunku powódki zarówno od strony podmiotowej jak i przedmiotowej i swoje roszczenie powódka winna kierować wobec (…) . Podkreślić należy, że okoliczność, że rozpowszechnienie wizerunku nastąpiło za zgodą osoby sfotografowanej, nie zwalnia osób trzecich, które zamierzają dalej rozpowszechniać taki wizerunek, od uzyskania „ponownej" zgody ze strony uprawnionego. Odmienny pogląd wyraził wprawdzie Sąd Najwyższy ( por. orz. SN z dnia 2 lutego 1967 r., I CR 496/66; OSNC 1967, nr 9, poz. 161), stwierdzając, że „z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych ustawą, publikowanie fotografii określonej osoby dopuszczalne jest tylko za jej zgodą. Dalsza publikacja możliwa jest bez takiej zgody, ale tylko pod warunkiem wskazania pierwotnego źródła publikacji i bez wprowadzania zmian w publikowanym zdjęciu, tzn. tylko z powołaniem okoliczności, w jakich zostało ono wykonane i opublikowane po raz pierwszy”. Jednak znaczenie powyższego rozstrzygnięcia zostaje istotnie osłabione przez późniejsze orzeczenie, w którym uznano, że: „Artykuł 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wymaga do rozpowszechnienia wizerunku zezwolenia osoby na nim przedstawionej” (por. wyr. SN z dnia 3 września 1998 r.; I CKN 818/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 21). Materiał zebrany w sprawie --- STRONA 17 --- nakazuje przyjąć, że powód zgodził się na publikację przedstawiających go zdjęć jedynie razem z przygotowywanym o nim artykułem. Opublikowanie tych zdjęć w innych okolicznościach stanowiłoby zatem naruszenie prawa powoda do wizerunku" (por. wyr. SN z dnia 3 września 1998 r., I CKN 818/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 21). W realiach zaś przedmiotowej sprawy – jak ustalono - powódka zgodziła się na publikację przedstawiającego ją zdjęcia jedynie w reklamie salonu fryzjerskiego „ (…) ” należącego do (…) , a zatem opublikowanie przez pozwanego jej zdjęcia w reklamie salonu kosmetycznego „ (…) ” niewątpliwie naruszyło prawo powódki do decydowaniu o swoim wizerunku. Mając zatem na uwadze powyższe, nie ulega - w ocenie Sądu - wątpliwości, iż (…) - jako wydawca „ (…) ”, w której opublikowano zdjęcie powódki w reklamie salonu kosmetycznego „ (…) ” - posiadał legitymacją procesową do występowania w niniejszej sprawie w charakterze pozwanego (legitymacja bierna), albowiem w sposób ewidentny naruszył prawo osobiste powódki poprzez rozpowszechnienie wizerunku bez jej zezwolenia (art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Nie zachodzą przy tym okoliczności określone w ust. 2 tego artykułu wyłączające konieczność uzyskania zezwolenia powódki na rozpowszechnienie jej wizerunku – z poczynionych ustaleń faktycznych nie wynika, by powódka była osobą powszechnie znaną (pracuje w sklepie odzieżowym w (…) , nie jest modelką) i jej wizerunku nie rozpowszechniono w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych, ani też nie rozpowszechniono jej wizerunku jako osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza (art. 81 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Przechodząc w tym miejscu do oceny zasadności zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie --- STRONA 18 --- prawa do wizerunku w kwocie 20.000 zł to stwierdzić należy, że zgodnie z cytowanym już art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. W myśl art. 83 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych , do roszczeń w przypadku rozpowszechniania wizerunku osoby na nim przedstawionej oraz rozpowszechniania korespondencji bez wymaganego zezwolenia osoby, do której została skierowana, stosuje się odpowiednio przepis art. 78 ust. 1; roszczeń tych nie można dochodzić po upływie dwudziestu lat od śmierci tych osób. Zgodnie zaś z treścią art. 78 ust. 1 ustawy , twórca, którego autorskie prawa osobiste zostały zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania. (…) Jeżeli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub - na żądanie twórcy - zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny. Odnosząc treść cytowanych wyżej przepisów do realiów przedmiotowej sprawy, wskazać trzeba, iż – jak wykazano powyżej – zachowanie pozwanego było niewątpliwie zawinione, albowiem – pomimo ciążącego na nim prawnego obowiązku uzyskania zezwolenia powódki na rozpowszechnienie jej wizerunku w reklamie salonu kosmetycznego „ (…) ” w wydawanej przez siebie (…) – takiej zgody on nie uzyskał; nie uzyskał jej zresztą również od (…) , która przekazała mu zdjęcie powódki celem wykorzystania w reklamie swojego salonu, chociaż w wyżej opisanej umowie z dnia 4 maja 2005 r. zobowiązał się on do zamieszczenia określonej w niej reklamy w formie i treści opisanej i uzgodnionej pomiędzy zleceniodawcą i wydawcą. Trafna jest zatem konstatacja, iż pozwanemu można postawić zarzut, iż nie dał posłuchu normie prawnej, chociaż miał taką możliwość i był w pełni świadomy ciążących na nim w tym --- STRONA 19 --- zakresie powinności. Co zaś istotne w toku postępowania w niniejszej sprawie uznał on swoje niewłaściwe postępowanie wobec powódki (za co ją przeprosił), tłumacząc jedynie to „niefortunnym zdarzeniem” i „pomyłką” (k. 61). Uznając zatem za usprawiedliwione co do zasady roszczenie powódki o zasądzenie na jej rzecz zadośćuczynienia pieniężnego od pozwanego za naruszenie prawa do wizerunku, w ocenie Sądu nie znajduje natomiast uzasadnienia wskazana przez nią kwota tegoż zadośćuczynienia tj. 20.000 zł. Zarówno w orzecznictwie sądów powszechnych jak i Sądu Najwyższego podkreśla się, że zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny - mający doprowadzić do naprawienia szkody niemajątkowej, a jego wysokość musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Wartość ta winna być utrzymana w rozsądnych granicach, przy uwzględnieniu stosunków społeczno- gospodarczych. W wyroku z dnia 11 kwietnia 2006 r., sygn. akt I CSK 159/05 (publ. System Informacji Prawnej Legalis), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że przy ocenie, jaka suma jest odpowiednia tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę spowodowaną naruszeniem dóbr osobistych, należy mieć na uwadze rodzaj dobra, które zostało naruszone oraz charakter, stopień i czas trwania doznawania przez osobę, której dobro zostało naruszone, ujemnych przeżyć psychicznych spowodowanych naruszeniem. Z kolei Sąd Apelacyjny w Warszawie podkreślił, że podstawowym kryterium dla ustalenia wysokości należnego zadośćuczynienia jest rozmiar i intensywność doznanej krzywdy, ocenianej według miar obiektywnych, oraz negatywnych konsekwencji dla pokrzywdzonego, wynikających z dokonanego naruszenia dobra osobistego, w tym niewymiernych majątkowo (por. wyrok z dnia 22 lutego 2004 r., sygn. akt II ACa 641/03; Legalis, Wokanda 2004 nr 9). Zdaniem Sądu, dochodzona przez powódkę kwota zadośćuczynienia jest niewspółmierna i wygórowana, biorąc pod uwagę ustalone okoliczności faktyczne. Co prawda, powódka wykazała w toku postępowania, że pozwany rozpowszechnił jej wizerunek bez jej zgody, czym naruszył jej dobro osobiste - --- STRONA 20 --- nie wykazała natomiast w żaden sposób, iżby poniosła jakąkolwiek krzywdę związaną z publikacją jej zdjęcia, w szczególności aby doszło do naruszenia jej czci , godności , prawa do prywatności . W szczególności nie można przyjąć, że umieszczenie przez pozwanego spornego zdjęcia powódki w reklamie salonu kosmetycznego miało formę graficzną w jakikolwiek sposób ośmieszającą powódkę, a wręcz przeciwnie – reklama ukazuje zdjęcie młodej, zadbanej, atrakcyjnej kobiety, co buduje bardziej jej pozytywny obraz aniżeli negatywny i powinno być – obiektywnie rzecz ujmując – odczytywane jako wyróżnienie urody osoby, której wizerunek jest wykorzystywany. Wbrew twierdzeniom pozwu, reklama salonu kosmetycznego nie może być uznana za krzywdzącą powódkę. Jak trafnie zwrócił uwagę pozwany, usługi związane z usuwaniem owłosienia (co podnosiła powódka) prowadzone są zarówno w salonach kosmetycznych, jak i fryzjerskich, nie ma ogólnej różnicy dotyczącej tych salonów, albowiem w obydwu przypadkach ich klientami są osoby, które za pomocą wykonywanych tam zabiegów, polegających na czynnościach pielęgnacyjno-kosmetycznych, dokonują zmiany swego wyglądu. Co więcej, powódka wyraziła przecież zgodę na użycie jej wizerunku do stworzenia reklamy zakładu usługowego o bardzo podobnym profilu tj. salonu fryzjerskiego prowadzonego przez jej koleżankę (…) . Powódka nie udowodniła, żeby ktokolwiek wyśmiewał fakt ujawnienia jej wizerunku w reklamie salonu kosmetycznego „ (…) ”. Komentarze jej męża i klientek sklepu w którym pracuje nie miały takiego wydźwięku , były one raczej wyrazem zdziwienia a nie wyśmiewania się z powódki .W konsekwencji, według Sądu, nie sposób uznać, że bezprawne rozpowszechnienie wizerunku powódki naruszyło jednocześnie jej cześć i godność. Zwrócić należy uwagę, iż powódka w żądaniu pozwu nie domagała się od pozwanego przeprosin (to pozwany na rozprawie z własnej inicjatywy ją przeprosił), a zatem okoliczność ta wskazuje na to, że powódka nie miała subiektywnego poczucia doznania jakiejś większej krzywdy na skutek publikacji --- STRONA 21 --- jej zdjęcia, a w działaniu pozwanego upatrywała źródła swojej szkody tylko w postaci braku zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego za wykorzystanie jej zdjęcia do celów reklamowych, na które ona nie wyraziła zgody. Ponadto – określając wysokość należnego powódce zadośćuczynienia - uwzględnić należy nakład publikacji, w której zamieszczono sporne zdjęcie (ok. 4-5 tys.), lokalny zasięg publikacji (teren (…) i (…) ) oraz wartość opublikowanej reklamy (300 zł), co uprawnia wniosek , że jeżeli nawet uznać, że powódka subiektywnie odczuła pokrzywdzenie swojej osoby przez pozwanego, to krzywda ta nie miała jakichś dużych rozmiarów. Zresztą, jak wynika z zebranych dowodów w postaci – zalegających w aktach sprawy I C (…) –wezwania do zapłaty z dnia 8 października 2008 r. (k. 7 akt sprawy I C (…) ) oraz wyroku zaocznego z dnia 4 września 2009 r. wydanego przez Sąd Rejonowy (…) (k. 30 akt sprawy I C (…) ), powódka kilkukrotnie zmieniała wysokość dochodzonej od pozwanego kwoty (w pierwszym przypadku było to 10.000 zł, w drugim przypadku - 6.000 zł), co bezsprzecznie świadczy o tym, że powódka sama nie jest przekonana, zadośćuczynienia pieniężnego w jakiej wysokości chce domagać się od pozwanego i jednocześnie wskazuje na brak podstaw i sposobu wyliczenia żądanej w niniejszym postępowaniu kwoty. Nie bez znaczenia dla wysokości zasądzonego zadośćuczynienia ma wykonywany przez powódkę zawód. Powódka jest sprzedawczynią w sklepie w małym mieście , nie jest osobą znaną publicznie , nie jest modelką . Powódka nie podała wreszcie, czy jej sytuacja materialna, życiowa i psychiczna jej pozycja społeczna i zawodowa uległa jakiemukolwiek pogorszeniu po publikacji ogłoszenia w wydawanej przez pozwanego książce telefonicznej. Powyższe okoliczności, rozpatrywane łącznie, uzasadniają zatem przyjęcie, że zadośćuczynieniem adekwatnym do stopnia pokrzywdzenia powódki będzie kwota 3.500,00 zł i taką też kwotę Sąd zasądził na jej rzecz (pkt 1 sentencji --- STRONA 22 --- wyroku), w pozostałym zakresie oddalając powództwo jako wygórowane (pkt 2 sentencji wyroku). Sąd – zgodnie z żądaniem pozwu - zasądził odsetki w wysokości ustawowej od dnia 8 sierpnia 2011 r., tj. od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, kierując się w tym zakresie treścią art. 455k.c. w zw. z art. 481 k.c. Podkreślić należy, że zobowiązanie do zapłaty zadośćuczynienia z art. 448 k.c. oraz art. 78 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych ma charakter bezterminowy, stąd też o przekształceniu go w zobowiązanie terminowe decyduje wierzyciel przez wezwanie dłużnika do wykonania. W realiach przedmiotowej sprawy należało wziąć pod uwagę, iż ostateczne sprecyzowanie żądania nastąpiło w skierowanym przez powódkę do pozwanego wezwaniu do zapłaty z dnia 6 czerwca 2011 r., jednakże z uwagi na okoliczność, że powódka domagała się zasądzenia odsetek ustawowych od dnia późniejszego tj. dnia wniesienia pozwu (8 sierpnia 2011 r.) - od tej właśnie daty (do dnia zapłaty) należało zasądzić odsetki ustawowe na jej rzecz (pkt 1 sentencji wyroku). Mając na względzie, że powództwo zostało uwzględnione jedynie w części, o kosztach orzeczono na zasadzie art. 100 k.p.c., zgodnie z którym w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Powódka dochodziła zasądzenia kwoty 20.000 zł, natomiast zasądzono na jej rzecz kwotę 3.500 zł. Zatem powódka wygrała sprawę w części 18%, przegrywając w 82% , zaś strona pozwana wygrała w 82% części, przegrywając w 18% części. Łączna kwota poniesionych przez powódkę kosztów sądowych powiększona o wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika i opłatę skarbową od pełnomocnictwa stanowi sumę 3.417 zł (opłata od pozwu – 1.000 zł; wynagrodzenie radcy prawnego – 2.400 zł; opłata od pełnomocnictwa – 17 zł). Z tego 18 % to kwota 615,06 zł. Pozwany poniósł koszt wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, którego wynagrodzenie należało ustalić tak jak --- STRONA 23 --- wynagrodzenie pełnomocnika powódki w wysokości 2.400 zł (w oparciu o § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych …., Dz. U., nr 163, poz. 1349 ze zm.) + opłata od pełnomocnictwa 17 zł, z czego 82 % wynosi 1981,94 zł. Różnica między tymi kwotami stanowi należne pozwanemu koszty postępowania w kwocie 1.367 zł w zaokrągleniu (1.981,94 zł – 615,06 zł = 1.366,88 zł), które zasądzono w punkcie 3 wyroku.