Wyrok I C 1845/16 WYROK W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 stycznia 2020r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1845/16 WYROK W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 stycznia 2020r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie : Przewodniczący : SSO Adam Maciński Protokolant : Adrianna Twardowska po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2020r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa A. C. przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu we W. o zapłatę I. powództwo oddala; II. nie obciąża powoda kosztami procesu; III. brakującymi kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa – Sąd Okręgowy we Wrocławiu; IV. przyznaje ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu na rzecz adwokat M. K. kwotę 10.800 zł powiększoną o należny podatek VAT w wysokości 2.484 zł - tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Sygn. akt IC 1845/16 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 3 listopada 2016r. powód A. C. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od strony pozwanej Skarbu Państwa- Aresztu Śledczego we W. kwoty 500.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty. W uzasadnieniu powód podał, iż dochodzi powyższej kwoty tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia z powodu pozbawienia go przez Areszt Śledczy we W. możliwości uczestnictwa w pogrzebie swojej matki, a także z powodu odmowy udzielenia mu zezwolenia w trybie art. 141a § 1 k.k.w. na opuszczenie zakładu karnego celem uporządkowania spraw pogrzebowych, spadkowych i rodzinnych w związku ze śmiercią matki. Wskazał dalej, iż dochodzi powyższej kwoty także i z powodu niezapewnienia mu właściwych warunków bytowych w trakcie przebywania w Areszcie Śledczym we W. oraz niezapewnienia mu właściwej opieki medycznej w tejże jednostce penitencjarnej. W odpowiedzi na pozew strona pozwana Skarb Państwa - Areszt Śledczy we W. wniosła o oddalenie powództwa w całości. --- STRONA 2 --- W uzasadnieniu strona pozwana wskazała, iż Areszt Śledczy we W. nie jest jednostką właściwą do reprezentowania tutaj Skarbu Państwa, gdyż w okresie w którym powód przebywał w tejże jednostce penitencjarnej był on tymczasowo aresztowany, a zatem zgodę na opuszczanie przez niego tejże jednostki powinien wydać organ w dyspozycji którego powód się wówczas znajdował. Roszczenia powoda nie są zatem związane z działaniami Aresztu Śledczego we W.. Wskazał dalej, iż roszczenia powoda w tymże zakresie jest też przedawnione, gdyż zgodnie z art. 442 1 k.c. przedawnienie roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia dowiedzenia się o szkodzie, zaś powód dowiedział się o decyzji odmownej co do opuszczenia Aresztu Śledczego we W. najpóźniej w dniu 14 lutego 2013r. Ponadto strona pozwana zarzuciła, iż zgłoszone powództwo jest bezzasadne tak co do zasady jak i co do wysokości. Powód nie wykazał bowiem, że składał tu wniosek o zezwolenie na opuszczenie jednostki penitencjarnej ze względów szczególnie doniosłych. Powodowi zostały zapewnione też właściwe warunki osadzenia - zgodne z przewidzianymi w tym względzie przepisami prawa. Powód w trakcie osadzenia miał też zapewnioną właściwą opiekę medyczną. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód A. C. przebywał w Areszcie Śledczym we W. m.in. w okresie od 30 czerwca 2012r. do 21 lutego 2013r., od 27 marca 2013r. do 15 maja 2013r., oraz od 10 lipca 2013r. do 22 lipca 2013r. W okresie od 30 czerwca 2012r. do 18 marca 2013r. powód był osadzony jako osoba tymczasowo aresztowana. dowód: informacja o pobytach i orzeczeniach k. 57-65 Powód poinformował funkcjonariuszy Aresztu Śledczego we W. o śmierci matki oraz ustnie wyraził chęć udziału w uroczystościach pogrzebowych. Podał też funkcjonariuszom, iż jego konkubina miała wystąpić do organu dysponującego o zezwolenie na udział powoda w uroczystościach pogrzebowych matki. Powód nie złożył pisemnego wniosku do organu dysponującego o zgodę na udział w uroczystościach. Nie składał on również wskazanych wniosków do Dyrektora Aresztu Śledczego. Rodzina powoda nie kontaktowała się z Aresztem Śledczym we W., w celu przedstawienia aktu zgonu matki powoda, czy też zaświadczenia o organizowaniu ceremonii pogrzebowej. dowód: notatka k. 55, 56 i 88 Powód co najmniej od 1999r. cierpi na (...). W roku 1999 powodowi zaczął pogarszać się wzrok, co skutkowało (...). W trakcie osadzenia w Areszcie Śledczym we W., jak i później w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności oczekiwał on na przeszczep rogówki w oku lewy. W związku z problemami ze wzrokiem powód leczony był w Areszcie Śledczym we W. oraz w innych jednostkach penitencjarnych w których przebywał. Wobec powoda wykonywane były wszystkie koniecznie i możliwe do wykonania procedury medyczne. W Areszcie Śledczym we W. miał on stały dostęp do leczenia, w tym leczenia okulistycznego. Powód konsultowany był również w placówkach specjalistycznych. W momencie, w którym powód nie mógł, z uwagi na pogarszający się stan zdrowia -wzrok- być nadal leczony w warunkach penitencjarnych została mu udzielona przerwa w odbywaniu kary. Diagnostyka i leczenie w warunkach izolacji penitencjarnej, w tym w Areszcie Śledczym we W., były prowadzone poprawnie. Pozwany natomiast nie zawsze stosował się do zaleceń lekarskich, nie przyjmował też przepisanych mu lekarstw. Stożek rogówki jest chorobą genetyczną, której postępu nie powstrzymuje stosowanie okularów korekcyjnych czy innych środków farmakologicznych. Jedynie przeszczep rogówki może pozwolić na częściową poprawę. W pozostałym zakresie możliwe jest jedynie dbanie o dobrostan oczu, przeciwdziałanie zapaleniom i innym problemom np. po przez stosowanie środków farmakologicznych. Z uwagi na opisane powyżej problemy ze wzrokiem, zgodnie z Opinią Komisji ZUS, powód jest całkowicie niezdolny do pracy. U powoda orzeczono ślepotę. dowód: opinia biegłego sądowego z zakresu (...)k. 223-224, dokumentacja ZUS k. 102-139 Pomieszczenia, w których przebywał powód ( cele ) były bowiem standardowo wyposażone w sprzęt kwaterunkowy oraz wydzielony kącik sanitarny, w którym znajdowała się toaleta i sprzęt do utrzymania czystości. Skazani sami odpowiadali za utrzymanie czystości w celi. Wszystkie cele więzienne były wyposażone podobnie. Każdy ze skazanych miał swoje łóżko. Powód miał też prawo do cotygodniowej ciepłej kąpieli. Powód miał również zapewniony stały dostęp do zimnej wody. Nadto w większości cel w AŚ we --- STRONA 3 --- W. znajdował się czajnik elektryczny, którym osadzeni mogli podgrzać wodę. Sprzęt kwaterunkowy znajdujący się w celach jest zgodny z treścią Rozporządzeniu MS z dnia 13.02.2014r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. W Areszcie Śledczym we W. od grudnia 2009 roku nie występuje zjawisko przeludnienia. Powód w trakcie pobytu w tejże jednostce penitencjarnej przebywał w celach, w których na każdego osadzonego przypadało co najmniej 3 m2 powierzchni mieszkalnej. dowód: wykaz cel w których przebywał powód wraz z ilością osadzonych oraz wielkością k. 91, pismo Kierownika (...) AŚ we W. w aktach sprawy tut. Sądu I C 1112/16, fakty znane Sądowi z urzędu Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zgodzić się z twierdzeniami strony pozwanej w zakresie w jakim wskazywała ona na częściowo niewłaściwą materialnoprawną reprezentację Skarbu Państwa. Zgodnie bowiem ze sprecyzowanym żądaniem powód domagał się tu m.in. zadośćuczynienia w kwocie 250.000 zł za niewydanie w trybie art. 141a § 1 i 3 k.k.w. zezwolenia na uczestnictwo w pogrzebie swojej matki. Zgodnie zaś ze wskazanymi przepisami oraz z art. 217d k.k.w. zgodę na opuszczenie aresztu śledczego w związku z ze szczególnie ważnymi wydarzeniami, wobec tymczasowo aresztowanego wydaje organ dysponujący taką osobą, a nie dyrektor aresztu śledczego. W momencie odbywania się pogrzebu matki, powód był zaś tymczasowo aresztowany. Bezspornym przy tym jest, że niezależnie od wielości wskazanych w pozwie i orzeczeniu sądowym państwowych jednostek organizacyjnych (art. 67 § 2 k.p.c.), stroną jest zawsze Skarb Państwa, a nie wskazane jednostki. Bezspornym jest również, iż określenie właściwej jednostki reprezentującej Skarb Państwa jako strony pozwanej jest obowiązkiem Sądu, zatem w sytuacji, w której do powstania bądź rozmiaru szkody przyczynili się funkcjonariusze więcej niż jednej jednostki, te jednostki powinny być wymienione w orzeczeniu. Sąd w pełni podziela jednakże stanowisko jakie na sprawę reprezentacji Skarbu Państwa zajął Sąd Najwyższy w wyroku IV CSK 260/08. Trafnie Sąd Najwyższy wskazał bowiem, że w sytuacji, w której powód wyraźnie określił w pozwie, że domaga się zasądzenia odszkodowania od Skarbu Państwa reprezentowanego przez jedną jednostkę, bo z jej działalnością wiąże wyrządzenie szkody, to taki obowiązek nie istnieje, choćby powołane w pozwie fakty wskazywały na to, że do powstania i rozmiaru szkody przyczynił się także funkcjonariusz innej jednostki organizacyjnej. Obarczanie Skarbu Państwa w takiej sytuacji odpowiedzialnością za niezgodne z prawem działanie funkcjonariuszy wszystkich mogących tego pozwanego reprezentować jednostek stanowiłoby bowiem orzekanie ponad żądanie. W rozpoznawanej sprawie powództwo co do kwoty 250.000 zł podlegało zatem oddaleniu już z uwagi na nie wskazanie przez powoda innego reprezentanta Skarbu Państwa. Sąd podzielając powyższe stanowisko Sądu Najwyższego, nie mógł bowiem niezależnie od merytorycznej oceny zasadności pozwu w tej części, obarczyć tutaj Skarbu Państwa odpowiedzialnością za działania jednostki organizacyjnej niewskazanej przez powoda. Powód wskazał bowiem wyraźnie iż szkodę wiąże z działalnością AŚ we W.. Jako, iż ewentualne naruszenie dóbr osobistych w przedmiotowej sprawie wiązałoby się z działalnością jednostki nie występującej w procesie, Sąd mimo niepodzielności Skarbu Państwa, obowiązany był zatem oddalić powództwo w tejże części już na tej tylko podstawie. Należy zgodzić się również, ze stanowiskiem strony pozwanej w zakresie w jakim wskazywała, iż powyższe żądnie - niezależnie od poczynionych powyżej rozważań - w zakresie w jakim powód domagał się zadośćuczynienia za niewydanie zgody na udział w pogrzebie matki było też przedawnione. Powód bowiem dowiedział się o tym fakcie najpóźniej w dniu 14 lutego 2013 roku, zaś powództwo wniósł w dniu 3 listopada 2016 roku. Zdarzenie które powód wskazuje jako podstawę swych roszczeń nie jest przy tym ani zbrodnią ani występkiem. Wskazane zdarzenie można by rozpatrywać jedynie w kontekście czynu niedozwolonego na gruncie przepisów prawa cywilnego, zasad współżycia społecznego czy też naruszenia kodeksu karnego wykonawczego nie stanowiącego jednak przestępstwa a jedynie jako błędne niezastosowanie określonych przepisów. Roszczenia związane z tego typu zdarzeniami przedawniają się więc zgodnie z terminem z § 1 z art. 442 1 k.c. Przepis ten ma zaś zastosowanie do wszystkich roszczeń ujętych w Tytule VI k.c. czynów niedozwolonych. Wskazać ostatecznie należy, iż roszczenie powoda w zakresie jakim domagał się zadośćuczynienia za nieudzielenie mu zgody na udział w pogrzebie matki nie zasługiwałoby na uwzględnienie nawet i w wypadku gdyby nie było przedawnione. Wskazać bowiem należy, iż udzielenie zezwolenia w trybie art. 141a § 1 i 3 kkw jest instytucją nadzwyczajną. Istotą izolacji penitencjarnej jest właśnie brak możliwości opuszczania jednostki penitencjarnej. Polskie prawo przewiduje możliwość udzielenia tzw. przepustki jednak --- STRONA 4 --- zależy to od konkretnej sytuacji procesowej. Nie sposób uznać, iż brak takiego zezwolenia w stosunku do osadzonego powoduje naruszenie jego dóbr osobistych. Jest to działanie zgodne z prawem, brak jest bowiem przesłanek które warunkowałby obligatoryjne wydanie zgody na opuszczenie zakładu karnego w związku z nadzwyczajnymi okolicznościami. Choć niewątpliwie brak udziału w pogrzebie matki mógł być dla powoda brak jest bezprawności w działaniach organów państwa ( brak jest jakichkolwiek przesłanek do stwierdzenia, iż działały one wobec powoda złośliwie, w celu dokuczenia mu ). Co więcej w przedmiotowej sprawie brak jest w materiale dowodowym jakiegokolwiek potwierdzenia, iż powód w ogóle występował do organu dysponującego nim czy choćby aresztu śledczego z wnioskiem o zezwolenie mu na udział w pogrzebie. Powód jedynie ustnie sygnalizował taką chęć wychowawcy, pozostając w przekonaniu, iż stosowane działania podejmie jego rodzina. Brak jest jednak jakichkolwiek wniosków w tym zakresie tak w AŚ we W. jak i w innych instytucjach publicznych. Tym bardziej nie sposób więc przyjąć, iż doszło do bezprawnego naruszenia dobra osobistego powoda w postaci więzi rodzinnych, czy też prawa do czczenia pamięci osoby zmarłej. Ze wskazanych powyżej powodów nie sposób także uznać, iż powód w sposób bezprawny pobawiony został możliwości załatwienia osobiście spraw spadkowych, pomocy w organizacji pogrzebu itd. Na marginesie jedynie należy zauważyć, iż powód miał możliwość załatwienia sprawa spadkowych przebywając w zakładzie karnym bądź areszcie śledczym. Niezasadne było również powództwo w zakresie naruszenia jego dóbr osobistych powoda poprzez niezapewnienie mu właściwych warunków bytowych w trakcie przebywania w Areszcie Śledczym we W. oraz niezapewnienia mu właściwej opieki medycznej w tejże jednostce penitencjarnej. Na wstępie wskazać należy, iż sama izolacja penitencjarna warunkuje naruszenie szeregu dóbr osobistych osadzonego, takich jak np. prawo do prywatności, tajemnicy korespondencji czy też wolności osobistej. Należy podkreślić, iż takie naruszenie dóbr osobistych nie jest bezprawne, jest bowiem częścią prawnie sankcjonowanych niedogodności związanych z odbywaniem kary pozbawienia wolności, czy też po części prawa do życia rodzinnego, leczenia itp. Naruszenia dóbr osobistych można zatem upatrywać jedynie w zakresie w jakim warunki bytowe osadzonych, oraz postępowanie wobec nich niezgodne jest z przepisami prawa. Jak wynika z poczynionych ustaleń powód przez cały okres osadzenia w areszcie śledczym we W. przebywał zaś w celach w których na każdego więźnia przypadało co najmniej 3 m 2 powierzchni mieszkalnej na więźnia. Powierzchnia celi przypadająca na powoda zgodna była zatem z art. 110 § 2 k.k.w. Warunki w jakich powód odbywał karę pozbawienia wolności odpowiadały zaś tu wymogom przewidzianym w tym zakresie przez obowiązujące wówczas przepisy tj. Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 roku w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Pomieszczenia, w których przebywał powód ( cele ) były bowiem standardowo wyposażone w sprzęt kwaterunkowy oraz wydzielony kącik sanitarny, w którym znajdowała się toaleta i sprzęt do utrzymania czystości. Skazani sami odpowiadali za utrzymanie czystości w celi. Wszystkie cele więzienne były wyposażone podobnie. Każdy ze skazanych miał swoje łóżko. Powód miał też prawo do cotygodniowej ciepłej kąpieli. Powód miał również zapewniony stały dostęp do zimnej wody. Nadto w większości cel w AŚ we W. znajdował się czajnik elektryczny, którym osadzeni mogli podgrzać wodę. W pozostałym zakresie stan cel, poziom ich zawilgocenia oraz czystość zależy już od osobistych starań osadzonych i ich dbałości o wspólną przestrzeń mieszkalną. Stąd w ocenie Sądu, brak jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, iż warunki bytowe w jakich powód przebywał w Areszcie Śledczym we W. naruszały jego dobra osobiste. Ze zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika ponadto, iż powód istotnie cierpi na poważne problemy ze wzrokiem. Należy jednakże wyraźnie podkreślić, iż problemy te spowodowane są chorobą genetyczną powoda, i rozpoczęły się na długo przed jego osadzeniem w Areszcie Śledczym we W.. W trakcie zaś osadzenia w tymże Areszcie Śledczym powód miał zaś zapewnioną prawidłową i kompleksową opiekę okulistyczną. Jak wynika bowiem z opinii biegłego z zakresu okulistyki powód był stale kontrolowany i miał dostęp do pomocy specjalistów. Leczenie powoda w tejże jednostce penitencjarnej odbywało się zgodnie ze wszelkimi wskazaniami wiedzy medycznej, a powód wielokrotnie korzystał z porad specjalistów. Stale monitorowane przez lekarzy było również to czy powód może odbywać leczenie wzroku w warunkach izolacji penitencjarnej. Gdy jego stan zdrowia uległ z kolei pogorszeniu udzielona mu zaś została przerwa w karze. Dodać należy także, że to sam powód wielokrotnie nie stosował się do zaleceń lekarskich. Mogło to zaś powodować pogorszenie się jego stanu zdrowia nie tyle w zakresie samego widzenia, ale np. co do zapaleń oczu na które cierpiał. Leczenie w warunkach izolacji penitencjarnej w żaden sposób nie przyczyniło się też do powstania stanu niezdolności do pracy powoda oraz jego ślepoty stwierdzonej przez orzecznika ZUS – pojęcia tego nie należy utożsamiać w przedmiotowym wypadku z całkowitą utratą wzroku, a jedynie pewnym stanem w którym powód ma znaczne problemy ze wzrokiem. Powód nie wykazał także w jakikolwiek sposób, iż w związku z jego wadą wzroku nie zapewniono mu takich warunków --- STRONA 5 --- funkcjonowania w Areszcie Śledczym, które to mogłyby naruszać jego godność osobistą. Przeciwnie, w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym powód pozostawał osobą samodzielną, radził sobie z higieną osobistą i innymi codziennymi czynnościami. Co więcej powód samodzielnie sporządzał też pisma, czy też czytał teksty. Mając zatem powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł z kolei na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd nie obciążył tu powoda tymi kosztami mając na względzie jego trudną sytuację materialną i życiową. Powód wiele lat pozostawał bowiem w izolacji penitencjarnej, nie posiada przy tym jakiegokolwiek majątku, oszczędności. Utrzymuje się zaś jedynie z renty inwalidzkiej I grupy w wysokości ok. 900 zł. Stan jego zdrowia nie pozwala mu z kolei na samodzielną egzystencję. W tej zaś sytuacji obciążanie powoda tymi kosztami byłoby tu niezasadne i niesprawiedliwe.