Teza / krótkie omówienie
nakazania pozwanym usunięcia z portalu (…) informacji zatytułowanej: „wybudowali dom i nie zapłacili za materiały budowlane” wraz z komentarzami
Treść orzeczenia
--- STRONA 1 ---
Sygn. akt I C 177/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w Łodzi I Wydział Cywilny W składzie następującym: Przewodnicząca: S.S.O. Ewa Sztąberek Protokolant: staż. Katarzyna Francuz po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2012 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa J. S.(1) , J. S.(2) przeciwko A. R., A. M., J. M., B. M. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę 1. zobowiązuje pozwanych A. M. i J. M.- wydawcę portalu (…) miejski serwis internetowy, B. M. – Redaktora Naczelnego portalu (…) oraz A. R. – dziennikarkę portalu (…) do umieszczenia na portalu (…) miejski serwis internetowy oświadczenia o następującej treści: „A. M. i J. M. - wydawcy portalu (…) miejski serwis internetowy, B. M. – Redaktor Naczelny portalu (…) oraz A. R. – dziennikarka portalu (…) przepraszają panią J. S. (1) i pana J. S. (2) za naruszenie ich dóbr osobistych poprzez zamieszczenie na portalu (…) miejski serwis internetowy w okresie od dnia 11 stycznia 2011 roku do dnia 13 stycznia 2011 roku informacji, iż przeciwko J. S. (1) i J S (2) prowadzone jest postępowanie przygotowawcze w sprawie przywłaszczenia materiałów budowlanych, co jest nieprawdą. Takie postępowanie nie toczyło się przeciwko J. S. (1) i J. S. (2). A. M. i J. M. – wydawcy portalu (…) miejski serwis internetowy, B. M. - Redaktor Naczelny portalu (…), A. R. – dziennikarka portalu (…)” w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku 2. oddala powództwo w pozostałym zakresie 3. umarza postępowanie w przedmiocie nakazania pozwanym usunięcia z portalu (…) informacji zatytułowanej: „wybudowali dom i nie zapłacili za materiały budowlane” wraz z komentarzami
--- STRONA 2 ---
4. zasądza solidarnie od pozwanych A. R., A. M., J. M., B. M. na rzecz powodów J. S. (1) i J S. (2) solidarnie kwotę 960 zł (dziewięćset sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu. UZASADNIENIE Powodowie J. S.(1) i J. S. (2) wnieśli do Sądu Okręgowego w Łodzi przeciwko A. R. (dziennikarce portalu (…)), A. i J. M. (wydawcom portalu (…)) oraz B. M. (redaktorowi naczelnemu (…) ) pozew o: - usunięcie dokonanego naruszenia dóbr osobistych powodów przez nakazanie pozwanym zamieszczenia w terminie czternastu dni od uprawomocnienia się wyroku ogłoszenia o treści „ A.i J. M., prowadzący (…) spółkę cywilną – wydawca portalu: (…) miejski serwis internetowy, B. M. - redaktor naczelny tegoż portalu oraz A. R. - autor przepraszają Panią J. S. (1)i Pana J. S. (2) za naruszenie ich dóbr osobistych, poprzez zamieszczanie w portalu (…) miejski serwis internetowy w okresie od dnia 11 stycznia 2011 roku do 13 stycznia 2011 roku informacji, iż przeciwko nim prowadzone jest postępowanie przygotowawcze w sprawie przywłaszczenia materiałów budowlanych, co jest nieprawdą i narusza ich dobra osobiste w postaci czci (reputacji), dobrego imienia i godności. Wyrażamy Pani J. S. (…) i Panu J. S. (…) ubolewanie z powodu wyrządzonej im krzywdy” – w dzienniku „POLSKA Dziennik (…)” na stronie pierwszej o wielkości nie mniejszej niż 12 cmx 8 cm w ramce i pogrubioną czcionką; -upoważnienie powodów do opublikowania w/w ogłoszenia na koszt pozwanych w wydaniu dziennika „POLSKA Dziennik (…)” w przypadku nie dokonania przez pozwanych ogłoszenia w terminie przewidzianym; - zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powodów kwot po 50.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty; - nakazanie pozwanym usunięcia z portalu (…) (zakładki forum (…)) informacji zatytułowanej „Wybudowali dom i nie zapłacili za materiały budowlane?” wraz z komentarzami; - zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powodów kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu powodowie podnieśli, iż w okresie od 11 stycznia 2011 roku do dnia 13 stycznia 2011 roku na portalu (…) została zamieszczona informacja
--- STRONA 3 ---
zatytułowana „(…)?” Powodowie podali, iż w informacji tej wskazano, iż przeciwko nim prowadzone jest postępowanie przygotowawcze w sprawie popełnienia przestępstwa przywłaszczenia materiałów budowlanych , podając jednocześnie, iż o rozwoju postępowania przygotowawczego napiszą wkrótce. Powodowie podnieśli, iż powyższa informacja, wywołała u czytelników przekonanie, iż powodowie popełnili przestępstwo przywłaszczając sobie materiały budowlane, które miały zostać wykorzystane do budowy ich domu, a za które mieli nie zapłacić, podczas gdy w/w informacja była nieprawdziwa, o czym pozwani musieli mieć pełną wiedzę. Postępowanie przygotowawcze nie było prowadzone przeciwko powodom. Powodom nigdy nie postawiono zarzutu. Powodowie podnieśli, iż po zamieszczeniu w/w informacji spotkali się z przykrymi „docinkami” osób trzecich. Miały miejsce również sytuacje, gdzie w późnych godzinach nocnych do domofonu dzwoniła osoba trzecia, kierując w stronę powodów wulgaryzmy. Podkreślono również, że znamiennym jest także, iż przeciwko powodom rozpoczęła się nagonka, bowiem informacja o podobnej treści została zamieszczona także na portalu (…) Centrum Informacyjnego (…): „ (…)?”, a także w „Lokalnej Gazecie (…)” nr 88 z dnia 13 stycznia 2011 roku pt. „ Były zastępca komendanta przywłaszczył materiały budowlane. (pozew – k.2-10) W piśmie procesowym z dnia 28 lutego 2011 roku powodowie zmodyfikowali powództwo w ten sposób, iż wnieśli o zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powodów kwot po 10.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. (pismo procesowe – k. 23) W odpowiedzi na pozew z dnia 25 marca 2011 roku pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanych zwrotu kosztów procesu. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie pozwani podnieśli, iż informacja, która jest podstawą pozwu znalazła się na portalu (…). dnia 11 stycznia 2011 roku po rozmowie A. R. (dziennikarki) ze S. E. Prokuratorem Rejonowym w K. Podkreślono, iż tego samego dnia dziennikarka opublikowała informacje nie wiedząc, iż doniesienia o przywłaszczeniu mienia zostało złożone do kutnowskiej prokuratury w końcu ubiegłego roku tj. 2010, a sprawa z Prokuratury Okręgowej w Ł. została przekazana do Prokuratury w Z. i tamże odmówiono wszczęcia dochodzenia w tej sprawie. Pozwani
--- STRONA 4 ---
podkreśli, iż nie wiedział o tym w chwili udzielania informacji Prokurator Rejonowy w K. S. E.. Zatem w ocenie pozwanych, nieuprawnione jest stwierdzenie powodów, o tym, iż pozwani musieli mieć pełną wiedzę o tym, iż informacja jest nieprawdziwa. Pozwani wskazali również, iż powodowie nie wykorzystali w żaden sposób drogi wskazanej przez prawo prasowe – tj. art. 31 mówiącego o prawie do sprostowania. Powodowie nie powiadomili pozwanych, ze podana przez nich informacja jest nieprawdziwa. Pozwani podali, iż po skontaktowaniu się ponownie z Prokuratorem i ustaleniem, że podana przez nich informacja jest nieprawdziwa, redakcja natychmiast usunęła artykuł i przeprosiła na łamach portalu powodów za niefortunną, niezamierzoną i krzywdzącą ich informację. W dniu 13 stycznia na portalu (…) ukazało się sprostowanie i przeprosiny. (odpowiedź na pozew – k. 31-33) W piśmie procesowym z dnia 1 września 2011 roku powodowie zmodyfikowali kolejny raz powództwo w ten sposób, iż wnieśli o zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powodów kwot po 40.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. (pismo procesowe – k.53) Na rozprawie w dniu 1 lutego 2012 roku pełnomocnik powodów poparł powództwo, natomiast cofnął powództwo ze zrzeczeniem się roszczenia w zakresie nakazania pozwanym usunięcia z portalu (…) (zakładki forum (…)) informacji zatytułowanej „(…)?” wraz z komentarzami. Pełnomocnik pozwanej A. R. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów. (protokół rozprawy – k.140) Sąd ustalił następujący stan faktyczny: A.i J. M., prowadzący (…) spółkę cywilną są wydawcami portalu (…) miejski serwis internetowy, B. M. jest redaktorem naczelnym w/w portalu, zaś A. R. – dziennikarzem. (okoliczność bezsporna) A. R. w dniu 11 stycznia 2011 roku podczas rozmowy z Prokuratorem Rejonowym w K. S. E. dotyczącej zdarzeń mających miejsce na terenie K. uzyskała informację (podaną jako przykład wyłączenia się prokuratora od prowadzenia sprawy) dotyczącą zawiadomienia o popełnieniu przez powoda przestępstwa przywłaszczenia
--- STRONA 5 ---
materiałów budowlanych. Prokurator poinformował dziennikarkę, że w takich sytuacjach kierowany jest wniosek do Prokuratury Okręgowej w Ł. o wyznaczenie innej jednostki do nadzorowania postępowania i że tak też właśnie zrobił w tej sprawie. Prokurator nie podawał żadnych szczegółów dotyczących sprawy, nie miał przy sobie akt tej sprawy. (zeznania świadka S. E. – k. 77-78) Około godziny 23:00, w dniu 11 stycznia 2011 roku na portalu (…) został zamieszczony napisany przez A. R. artykuł zatytułowany: „(…)?”. W artykule tym wskazano „ (…) J. i J. S. – (…) wpłynęło do Prokuratury Rejonowej w K.. (…) O rozwoju postępowania przygotowawczego napiszemy wkrótce.” Pod w/w artykułem udostępniono możliwość komentowania go przez użytkowników. (artykuł „ (…)” – k.11-12) Użytkownicy portalu pod artykułem umieszczali komentarze w których m.in. wypowiadali się negatywnie co do postępowania powodów tj. co do rzekomego przywłaszczenia przez nich materiałów budowlanych. Znajomi powodów mówili im o tym, iż inne osoby poruszają kwestie artykułu wyrażając swoje opinie, w tym również negatywne. (komentarze – k. 6,11, zeznania powoda 104, zeznania powódki – k. 101) Powódka o treści artykułu dowiedziała się 12 stycznia 2011 roku. (zeznania powódki – k. 103) Przed napisaniem i umieszczeniem w/w artykułu na portalu A. R. nie kontaktowała się z powodami w celu zweryfikowania informacji dotyczących przywłaszczenia przez nich materiałów budowlanych. (okoliczność bezsporna) W dniu 13 stycznia 2011 roku w „Polska (…)” ukazał się artykuł zatytułowany „ (…)?”, W artykule tym podano, iż dwa portale (…), w tym portal (…) podały nieprawdę odnośnie tego, iż przeciwko powodom toczy się postępowanie przygotowawcze. W/w artykule przytoczono rozmowę z Prokuratorem Rejonowym w K S. E., z której wynika, iż faktycznie zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przywłaszczenia materiałów budowanych wpłynęło, jednakże sprawa została
--- STRONA 6 ---
przekazana do Prokuratury Okręgowej w Ł., by ta wskazała inną jednostkę, która poprowadzi postępowanie. Sprawę przejęła Prokuratura Rejonowa w Z., która podjęła decyzję o tym, iż nie ma podstaw do wszczęcia dochodzenia. (artykuł „ (…)?” – k. 13) Prokurator Rejonowy w K. S. E. podczas rozmowy z A. R. tj. w dniu 11 stycznia 2011 roku nie posiadał wiadomości co do tego, która prokuratura zajmowała się rozpoznawaniem sprawy dotyczącej przywłaszczenia materiałów budowlanych oraz co do tego, iż w tej sprawie umorzono śledztwo. (zeznania S. E. – k. 136) Po ukazaniu się artykułu „(…)” A. R. zweryfikowała podane w nim informacje tj. skontaktowała się ponownie z Prokuratorem S. E., który poinformował ją wówczas, że ustalił, iż umorzono śledztwo w sprawie zabrania w celu przywłaszczenia materiałów budowlanych. Po uzyskaniu powyższych informacji podjęto decyzję o natychmiastowym usunięciu z portalu (…) artykułu „(…)?” wraz z komentarzami, które zostały pod nim umieszczone przez użytkowników portalu. (zeznania B. M. – k. 118, zeznania A. R. – k.138) W dniu 13 stycznia 2011 roku w „Lokalnej (…)” nr 88 z dnia 13 stycznia 2011 roku pojawił się artykuł pt. „ (…)?” (artykuł – k. 15-16) W dniu 13 stycznia 2011 roku miedzy godziną 15:00- 16:00 na portalu (…) ukazało się sprostowanie i przeprosiny o następującej treści: „Sprostowanie. Nie jest prawdą, że postępowanie w sprawie przywłaszczenia materiałów budowlanych przez J. i J. S. z Ż. się toczy, jak napisaliśmy w artykule „(…)?” Redakcja prostuje informacje: prokuratura Okręgowa w Ł. przekazała zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa Prokuraturze Rejonowej w Z., a ta podjęła decyzję o tym, ze nie ma podstaw do wszczęcia dochodzenia w tej sprawie. Przepraszamy państwa S. za nieumyślną, niekompletną, błędną informację, która mogła narazić Państwa dobra osobiste. Redakcja. Powyższy materiał ma charakter ogłoszenia. Możliwość jego komentowania została wyłączona przez administratora”. (zeznania J. M.- k. 116, zeznania A. R. – k. 138) Powodowie nigdy nie zwracali się do redakcji o sprostowanie informacji zatytułowanej „(…)?” (zeznania J. M.- k. 116, okoliczność bezsporna)
--- STRONA 7 ---
Z portalu (…) została usunięta z zakładki forum (…) informacja zatytułowana „(…)?” wraz z komentarzami. (zeznania A. R. – k.140) W dniu 20 sierpnia 2010 roku R. K złożył do Prokuratury Rejonowej w K. zawiadomienie o popełnieniu przez J. S. przestępstwa przywłaszczenia materiałów budowlanych. Zgodnie z wnioskiem Prokuratora Rejonowego w K. o wyłączenie od nadzorowania postępowania dotyczącego przywłaszczenia materiałów budowlanych Prokuratura Okręgowa w Ł., zarządzeniem z dnia 4 października 2010 roku, wyznaczyła do dalszego nadzoru nad postępowaniem Prokuraturę Rejonową w Z.. Postanowieniem z dnia 15 października 2010 roku Prokurator Prokuratury Rejonowej w Z. wszczął śledztwo w sprawie ( a nie przeciwko konkretnym osobom) przywłaszczenia materiałów budowlanych, które następnie postanowieniem z dnia 15 grudnia 2010 roku zostało umorzone, wobec stwierdzenia, iż czynu nie popełniono. Opis postanowienia został doręczony R. K. w dniu 4 stycznia 2011 roki (załączone akta prokuratorskie) R..K wystąpił w marcu 2011 roku do Sądu Rejonowego w Kutnie przeciwko powodowi o zapłatę kwoty 25. 573, 19 zł tytułem zwrotu kosztów zakupu materiałów budowlanych i tytułem wynagrodzenia za wykonaną usługę. Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2011 roku Sąd Rejonowy w Kutnie oddalił powództwo. (załączone akta o sygn. IC 41/11) Powódka J. S. od 16 października 2008 roku do dnia 31 stycznia 2011 roku pełniła funkcję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K.. Powódka posiadała telefon służbowy, którego numer był ogólnie dostępny. Powódka otrzymała wypowiedzenie w dniu 14 grudnia 2010 roku. Od czerwca 2011 roku do sierpnia 2011 roku powódka zajmowała się rozliczeniami finansowymi Społecznej Szkoły Podstawowej w O., od września 2011 roku do chwili obecnej powódka pracuje natomiast w jednostce budżetowej Urzędu Miasta w Ł.. Powód J. S.w okresie od dnia 16 lipca 2008 roku do dnia 31 grudnia 2010 roku pełnił funkcję z-cy Komendanta Komisariatu Policji w Ż.. Powód z dniem 31 grudnia 2010 roku przeszedł na emeryturę. W chwili obecnej zatrudniony jest na umowę zlecenia, powód wyjeżdża w ramach pracy za granicę. Powodowie mieszkają w Ż..
--- STRONA 8 ---
( zeznania powódki – k.100-102, zeznania powoda – k. 104-105 ) Stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wyżej powołanych dowodów. Sąd nie dał wiary zeznaniom powódki w tej części w której podała, iż na skutek umieszczenia przedmiotowego artykułu na portalu (…) doszło kilka razy do sytuacji, w której nieznana powodom osoba dzwoniła do ich domu domofonem i kierowała do powodów słowa obraźliwe. W ocenie Sądu powyższa okoliczność nie została w żaden sposób, poza gołosłownymi twierdzeniami powodów, udowodniona. Również powódka w żaden sposób – zdaniem Sądu – nie wykazała, aby informacje umieszczone na portalu miały wpływ na to, iż nie została zatrudniona na stanowisku sekretarza powiatu (…) Sąd zważył, co następuje: Powodowie domagają się w niniejszej sprawie ochrony swoich dóbr osobistych i wnoszą o usunięcie dokonanego naruszenia dóbr osobistych powodów przez nakazanie pozwanym zamieszczenia w terminie czternastu od uprawomocnienia się wyroku ogłoszenia o treści „ A.i J. M., prowadzący (…) spółkę cywilną – wydawca portalu: (…) miejski serwis internetowy, B. M. - redaktor naczelny tegoż portalu oraz A. R. - autor przepraszają Panią J. S. (1) i Pana J. S. (2) za naruszenie ich dóbr osobistych, poprzez zamieszczanie w portalu (…) miejski serwis internetowy w okresie od dnia 11 stycznia 2011 roku do 13 stycznia 2011 roku informacji, iż przeciwko nim prowadzone jest postępowanie przygotowawcze w sprawie przywłaszczenia materiałów budowlanych, co jest nieprawdą i narusza ich dobra osobiste w postaci czci (reputacji), dobrego imienia i godności. Wyrażamy Pani J. S. (1) i Panu J. S. (2) ubolewanie z powodu wyrządzonej im krzywdy” – w dzienniku „POLSKA (…)” na stronie pierwszej o wielkości nie mniejszej niż 12 cmx 8 cm w ramce i pogrubiona czcionką, upoważnienie powodów do opublikowania w/w ogłoszenia na koszt pozwanych w wydaniu dziennika „POLSKA (…)” w przypadku niedokonania przez pozwanych ogłoszenia w terminie przewidzianym, zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powodów kwot po 40.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Zdaniem powodów umieszczenie na portalu (…) artykułu w którym zostały zawarte nieprawdziwe informacje naruszyło ich cześć, dobre imię, reputację i godność.
--- STRONA 9 ---
Stosownie do treści art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego Sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. W świetle powyższego, żądania określone w tym przepisie przysługują pokrzywdzonemu niezależnie od tego, jakie dobro osobiste zostało naruszone, byleby korzystało ono z ochrony prawnej oraz, że są one niezależne od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego. Jedyną przesłanką warunkującą zarówno roszczenie zmierzające do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych, jak i roszczenie o zasądzenie zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. jest ustalenie, że dobro osobiste zostało naruszone działaniem bezprawnym. Art. 448 k.c. związany jest więc z treścią art. 24 k.c. Zgodnie z treścią art. 24§1 k.c. ten, czyje dobro zostaje zagrożone cudzym działaniem może żądać zaniechania tego działania chyba, że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków. W szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. O tym, czy w konkretnym wypadku doszło do naruszenia dóbr osobistych decydują nie subiektywne odczucia osoby żądającej ochrony, ale to jaką reakcję wywołało to naruszenie w społeczeństwie. Toteż przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra, którego ochrony domaga się osoba zgłaszająca żądanie należy brać pod uwagę całokształt okoliczności danej sprawy i stosować kryteria obiektywne. Naruszenia dobra osobistego rozumianego jako prawa podmiotowego osoby fizycznej i prawnej dopuszcza się każdy, kto w takie dobro chronione konkretną normą prawną lub zasadami współżycia społecznego godzi w sposób bezprawny. W konsekwencji na pokrzywdzonym ciąży obowiązek wykazania, że jego dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, natomiast sprawca, dążąc do uwolnienia się od odpowiedzialności powinien udowodnić, że jego działanie nie miało cech bezprawności. Brak bezprawności działania nie oznacza wprawdzie braku zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego, niemniej jednak wyłącza odpowiedzialność tego, kto wykazał, że nie działał bezprawnie. W niniejszej sprawie powodowie wiążą naruszenie swojego dobra osobistego w postaci czci, dobrego imienia, godności z działaniem pozwanych polegającym na
--- STRONA 10 ---
umieszczeniu nieprawdziwych informacji dotyczących rzekomego przywłaszczenia przez nich materiałów budowlanych. W ocenie Sądu, niewątpliwe jest, że dobro osobiste powodów w postaci czci jest objęte - w myśl art. 23 k.c. - ochroną prawną. W czci człowieka wyróżnia się dwie jej strony: stronę wewnętrzną, nazywaną godnością osobistą, obejmującą wyobrażenie człowieka o własnej wartości oraz oczekiwanie szacunku ze strony innych ludzi (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 08 października 1987 roku , II CR 269/87, OSN 1989/4/66) oraz stronę zewnętrzną, oznaczającą dobrą sławę, dobrą opinię innych ludzi, szacunek, którym obdarza daną osobę otoczenie. Dobra sława (dobre imię) obejmuje wszystkie dziedziny aktywności życiowej osoby: jej życie osobiste, zawodowe i społeczne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1971roku, II CR 445/71, OSN 1972/4/77). W sprawie o naruszenie godności wewnętrznej przy ocenie naruszenia czci należy uwzględniać nie tylko znaczenie użytych słów, ale również cały kontekst sytuacyjny oraz jego społeczny odbiór, oceniany według kryteriów właściwych dla ludzi rozsądnych i uczciwych. Konieczne jest więc zachowanie należytych proporcji i umiaru (por. wyrok. Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2002 roku, IV CKN 1076/00, OSN 2003/9/121, z dnia 28 lutego 2003 roku, V CK 308/02, OSN 2004/5/82). Do naruszenia czci może dojść w rozmaity sposób: za pośrednictwem mowy lub pisma, w wypowiedziach publicznych, publikacjach. Odnosząc się do naruszenia czci należy zauważyć, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie jest możliwe tworzenie jednolitej miary dopuszczalnej krytyki osób prywatnych i polityków, czy innych osób pełniących funkcje publiczne. Granice te są „szersze w stosunku do polityków i ich działań publicznych niż wobec osób prywatnych. Politycy świadomie i w sposób nieunikniony wystawiają się na kontrolę i ostrą reakcję na każde wypowiedziane słowo i wszystko co robią dziś i robili w przeszłości. Muszą więc być bardziej tolerancyjni, nawet wobec szczególnie brutalnych ataków przeciwko nim. Nie oznacza to oczywiście, że ktoś tylko dlatego, że jest politykiem, czy osobą, która pełni funkcje publiczne może być bezkarnie szkalowany bez możliwości obrony dobrego imienia” (por. orzeczenie z dnia 8 lipca 1986 r. w sprawie Lingens przeciwko Austrii, opubl. w Europejski Trybunał Praw Człowieka , orzecznictwo, Tom 2, [w oprac.M.A. Nowickiego], 2002, str. 984). W toku postępowania dowodowego dowiedziono, iż autor artykułu „(…)?” A. R. - podała błędną informację co do tego, iż postępowanie w sprawie przywłaszczenia przez
--- STRONA 11 ---
powodów materiałów budowlanych się toczy. Bezsporne jest to, iż nigdy nie toczyło się przeciwko powodom postępowanie o przywłaszczenie materiałów budowlanych. Powodom nigdy nie postawiono zarzutów. Toczyło się postępowanie w sprawie (in rem) przywłaszczenia materiałów budowlanych z zawiadomienia R. K. o popełnieniu przez J. S. przestępstwa przywłaszczenia materiałów budowlanych , które postanowieniem z dnia 15 grudnia 2010 roku zostało umorzone, wobec stwierdzenia, iż czynu nie popełniono. Postanowienie to uprawomocniło się 12 stycznia 2011 roku. Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa nie dotyczyło powódki. A zatem, w dacie ukazania się artykułu postępowanie w sprawie przywłaszczenia materiałów budowlanych było umorzone. Oceniając zatem działanie pozwanego, Sąd miał na uwadze fakt, iż zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy prawo prasowe (dz. U. z dnia 7 lutego 1984) dziennikarz jest obowiązany zachować szczególną staranność i rzetelność przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych, zwłaszcza sprawdzić z prawdą uzyskanych wiadomości lub podać ich źródło, chronić dobra osobiste, a ponadto interesy działających w dobrej wierze informatorów i innych osób, które okazują mu zaufanie…”. Zgodnie zaś z art. 38 ust. 1 wyżej wskazanej ustawy odpowiedzialność cywilną za naruszenie prawa spowodowane opublikowaniem materiału prasowego ponoszą autor, redaktor lub inna osoba, którzy spowodowali opublikowanie tego materiału; nie wyłącza to odpowiedzialności wydawcy. W zakresie odpowiedzialności majątkowej odpowiedzialność tych osób jest solidarna. Przy ustaleniu czy doszło do naruszenia prawa w myśl art. 38 ustawy Prawo prasowe, jak również w myśl wskazanych wyżej przepisów kodeksu cywilnego, należy odnieść się także do przepisów ustawy Prawo prasowe określających uprawnienia i granice działalności mediów prasowych. W myśl art. 1 ustawy Prawo prasowe „Prasa, zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta z wolności wypowiedzi i urzeczywistnia prawo obywateli do ich rzetelnego informowania, jawności życia publicznego oraz kontroli i krytyki społecznej”. W powyższym zakresie prasa ma swobodę działania i jeśli informacje zawarte w publikacji nie wykraczają poza tak określone zadania, to działanie takie nie może zostać uznane za bezprawne. W dalszej części poszczególne przepisy precyzują granice swobody wypowiedzi prasowych. Art. 6 ust. 1 ustawy Prawo prasowe stanowi, iż prasa jest zobowiązana do prawdziwego przedstawiania omawianych zjawisk, natomiast art. 10 ust. 1 że, zadaniem dziennikarza jest służba społeczeństwu i
--- STRONA 12 ---
państwu. Dziennikarz ma obowiązek działania zgodnie z etyką zawodową i zasadami współżycia społecznego, w granicach określonych przepisami prawa. Mając na uwadze powyższe - zdaniem Sądu – A. R. jako autorka artykułu obowiązana była zatem do zachowania szczególnej staranności przy zbieraniu i wykorzystywaniu materiałów potrzebnych do napisania artykułu. Wymóg „szczególnej staranności” należy rozumieć jako zalecenie kierunkowe wskazujące zasady oceniania staranności dziennikarza. Wymóg ten zakłada każdorazowo potrzebę konstruowania modelu działania o szczególnie surowych i wymagających kryteriach, stanowiących wzorzec, z którym należy porównywać kwestionowane zachowanie dziennikarza podczas wykorzystywania zebranych informacji. Wymóg szczególnej staranności to nakaz zachowania szczególnej, wyjątkowej ostrożności przy zbieraniu i wykorzystywa- niu materiałów prasowych (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z 7.02.2007 r., III KK 243/06, Legali; postanowienie Sądu Najwyższego z 17.10.2002 r., IV KKN 634/99, Legalis). Ponadto dziennikarz obowiązany jest chronić dobra osobiste, a obowiązek ten podnosi miarę szczególnej staranności i rzetelności dziennikarskiej, jeżeli wynikiem wykorzystania zebranego materiału prasowego może być naruszenie dóbr osobistych (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 22.03.2002 r., I CKN 814/99, Legalis). Po rozważeniu całokształtu okoliczności wynikających z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do wniosku, że sytuacja przytoczona przez powodów - przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów oceny - wyczerpuje znamiona naruszenia ich dobra osobistego w postaci czci. Zdaniem Sądu samo umieszczenie artykułu i nadanie mu tytułu „ (…)?” podkreśliło, że artykuł zawiera treść o szczególnym znaczeniu, co niewątpliwie powoduje i ma na celu przyciągnięcie uwagi wielu czytelników. Kontekst artykułu – w ocenie Sądu - wywierać może u jego czytelników, przekonanie, ze powodowie popełnili przestępstwo przywłaszczenia. Po ustaleniu, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych powodów należy ocenić, czy działanie pozwanych było działaniem bezprawnym. Art. 24 § 1 k.c. wprowadza zasadę domniemania bezprawności i to pozwany w procesie o ochronę dóbr osobistych ma obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających to działanie, a więc wyłączających bezprawność. Przepis art. 24 k.c. nie definiuje pojęcia bezprawności. Przyjmuje się, że bezprawne jest każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, a
--- STRONA 13 ---
nawet z porządkiem prawnym oraz zasadami współżycia społecznego. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 19 października 1989 r. II CR 419/89 OSP 11-12/90 poz. 377 wyjaśnił, że za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je oraz, że do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: - działanie w ramach porządku prawnego tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, - wykonywanie prawa podmiotowego, - zgodę pokrzywdzonego, - działanie w obronie uzasadnionego interesu. Dla uchylenia więc odpowiedzialności konieczne jest stwierdzenie przesłanek wyłączających bezprawność. Ponadto, aby można było skutecznie powoływać się na istnienie przesłanek wyłączających bezprawność, trzeba niezależnie od innych okoliczności wykazać prawdziwość twierdzeń dotyczących osoby, w której sferę dóbr osobistych wkroczono. W niniejszej sprawie – w ocenie Sądu - pozwani nie wskazali żadnych okoliczności, które pozwalałyby uznać ich zachowanie, jako zachowanie mieszczące się w ramach porządku prawnego, czy też podyktowane było obroną uzasadnionego interesu. A. R. nie zweryfikowała w żaden sposób informacji uzyskanych od Prokuratora Rejonowego w K., które, co niewątpliwie należy podkreślić, uzyskała przy okazji rozmowy na temat innych wydarzeń mających miejsce na terenie K.. Informacja ta została podana przez Prokuratora jako przykład sprawy, gdzie nadzorujący wyłącza się od nadzorowania sprawy, w sytuacjach w których istnieją okoliczności, które mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności. Prokurator poinformował tylko, że w takich sytuacjach, kierowany jest wniosek do Prokuratury Okręgowej w Ł. o wyznaczenie innej jednostki i że tak też właśnie zrobił w tej sprawie. Prokurator nie podawał żadnych szczegółów dotyczących sprawy, nie miał przy sobie akt tej sprawy. A zatem, przed napisaniem artykułu pozwana A. R. obowiązana była zweryfikować powyższe informacje- kiedy wpłynęło zawiadomienie, kogo ono dotyczyło oraz na jakim etapie jest postępowanie. Wobec powyższego, pozwana nie wykazała okoliczności wyłączających bezprawność działania. Powyższe – w ocenie Sądu – biorąc pod uwagę całokształt okoliczności niniejszej sprawy, działanie pozwanych niewątpliwie naruszyło dobra osobiste powodów i
--- STRONA 14 ---
dlatego też należy przyjąć, że roszczenie powodów z tytułu naruszenia dóbr osobistych jest zasadne. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd - mając za podstawę przepis art. 24 § 1 zd. 2 k.c. nakazał, aby strona pozwana dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powodów i przeprosiła ich. Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, właściwe będzie przeproszenie powodów poprzez zobowiązanie pozwanych do umieszczenia na portalu (…) oświadczenia o treści jak w punkcie 1 wyroku. Do naruszenia dóbr osobistych doszło przez umieszczenie przedmiotowego artykułu na portalu (…), toteż Sąd nakazał złożenie oświadczenia przepraszającego na tym portalu. Treść i forma oświadczenia zależą w każdym wypadku od okoliczności w jakich doszło do naruszenia i formy w jakiej tego dokonano. Dlatego żądanie powodów złożenia oświadczenia przepraszającego w Dzienniku (…) nie zasługuje na uwzględnienie, skoro w tym dzienniku nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powodów. W świetle powyższego, Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji oddalając powództwo w pozostałym zakresie jako nie znajdujące uzasadnienia w okolicznościach sprawy W ocenie Sądu, wyżej wskazany sposób przeproszenia powodów będzie najbardziej adekwatny do sposobu i rozmiaru naruszenia dobra osobistego powodów przez pozwanych. Zdaniem Sądu pierwotne sprostowanie artykułu nie czyniło zadość naruszeniu dóbr osobistych powodów, mianowicie nie wynika z niego w sposób niebudzący wątpliwości fakt, iż przeciwko powodom nie było nigdy prowadzone postępowanie przygotowawcze o przywłaszczenie mienia. Podkreślić należy, iż Prokuratura Rejonowa w Z. prowadziła postępowanie w sprawie przywłaszczenia mienia, a nie przeciwko konkretnym osobom (in personam) tj. powodom, które następnie umorzyła. Ponadto zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przywłaszczenia mienia nie dotyczyło powódki. Powodowie zgłosili także w pozwie roszczenie pieniężne, wnosząc o zasądzenie na ich rzecz po 40.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Zasądzenie na podstawie art. 448 k.c. odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę ma charakter fakultatywny i od oceny sądu zależy przyznanie poszkodowanemu ochrony w tej formie, nawet jeśli spełniona została przesłanka bezprawności naruszenia dobra osobistego. Nie oznacza to jednak dobrowolności i niczym nieograniczonej arbitralności oceny sędziowskiej. Przy ocenie
--- STRONA 15 ---
zasadności powyższego roszczenia, podstawowym kryterium jest rozmiar i intensywność doznanej krzywdy (ocenianej według miar zobiektywizowanych), stopień negatywnych konsekwencji dla pokrzywdzonego wynikających z dokonanego naru- szenia dobra osobistego, w tym także niewymiernych majątkowo (np. utrata dobrego imienia prowadząca do zmniejszenia szans na realizację kariery zawodowej). Jedną z istotnych przesłanek oceny jest również stopień zawinienia po stronie sprawcy naruszenia (nie ma tu jednak prostej zależności i nie można z góry założyć, że nieumyślność zachowania będzie zawsze zasługiwała na łagodniejsze potraktowanie). Wskazuje się także na kryterium w postaci sytuacji majątkowej zobowiązanego (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 16.4.2002 r., V CKN 1010/00, OSN 2003, Nr 4, poz. 56). Oceniając zasadność powyższego roszczenia pieniężnego zgłoszonego w przedmiotowej sprawie, Sąd wziął pod uwagę całokształt okoliczności niniejszej sprawy, oceniając rozmiar i intensywność doznanej krzywdy. Sąd oddalając powództwo o zasądzenie zadośćuczynienia wziął pod uwagę w szczególności fakt, iż przedmiotowy artykuł umieszczony był przez krótki okres czasu, bowiem został on umieszczony 11 stycznia 2011 roku w późnych godzinach wieczornych (godz. 23:00), natomiast usunięty został 13 stycznia 2011 roku w godzinach popołudniowych (15:00-16:00). Ponadto Sąd uwzględnił okoliczność, że już 13 stycznia 2011 roku na portalu (…) pojawiło się sprostowanie artykułu, a ponadto przeproszono powodów za nieumyślną, niekompletną i błędną informację. Nadto Sąd miał na uwadze fakt, iż powodowie po zapoznaniu się z treścią przedmiotowego artykułu rano 12 stycznia 2011 roku nie zwrócili się natychmiast do pozwanych o sprostowanie jego treści przedstawiając stan faktyczny. Sąd uwzględnił także stopień zawinienia po stronie pozwanej, a mianowicie, że przedmiotowa informacje powzięła od Prokuratora Rejonowego w K., a więc niewątpliwie udostępnienie tej informacji należy ocenić jako nieumyślne zachowanie. Ponadto powodowie nie wykazali w toku postępowania żadnych negatywnych konsekwencji spowodowanych dokonanym naruszeniem, zarówno majątkowych jak i niemajątkowych. Powódka w dniu ukazania się artykułu była zatrudniona jako Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K.. Powódka w dniu 14 grudnia 2010 roku otrzymała wypowiedzenie, które niewątpliwie nie miało żadnego związku z artykułem, który został opublikowany w dniu 11 stycznia 2011 roku. Powódka od września 2011 roku podjęła pracę, którą kontynuuje do chwili obecnej. Powódka nie udowodniła, że miała jakiekolwiek
--- STRONA 16 ---
trudności w znalezieniu pracy na skutek tegoż artykułu. Odnośnie powoda, to również i on nie wykazał, ani nie powoływał się na jakiekolwiek negatywne następstwa w zakresie pracy. Do 31 grudnia 2010 roku pełnił on funkcję Komendanta Policji w Ż.. Z dniem 1 stycznia 2011 roku przeszedł na wcześniejszą emeryturę i nie było to spowodowane treścią artykułu. Po przejściu na emeryturę powód pracuję na umowę zlecenia i nie wykazał, żeby miał problemy w znalezieniu pracy. Powodowie nadal zamieszkują w Ż. i pracują. Powodowie nie wykazali aby dotchnęły ich jakiekolwiek negatywne zdarzenia wynikające z tego artykułu. Wobec powyższego – zdaniem Sądu – powodowie nie udowodnili, iż ponieśli jakiekolwiek negatywne konsekwencje w związku z pojawieniem się przedmiotowego artykułu. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd oddalił powództwo o zasądzenie określonej przez powodów sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia, uznając, że zastosowany środek niemajątkowy w postaci złożenia stosownego oświadczenia, jest wystarczający z punktu widzenia ich interesów. Mając na uwadze fakt, iż powodowie cofnęli powództwo ze zrzeczeniem się roszczenia w zakresie nakazania pozwanym usunięcia z portalu (…) (zakładki forum (…) informacji zatytułowanej „(…)?” wraz z komentarzami., Sąd mając na uwadze treść art. 355 k.p.c. umorzył postępowanie w tym przedmiocie. O kosztach procesu, wobec uwzględnienia roszeń niemajątkowych powodów Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i związku z tym zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powodów solidarnie kwotę 960 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Na koszty te złożyła się opłata od pozwu o ochronę dóbr osobistych w kwocie 600 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 360 zł.
Słowa kluczowe
#orzeczenie#Postanowienie#Sąd Okręgowy w Łodzi#I C 177/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w Łodzi I Wyd#art. 448 k.c.#Art. 448 k.c.#art. 24 k.c.#art. 24§1 k.c.#art. 23 k.c.#art. 12 ust. 1 ustawy#art. 38 ust. 1 wy#art. 38 ustawy#art. 1 ustawy#Art. 6 ust. 1 ustawy#art. 10 ust.#Art. 24 § 1 k.c.#art. 24 § 1 zd. 2 k.c.#art. 355 k.p.c.#art. 98 k.p.c.