Postanowienie I C 1864/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 listopada 2013 roku Sąd Okręgowy w Biały

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1864/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 listopada 2013 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: SSO Elżbieta Małgorzata Kudrycka-Jarosz Protokolant: Katarzyna Sokół po rozpoznaniu w dniu 22 października 2013 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa A. G. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie (...) oraz Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi o zapłatę I. Zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz powódki A. G. kwotę 1 298 812,21 zł ( jeden milion dwieście dziewięćdziesiąt osiem tysięcy osiemset dwanaście złotych 21/100) wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 13% w stosunku rocznym od dnia 5 listopada 2013 roku do dnia zapłaty; II. Oddala powództwo w zakresie pozostałych odsetek; III. Zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz powódki A. G. kwotę 64 017 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 7 217 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego; IV. Stwierdza, że nieuiszczone koszty sądowe ponosi Skarb Państwa. UZASADNIENIE Powódka M. G. po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody (...) oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi kwoty 1.298.812,21zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty (k. 331-332). --- STRONA 2 --- Pozwany Skarb Państwa wnosił o oddalenie powództwa, oraz o zasądzenie od powodów na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k. 103-110). Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: Powódka jest następcą prawnym J. H., którego majątek spadkowy został 1936 roku podzielony pomiędzy W. H. (1), W. H. (2) i L. H. odpowiednio po 28,3724ha, 29,3886ha i 28,6270ha. Natomiast las o powierzchni 21,6962ha wchodzący w skład majątku spadkowego pozostał we wspólnym użytkowaniu wszystkich spadkobierców, aż do czasu scalenia gruntów leśnych, co zostało stwierdzone w trybie odtworzenia akt postanowieniem Sądu Powiatowego w S. z dnia 10 kwietnia 1958r. sygn. akt I C 133/57 (k. 12-13). Następstwo prawne powódka wykazała w oparciu o postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po W. H. (1), W. H. (2) i A. G. z dnia 14 kwietnia 2010r. w spraweie I Ns 11700/10 oraz postanowieniu z dnia 19 maja 2010r. o stwierdzeniu nabycia spadku po W. H. (3) w sprawie I Ns 104/10, postanowienie uzupełniające postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 9 stycznia 2013r. w sprawie I Ns12849/12 Sądu rejonowego w S. (k. 17-18, 119). Orzeczeniem z dnia 7 grudnia 1946 roku, nr (...)., Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w B. nieruchomości wchodzące w skład majątku H. D., gminy B., powiatu (...) została uznana za niepodlegającą przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie przepisów art. 2 ust. 1 lit e dekretu (...) Komitetu (...) z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wskazując, iż majątek został podzielony w 1936r. pomiędzy spadkobierców J. H., zatem nieruchomość nie spełnia norm powierzchniowych do przejęcia jej w trybie dekretu PKWN. W wyniku rozpoznania odwołania W. H. (4) Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia 25 września 1948r.(...)uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie oraz stwierdził, że nieruchomość ziemska H. D. o powierzchni 108 ka 842 m przeszła w dniu 13 września 1944r. na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. Organ podniósł, iż dokonany w 1936 roku podział miał jedynie charakter faktyczny a nie prawny w następstwie czego spadkobiercy J. H. byli współwłaścicielami całej nieruchomości (k. 6-7,10-11). Decyzją z dnia 21 czerwca 2012 roku, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, (...), stwierdził nieważność orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia 25 września 1948r.(...)Wskazując, iż przedmiotowa nieruchomość nie spełniała wymogów obszarowych do przejęcia jej w trybie dekretu PKWN bowiem jak wynika ze sprawy I C 133/57 Sądu Powiatowego w S. w czerwcu 1936r. dokonano podziału majątku spadkowego po J. H. pomiędzy W. H. (1), W. H. (2) i L. H.odpowiednio po 28,3724ha, 29,3886ha i 28,6270ha. Natomiast las o powierzchni 21,6962ha wchodzący w skład majątku spadkowego pozostał we wspólnym użytkowaniu wszystkich spadkobierców. Zetem w chwili wejścia w życie dekretu PKWN majątek H. stanowiły trzy niezależne od siebie nieruchomości będące własności trzech różnych osób. Do poddziału doszło przed dniem 1 września 1939r. Nie miał zatem zastosowania przepis art. 2 ust. 2 Dekretu PKWN. Uzasadnienie decyzji wskazywało, iż podział został przeprowadzony skutecznie (k. 6-7). W uzasadnieniu pozwu powódka podała, iż wskutek wydania orzeczenia administracyjnego, na podstawie którego doszło do przymusowego przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej, doszło do powstania szkody po stronie powódki jako spadkobierczyni W. H. (3), bowiem powódka utraciła możliwość dysponowania nieruchomościami stanowiącymi jej własność a ich odzyskanie w chwili obecnej z uwagi, na przejście własności na osoby fizyczne jest praktyczne niemożliwe. Pozwany Skarb Państwa, wnosząc o oddalenie powództwa wskazał, wygaśniecie roszczenia powódki powołując się na przepisy ustawy z 28 listopada 1956r. sytuującej odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa roczny termin prekluzyjny do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od dnia wejścia w życie ustawy. W dalszej kolejności pozwany kwestionował zaistnienie szkody, oraz związku przyczynowego pomiędzy działaniem pozwanego a szkodą. Podkreślał, iż sam fakt wydania wadliwej decyzji nie rodzi szkody w sytuacji gdy uchylenie wadliwej decyzji powoduje, iż osoby będące właścicielami nieruchomości przed wydaniem tego orzeczenia pozostają nadal właścicielami (k. 104-110). --- STRONA 3 --- Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Roszczenie powódki, okazało się zasadne i jako takie zasługiwało na uwzględnienie. Rozpocząć należy od tego, iż powołanie się przez pozwany Skarb Państwa na prekluzję przewidzianą w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243) oraz - stosownie do art. 442 § 1 zdanie 2 k.c. - na przedawnienie, było chybione, gdyż należało uwzględnić art. 160 k.p.a., w tym - jako przepis szczególny - jego § 6, przewidujący trzyletni okres przedawnienia. W okolicznościach sprawy do przedawnienia zaś nie doszło, gdyż decyzja stwierdzająca wydanie orzeczenia z 25 września 1948r. z naruszeniem prawa została wydana w dniu 21 czerwca 2012 r., pozew zaś został złożony 31 sierpnia 2012r. r. Zatem do zgłoszonych roszczeń odszkodowawczych powódki powinny mieć zastosowanie przepisy art. 160 k.p.a. i nast. Zgodnie zaś z art. 160 § 1 k.p.a., stronie, która poniosła szkodę wskutek wydania decyzji z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. albo stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej przysługuje odszkodowanie od organu, który wydał decyzję z naruszeniem prawa. Szkodę stanowi zatem różnicę pomiędzy stanem, jaki by zaistniał, gdyby nie zostało wydane orzeczenie Ministra Rolnictwa i reform Rolnej 25 września 1948r. w przedmiocie wywłaszczenia, a obecnym stanem majątkowym wyrażającym się ubytkiem tego prawa (prawa własności) w majątku powódki. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r., III CZP 99/06 (OSNC 2007, z. 6, poz. 79) przesądzono w omawianym zakresie legitymację bierną Skarbu Państwa. Zastosowanie w odniesieniu do dochodzonych przez powódkę roszczeń przepisów art. 160 § 1 k.p.a. i n. ma ten skutek, że stosowane są one także w zakresie dotyczącym reguł przedawnienia i sposobu ustalania wysokości odszkodowania (art. 160 § 2 k.p.a., art. 160 § 6 k.p.a.). Wskazać należy, iż z dniem 1 września 2004 roku weszła w życie nowelizacja przepisów kodeksu cywilnego o odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną wydaniem nieważnej lub niezgodnej z prawem decyzji administracyjnej. Na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 162 poz. 1692) uchylony został art. 160 kpa. Od tej daty wspomnianą odpowiedzialność normuje art. 417 1 kc i orzekają o niej sądy powszechne bez konieczności uprzedniego wyczerpania przez poszkodowanego postępowania administracyjnego. Pozew w niniejszej sprawie został wniesiony już pod rządem tego przepisu. Według art. 5 ustawy z 17 czerwca 2004 roku (ustawy nowelizującej), do zdarzeń i stanów powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, w brzmieniu obowiązującym do tego dnia. W uchwale pełnego składu z 31 marca 2011 roku, III CZP 112/10 Sąd Najwyższy przesądził, iż do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004 roku, której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 kpa stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie art. 160 § 1, 2, 3 i 6 kpa (publ.OSNC 2011/7 – 8/75, Lex nr 751460). Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Ostateczna decyzja administracyjna, na podstawie której poprzednicy prawni powódki pozbawieni zostali własności nieruchomości ziemskiej H. D., wydana została w 1948 roku, zaś decyzja nadzorcza stwierdzająca naruszenie prawa przy wydaniu tejże decyzji, zapadła 21 czerwca 2012 roku, już pod rządami ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku, o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 19 lipca 2004 nr 162, poz. 1692). Specyficzną cechą odpowiedzialności deliktowej przewidzianej w art. 160 k.p.a. jest uzależnienie dochodzenia odszkodowania za szkodę wyrządzoną wydaniem ostatecznej decyzji od uprzedniego stwierdzenia jej niezgodności z prawem we właściwym postępowaniu. Chodzi tu o stwierdzenie nieważności decyzji z powodu kwalifikowanych naruszeń określonych w art. 156 § 1 k.p.a. lub o stwierdzenie - w sytuacji, o której mowa w art. 158 § 2 k.p.a. - wydania decyzji z takimi kwalifikowanymi naruszeniami prawa. Ostateczna decyzja nadzorcza zawierająca takie stwierdzenie wiąże w sprawie o odszkodowanie, ma więc niewątpliwie charakter prejudykatu przesądzającego jedną z przesłanek --- STRONA 4 --- omawianej odpowiedzialności deliktowej - bezprawności działania organu przy wydaniu decyzji. Takie rozwiązanie jest konsekwencją sankcji przyjętej w odniesieniu do decyzji obarczonych wadami wymienionymi w art. 156 § 2 k.p.a. Według tego poglądu, decyzja nadzorcza, zarówno stwierdzająca nieważność wadliwej decyzji, jak i wydanie jej z naruszeniem prawa, ma moc wsteczną. W sprawie o odszkodowanie należy zatem na podstawie ostatecznej decyzji nadzorczej przyjąć, że będąca jej przedmiotem decyzja była aktem bezprawnym, a więc stanowiła czyn niedozwolony rodzący obowiązek odszkodowawczy już w chwili jej wydania. Jednakże sama okoliczność, iż zaskarżona przez powódkę decyzja została uznana za niezgodną z prawem, nie przesądza automatycznie powstania odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Do zaistnienia tej odpowiedzialności konieczne jest także zaistnienie związku przyczynowego pomiędzy wydaniem przez organ administracji wadliwej decyzji a powstaniem po stronie powodów szkody, wyrażającej się utratą własności nieruchomości ziemskiej H. D.. Dla ustalenia tej przesłanki niezbędne było przeprowadzenie oceny, czy szkoda nastąpiłaby także wówczas, gdyby zapadła decyzja zgodna z prawem. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwolił w ocenie Sądu na ustalenie, iż prawidłowe przeprowadzenie postępowania w przedmiocie przejęcia nieruchomości - weryfikacja przesłanek do objęcia gospodarstwa poprzedników prawnych powodów reformą rolną i przejęcia go na rzecz Skarbu Państwa, nie dałaby podstaw do wydania decyzji stwierdzającej przejęcie. Materialnoprawną podstawą orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia 26 lipca 1954 roku był art. 2 ust. 1 pkt e) Dekretu (...) Komitetu (...) z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 roku nr 3 poz. 13 z późn. zm.). Stosownie do tego przepisu na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw (...), (...) i (...), jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe, przechodziła z mocy prawa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym, oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Wszystkie działy nieruchomości ziemskich, prawne lub fizyczne, dokonane po dniu 1 września 1939 roku, stosownie do ust. 2 powyższego przepisu były nieważne. Zatem w przypadku gdy nieruchomość ziemska została podzielona przed dniem 1 września 1939 roku w taki sposób, iż jej powierzchnia nie przekraczała norm określonych w art. 2 ust. 1 lit e, i możliwe było wykazanie tego faktu stosownymi dowodami, nie podlegała przejęciu na rzecz państwa na podstawie tego dekretu. Jak wskazał materiał dowodowy sprawy poprzednicy prawni powodów posiadali nieruchomość nie spełniającą przesłanek do przejęcia jej na rzecz Skarbu Państwa. Przedmiotowa nieruchomość jak wynika z postanowienia Sądu Powiatowego w S. została w 1936r. podzielona pomiędzy spadkobierców J. H. pomiędzy W. H. (1), W. H. (2) i L. H.. Brak zatem było podstaw do uznania, iż majątek ziemski H. D.spełnia przesłanki do przejęcia go na własność Skarbu Państwa zaś wydana w tym celu decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa co z kolei wynika z decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 czerwca 2012 roku, GZ.rn – 057 – 625 – 202/10 (k.6-7). W niniejszej sprawie źródłem – zdarzeniem stanowiącym czyn niedozwolony jest wydanie decyzji administracyjnej w okolicznościach uzasadniających jej nieważność. Nie ulega bowiem wątpliwości, ocenia zdarzenia i jego skutków dokonywana jest w oparciu o prawo obowiązujące w chwili jego nastąpienia. Szkodą natomiast jest niemożliwość korzystania przez powódkę z nieruchomości, których faktycznie jest właścicielem, zatem naprawienie szkody może nastąpić jedynie poprzez odszkodowanie odpowiadające wartości nieruchomości, których powódka nie może odzyskać. --- STRONA 5 --- W tych okolicznościach Sąd nie miał wątpliwości, iż prawidłowo przeprowadzone postępowania dotyczące przejęcia nieruchomości nie pozbawiłoby poprzedników prawnych powódki ich własności i dysponowania przedmiotową nieruchomością. Sąd nie miał wątpliwości, iż istnieje związek przyczynowy pomiędzy szkodą w postaci niemożności dysponowania nieruchomością przez powodów a wydaną decyzją ostateczną z roku 1948r. stwierdzającą przejście własności przedmiotowych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944r. Nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko strony pozwanej, iż przejście własności przedmiotowych nieruchomości na osoby fizyczne i prawne odbyło się na podstawie zdarzeń niezależnych od pozwanego. Na dowód czego pozwany przedłożył akt notarialny sprzedaży nieruchomości i akty własności ziemi (k.348-353). Faktem jest, iż decyzja z 25 września 1948r. nie wywołała skutków prawno rzeczonych na rzecz osób obecnie władających nieruchomościami. Nie można jednak nie zauważyć, iż prawidłowo przeprowadzone postępowanie wywłaszczeniowe zakończone wydaniem decyzji stwierdzającej nie podleganie majątku ziemskiego H. D.reformie rolnej nie spowodowałoby utraty własności nieruchomości przez poprzedników prawnych powódki i w efekcie nie doprowadziłoby do przeniesienia własności nieruchomości na osoby obecnie władające nieruchomościami. Odmienna interpretacja jest sprzeczna z istotą związku przyczynowego i odpowiedzialności odszkodowawczej. Jak stanowi przepis art. 363 § 1 kc prawo wyboru sposobu naprawienia szkody należy do pokrzywdzonego. Zatem powódka miała prawo bądź żądać przywrócenia stanu poprzedniego, zatem przywrócenia im własności nieruchomości w zakresie w jakim było to możliwe, bądź zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Powódka wystąpiła z żądaniem zasądzenia na jej rzecz odpowiedniej sumy pieniężnej stanowiącej równowartość utraconej wartości nieruchomości w zakresie 86,3880ha wskazując, iż nieruchomości w tym zakresie stanowią własność osób fizycznych zostały nabyte przez nie w dobrej wierze, zatem ich zwrot na rzecz powódki jest niemożliwy. Powódka wystąpiła natomiast o wydanie nieruchomości leśnych będących w posiadaniu Lasów Państwowych- Nadleśnictwa K.. W związku z faktem, iż powódka wniosła o odszkodowanie jedynie w zakresie części nieruchomości wchodzących w skład dawnego majątku ziemskiego H. D.- 86ha 3880 m 2 zaistniała konieczność ustalenia granic nieruchomości o wskazanej przez powódkę powierzchni w celu jego precyzyjnej wyceny i ustalenia następnie wartości odkodowania. Precyzyjne wytyczenie granic nieruchomości wchodzących w skład majątku ziemskiegoH. D.o powierzchni 86 ha i 3880m dokonał biegły z zakresu geodezji A. D. (k. 149-154). Opinia sporządzona przez biegłego wraz z ustosunkowaniem się do zarzutów zgłoszonych przez pozwanego (k. 176) nie nasuwała w ocenie Sądu żadnych wątpliwości, w sposób jasny i logiczny a przede wszystkim kompleksowy biegły w oparciu o specjalistyczną wiedzę i doświadczenie zawodowe dokonał ustalenia granic i powierzchni działek stanowiących w chwili obecnej własność osób fizycznych i prawnych w obrębie ewidencyjnym H. gm. S. pow. (...) wchodzących w skład byłych działek nr (...)). Wbrew zarzutom strony pozwanej biegły nie wszedł poza tezę dowodową uwzględniając w opinii działkę (...)bowiem została ona ujęta w rejestrze pomiarowym sporządzonym przez J. W. w 1934r., na którym miał opierać się biegły (k. 176). Ostatecznie po wyjaśnieniach biegłego do zarzutów strona pozwana stwierdziła, iż zgłoszone wątpliwości zostały wyjaśnione. (k. 355). Biegły na rozprawie podtrzymał sporządzoną opinię w całości (k. 345-355). Wskazał, iż ostatecznie wyliczenie żądanej przez powodów kwoty jest zgodne z jego opinią. W celu ustalenia wartości nieruchomości należącej do poprzedników prawnych powódki konieczne było skorzystanie z wiedzy specjalistycznej, Sąd zasięgnął zatem opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości stosownie do wniosku dowodowego powódki. Opinię w sprawie sporządził biegły z zakresu wyceny nieruchomości M. s.(k. 192-234). Podstawą wyceny wartości nieruchomości był jej stan na datę wydania przejęcia nieruchomości 13 września 1944r., według cen i przeznaczenia na datę sporządzenia opinii. W zakresie ustalenia stanu nieruchomości na dzień wydania decyzji Sąd w całości oparł się na wnioskach opinii biegłego. Dokonując przedmiotowej wyceny biegły posługiwał się podejściem porównawczym, metodą korygowania ceny średniej. Biorąc pod uwagę lokalizację, wskaźnik bonitacji, dojazd i dostęp --- STRONA 6 --- oraz powierzchnię wycenianej nieruchomości, biegły ustalił wartość nieruchomości wchodzących w skład majątku ziemskiego H. D., w tym nieruchomości leśnych na łączną kwotę 1.415.255zł. Zarzuty do powyższej opinii złożył pozwany Skarb Państwa, podnosząc m in. niewłaściwy dobór nieruchomości podobnych. Podkreślając, iż biegły dobranie przez biegłego nieruchomości podobne różniły się powierzchnią i kształtem, zarzucił , iż biegły niezasadnie ustalił przeznaczenie nieruchomości na datę sporządzania opinii nie zaś na datę wydania decyzji ostatecznej. Pozwany wniósł więc o uzupełnienie sporządzonej opinii o wskazanie przeznaczenie nieruchomości podobnych i przeznaczenia nieruchomości na datę wydania decyzji ostatecznej. Ustosunkowując się do zarzutów biegły wskazał, iż dokonał właściwego doboru nieruchomości podobnych odpowiadających legalnej definicji podobieństwa nieruchomości. Podkreślił, iż powierzchnia nieruchomości, nie jest cechą definiującą podobieństwo nieruchomości, poza tym dobrane przez biegłego nieruchomości mają zbliżone powierzchnie 13-17ha. Biegły podkreślił, iż brak dużych areałów na rynku lokalnym nie oznacza niemożliwości wyceny takich nieruchomości. Zaprzeczył aby nieruchomości podobne stanowiące podstawę wyceny nie miały wskazanego przeznaczenia i aby nie spełniały one kryterium podobieństwa. Wskazał, iż przeznaczenie nieruchomości należało ustalić na datę przejęcia nieruchomości w 1944r. podkreślając, iż w tym czasie po działaniach wojennych Państwowość Polska była w organizacji, nie istniała polityka kształtowania przestrzennego, zaś przeznaczenie nieruchomości określała potrzeba. Okoliczności te podważały nie tylko możliwość, ale przede wszystkim celowość ustalania przeznaczenia nieruchomości na rok 1944r. (k. 310-311). Biegły nadto w odniesieniu do zarzutów pozwanego szczegółowo wskazał na czym się oparł ustalając stan nieruchomości w roku 1944r, podając protokół przejęcia nieruchomości z 1944r., wskazał, iż podczas oględzin nieruchomości natknął się na świadka, który potwierdził w jakim stanie znajdowały się nieruchomości wchodzące w skład majątku H., posługiwał się również mapami odnalezionymi w Wydziale Geodezji Starostwa Powiatowego w S.. Biegły wyjaśnił również kwestię stosowanych współczynników w odniesieniu do stanu z 1944r. wskazując, iż lokalizacja nieruchomości się nie zmieniła. Odnosząc się do wskazanego przez powódkę sposobu wyliczenia szkody biegły wskazał, iż wyliczenie to oddaje wartość nieruchomości w zakresie żądania powódki (poza obszarami leśnymi). Wartość nieruchomości wskazanej przez biegłego nie ulegnie bowiem zmianie pod odjęciu nieruchomości leśnych czy też powierzchni pod, drogi bowiem wciąż nieruchomości będą miały duże powierzchnie , co kształtuje cenę jednostkową. W efekcie biegły podtrzymał w całości swoją opinię (k. 354-355). Szczegółowe i wyczerpujące wyjaśnienia biegłego, spójność i logiczność opinii, przejrzystość wniosków i argumentacji oraz oparcie się biegłego na wiadomościach specjalnych i doświadczeniu zawodowym w ocenie Sądu czyniło opinię wiarygodnym i pełnowartościowym materiałem dowodowym. Ostatecznie po wyjaśnieniach biegłego na rozprawie strona pozwana nie zgłaszała żadnych zarzutów ani wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z opinii kolejnego biegłego. ustalając wartość odszkodowania należało zatem oprzeć się na wartości nieruchomości ustalonej przez biegłego w opinii po pomniejszeniu jej o grunty leśnie w sposób wskazany przez powódkę co składało się na wartość 1.298.812,21zł Odsetki zasądzono na podstawie art. 481 kc od daty wyrokowania, oddalając żądanie odsetek od daty wniesienia pozwu jako niezasadne z uwagi na fakt, iż powódka sprecyzowała żądanie zarówno, co do kwoty jak i nieruchomości, do których się ono odnosi dopiero 9 października 2013r. (k. 331) nie zmieniając żądania odsetek od daty wniesienia pozwu. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 kpc obciążając nimi pozwanego jako stronę przegrywającą spór. W związku z tym pozwany został zobowiązany do zwrotu na rzecz powódki kwoty 64.017zł (na co składała się opłata od pozwu w kwocie 51.600ł zaliczki na poczet opinii biegłego 3700 oraz kwota 7217zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Nieuiszczone koszty sądowe zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa.