Wyrok I C 179/12 W Y ROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 września 2012 roku Sąd Okręgowy W Elb

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 179/ 12 W Y ROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 września 2012 roku Sąd Okręgowy W Elblągu Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Dorota Zientara Protokolant: sekr. sądowy Bogumiła Kanclerz po rozpoznaniu w dniu 11 września 2012 roku W Elblągu na 'rozprawie powództwa K. B. (1) przeciwko E. E. oiśotchtronęs dóbr osobistych i o zapłatę I _ E s oddala powództwo; I l . ` zasądza od powoda K. B. ( 1) na rzecz pozwanej E. B. kwotę 734 zł /siedemset trzydzieści cztery złote/ tytułem zwrotu kosztów procesu. 1 Sygn`;*Aktt IC 179/ 12 UZASADNlENlE Powód K. B. (1) domagał się zobowiązania pozwanej E. B. do złożenia przeprosin co następującej treści: Jako pozwana przepraszam, że w trakcie badania dla potrzeb sądowych w dniu 13.01.2012 roku wypowiedziałam obraźliwe i kłamliwe treści o zmarłym oj cu powoda, które naruszyły dobra osobiste B powoda wipoistaci kultu po zmarłym ojcu, przez zakwestionowanie dobrego wizerunku i dobrego imienia zmarłego. Wypowiedziane przeze mnie treści stwierdzające, że ojciec powoda stosował wobec żony przemoc fizyczną, używał słów wulgarnych, zabraniał wychodzić z domu, groził pozbawieniem życia i zdrowia,1wyganiał z domu są kłamstwem - mają charakter oszczerstw i pomówień naruszających cześć, godność i wizerunek zmarłego. Przepraszam za wypowiedziane treści, które zakłóciły kultywowanie dobrej pamięci o zmarłym ojcu powoda i zobowiązuję się do naprawienia szkód za doznaną przez powoda krzywdę w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych." Powód domagał się, by treść przeprosin została wciągniętado protokołu rozprawy nadto żądał zasądzenia od pozwanej kwoty 4.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu swojego stanowiska podniósł, że pozwana w trakcie badania przeprowadzanego przez biegłą psycholog wypowiedziała się na temat jego zmarłego ojca W sposób obraźliwy, .zły i kłamliwy twierdząc, że stosował --- STRONA 2 --- on wobec swojej żony przemoc fizyczną, używał słów wulgarnych, zabraniał wychodzić z domu, groził pozbawieniem życia i zdrowia a także wyganiał z domu. Zdaniem powoda wypowiedź tej treści naruszyła jego dobra osobiste w postaci prawa do kultu po zmarłym ojcu. Powód podniósł, że w dniu ó marca 2012 roku wezwał pozwaną do złożenia oświadczenia odwołuj ącego twierdzenia dotyczące jego ojca, na co pozwana nie zareagowała. W odpowiedzi na pozew pozwana E. B. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu. 1 Uzasadniając swoje stanowisko podniosła, że wypowiedziała słowa przytoczone w opinii biegłej psycholog W sytuacji usprawiedliwionej okolicznościami. Przedmiotowa wypowiedź była wyrazem wewnętrznego przekonania pozwanej, że naganne zachowanie jej męża może być wynikiem wyniesienia pewnych wzorców z domu rodzinnego. Pozwana podkreślała, że wyrażona przez nią opinia nie miała charakteru stanowczego, była jedynie odpowiedzią na zadane pytanie. Biegli sądowi zdiagnozowali u powoda osobowość nieprawidłową - dyssocj alną. Literatura naukowa pozwala doszukiwać się źródeł takiej postawy w procesie dziedziczenia cech antyspołecznych po rodzicach, którzy te cechy przejawiali. Stąd w ocenie pozwanej usprawiedliwione okolicznościami przekonanie, że taka sytuacja mogła mieć rówinież miejsce w przypadku powoda. ÄPioz°wana wskazała nadto, że dotychczasowe naganne zachowanie powoda w stosunku do niej wyklucza możliwość skutecznego dochodzenia roszczeń będących przedmiotem niniejszego postępowania, bowiem stanowiłoby nadużycie iprzysiługującego powodowi prawa podmiotowego. W jej ocenie niniejsze postępowanie jest wyłącznie kolejną formą nękania jej przez powoda. Sąd ustalił następujący stanfaktyczny: Sąd Rejonowy w Ostródzie wyrokiem z dnia 12 listopada 2008 roku w sprawie (...) uznał K. B. (1) za winnego tego, że W okresie od 1997 roku do dnia 13 marca 2007 roku znęcał się fizycznie i psychicznie nad żoną E. B. w ten sposób, że bez powodu wszczynał awantury domowe, w trakcie których bił ją i kopał, wyganiał z domu, groził pozbawieniem życia, obrażał słowami wulgarnymi i wymierzył mu za ten czyn karę 7 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 3 lata. K. B. (1) odwołał się od tego orzeczenia, ostatecznie uprawomocniło się ono w dniu 13 marca 2009 roku. S ~ Wiilistopadzie 2009 roku rozwiązany został przez rozwód związek małżeński K. B. (1) i E. B. z wyłącznej winy powoda. Po rozwodzie byli małżonkowie nadal zamieszkiwali we wspólnym mieszkaniu. W czerwcu 2011 roku do Sądu Rejonowego w Ostródzie wpłynął kolej ny akt oskarżenia przeciwko powodowi, któremu po raz kolejny zarzucono popełnienie przestępstwa 2 znęcania się nad pozwaną w okresie od lipca 2009 roku do kwietnia 2011 roku. W lipcu 2011 roku zarządzono wykonanie wymierzonej powodowi kary pozbawienia wolności. W czerwcu 2011 roku pozwana wniosła pozew przeciwko powodowi domagając się zasądzenia na jej rzecz kwoty 15.ooo,oo zł tytułem zadośćuczynieniaza doznaną krzywdę związaną z wieloletnim znęcaniem się nad nią przez K. B. (1). Sąd Rejonowy w Ostródzie nakazem zapłaty z dnia glsierpnia 2011 roku nakazał K. B. (1) aby zapłacił na rzecz E. B. kwotę 15.ooo,oo zł wraz z ustawowymi odsetkami. Powód nie zgodził się z tym rozstrzygnięciem i złożył sprzeciw od nakazu zapłaty, a sprawa została skierowana do postępowania zwykłego. W toku postępowania sądowego Sąd dopuścił dowód z opinii biegłej psycholog celem ustalenia, czy _E. B. w wyniku znęcania się nad nią przez męża doznała krzywdy --- STRONA 3 --- i ewentualnie jakiej, czy fakt znęcania miał wpływ na jej kondycję psychiczną i osobowość oraz czy pozostawił trwałe następstwa w sferze psychicznej, jeśli tak to jakie. Biegła psycholog w dniu 13 stycznia 2012 roku spotkała się z pozwaną i przeprowadziła badanie. W trakcie przeprowadzania wywiadu dotyczącego sytuacji rodzinnej pozwana szczegółowo opisała jak kształtowały się jej relacje z mężem przez cały okres trwania ich małżeństwa. Pozwana zrelacjonowała również, na czym polegało znęcanie sięinad nią przez męża. Na pytanie, czy domyśla się co jest przyczyną nagannego zachowania powoda, pozwana odpowiedziała, że uważa, iż powód wyniósł taki wzór funkcjonowania ze swojej rodziny, gdyż jego ojciec zachowywał się podobnie. Kiedyś obwiniała o to siebie myśląc, że być może zachowuje się wobec męża niewłaściwie, skoro ją tak traktuje. Obecnie jest przekonana, że niewłaściwe zachowanie jej byłego męża wynika z cech jego charakteru. W marcu 2012 roku powód wezwał pozwaną na piśmie do odwołania wszystkich oszczerstw, które wypowiedziała w trakcie badania psychologicznego pod adresem jego zmarłego ojca. Podkreślał, że jego rodzice przeżyli 63 lata w zgodnym związku małżeńskim. Jego ojciec był osobą szanowaną, będącą wzorem do naśladowania. 3 3 Sąd I instancji uwzględnił powództwo i zasądził na rzecz E. B. od K. B. (1) kwotę 15.ooo,oo zł. Wyrok nie jest prawomocny. Pomiędzy byłymi małżonkami toczyła się także sprawa o podział majątku. W innej sprawie powód oskarżył pozwaną Kod? naruszenie jego nietykalności cielesnej. Sprawa została zakończona prawomocnym jej uniewinnieniem. Między stronami niniejszego postępowania 3 toczyła się nadto sprawa o zwrot alimentów. W chwili obecnej toczy się także kolejna sprawa przeciwko pozwanej, oskarżonej przez powoda o znieważenie. (dowody: fragment treści opinii sądowo - psychologicznej z dn. 27.01.2012r. k. 4, fragment pisma powoda wzywającego pozwaną do odwołania oszczerstwi pomówień k. 5, opinia sądowo -psychologiczna z dn. 27.o1.2o12r. k. 41-47, opinia psychologiczno - psychiatryczna z dn. 25.o8.2o1or., wyrok SR W Ostródzie z dn. 12.11,2oo8r. wraz z uzasadnieniem k. 51-60, uwagi K. B. (2) do opinii sądowo - psychologicznej z dn. 27.01.2012r. k. 62-64v., fotokopia aktu oskarżenia przeciwko K. B. (1) k. 65-66, dowód z przesłuchania pozwanej k.69v.-70v., częściowo dowód z przesłuchania powoda k. 69-69v.) Sąd zważył co następuje: Powyższe ustalenia faktyczne Sąd poczynił w oparciu o przedłożony przez strony materiał dowodowy w postaci dokumentów oraz osobowe źródła dowodowe w postaci dowodu z przesłuchaniařstron. Autentyczność dokumentów nie budziłajakichkolwiek wątpliwości, nie była także kwestionowana przez żadnąfzei stron. Sąd walorem wiarygodności obdarzył również zeznania pozwanej, która w sposób przekonywujący wyj aśniłafokoliczności sformułowania spornej wypowiedzi oraz to, jakie byłyjej rzeczywiste intencje. Za wiarygodne uznać równieżnależało zeznania powoda, w tym zakresie, w jakim były one spójne z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym W sprawie. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że okoliczności faktyczne niniejszej sprawy W zasadzie nie są sporne. Nie ulega bowiem wątpliwości, że W opinii sądowo -psychologicznej sporządzonej przez biegłą psycholog znajduje się zapis następującej treści: „badana uważa, że badany wyniósł taki wzór funkcjonowania ze swojej rodziny, gdyż jego ojciec zachowywał się podobnie." Spór dotyczy natomiast tego, czy wypowiedź ta prowadziła do naruszenia dóbr osobistych powoda. j Pozwana stanowczo twierdziła, że nie miała na celu naruszenia dobrego imienia jej zmarłego teścia. Stwierdzenie zawarte w opinii było jedynie wynikiem jej wewnętrznych przekonań i obserwacji, które w pewnym okresie doprowadziły ją do przekonania, że na agresywne zachowanie jej męża mogły mieć wpływ wzorce wyniesione z domu. Pozwana podkreślała, że udzieliła jedynie odpowiedzina pytanie biegłej o ewentualne żródła przemocy --- STRONA 4 --- 4 w rodzinie. Natomiast nigdy nie twierdziła, że ojciec jej byłego męża znęcał się nad rodziną w jakikolwiek sposób. Podniosła nadto, że wiedzę na temat możliwych źródeł i przyczyn agresji byłego męża czerpała z dostępnej literatury naukowej. Wiele publikacji wskazywało na to, że źródłem agresywnego zachowania mogą być wzorce rodzinne albo też cechy osobowościowe. Nabrała przekonania, że jej mąż mógł nabyć pewne cechy aspołeczne od swojego ojca po tym, jak w roku 1997 roku, szukając wsparcia i pomocy u swojego teściapo dotkliwym pobiciu przez powoda, usłyszała, że jeśli żona zasłużyła, to mąż ma prawo tak się zachować. Powyższe zdarzenie, w ocenie pozwanej, było dowodem na to, że ojciec powoda akceptował naganne zachowanie swojego syna, stąd j ej przypuszczenia, że być może pewne cechy charakteru powód odziedziczył po swoim ojcu, ze środowiska rodzinnego wyniósł natomiast wzorce relacji miedzy małżonkami. Przesłuchana w charakterze strony podkreśliła jednak, że nigdy nie widziała żadnych aktów agresji ojca powoda w stosunku do małżonki, nadto obecnie uważa, że źródłem zachowań powoda są pewne cechy charakterologiczne, a nie jakiekolwiek wzorce wyniesione z domu. Zaprzeczyła, by kiedykolwiek w innych okolicznościach niż w trakcie badania przez biegłą, wypowiadała się na temat swoich przypuszczeń co do tego, iż przyczyną znęcenia się powoda nad nią są wzorce wyniesione z domu. W myśl art. 24 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działasniaś chyba, że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która idopuśiciła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła osświadczenie odpowiedniej treści iw odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (art. 448 k.c). Katalog dóbr osobistych zawarty w art. 23 k.c. jest otwarty i należy do niego zaliczyć takie dobra jak: życie, zdrowie, nietykalność cielesną, wolność, cześć, swobodę sumienia, nazwisko lub pseudonim,ziwizerunek, tajemnicę korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukową ii artystyczną, sferę prywatności.j¿Ku1t pamięci osób zmarłych jest odrębnym dobrem osobistym, stąd zgodzić się należyz pozwanym, że sfera uczuciowai związana z takim kultem stanowi przedmiot ochrony prawnej, obejmującej swym zakresem ochronę czci i prywatności zmarłego w zakresie, w jakim naruszenie godzi w uczucia osób najbliższych. 5 Naf wstępie rozważań wskazać należy, że w toku procesu o ochronę Šdóbr osobistych obowiązkiem powoda, *wynikającym z treści art. 6 k.c, stanowiącego o rozkładzie ciężaru dowodowego, jest wykazanie za pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych, że faktycznie doszło do naruszenia takiich'dóbr. Natomiast, by w ogóle można było mówić o naruszeniu jakiegokolwiek dobra osobistego muszą zostać spełnioinsieiirdwiieć podstawowe przesłanki w postaci: naruszenia lub zagrożenia dobra osobistego Ÿi bezprawności takiego naruszeniailubifzagtrotżenia. W pierwszej kolejności należało zatem ustalić, czy w ogóle doszło do naruszenia dobra osobistegośptowoda, Ífajeżetli tak, to jakiego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanej było sbeizprawnaeý. ; . . . . P Przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, decydujące znaczenie ma nieietiylesubiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ileto, jaką reakcję wywołuje W społeczeństwie to naruszenie. Tym samym do przyjęcia odpowiedzialności cywilnej za naruszenie dóbr osobistych nie wystarczy subiektywne odczucie strony co do naruszenia jej dobra osobistego, a konieczne jest zbadanie zamiaru pozwanej i całokształtu okoliczności, jak mogło być rozumiane dane działanie, które miałoby naruszać te dobra. Badania tych wszystkich okoliczności dokonuje Sąd W oparciu o materiał dowodowyzebrany W toku postępowania z inicjatywy stron. R 1 _ ř _ W ocenie Sądu na gruncie niniejszej sprawynie ma podstaw do stwierdzenia, by doszło do naruszeniajakichkolwiek dóbr osobistych powoda. 3 . --- STRONA 5 --- należy, że treść wypowiedzi, która W ocenie powoda naruszyła jego dobra osobiste została zredagowana prżezibiegłą psycholog, a nie samą pozwaną, na potrzeby toczącego się wówczas postępowania sądowego. To ona zadała pozwanej pytanie odnośnie przypuszczalnych źródeł agresji jej byłego męża. Pozwana odpowiadając na to pytanie wskazała jedynie na pewne podręcznikowe przyczyny takiego zachowania, co do których przez pewien czas przypuszczała, że mogły decydować o zachowaniu powoda. Wypowiedź E. B. nie przybrała formy żadnego publicznego oświadczenia, była jedynie osobistym spostrzeżeniem poczynionym na potrzeby przeprowadzanego badania psychologicznego. Nie sposób tym samym, W ocenie Sądu, doszukać się W zachowaniu pozwanej woli naruszenia dobrego imienia zmarłego ojca K. B. (1), jego celowego poniżenia, czy zakwestionowania jego dobrego wizerunku. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pozwana formułując swoje twierdzenie szukała jedynie ewentualnego usprawiedliwienia nagannych zachowań powoda. _ 6 Pozwana zeznała, że ze względu na to, iż przemoc wobec jej osoby trwała przez długie lata, jej przekonanie co do przyczyn takiego stanu ewoluowało W czasie. Przez pewien czas przypuszczała, że to wzorce rodzinne mogły decydować o zachowaniu jej byłego męża, w czym utwierdziła ją reakcja teścia na wiadomość o jej dotkliwym pobiciu przez K. SZ jej wypowiedzi wynika równocześnie, że obecnie jest przekonana, iż zachowanie powoda determinowane jieist”Ÿ.icechami jego charakteru, a nie wzorcami przejętymi od ojca, tym bardziej, że nigdy nie zaobserwowała aktów .prćzemocy W domu rodzinnym powoda. Reasumując, brak jest podstaw, by przyjąć, że wypowiedź pozwanej mogła W jakikolwiek sposób naruszać dobra osobiste powoda. Skoro nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, to tym bardziej nie można mówić o bezprawności działania pozwanej. W ocenie Sądu powód nie sprostał spoczywającemu na nim ciężarowi dowodu, ograniczając się wyłącznie do gołosłownego twierdzenia, że wedługsniego charakter pozwanej isposób jej postępowania świadczą 0 tym, że prawdopodobnie rozgłaszała swoje poglądy W innych okolicznościach i wobec innych niż biegła osób. Zgodnie z treścią art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. .Powód natomiast nie podjął jakiejkolwiek próby udowodnienia swego twierdzenia, czyniąc tym samym swoje oskarżenia bezpodstawnymi. Wobec stwierdzenia, że na gruncie niniejszej sprawy nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, na podstawie art. 23 k.c, art. 24 k.c. i art. 448 k.c. powództwo należało oddalić. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania znajduje oparcie W art. 108 § 1 k.p.c.w"zw.1z¶art. 98 § 1 k.p.c. wyrażającym zasadę odpowiedzialności za wyniksprawy, zgodnie z którą strona przegiywającagsiprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie kosztyniezbędne do celowego dochodzeniasśpirawspsti celowej obrony. Koszty procesu poniesione przez pozwaną opiewają' nałączną kwotę 734 zł, na którą składająi'Ísiętiśifopłataśśskarbowa od udzielonego pełnomocnictwa W wysokości 17 zł, wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 60i0'złf(§ 6 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku W sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocyprawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. 2002, Nr 163, poz. 1349), oraz zwrot kosztów podróży pełnomocnika do siedziby Sądu w wysokości 117 zł. Mając na uwadze przywołaneprzepisy Sąd zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 734 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. _ Í .F 4