Wyrok I C 185/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicac

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 185/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agata Młynarczyk - Śmieja Protokolant: protokolant sądowy Łukasz Bugaj po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa M. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w M. o zapłatę oraz sprawy z powództwa M. M. przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w N., Dyrektorowi Zakładu Karnego w W., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w T. o zapłatę 1. oddala powództwa, 2. odstępuje od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego, 3. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach adwokatowi K. F. kwotę 4.428 zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 1 --- STRONA 2 --- I C 185/10 UZASADNIENIE W pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w M. powód M. M. wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 100 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku. W uzasadnieniu podał, że od 4 stycznia 2010r. jest osadzony w Areszcie Śledczym w M. w warunkach niezgodnych z obowiązującymi przepisami tj. : w celach przeludnionych, z nie oddzielonymi sanitariatami, bez wentylacji, zawilgoconych, nadmiernie nagrzanych w dni upalne. W jednostce brakuje też zajęć kulturalno-oświatowych, nie ma dostępu do aktów prawnych, nie ma warunków do utrzymania higieny. Ponadto wskazał powód na możliwość wystąpienia innych uchybień takich jak : niewłaściwe wyżywienie, brudne łaźnie, utrudnione kontakty z bliskimi, niewłaściwa temperatura w porze zimowej, umieszczanie w jednej celi osób o różnym poziomie demoralizacji, niewłaściwe działanie kantyny, niewydolny system opieki zdrowotnej, plaga robactwa. Zdaniem powoda pozwany nie zapewnia mu humanitarnych warunków izolacji przez co jest on nieludzko i poniżająco traktowany (pozew k. 2- 4). W pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w W., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S., Dyrektorowi Zakładu Karnego w N., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w T., powód wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 100 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku. W uzasadnieniu wskazał, że był osadzony w Areszcie Śledczym w S. od 31 marca 2008 r. do 14 kwietnia 2008 r., w Zakładzie Karnym w N. od 14 kwietnia 2008 r. do 4 września 2008 r., w Zakładzie Karnym w W. od 5 stycznia 2006 r. do 11 lutego 2006 r., i od 4 września 2008 r., do 4 stycznia 2010 r, w Areszcie Śledczym w T. od 14 grudnia 2005 r. do 5 stycznia 2006 r., w warunkach niezgodnych z obowiązującymi przepisami tj. : w celach przeludnionych, z nie oddzielonymi sanitariatami, bez wentylacji, zawilgoconych, nadmiernie nagrzanych w dni upalne. W w/w jednostkach brakowało też zajęć kulturalno-oświatowych, nie było dostępu do aktów prawnych, nie było warunków do utrzymania higieny. Ponadto wskazał powód na możliwość wystąpienia innych uchybień takich jak : niewłaściwe wyżywienie, brudne łaźnie, utrudnione kontakty z bliskimi, niewłaściwa temperatura w porze zimowej, umieszczanie w jednej celi osób o różnym poziomie demoralizacji, niewłaściwe działanie kantyny, niewydolny system opieki zdrowotnej, plaga robactwa. 2 --- STRONA 3 --- Zdaniem powoda pozwany nie zapewnił mu humanitarnych warunków izolacji przez co był on w w/w jednostkach penitencjarnych nieludzko i poniżająco traktowany (pozew k. 2- 4 akt I C 288/10). Pozwany naruszył jego dobra osobiste takie jak : godność, prawo do intymności, zdrowie (pismo z 2 sierpnia 2010 r, k 76-80). W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania. Odnośnie zarzutów dotyczących pobytu powoda w Areszcie Śledczym w M. pozwany wskazał, że w żadnej z cel, w których przebywał powód nie odnotowano przeludnienia i zachowana była norma 3m2 na osobę. Kąciki sanitarne w calach są zasłonięte parawanami lub płytami OSB. Okna są szczelne i umożliwiają cyrkulację powietrza. Areszt modernizuje ciągi wentylacyjne, na ścianach nie występuje pleść czy grzyb i nie ma zawilgocenia. W sezonie grzewczym pomieszczenia ogrzewane są przez cała dobę. Osadzeni mają możliwość korzystania z codziennych spacerów i działalności kulturalno-oświatowej. Zaprzeczył też pozwany zarzutom dotyczącym zawyżonych cen w kantynie więziennej, plagi insektów, nieprawidłowości związanych z posiłkami, osadzania powoda z osobami o różnym stopniu demoralizacji. Wobec zarzutów dotyczących osadzenia powoda w Zakładzie Karnym N. , w którym powód przebywał od 14 kwietnia 2008 r. do 4 września 2008 r. pozwany wskazał, że w Zakładzie tym przestrzegane były wymogi określone w art. 110 § 2 kkw, a zarzuty powoda nie znajdują potwierdzenia w faktach. Nadto nie przedstawił powód żadnych dowodów na poparcie swych twierdzeń odnośnie warunków panujących w Zakładzie Karnym w W. i w Areszcie Śledczym w S.. Powód nie wykazał też przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Odnośnie roszczeń związanych z pobytem w Areszcie Śledczym w T., w którym powód przebywał od 14 grudnia 2005 r. do 5 stycznia 2006 r., pozwany podniósł zarzut przedawnienia (odpowiedz na pozew k. 59 - 70). Następnie w piśmie procesowym z dnia 4 sierpnia 2010r. pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda za okres od 5 stycznia 2006 r. do 11 lutego 2006 r., kiedy to powód przebywał w Zakładzie Karnym w W. (k. 83- 88). Powód, odnosząc się do zarzutu przedawnienia, w piśmie procesowym z dnia 18 sierpnia 2010 r. wskazał, że okres przedawnienia jego roszczeń po myśli art. 118 k.c. wynosi 10 lat, a 3 --- STRONA 4 --- nadto skorzystanie przez pozwanego z zarzutu przedawnienia jest niezgodne z art. 5 k.c. Zachodzą bowiem szczególne okoliczności, które nie pozwalały mu wcześniej skorzystać z przysługujących uprawnień, a mianowicie przebywa on w zakładzie karnym (k. 185-188). Sąd ustalił : Powód przebywał w niżej wskazanych jednostkach penitencjarnych w następujących okresach : - Areszt Śledczy w T. od 14 grudnia 2005 r. do 5 stycznia 2006 r. - Zakład Karny w W. od 5 stycznia 2006 r. do 11 lutego 2006 r. - Areszt Śledczy w S. od 31 marca 2008 r. do 14 kwietnia 2008 r. - Zakład Karny w N. od 14 kwietnia 2008 r. do 4 września 2008 r. - Zakład Karny w W. od 4 września 2008 r. do 4 stycznia 2010 r. - Areszt Śledczy w M. od 4 stycznia 2010 r. (dowód: informacja o pobytach k. 149-152). W trakcie drugiego pobytu w Zakładzie Karnym w W. powód przebywał w pawilonach D, J, A, B w następujących celach : - od 6 października 2008 sala nr 7 o pow. 26,38 m2, - od 4 listopada 2008 r. sala nr 4 o pow.26,36 m2, - od 9 lutego 2009 r. w sali nr 24 o pow. 32, 77 m2, - od 17 lutego w Sali nr 40 o pow. 16, 48 m2, - od 2 marca 2009 r. w sali nr 31 o pow. 16,14 m2, - od 2 kwietnia 2009 r. w sali nr 3 o pow. 33,48 m2, - 4 maja 2009 r. w sali nr 11 o pow. 16, 58 m2, -od 12 listopada 2009 r. w celi nr 6 o pow. 9,2 m2, - od 25 listopada 2009 r. w celi nr 16 o pow. 9,2 m2, - od 30 grudnia 2009 w celi nr 37 o pow. 9,2 m2, - od 31 grudnia 2009 r. do 4 stycznia 2010 r, w celi nr 18 o pow. 9,2 m2 Cele nr 7 i 4 są przeznaczone dla 8 skazanych, jednakże z uwagi na przeludnienie mogło w nich przebywać do 10 skazanych. Z kolei cele nr 6,16,18,37 przeznaczone są dla 3 osób, ale z uwagi na przeludnienie jednostki mogło w nich być umieszczonych do 4 osób (dowód: dane 4 --- STRONA 5 --- z historii rozmieszczenia zawarte w pismach z 19 lipca 2010r. i z 21 lipca 2010 r. k. 244 -245). W trakcie pobytów powoda w jednostce w W. Dyrektor tej jednostki zawiadamiał Sąd Okręgowy w Katowicach o panującym w jednostce przeludnieniu oraz o podjęciu decyzji o umieszczeniu osadzonych w przeludnionych celach na okres 1 lub 3 miesięcy (w 2006 r. okres ok. 6 miesięcy). Zarządzenia Dyrektora były wydawane po upływie czasu określonego w poprzednim zarządzeniu. Wraz z zawiadomieniem przedstawiano wykaz przeludnionych cel. Wśród cel przeludnionych, cele, w których przebywał powód figurowały w pismach z dnia 6 października 2008 r. (cela 7 pawilon D), 6 stycznia 2009r. (cela nr 4 pawilon D), 1 kwietnia 2009 r. (cela 3 pawilon J). W pismach z dnia 26 czerwca 2009 r. i 25 września 2009 r. cela, w której przebywał powód (sala 11 pawilon J), nie figurowała jako przeludniona (dowód: pisma i zarządzenia Dyrektora jednostki k. 291-311). Decyzjami z dnia 6 grudnia 2009 r. i 18 grudnia 2009 r., Dyrektor Zakładu Karnego w W. zarządził umieszczenie powoda na czas, odpowiednio 14 dni, a następnie na czas nie dłuższy niż 28 dni, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosi poniżej 3m 2. Decyzją z dnia 29 grudnia 2009 r. decyzja o umieszczeniu powoda w przeludnionej celi została uchylona (dowód: decyzje k 9, 10, 11 akt IC 228/10). We wrześniu 2008 r. powód rozpoczął naukę w gimnazjum działającym w Zakładzie Karnym. Zajęcia trwały od godz. 8 do godz. 13 lub 14. Wiosną 2009 r. powód zakończył naukę. W okresie pobytu w Zakładzie Karnym w W. powód był zatrudniony w tej jednostce w charakterze pomocnika kucharza w okresie od 3 do 5 listopada 2008 r. oraz od 22 stycznia 2009 r. do 30 marca 2009 r. (dowód: rejestr zatrudnienia k. 92, zeznania powoda k. 193-194). W dniach 25 i 26 czerwca 2009 r. w Zakładzie Karnym w W. była przeprowadzona wizytacja przez sędziego penitencjarnego Sądu Okręgowego w Katowicach, obejmująca okres od marca 2008 r do czerwca 2009 r., w trakcie której ustalono, że problemy lokalowe w jednostce nie uległy poprawie od czasu ostatniej wizytacji. W wyniku wizytacji ustalono, że w Zakładzie Karnym w W. prowadzono szereg różnych zajęć kulturalno-oświatowych, a także nauczanie w szkole zawodowej, gimnazjum i na kursach zawodowych. Osadzeni mieli do dyspozycji na terenie zakładu dwa boiska sportowe, na których odbywały się zawody, świetlicę centralną, na której odbywały się turnieje sportowe oraz pomniejsze świetlice zaopatrzone w sprzęt świetlicowy. W jednostce były również organizowane koncerty muzyczne. W okresie letnim i jesiennym zakład umożliwiał korzystanie z boiska lokalnej drużyny piłkarskiej oraz organizował wycieczki nad zalew w 5 --- STRONA 6 --- Rogoźniku oraz inne wycieczki, w tym wyjazdy pielgrzymkowe. Osadzeni mogli korzystać z biblioteki więziennej, uczestniczyli w projekcjach filmowych. Odnośnie warunków bytowych i mieszkalnych ustalono, że wyremontowany został pawilon mieszkalny E, podjęto remont pawilonu G. W każdej celi znajdowały się piętrowe łóżka, stoły, taborety, szafki, wiadra, kosze, głośniki radiowe. Sale mieszkalne nie były skanalizowane, a zbiorowe łazienki i WC znajdowały się poza celami, w każdym z pawilonów. Wymiana bielizny dokonywana była raz na dwa tygodnie, a gorąca kąpiel odbywała się raz w tygodniu. Ustalono ponadto, że stołówka w jednostce jest nowoczesna i odpowiada wszystkim standardom, a kierownictwo dokłada wszystkich starań, aby zapewnić skazanym dobre warunki żywieniowe. W czasie wizytacji stwierdzono, że w pomieszczeniach panuje porządek, jest czysto, jest dobra wentylacja, a kuchnia wyposażona jest w niezbędne urządzenia (dowód: wyciąg ze sprawozdania k. 93 – 100 ). Kolejna wizytacja jednostki przez sędziego penitencjarnego obejmująca okres od czerwca 2009 r. do kwietnia 2010 r. odbyła się w kwietniu 2010 r. W zakresie opieki zdrowotnej działającej w zakładzie ustalono, że w jednostce zorganizowane są trzy odrębne ambulatoria wraz z izbami chorych, w skład których wchodzą gabinety lekarskie, zabiegowe, stomatologiczne, psychiatryczne, izby chorych. W zakresie leczniczym ambulatorium współpracowało z szeregiem placówek medycznych działających w warunkach wolnościowych, w tym szpitalami. Skazani mają swobodny dostęp do lekarzy. Poza tym osadzeni mieli do dyspozycji szereg zajęć sportowych i kulturalno-oświatowych. W jednostce organizowane też były różnego rodzaju kursy zawodowe i programy resocjalizacyjne (dowód: wyciąg ze sprawozdania k. 101-113 ). W trakcie pobytu powoda w w. jednostce penitencjarnej funkcjonariusze jednostki wielokrotnie kierowali wnioski o wymierzenie powodowi kary dyscyplinarnej, a nawet skierowali zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Powód m.in. odmawiał wykonywania prac porządkowych,, nie stawiał się bez usprawiedliwienia na kurs przygotowawczy do zawodu, odmówił pomocy choremu skazanemu, znęcał się nad zwierzętami (dowód: zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, wnioski o wymierzenie kary dyscyplinarnej k. 114- 128). W okresie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w W. przeprowadzane tam były kontrole sanitarne przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. 6 --- STRONA 7 --- Jeszcze zanim powód trafił do tej jednostki po raz drugi, w dniu 26 października 2007 r. odbyła się kontrola stanu sanitarno-technicznego wybranych pawilonów zakładu, w tym budynków mieszkalnych oraz pralni. Stwierdzono szereg nieprawidłowości i uchybień, np. zabrudzenia i zagrzybienia ścian, podłóg, kratek wentylacyjnych, zniszczenia drzwi i okien w niektórych pawilonach, w związku z czym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie uchybień, a następnie wydał decyzję z 15 listopada 2007 r., którą zobowiązał Dyrektora Zakładu Karnego w W. do dokończenia prac montażowych zakupionego wyposażenia do pawilonów E, C, H oraz dokończenie prac naprawczych przy instalacji CO, a także zaopatrzenia pralni zakładu w sprzęt spełniający wymagania sanitarno-techniczne. Przed osadzeniem powoda w jednostce we wrześniu 2008 r. miały miejsce również inne kontrole. Kontrole z 11 stycznia 2008 r. i 12 maja 2008 r. stwierdziły wykonanie przez Zakład obowiązków wynikających z decyzji z 15 listopada 2007 r., wobec czego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. wydał w dniu 14 maja 2008 r. decyzję, którą stwierdził wygaśnięcie decyzji z 15 listopada 2007 r. Kontrola z dnia 15 kwietnia 2008 r. w zakresie stanu sanitarnego łaźni oraz prania i dezynfekcji wydawanych skazanym kocy i pościeli nie wykazała nieprawidłowości. Tego dnia wykonano także kontrolę sterylizacji i wykonywania szczepień, która również nie wykazała nieprawidłowości. Natomiast kontrola sanitarna kuchni zakładu, która odbyła się tego samego dnia wykazała, że kuchnia była objęta remontem generalnym, część pomieszczeń znajdowała się w stanie surowym. W dniu 13 maja 2008 r. odbyła się kontrola sanitarna obiektu ZOZ ZK w W. pod kątem prowadzonych komórek organizacyjnych oraz stanu sanitarno-technicznego pomieszczeń. Podczas kontroli nie stwierdzono nieprawidłowości sanitarnych, a pewne nieprawidłowości o charakterze technicznym. Następnie w dniu 25 września 2008 r. odbyła się kontrola sanitarna pomieszczeń ZOZ na terenie ZK W. w związku z utworzeniem izolatki oraz zmianą programu dostosowania. Kontrola wykazała nieprawidłowości polegające na niedostosowaniu powierzchni higieniczno-sanitarnej dla osób niepełnosprawnych, brak punktów wodnych w dwóch gabinetach, brak baterii uruchamianych bez kontaktu z dłonią oraz brak możliwości sterylizacji narzędzi w warunkach centralnej sterylizatornii (zgodnie z ISO). Dnia 3 listopada 2008 r. odbyła się kontrola pawilonu H, związana przede wszystkim z pomieszczeniami dla osób niepełnosprawnych, która nie wykazała nieprawidłowości. 7 --- STRONA 8 --- Kolejna kontrola odbyła się w dniu 21 listopada 2008 r. i dotyczyła kuchni jednostki. Stwierdzono wówczas takie uchybienia jak : brak zamontowanych wszystkich basenów, zlewozmywaków i umywalek, brak monitorowania odpadów żywnościowych, brak procedur czasowych dobrej praktyki higienicznej - GHP w obszarach mycia i dezynfekcji, szkoleń personelu na okres modernizacji kuchni, brak urządzenia chłodniczego do przechowywania jaj, brak zapisów zużycia lamp w naświetlaczu, brak regulatorów w chłodni. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wszczął z związku z kontrolą postępowanie administracyjne i decyzją z 26 listopada 2008 r. zarządził wykonać do 31 grudnia 2008 r. montaż urządzeń zgodnie z projektem modernizacyjnym, opracować procedury GHP w kilku obszarach, zapewnić prawidłowe przechowywanie jaj, wymienić lampy w naświetlaczu, przedstawić potwierdzenie odbioru odpadów żywnościowych, wyposażyć chłodnie w regały. Kontrola sprawdzająca z 31 marca 2009 r. stwierdziła wykonanie przez jednostkę w/w czynności, zaś przeprowadzona w tym dniu dalsza kontrola tematyczna kuchni nie wykazała nieprawidłowości. Z uwagi na stwierdzenie w trakcie kontroli z 31 marca 2009 r., że Zakład spełnia odpowiednie wymagania prawa żywnościowego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z 26 maja 2009 r. zatwierdził kuchnię Zakładu Karnego w W. i wpisał go do rejestru zakładów. Kontrola interwencyjna kuchni Zakładu miała miejsce 2 września 2009 r. W jej trakcie stwierdzono następujące uchybienia: w magazynach, w otwieranych oknach, brak było ekranów zatrzymujących owady, w pomieszczeniach przyjęcia towaru drzwi wejściowe z prześwitem. Stwierdzono nieprawidłowe warunki przechowywania gotowych posiłków dla osadzonych pracujących w godzinach popołudniowych poza zakładem (brak wystarczającej powierzchni chłodniczej dla tychże posiłków). Z związku z powyższym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wszczął postępowanie administracyjne i dnia 29 września 2009 r. wydał decyzję, którą zarządził usunięcie w/w uchybień. Uchybienia te zostały usunięte, co stwierdziła kontrola z 12 lutego 2010 r. Następna kontrola kuchni Zakładu odbyła się 14 czerwca 2010 r. i nie stwierdzono już nieprawidłowości. Dnia 21 stycznia 2009 r. odbyła się kontrola stanu sanitarno-technicznego pomieszczeń sanitarnych w budynku F oraz Pawilonie J , w związku z przeprowadzeniem remontu i dostosowaniem toalet dla osób niepełnosprawnych, która nie wykazała nieprawidłowości. Dnia 3 czerwca 2009 r. odbyła się kontrola bieżącego stanu sanitarnego łaźni oddziału II pawilonu B Aresztu Śledczego przy ZK w W., podczas której nie stwierdzono 8 --- STRONA 9 --- nieprawidłowości. Obie skontrolowane łaźnie były czysto utrzymane, nie było widocznego zagrzybienia na ścianach i suficie. Dnia 2 września 2009 r. przeprowadzona została kontrola bieżącego stanu sanitarnego toalety i łaźni Pawilonu I oraz sposobu postępowania z materacami, kocami, pościelą na terenie ZK w W.. Podczas kontroli nie stwierdzono nieprawidłowości, ustalono też, że w dniu kontroli toalety, umywalnia oraz łaźnia były utrzymane czysto. Już po opuszczeniu przez powoda Zakładu Karnego w W. w dniu 23 czerwca 2010 r. odbyła się kontrola dotycząca przygotowania i dystrybucji posiłków oraz mycia naczyń, a 15 września 2010 r. kontrola schładzania potraw dla osadzonych zatrudnionych poza zakładem (dowód: protokoły kontroli, decyzje, PPIS, skargi osadzonych k. 421- 517). W Areszcie Śledczym w S. powód przebywał w następujących celach: - od 31 marca 2008 r. w celi 3-osobowej, o nr 39, o pow. 11, 84 m2, w której maksymalnie mogło przebywać do 5 osadzonych, - od 7 kwietnia 2008 w celi 4 – osobowej, o nr 7, o pow. 13 , 68 m2, w której maksymalnie mogło przebywać 6 osób (dowód: dane z systemu zawarte w piśmie z 16 lipca 2010 r. ). Pismem z dnia 31 marca 2008 r. Dyrektor jednostki poinformował sędziego penitencjarnego, że zaludnienie Aresztu oscyluje w okolicy 100 %, a jednocześnie są prowadzone prace remontowe, stąd w uzasadnionych przypadkach na czas określony umieszcza się osadzonych w warunkach, w których powierzchnia na osobę wynosi mniej niż 3 m2. (dowód: pismo k. 313). Podczas pobytu w Zakładzie Karnym w N. powód p rzebywał w następujących celach: - od 14 kwietnia 2008 r. w celi nr 318 o pow. 12,29 m2, - od 25 kwietnia 2008 r. w celi 345 o pow. 12,66 m2, - od 11 czerwca 2008 r. w celi 307 o pow. 12.75 m2, - od 23 czerwca w celi nr 347 o pow. 12, 29 m2, (dowód: wykaz pomieszczeń i dane z systemu zawarte w piśmie z 22 lipca 2010 r. k.241- 242). W trakcie całego pobytu powoda w jednostce w N., Zakład Karny opracowywał informację o zaludnieniu w jednostce, która była przygotowywana dla Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. i Wydziału Penitencjarnego Sądu Okręgowego w O. Informacja taka była sporządzana i wysyłana kilka razy w miesiącu (3 – 5 razy). Według przesyłanych danych 9 --- STRONA 10 --- zaludnienie w jednostce w okresie od kwietnia 2008 r. do września 2008 r. wynosiło od 111 % do 123% (dowód: informacje o przeludnieniu k. 265- 286). W listopadzie 2008 r. odbyła się w Zakładzie Karnym w N. wizytacja sędziego penitencjarnego Sądu Okręgowego w O., której ustalenia dotyczyły okresu od 1 lipca 2007 r. do 31 października 2008 r. W zakresie dotyczącym opieki medycznej stwierdzono, że zakład opieki zdrowotnej przy Zakładzie Karnym w N. zatrudnia trzech lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Opieka lekarska obejmowała także szeroki wachlarz świadczeń specjalistycznych. Przyjęcia przez lekarzy specjalistów odbywały się codziennie i każdy ze specjalistów miał jeden dzień w tygodniu na przyjęcia pacjentów. Czas oczekiwania na specjalistę wynosi maksymalnie jeden dzień. Świadczenia specjalistyczne wykraczające poza możliwości ambulatoryjne realizowane są w innych jednostkach więziennych lub poza więziennych. W Zakładzie do dyspozycji skazanych były świetlice oddziałowe, świetlica centralna, boisko do gry w piłkę nożną, dwa boiska do siatkówki, mieszczące się na placach spacerowych oraz hala sportowa do ćwiczeń. W świetlicy centralnej odbywały się imprezy o charakterze kulturalnym, a na świetlicach oddziałowych skazani mogli czytać prasę i oglądać telewizję. W podsumowaniu sprawozdania z wizytacji stwierdzono, że atmosfera panująca w jednostce jest zadowalająca, a taki stan rzeczy jest wynikiem m.in. zapewnienia skazanym w ramach posiadanych środków odpowiednich warunków socjalno-bytowych, organizacji czasu wolnego, a także należytej opieki medycznej (dowód: wyciąg ze sprawozdania k. 139-141, 144 -148 ). Na terenie jednostki w 2008 r. odbywały się zawody sportowe, tj. turnieje piłki nożnej, tenisa stołowego, a także koncerty muzyczne, pokazy ratownictwa medycznego, konkursy wiedzy, a na boisku były organizowane zajęcia rekreacyjne (dowód: sprawozdania z zawodów, koncertów k. 131 – 138, 143). W Zakładzie Karnym w N. w grudniu 2007 r. i wrześniu 2008 r. odbyły się kontrole kominiarskie przewodów kominowych – wentylacyjnych. Mistrz kominiarski stwierdził, że przewody kominowe w budynku A i łączniku nadają się do użytkowania (dowód: protokoły kontroli k. 129-130). Jednostka była również kontrolowana przez pracowników Powiatowej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w N. W protokole kontroli stanu sanitarnego z dnia 15 kwietnia 2008 r. nie stwierdzono nieprawidłowości. 10 --- STRONA 11 --- Natomiast w protokole kontroli sanitarnej z dnia 15 kwietnia 2008 r., którą przeprowadzono w Zakładzie Opieki Zdrowotnej przy Zakładzie Karnym w N. wśród nieprawidłowości wskazano, że połączenia ścian i podłóg nie są wykonane w sposób bezszczelinowy, umożliwiający mycie i dezynfekcję, a instalacja grzejników nie umożliwia utrzymania w czystości grzejnika i ściany. Ponadto stwierdzono, że pomieszczenie gabinetu zabiegowego nie jest wyposażone w armaturę czerpalną uruchamianą bez kontaktu z dłonią oraz brak jest instrukcji sprzątania i stosowania roztworów dezynfekujących. W dniu 28 maja 2008 r. odbyła się również kontrola sanitarna stołówki Zakładu Karnego w N. Jedyne stwierdzone nieprawidłowości dotyczyły ubytków w ścianach komór i podłóg komór chłodniczych powstałych podczas kafelkowania. W arkuszu ocen stanu sanitarnego na ogólną liczbę punktów możliwych do uzyskania (60 pkt) Zakład otrzymał 58,5 pkt. Stwierdzono, że poprawy wymagają 3 pozycje z 60, żadna z pozycji nie uzyskała oceny negatywnej. W protokole z 28 maja 2008 r. dotyczącym Centrum Kształcenia nie stwierdzono nieprawidłowości (dowód: protokoły kontroli oraz pisma k. 367- 387). W Areszcie Śledczym w M. powód przebywał w następujących celach: - od 4 stycznia 2010 r. cela dwuosobowa nr 47 o pow. 7.06 m2, - od 5 stycznia 2010 r. cela dwuosobowa o nr 56 pow. 7,2 m2, - od 6 stycznia 2010 r. cela dwuosobowa nr 48 o pow. 7,07 m2, - od 11 stycznia 2010 r. cela sześcioosobowa nr 165 o pow. 18m2, - od 19 stycznia 2010 r. cela dwuosobowa nr 133 o pow. 7,28 m2, - od 26 stycznia 2010 r. cela dwuosobowa nr 141 o pow. 7, 44 m2, - od 3 lutego 2010 r. cela dwuosobowa nr 136 o pow. 6, 91 m2, - od 5 lutego 2010 r. cela dwuosobowa nr 4 o pow. 6,99 m2, - od 8 lutego 2010 r. cela dwuosobowa 56 o pow. 7,2 m2, - od 15 lutego 2010 r. cela dwuosobowa nr4 o pow. 6,99 m2, - od 2 marca 2010 r. cela dwuosobowa nr 44 o pow. 7,06 m2, - od 3 marca 2010 r. cela trzyosobowa nr 163 o pow. 9 m2, - od 7 kwietnia 2010 r. cela dwuosobowa nr 133 o pow. 7,28 m2, - od 3 maja 2010 r. cela trzyosobowa nr 159 o pow. 9 m2, - od 12 maja2010 r. cela sześcioosobowa nr 165 o pow. 18m2, 11 --- STRONA 12 --- - od 21 czerwca 2010 r. cela dwuosobowa nr 8 o pow. 6,42 m2, - od 19 lipca 2010 r. cela dwuosobowa nr 5 o pow. 7,76 m2, (dowód: historia rozmieszczenia powoda k. 248). W trakcie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w M. nie wydawano decyzji o umieszczeniu go w celi nie spełniającej normy 3 m2 na osadzonego (pismo k. 312). W celach o nr 48, 50 przebywały dwie osoby (łącznie z powodem), w celi nr 163 łącznie przebywały 3 osoby, a w celi nr 165 od 5 do 6 osób. Powód najczęściej przebywał w celach, gdzie wraz z nim przebywała jeszcze tylko jedna osoba. Kąciki sanitarne w celach są oddzielone płytami OSB lub parawanami z materiałów. Każdy osadzony ma swoje łóżko i taboret. Cela 163 jest po remoncie, jej podłoga jest wyłożona płytkami. Po remoncie jest również cela nr 165. Obie cele mają zabudowany kącik sanitarny. Natomiast cele nr 48 i 50 były wyłożone wykładziną, w której były ubytki i nie miały zabudowanego trwale kącika sanitarnego. W okresie letnim, w celu zniwelowania wysokich temperatur w celach, osadzeni mogą posiadać w celach wentylatory, a w czasie gdy opuszczają cele, odbywa się wietrzenie. Każdy z osadzonych ma dostęp do okna. Osadzeni mogą odbywać codziennie godzinne spacery, raz w tygodniu mogą korzystać ze świetlicy przez 1,5 h. Kodeksy są dostępne u wychowawców oraz w bibliotece. Jeśli chodzi o ceny w więziennej kantynie, to mogą one być wyższe od cen sklepowych o ok. 5-10% (dowód: zeznania świadków W. C. k. 333-334, K. B. k. 334, M. M. k. 334, M. B. k. 334-335, A. K. k. 335, zeznania powoda k. ). W dniu 28 lutego 2010r. powód uszkodził siatkę w oknie celi mieszkalnej, w związku z czym wychowawca złożył wniosek o wymierzenie mu kary dyscyplinarnej ((dowód: wniosek k. 179). W listopadzie 2009 r., jeszcze przed osadzeniem powoda, odbyła się w Areszcie Śledczym w M. wizytacja sędziego penitencjarnego Sądu Okręgowego w K. Sędzia penitencjarny ustalił, że areszt dysponuje ambulatorium, gabinetami lekarskimi i stomatologicznym, izbą chorych. Personel medyczny zapewnia całodobową opiekę, liczba pielęgniarek i lekarzy jest wystarczająca. Sędzia stwierdził, że osadzeni mogą liczyć na opiekę lekarzy specjalistów psychiatry, psychologa, internisty i dodatkowe konsultacje w specjalistycznych zakładach medycznych. Areszt nie prowadził nauczania osadzonych, realizowane były jednak kursy zawodowe. W jednostce działała biblioteka, radiowęzeł, 12 --- STRONA 13 --- świetlica i sala rekreacyjna ze sprzętem siłowo-rekreacyjnym (dowód: wyciąg ze sprawozdania k. 171 -175 ). Również przed osadzeniem powoda w jednostce, w Areszcie Śledczym w M. w dniu 26 sierpnia 2009 r. przeprowadzona została kontrola sanitarna interwencyjna w związku ze skargą osadzonego. W czasie kontroli nie stwierdzono śladów gryzoni i insektów oraz nieprawidłowości w zakresie dostarczania żywności (dowód: protokół kontroli k. 176-178). Kontrole sanitarne dokonywane przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. były przeprowadzane w Areszcie Śledczym w M kilkakrotnie w okresie osadzenia powoda w tej jednostce. W dniu 6 października 2010 r. odbyła się kontrola dotycząca stanu sanitarnego pomieszczeń aresztu, a w szczególności zaopatrzenia w środki czystości i dezynfekcyjne. W wyniku kontroli stwierdzono m.in., że cele osadzonych mają zapewnioną wentylację poprzez wietrzenie – otwieranie okna oraz przez kratki wentylacyjne wychodzące na wentylowany korytarz. Ustalono, że cele mają kąciki sanitarne oddzielone na stałe bądź zasłoną z tkaniny. Stan sanitarno – techniczny pomieszczeń oceniono na dostateczny. Wskazano, że osadzeni dostają środki czystości i środki higieny zgodnie z normatywami rozporządzenia MS lub dodatkowo po uprzednim zgłoszeniu wychowawcy. Pościel wymieniana jest co 2 tygodnie lub w miarę potrzeby. W kontroli łaźni nie stwierdzono na ścianach śladów zacieków i zagrzybienia. Skontrolowano ponadto pomieszczenia medyczne. Jako nieprawidłowości wskazano nieaktualną procedurę izolacji chorego oraz brak dozowników z mydłem w płynie, antyseptykiem do rąk w wc dla personelu ambulatorium. W trakcie kontroli z dnia 26 listopada 2010 r., która została dokonana w związku z interwencją osadzonego, skontrolowano następujące cele: 47, 56, 48, 165, 133, 141, 136, 4, 44, 163, 159, 8, 5, 3, 50, 149, 142. W czasie kontroli insektów i ich śladów nie stwierdzono, zaś osadzeni przebywający w w/w celach w czasie kontroli nie potwierdzili występowania insektów. W skontrolowanych celach podłoga wyłożona była płytkami ceramicznymi. W celach 44, 47, 50, w których m.in. przebywał powód wykładzina była zniszczona z ubytkami, na ścianach stwierdzono ubytki, odpadanie farby. Podczas kontroli z dnia 26 listopada 2010 r. stwierdzono także wykonanie dozowników z mydłem dla personelu ambulatorium oraz uaktualnienie procedury izolacji chorego. Ponadto w jednostce były wykonywane kontrole sanitarne kuchni i żywności. W trakcie kontroli interwencyjnej z dnia 12 sierpnia 2010 r. nie stwierdzono nieprawidłowości, a rozmowa z jednym z osadzonych nie potwierdziła zarzutów. Nie stwierdzono również nieprawidłowości podczas kontroli kuchni w dniu 6 października 2010 r. w zakresie stanu 13 --- STRONA 14 --- sanitarnego zakładu żywienia zbiorowego. Z arkusza oceny stanu sanitarnego zakładu żywienia zbiorowego PIP wynika, że Areszt uzyskał maksymalną liczbę punktów. Natomiast podczas kontroli interwencyjnej w dniu 26 listopada 2010 r. ustalono, że posiłki z kuchni roznoszą osoby posiadające aktualne książeczki zdrowia, Chodzą one ubrane w fartuchy, długie spodnie, czepki oraz jednorazowe rękawiczki, których zapas jest w kuchni. Przy wydawaniu posiłków wydający posługują się sprzętem pomocniczym tj. szczypcami, chochlami (dowód: protokoły kontroli k. 402- 419). Sąd zważył : Roszczenie powoda nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd uwzględnił podniesiony przez Skarb Państwa zarzut przedawnienia roszczenia za cały okres osadzenia powoda w Areszcie Śledczym w T. tj. od 14 grudnia 2005 r. do 5 stycznia 2006 r. oraz za okres osadzenia w Zakładzie Karnym w W. od 5 stycznia 2006 r. do 11 lutego 2006 r., bowiem okres przedawnienia roszczenia w niniejszej sprawie jako roszczenia majątkowego wynosi 3 lata (art. 442 1 .k.c.). Na podstawie art. 117 § 2 k.c. po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Powód przebywał w w/w jednostkach penitencjarnych w latach 2005-2006 i za ten okres żądał zadośćuczynienia. Trzyletni termin przedawnienia roszczenia upłynął zatem przed wniesieniem pozwu, co miało miejsce 3 maja 2010 r. (k. 5 akt IC 288/10). Nie podzielił Sąd stanowiska powoda, aby zarzut przedawnienia zgłoszony przez pozwanego był sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Zastosowanie klauzuli art. 5 k.c. do przedawnienia, aczkolwiek nie wykluczone co do zasady, powinno być ograniczone do wyjątkowo szczególnych wypadków /vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 25.06.2009r., V ACa 128/09, Lex nr 551994/. Norma art. 5 k.c. ma bowiem charakter bardzo wyjątkowy i może być zastosowana tylko po wykazaniu wyjątkowych okoliczności. Ciężar udowodnienia okoliczności świadczących o nadużywaniu prawa spoczywa na tej stronie procesu, na korzyść której ma działać art. 5 k.c. To ona powinna więc udowodnić fakty pozwalające uznać działanie czy zaniechanie uprawnionego za sprzeczne z klauzulami generalnymi tego przepisu. Powinna również przytoczyć skonkretyzowaną powszechnie akceptowaną zasadę regulującą stosunki społeczne, z którą kolidowałoby korzystanie przez pozwanego z przysługującego mu prawa podmiotowego. Przy ocenie, czy zarzut 14 --- STRONA 15 --- przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające znaczenie mają okoliczności konkretnego wypadku zachodzące po stronie poszkodowanego oraz osoby zobowiązanej do naprawienia szkody (vide: wyrok SN z 17.07.2009r., IVCSK 163/09, Lex nr 527197 ). Tymczasem powód powołał się jedynie na niesprecyzowane szczególne okoliczności, a to w szczególności pobyt w zakładzie karnym, zupełnie zapominając o tym, że pozbawiony wolności został w wyniku swojego własnego działania sprzecznego z prawem. Sąd nie znalazł więc podstaw do oceny, że w okolicznościach niniejszej sprawy skorzystanie przez pozwanego z zarzutu przedawnienia stanowiło nadużycie prawa podmiotowego. Istnieje domniemanie, że osoba uprawniona korzysta z prawa podmiotowego w sposób legalny, zasługujący na ochronę prawną. Kwestionujący takie uprawnienie obowiązany jest wykazać racjonalne przesłanki swojej kontestacji (vide; wyrok SN z 9.07.2008r.,V CSK 43/08, Lex nr 515716 ). Ponieważ powód przesłanek takich nie wykazał, to w konsekwencji nie zdołał obalić domniemania, zgodnie z którym pozwany, podnosząc zarzut przedawnienia, skorzystał ze swego prawa podmiotowego zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Oceniając zasadność roszczenia powoda w pozostałym zakresie Sąd miał na uwadze, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Na gruncie prawa polskiego może więc uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Państwo wykonując swoje uprawnienia władcze w ramach imperium, wykonując zadania represyjne, nie może ograniczać praw człowieka w stopniu wyższym niż to wynika z zadań ochronnych i celu stosowanych środków. Z tego względu art. 110 § 2 k.k.w. stanowi, że powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na jednego skazanego nie może być mniejsza niż 3 m 2 , cele powinny być wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Przepis art. 248 § 1 k.k.w. przewidywał jednak, że w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor aresztu śledczego mógł umieścić osadzonych, na czas określony w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . Przepis ten dopuszczał więc w szczególnie uzasadnionych przypadkach przejściowe ograniczenie normy wynikającej z art. 110 § 2 15 --- STRONA 16 --- k.k.w. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 roku, sygn. akt SK 25/07, stracił on moc z dniem 6 grudnia 2009 roku. Od tego dnia przepisy art. 110§ 2 a - § 2 k.k.w. w sposób szczegółowy i konkretny określają przypadki, w których możliwe jest umieszczenie skazanego w celi, gdzie powierzchnia mieszkalna przypadająca na osadzonego wynosi mniej niż 3 m 2 . Jednakże samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uznania, że w wyniku bezprawnego działania doszło do naruszenia godności skazanego i uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia. Podobnie nie jest wystarczającą podstawą do tego umieszczenie w celi, w której nie ma np. oddzielonego trwale kącika sanitarnego lub występują inne niedogodności, jeżeli cela ta nie jest przeludniona. O naruszeniu godności skazanego można bowiem mówić wówczas, gdy cierpienia i upokorzenia przekraczają konieczny element cierpienia wpisanego w odbywanie kary pozbawienia wolności. W wyroku z dnia 7 maja 2009 r., I ACa 247/09, (Lex nr 508523) Sąd Apelacyjny w Katowicach, powołując się na wymagania nałożone na Państwo przez art.40 i 41 ust.4 Konstytucji RP oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a także zalecenia Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom i orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zwrócił uwagę, że warunki na które uskarżają się więźniowie w przeludnionych celach nie ograniczają się do samego nieprzestrzegania metrażu. Zachodzi zatem konieczność oceny skumulowanego efektu takich warunków jak np. złe warunki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, w trakcie żadnego z pobytów powoda we wskazanych w pozwie jednostkach penitencjarnych nie doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, które uzasadniałoby przyznanie mu zadośćuczynienia. I tak podczas pobytu w Areszcie Śledczym w S. od 31 marca 2008 r. do 14 kwietnia 2008r. powód przebywał w następujących celach: od 31 marca 2008 r. w celi nr 39, a następnie od 7 kwietnia 2008 w celi nr 7. Pismem z dnia 31 marca 2008 r. Dyrektor jednostki poinformował sędziego penitencjarnego, że zaludnienie Aresztu oscyluje w okolicy 100 %. Z zeznań powoda wynika, że w celi nr 7 nie było przeludnienia, natomiast ciasno było w celi nr 39. Nie ma natomiast żadnego innego dowodu, z którego wynikałoby, że w celi nr 39 rzeczywiście panowało przeludnienie. Ponadto nawet gdyby cela nr 39 była przeludniona, to ze względu na krótki okres pobytu w niej (tydzień), trudno mówić, aby powód był narażony na szczególne dolegliwości związane z pobytem w tej celi. 16 --- STRONA 17 --- W okresie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w N. panowało tam wprawdzie przeludnienie, gdyż pojemność Zakładu była przekroczona, a zaludnienie wynosiło od 111 % do 123%. Jednakże, w ocenie Sądu, nie doszło tam przez to do naruszenia dóbr osobistych powoda. Jak bowiem wskazano wyżej, aby uznać, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych osadzonego, musi wystąpić skumulowany efekt kilku czynników. Tymczasem Zakład Karny w N. jest zakładem półotwartym, w którym cele od godziny 8 do 12, a następnie po obiedzie do godziny 17 są otwarte. Czas jaki powód spędzał w celi był więc znacznie ograniczony, a powód jak wynika z protokołów wizytacji tego Zakładu miał możliwość korzystania z szerokiego zaplecza kulturalno- oświatowego i sportowego jednostki, na który składały się m.in. świetlice oddziałowe, świetlica centralna, boiska do gry w piłkę, pola spacerowe. Powód przez większą część dnia nie był więc zamknięty w celi i mógł ją opuszczać, a zatem ewentualne przeludnienie czy warunki panujące w celi ( kąciki sanitarne oddzielone zasłoną z materiału), nie były dla niego zbyt uciążliwe. Sam powód przyznał, że świetlica otwarta był cały czas, można tam było oglądać telewizor czy grać w ping – ponga. W trakcie pobytu powoda w tej jednostce penitencjarnej przeprowadzono szereg kontroli sanitarnych, w których oprócz pewnych nieprawidłowości jak np. to, że podłogi w ZOZ nie były wykonane w sposób bezszczelinowy, pomieszczenia gabinetu zabiegowego nie były wyposażone w armaturę czerpalną uruchamianą bez kontaktu z dłonią, czy wystąpiły ubytki w ścianach komór chłodniczych, nie stwierdzono większych uchybień. Przede wszystkim jednak trudno uznać, aby te stwierdzone nieprawidłowości miały jakikolwiek wpływ na warunki pobyt powoda w w/w jednostce i w jakikolwiek sposób wpływały na zwiększenie dolegliwości związanych z pobytem w tej jednostce. W trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w W. w okresie od 4 września 2008r. do 4 stycznia 2010r. powód przebywał zarówno w zakładzie karnym typu półotwartego, jak i w areszcie śledczym zlokalizowanym w tym zakładzie. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił ustalić, że powód zarówno w zakładzie karnym jak i w areszcie przebywał w przeludnionych salach lub celach. Wynika to bowiem zarówno z indywidualnych decyzji o umieszczeniu powoda w przeludnionych celach, jak i z wykazów przeludnionych cel, na których figurowały pomieszczenia, w których powód przebywał. Poza tym w wyciągach z protokołów z wizytacji znajdują się informacje o problemach lokalowych w jednostce. 17 --- STRONA 18 --- Jednakże, w ocenie Sądu, podobnie jak w ZK w N., nie doszło tam przez to do naruszenia dóbr osobistych powoda, które powinno skutkować przyznaniem mu zadośćuczynienia. W ZK w W. powód także bowiem przebywał w zakładzie typu półotwartego, gdzie znaczną część dnia mógł spędzać poza celą. Powód początkowo przez kilka miesięcy pobierał w naukę w gimnazjum, a także przez kilka miesięcy pracował. W szkole powód przebywał w godzinach od 8 do 13 lub 14, a w pracy od 6 do 14, lub od 14 do 20. Jednakże również wówczas, gdy nie uczył się i nie pracował mógł swobodnie poruszać się poza celą. Ponadto sanitariaty i stołówka znajdowały się poza celami. Zakład dysponował także szerokim zapleczem oświatowo-kulturalnym i sportowym. Świetlica i boiska były dla osadzonych dostępne cały czas, zaś z protokołów wizytacji wynika, że osadzeni mogli korzystać z wielu zajęć poza celami, a nawet poza terenem zakładu. Czas jaki powód spędzał w celi był więc znacznie ograniczony. Natomiast w areszcie śledczym, który znajduje się w Zakładzie Karnym w W., poza przeludnieniem nie występowały inne czynniki, które zwiększałyby uciążliwości związane z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Jak wskazał powód podczas przesłuchania, pomieszczenia aresztu były wyremontowane, a poza niezachowaniem odpowiedniego metrażu, były tam dobre warunki. Natomiast skarżył się powód, że w zakładzie typu półotwartego, cele były nie wyremontowane, ubikacje brudne, a okna nieszczelne. Tymczasem dnia 21 stycznia 2009 r. przeprowadzona została kontrola stanu sanitarno-technicznego pomieszczeń sanitarnych w budynku F oraz Pawilonie J , w związku z przeprowadzeniem remontu i dostosowaniem toalet dla osób niepełnosprawnych, która nie wykazała nieprawidłowości. Z koeli w dniu 3 czerwca 2009 r. odbyła się kontrola bieżącego stanu sanitarnego łaźni oddziału II pawilonu B Aresztu Śledczego przy ZK w W., podczas której nie stwierdzono nieprawidłowości. Obie skontrolowane łaźnie były czysto utrzymane, nie było widocznego zagrzybienia na ścianach i suficie. Dnia 2 września 2009 r. przeprowadzona została kontrola bieżącego stanu sanitarnego toalety i łaźni Pawilonu I oraz sposobu postępowania z materacami, kocami, pościelą na terenie ZK w W.. Podczas kontroli nie stwierdzono nieprawidłowości, ustalono też, że w dniu kontroli toalety, umywalnia oraz łaźnia były utrzymane czysto. Pewne nieprawidłowości, jak zawilgocenia i zabrudzenia kratek wentylacyjnych w pawilonach ujawniła co prawda kontrola z października 2007 r., jednakże dotyczyła ona stanu sprzed osadzenia powoda w zakładzie oraz pawilonów, w których powód nie przebywał. Nadto kontrole późniejsze, także sprzed osadzenia powoda w jednostce stwierdziły, że nieprawidłowości zostały usunięte. Wobec wyników kontroli, Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda w zakresie w jakim twierdził on, że 18 --- STRONA 19 --- w ubikacjach i łaźniach był grzyb. Poza tym żadnych dowodów mających wykazać taki stan rzeczy powód nie przedstawił. Natomiast pewne nieprawidłowości zostały ujawnione w czasie kontroli sanitarnej w ZOZ i kuchni, znajdujących się w w. jednostce penitencjarnej. Jednakże powód w żaden sposób nie dowiódł, że owe nieprawidłowości miały jakikolwiek wpływ na warunki jego pobyt w jednostce i zwiększenie uciążliwości związanych z odbywaniem kary pozbawienia wolności. W trakcie przesłuchania powód zresztą nie zgłaszał zastrzeżeń do kuchni czy zakładu opieki zdrowotnej w jednostce. Przeciwnie, stwierdził, że w Wo. posiłki były wydawane na wózkach, przez osoby ubrane w rękawiczki. Wypada też zaznaczyć, że kontrole, które dotyczyły dystrybucji i schładzania posiłków w czerwcu i wrześniu 2010 r., miały miejsce już kilka miesięcy po opuszczeniu przez powoda Zakładu Karnego w W., w związku z czym ewentualne nieprawidłowości stwierdzone w tych kontrolach nie miały wpływać na sytuację powoda. Natomiast w okresie osadzenia powoda w Areszcie Śledczym w M., w jednostce tej nie było przeludnienia. Powód przebywał głównie w celach dwuosobowych, co wynika z przedstawionego przez pozwanego wykazu cel. Cele dwuosobowe miały najczęściej powyżej 7 m2, lub prawie 7 m2. Dane te zgadzają się z informacjami podanymi przez powoda w trakcie przesłuchania. Powód zeznał, że cele są małe, a przebywają tam po dwie osoby. Jednakże jak wynika z w/w danych Aresztu, cele te mają więcej niż 5 m2 (co wskazywał powód) i jeżeli przebywają w nich po dwie osoby, zachowana jest norma 3 m2 na osobę. Jeżeli zaś ta norma jest zachowana, to w celi nie panuje przeludnienie, mimo że powód uznaje celę za małą lub ciasną. Również zestawiając zeznania świadków powołanych przez powoda z danymi dotyczącymi powierzchni cel, czy zestawiając je między sobą, nie sposób przyjąć, że celach, w których powód przebywał, nie była zachowana norma 3m2 na osobę. Świadek K. B., który z powodem przebywał w celach nr 163 i 133 od marca do końca kwietnia 2010 r., wskazał, że w tych celach nie było przeludnienia, chociaż było w nich ciasno. Natomiast świadek M. M., który również przebywał w celi nr 163 z powodem w marcu 2010r . wskazał, że nie jest zachowany metraż w żadnej z cel. Wskazuje to, że każdy z osadzonych może mieć różne przeświadczenie co do tego, czy w celi jest przeludnienie czy nie. Jednakże z tych zeznań wynika, że w celi nr 163 z powodem przebywały maksymalnie jeszcze dwie osoby, a sama cela jest trzyosobowa i ma pow. 9 m2, co oznacza, że norma 3 m2. została zachowana. Również z zeznań M. B. nie wynika, by normatywna powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego była mniejsza niż 3 m2. Zeznał on bowiem, że w 19 --- STRONA 20 --- styczniu 2010 r. przebywał z powodem w celach nr 48 i 165. W celi nr 48 przebywały dwie osoby, zaś w celi nr 165 od 5 do 6 osób. Z danych Aresztu wynika zaś, że cela nr 48 ma pow. 7,07 m2 i jest dwuosobowa, a cela nr 165, to cela sześcioosobowa o pow. 18m2. Także z zeznań A. K., który z powodem przebywał w celi nr 50 nie wynika, by norma 3m2 na osobę nie została zachowana. Poza tym, że powód nie dowiódł, aby w celach Aresztu Śledczego w M. panowało przeludnienie, nie dowiódł i tego, że pozostałe warunki panujące w tej jednostce godziły w jego dobra osobiste. W zakresie sprzętu dostępnego dla osadzonych sam powód w swoich zeznaniach przyznał, że każdy osadzony w celi miał swoje łóżko i taboret. Jedynie w niektórych celach kąciki sanitarne nie były oddzielone trwale od reszty pomieszczenia, a w celach nr 44, 47, 50 wykładzina była zniszczona z ubytkami, na ścianach stwierdzono ubytki, odpadanie farby. Kontrole sanitarne przeprowadzone jednostce nie potwierdziły natomiast zeznań powoda w zakresie w jakim wskazywał on na zagrzybienie i plagę insektów. W wyniku kontroli z dnia 6 października 2010 r. stwierdzono m.in., że cele osadzonych mają zapewnioną wentylację poprzez wietrzenie – otwieranie okna oraz kratki wentylacyjne, wychodzące na wentylowany korytarz. Ustalono, że cele mają kąciki sanitarne oddzielone na stałe bądź zasłoną z tkaniny. Stan sanitarno – techniczny pomieszczeń oceniono na dostateczny. W kontroli łaźni nie stwierdzono na ścianach śladów zacieków i zagrzybienia. Pewne nieprawidłowości co prawda stwierdzone zostały podczas kontroli pomieszczeń medycznych, a to nieaktualna procedura izolacji chorego oraz brak dozowników z mydłem w płynie w wc dla personelu ambulatorium, jednakże powód nie wykazał by miały one jakikolwiek wpływ na warunki jego pobytu w Areszcie. Ponadto dnia 26 listopada 2010 r., skontrolowano następujące cele: 47, 56, 48, 165, 133, 141, 136, 4, 44, 163, 159, 8, 5, 50, w których przebywał także powód . W czasie kontroli insektów i ich śladów nie stwierdzono, zaś osadzeni przebywający w w/w celach w czasie kontroli nie potwierdzili występowania insektów. W skontrolowanych celach podłoga wyłożona była płytkami ceramicznymi. W celach nr 44, 47, 50, w których przebywał powód, wykładzina była zniszczona z ubytkami, na ścianach stwierdzono ubytki, odpadanie farby. W kontroli z dnia 26 listopada 2010 r. stwierdzono także wykonanie dozowników z mydłem dla personelu ambulatorium oraz uaktualnienie procedury izolacji chorego. Ponadto w jednostce były wykonywane kontrole sanitarne kuchni i żywności (12 sierpnia 2010 r.) i wówczas nie stwierdzono nieprawidłowości, a rozmowa z jednym z osadzonych nie potwierdziła zarzutów. Nie stwierdzono również nieprawidłowości podczas 20 --- STRONA 21 --- kontroli kuchni dnia 6 października 2010 r. w zakresie stanu sanitarnego zakładu żywienia zbiorowego. Z arkusza oceny stanu sanitarnego zakładu żywienia zbiorowego PIP wynika, że Areszt uzyskał maksymalną liczbę punktów. Ustalono też (kontrola z 26 listopada 2010 r.), że posiłki z kuchni roznoszą osoby posiadające aktualne książeczki zdrowia, Chodzą one ubrane w fartuchy, długie spodnie, czepki oraz jednorazowe rękawiczki, których zapas jest w kuchni. Przy wydawaniu posiłków wydający posługują się sprzętem pomocniczym tj. szczypcami, chochlami. Powyższe ustalenia kontroli są sprzeczne z zeznaniami świadków, którzy twierdzili, że łaźnia jest zagrzybiona, a posiłki są wydawane w nieodpowiedni sposób. Dlatego Sąd nie dał wiary zeznaniom świadków oraz zeznaniom powoda w zakresie w jakim są one sprzeczne z ustaleniami powyższych kontroli. Za wiarygodne Sąd uznał jedynie zeznania, że przy przenoszeniu garnków z żywnością są one stawiane na ziemi. Jednakże garnki są zamykane, a żywność nie ma kontaktu z podłożem. Powód nie dowiódł także, by w czasie pobytu w którejkolwiek z jednostek wymienionych w pozwie miał utrudnione kontakty z bliskimi. Nie ustalono również by powód miał kiedykolwiek problemy z dostaniem się do lekarza. Sam powód nie wykazał też na czym, jego zdaniem, polegał niewydolny system opieki medycznej. Wskazał jedynie, że nie miał problemu z dostępem do lekarza ogólnego, a długo oczekiwał na wizytę u specjalisty ( 2 miesiące k. 324). Wypada zauważyć, że warunkach wolnościowych również trzeba zapisywać się na wizyty do lekarzy specjalistów, a czas oczekiwania niejednokrotnie wynosi kilka miesięcy. Tymczasem więźniowie, którzy korzystają z pomocy placówek medycznych w warunkach wolnościowych, z reguły korzystają z pierwszeństwa przed innymi pacjentami. Nie dowiódł powód również, by w czasie pobytu w którejkolwiek z jednostek miał problem z dostępem do kodeksów. Świadek M. M. zeznał wprawdzie , że w bibliotece AŚ w M. nie ma kodeksów, ale sam nigdy nie usiłował wypożyczyć ich. Problem z wypożyczeniem kodeksu miał natomiast świadek A. K. Z kolei świadek M. B. zeznał, że osadzeni mają dostęp do kodeksów i nie ma z tym problemów. O dostępności kodeksów u wychowawcy i w bibliotece mówił również świadek W. C. Dlatego Sąd nie dał wiary świadkom i powodowi w zakresie w jakim twierdzili, że nie mieli dostępu do kodeksów. Ponadto art. 79b & 1 k.k.w. nakłada na zakład penitencjarny obowiązek zapoznania skazanego jedynie z podstawowymi aktami prawnymi dotyczącymi wykonywania kary pozbawienia wolności i porządkiem wewnętrznym zakładu karnego, a nie z wszelkimi możliwymi aktami prawnymi i publikacjami ich dotyczącymi. 21 --- STRONA 22 --- Nie sposób też przyjąć, aby powód udowodnił, że przebywał w celi z osobą skazaną za morderstwo, bowiem nie wskazał danych tej osoby, ani okresu kiedy z nią w celi przebywał, nie przedstawił też żadnych dowodów z tym faktem związanych. Nieuzasadnione są nadto zarzuty powoda odnośnie braku warunków do utrzymania higieny. Powód wszak raz w tygodniu może korzystać z łażni, a w celi ma zawsze zimną wodę, co dbanie o higienę mu umożliwia. Jeśli zaś chodzi o ceny towarów w kantynie, to powód produktów tych kupować nie musi, skoro uważa, że są zbyt drogie. W każdej jednostce penitencjarnej powód ma bowiem zaspokojone podstawowe potrzeby bytowe. Musi się także liczyć powód ze stosowaniem przez jednostki penitencjarne różnego rodzaju zabezpieczeń ( w tym tz. blind) przed niekontrolowanymi kontaktami osadzonych z osobami z zewnątrz. Zaznaczyć też należy, że z przedstawionych przez pozwanego protokołów z wizytacji i protokołów kontroli sanitarnych nie wynika, aby cele mieszkalne w pozwanych jednostkach pozbawione był światła dziennego. Sąd oddalił wnioski dowodowe powoda o przeprowadzenie oględzin cel, w których powód przebywał w poszczególnych jednostkach penitencjarnych i o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa celem ustalenia stanu wentylacji w tych jednostkach, gdyż z uwagi na zmiany stanu osobowego cel, remonty i modernizacje, stan obecny nie oddaje warunków w jakich przebywał powód (k. 336). Roszczenie powoda podlegało rozpoznaniu na podstawie art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Zgodnie zatem z art. 6 k.c. w zw. z art. 24 k.c. obowiązkiem powoda było udowodnienie, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych przez pozwanego oraz tego, że warunki w jakich obywał karę pozbawienia wolności były niezgodne z art. 110 k.k.w., 248 k.k.w. i przepisami rozporządzeń wykonawczych. Pozwanego natomiast obciążał obowiązek udowodnienia, że działał zgodnie z prawem i nie naruszył dobra osobistego powoda. W ocenie Sądu, ze wskazanych powyżej przyczyn, powód nie wykazał, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza bowiem, aby traktowanie powoda było ponadprzeciętnie upokarzające, nieludzkie czy poniżające, a tym samym bezprawne. Żądanie przez powoda zadośćuczynienia uznać zatem należało za zupełnie nieuzasadnione. Trzeba mieć też na uwadze to, że powód w wyniku swojego własnego zachowania odbywa karę pozbawienia wolności, a zadośćuczynienie mogłoby zostać mu 22 --- STRONA 23 --- przyznane tylko wówczas, gdyby doznał krzywdy w związku z niezgodnym z prawem zwiększeniem uciążliwości obywania tej kary. Tymczasem obowiązujący do 5 grudnia 2009r. art. 248 &1 k.k.w. uprawniał dyrektora aresztu śledczego do umieszczenia skazanego w celi, w której na 1 skazanego przypadało mniej niż 3 m.kw. powierzchni., a kara pozbawienia wolności z natury rzeczy wiąże się z ograniczeniami w zakresie warunków socjalno – bytowych i możliwości korzystania z rozrywek. Pobyt powoda w zakładach karnych spowodowany jest wielokrotnym naruszeniem przez niego porządku prawnego, w związku z czym powód musi liczyć się z pewnymi dolegliwościami, które nierozerwalnie są związane z istotą kary pozbawienia wolności, a zwłaszcza z pogorszeniem standardu życia. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 grudnia 2010r., IV CSK 449/10, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że o naruszeniu dobra osobistego w postaci uchybienia godności osadzonego w zakładzie karnym nie można mówić w przypadku pewnych uciążliwości lub niedogodności, związanych z samym pobytem w takim zakładzie, polegających np. na niższej od oczekiwanej jakości warunków sanitarnych, albo okresowym przebywaniu w celi z większą niż określona standardami liczbą osadzonych; nie powinno się oczekiwać warunków podobnych do domowych, które dla wielu ludzi bywają bardzo trudne, a nie wynikają z odbywania żadnej kary. Godność skazanego, przebywającego w zakładzie karnym nie jest naruszona, jeśli odpowiada uznanym normom poszanowania człowieczeństwa. Mając zatem na uwadze wszystkie powyższe okoliczności Sąd powództwo oddalił. O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 kpc oraz § 19 rozporządzenia z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 23