Postanowienie I C 175/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Opolu I W

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 175/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Magdalena Domińczyk-Trzciańska Protokolant: sekr. sądowy Katarzyna Duraj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2016 r. w Opolu sprawy z powództwa J. M. przeciwko S. C. o zapłatę I. oddala powództwo; II. zasądza od powódki J. M. na rzecz pozwanego S. C. kwotę 7.217 zł. (siedem tysięcy dwieście siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz na rzecz interwenienta ubocznego Towarzystwa (...) S.A. w W. kwotę 8.217 zł. (osiem tysięcy dwieście siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu. Na oryginale właściwy podpis Sygn. akt IC 175/16 UZASADNIENIE Powódka J. M., w pozwie przeciwko S. C., wniosła o zasądzenie od pozwanego 100 000zł zadośćuczynienia oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym także zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu podniosła, że pozwany naruszył jej dobra osobiste i wyrządził szkodę, w wyniku pomówienia jej przed Sądem Rejonowym w (...) o sfałszowanie podpisu syna pod wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia do wyroku z dnia (...), sygn. akt (...) Powódka przyznała, że sporządziła wniosek o uzasadnienie w sprawie karnej syna, jednak podniosła, że wniosek ten został własnoręcznie podpisany przez jej syna, kiedy odwiedziła go w zakładzie karnym. Wątpliwości co do autentyczności podpisu, podniesione przez pozwanego, ówczesnego obrońcy jej syna naraziły ją na mocny stres związany z bezpodstawnymi zarzutami natury karnej. W ocenie powódki pozwany, pomawiając ją o podrobienie podpisu syna, naruszył jej dobra osobiste i wyrządził szkodę niemajątkową. Ucierpiała jej cześć, godność osobista, relacje z synem i zaufanie między nimi. Wywołało to trwające rok problemy w sądach, zagmatwanie sytuacji z wyrokiem i jego uzasadnieniem oraz konieczność zaskarżania rozstrzygnięć procesowych, na który straciła cenny czas. Sytuacja ta wywołała u niej również zaburzenia zdrowia psychicznego. --- STRONA 2 --- Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc że zgłaszając wątpliwości co do autentyczności podpisu swojego klienta, nie sugerował że to powódka miała podrobić jego podpis. Pozwany potwierdził, że był obrońcą z urzędu dla syna powódki. Pomimo utrudnionego kontaktu z powódką, wyjaśniał jej przebieg postępowania w sprawie jej syna i w jakim kierunku należało prowadzić sprawę. Podkreślił, że działał w imieniu jej syna, który był zadowolony z faktu, że został skazany na karę wolnościową, a nie bezwzględnego pozbawienia wolności i nie domagał się apelacji, która w ocenie pozwanego byłaby na niekorzyść jego klienta. W ocenie pozwanego, jego działania nie wywołały żadnej szkody u powódki, a ponadto nie ma adekwatnego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy jego działaniem, a rzekomą szkodą powódki. W piśmie z dnia 9.05.2016r. pozwany podniósł zarzut przedawnienia, gdyż najpóźniej w dniu 12.12.2012r. powódka dowiedziała się o dotyczącym jej zawiadomieniu, z którego wywodzi swoje roszczenie. Na tej podstawie pozwany podnosił, że roszczenie powódki przedawniło się najpóźniej w dniu 13.12.2015r. Interwenient uboczny po stronie pozwanego, Towarzystwo (...) S.A. w W. wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc że nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powódki. W sprawie karnej dokonano jedynie ustalenia, czy podpis złożony na wniosku o uzasadnienie pochodzi od jej syna. Ponadto, przeciwko powódce nie podniesiono żadnych zarzutów karnych, a sprawa dotycząca ustalenia autentyczności podpisu na wniosku o uzasadnienie przebiegła w toku rozpoznania sprawy przeciwko jej synowi, bez jej udziału, dlatego nie mogło dojść do naruszenia jej czci, godności osobistej lub relacji z synem. Postanowieniem z dnia 21.09.2016r. Sąd oddalił opozycję powódki co do wstąpienia interwenienta ubocznego po stronie pozwanego. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Pozwany był obrońcą z urzędu dla syna powódki, oskarżonego o kradzież mienia o łącznej wartości 500zł, w ramach recydywy w warunkach ograniczonej poczytalności. W toku postępowania syn powódki, przez prawie trzy miesiące leczył się w szpitalu psychiatrycznym; został uznany za zdolnego do udziału w czynnościach procesowych, koniecznym jednak było by miał obrońcę z uwagi na objawy zespołu psychoorganicznego. Na rozprawie w dniu 8.05.2012r. syn powódki przyznał się do popełnienia zarzuconego mu czynu i dobrowolnie poddał się karze. Złożony przez niego wniosek poparł obrońca – pozwany. Wyrokiem z dnia (...) Sąd Rejonowy w (...) skazał syna powódki na zaproponowaną przez niego karę 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres dwuletniej próby oraz naprawienie szkody poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej kwoty 200zł w przeciągu dwóch lat. okoliczności bezsporne W dniu 11.05.2012r. został złożony wniosek o uzasadnienie wyroku w sprawie (...). Wniosek został podpisany przez syna powódki, na przygotowanym zawczasu przez powódkę piśmie zawierającym wniosek. Równocześnie, w piśmie sporządzonym komputerowo, opatrzonym datą 10.05.2012r., syn powódki zwrócił się do pozwanego o złożenie apelacji w jego sprawie. Poinformował również, że sporządził wniosek o uzasadnienie wyroku, który przekazał powódce. Sporządzonym cztery dni później (15.05.2012r.) pismem, pozwany poinformował Sąd Rejonowy, że wniosek najprawdopodobniej został złożony przez powódkę, wskazując na odmienne daty nadania i sporządzenia, oraz na to, że oskarżony, odbywający karę pozbawienia wolności, nie mógł sporządzić wniosku w formie innej niż odręcznej. Pozwany podniósł również wątpliwości odnośnie autentyczności podpisu, uzasadniając wcześniej, że uzgodnił z oskarżonym wniosek o dobrowolne poddanie się karze. Pismami z dnia 16.05.2012r., a następnie z dnia 25.06.2012r. Sąd zwrócił się do syna powódki o podanie czy sporządził i podpisał wniosek o uzasadnienie wyroku oraz czy podtrzymuje ten wniosek, czy też nie zamierza skarżyć wyroku. Pismem z dnia 12.07.2012r. syn powódki poinformował, że odmawia udzielenia odpowiedzi. Postanowieniem z dnia (...)Sąd Rejonowy w (...) odmówił przyjęcia wniosku o sporządzanie uzasadnienia przyjmując, że wniosek złożyła osoba nieuprawniona. --- STRONA 3 --- W dniu 14.09.2012r. powódka została ustanowiona kuratorem dla swojego syna, który został częściowo ubezwłasnowolniony i pismem z dnia 9.10.2012r. zwróciła się o wyjaśnienie odmowy sporządzenia uzasadnienia wyroku, a pismem z dnia 22.01.2012r. o przywrócenie terminu i ustanowienie pełnomocnika na okoliczność sporządzenia uzasadnienia do wyroku z dnia 8.05.2012r. Ostatecznie, po rozstrzygnięciu kwestii przez Sąd Okręgowy ((...)), w toku postepowania zażaleniowego, wszczętego przez powódkę, na niekorzystne dla niej rozstrzygnięcia procesowe, Sąd Rejonowy w (...) zlecił biegłemu grafologowi zbadanie autentyczności podpisu syna powódki na złożonym przez nią wniosku o uzasadnienie wyroku z dnia (...) Opinia potwierdziła, że podpis na wniosku złożył syn powódki, dlatego, zarządzeniem z dnia (...)prezes Sądu Rejonowego w(...) przyjął wniosek syna powódki o sporządzenie uzasadnienia do wyroku z dnia 8.05.2012r. – bezsporne. W dniu 15.03.2013r. pozwany wniósł o zwolnienie go z funkcji obrońcy z urzędu z uwagi na pisma powódki podważające jego działania w sprawie. Apelację w spawie syna powódki wniósł ustanowiony w miejsce pozwanego, obrońca z urzędu. Wyrokiem z dnia (...) ((...)) Sąd Okręgowy w (...) zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego z dnia (...)obniżając karę pozbawienia wolności do czterech miesięcy oraz uchylając orzeczenie o zobowiązaniu syna powódki do naprawienia szkody. – bezsporne. dowód: w aktach sprawy (...): wniosek o uzasadnienie – k. 148, pismo pozwanego z 15.05.2012r. –k. 149, pismo syna powoda z 10.05.2012r. – k. 151, zarządzenia i pisma SR – k. 152-155, pismo syna powódki z 12.07.2012r. – k 163, postanowienie z 31.07.2012r. – k. 165, wniosek powódki z 9.10.2012r. – k. 175, zaświadczenie o ustanowieniu powódki kuratorem dla syna – k. 176, wniosek powódki z 22.10.2012r. – k. 179, pismo pozwanego z 15.03.2013r. – k. 247 w aktach niniejszej sprawy: wniosek o uzasadnienie – k. 6, pismo syna powódki z 10.05. (...). – k. 7, pismo pozwanego z 15.05.2015r. – k. 9 -10, wezwania SR w (...)– k. 11- 12, pismo syna powódki z 12.07.2012r. (odmowa) – k. 13, postanowienia i zarządzenia SR w (...) – k. 14-17, --- STRONA 4 --- postanowienia SO w(...) – k. 18-22, opinia grafologa – k. 23-26 W dacie wykonywania obowiązków obrońcy syna powódki pozwany był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej adwokatów na sumę 50 000 euro (214 675zł) – za szkody wyrządzone w następstwie działania lub zaniechania podczas wykonywania czynności adwokata. dowód: potwierdzenie zawarcia obowiązkowego ubezpieczenia – k. 45, umowa generalna – k. 86-99 Skarga powódki na naruszenie praw klienta przez pozwanego, wniesiona do Okręgowej Rady Adwokackiej w O. została uznana za bezzasadną. Powódka zarzuciła pozwanemu m.in. niezasadne zgłoszenie Sądowi Rejonowemu w (...) sugestii rzekomego podrobienia podpisu jej syna. dowód: skarga powódki – k. 119-120, odpowiedź na skargę – k. 121-124 W dniu 9.01.2015r. powódka zwróciła się do Sądu Rejonowego w (...) o całkowite zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie prawa pomocy, do sporządzenia pozwu i reprezentacji o zadośćuczynienie od pozwanego za zniesławienie przez bezpodstawne pomówienie o fałszerstwo oraz nienależytą reprezentację chorego intelektualnie i ubezwłasnowolnionego częściowo jej syna. Po przekazaniu sprawy do Sądu Okręgowego w (...), Sąd postanowieniem z dnia(...)((...)) zwolnił powódkę od kosztów sądowych w całości i ustanowił dla niej pełnomocnika z urzędu. bezsporne Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie uwzględnił podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia, co do roszczenia materialnego powódki, gdyż bieg terminu przedawnienia, stosownie do treści art. 123 §1 ust.1 kc został przerwany w chwili, kiedy powódka wniosła o zwolnienie jej od kosztów i o ustanowienie pełnomocnika, tj. w dniu 9.01.2015r. Zatem, nawet licząc od chwili podanej przez pozwanego, tj. od dnia 12.12.2012r., w dniu 9.01.2015r. roszczenie powódki nie uległo przedawnieniu, a po przerwaniu biegu, termin rozpoczął ponownie bieg i został przerwany po roku, w chwili wniesienia pozwu w niniejszej sprawie. Wskazać jednak należy, że powódka wskazała na naruszenie swoich dóbr osobistych, dokonane wprawdzie czynnościami podjętymi przez pozwanego, ale powstałymi w bliżej nieokreślonym czasie, w wyniku nawarstwiającego się poczucia krzywdy powódki, wywołanej przeciągającym się postępowaniem karnym. W ocenie Sądu, najwcześniej, dopiero w chwili stwierdzenia przez Sąd Okręgowy w (...), uchybień Sądu Rejonowego w (...), odnośnie zbadania autentyczności podpisu na wniosku o uzasadnienie, a najprawdopodobniej dopiero po zmianie orzeczenia Sądu I instancji w sprawie jej syna, co nastąpiło w dniu wydania wyroku przez Sąd Okręgowy w(...), tj. (...) powódka uzyskała podstawę do subiektywnej negatywnej oceny dotychczasowego przebiegu procesu jej syna. W dacie złożenia pozwu (9.03.2016r.) nie upłynął jeszcze trzyletni termin przedawnienia, liczony od tej daty, zatem zarzut pozwanego nie zasługiwał na uwzględnienie, tym bardziej że powódka pomimo iż wykazała się pewną znajomością przepisów, to nie miała wystarczającej wiedzy by samodzielnie dokonać ustaleń określonych w art. 442 1 kc, przede wszystkim poprzez określenie sprawcy subiektywnie odczuwanej przez nią szkody. Potwierdza to złożony i uwzględniany wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu, do pomocy w niniejszej sprawie. Sąd oddalił opozycję powódki przeciwko wstąpieniu interwenta ubocznego, albowiem ubezpieczyciel, w ramach zawartej umowy generalnej, przyjął na siebie odpowiedzialność cywilną za szkody wywołane działaniem bądź zaniechaniem pozwanego podczas wykonywanych czynności adwokata. Do takich czynności, wbrew stanowisku interwenienta, należało pismo pozwanego z dnia 15.05.2012r. odnośnie jego podejrzeń, co do sporządzenia wniosku syna powódki o uzasadnienie wyroku karnego. Bezspornie bowiem pozwany działał w interesie swojego klienta, przekonany, że próba wzruszenia wyroku, może doprowadzić do pogorszenia kary zasądzonej przez Sąd Rejonowy w (...). Było to zatem działalnie w imieniu i na rzecz klienta – syna powódki, a zatem mieściło się w zakresie spraw, za które interwenient przyjął na siebie odpowiedzialność. --- STRONA 5 --- Przechodząc do merytorycznej oceny powództwa, to Sąd nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Zgodnie bowiem z art. 24 kc dobra osobiste podlegają ochronie jedynie przed działaniem bezprawnym. Przepis ten wprowadza zasadę domniemania bezprawności i że to pozwany w procesie o ochronę dóbr osobistych ma obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających to działanie, a więc wyłączających bezprawność. Na żądającym ochrony ciąży jedynie dowód, że dobro osobiste zostało naruszone lub zagrożone. Powódka precyzyjnie określiła naruszone dobra osobiste, jak również jednoznacznie wskazała, że w jej ocenie zostały one naruszone na skutek pisma pozwanego z dnia 15.05.2012r.Pismo to, wraz z pozostałą korespondencją stron w sprawie karnej, zostało dołączone do akt i w ocenie Sądu, nie ma podstaw do uznania, że działalnie pozwanego było bezprawne. W piśmie tym, pozwany, jako obrońca syna powódki, trafnie zasugerował, że treść wniosku została sporządzona przez powódkę, co ostatecznie było bezsporne i potwierdzone przez pismo oskarżonego skierowane do obrońcy. Syn powódki, odbywający karę pozbawienia wolności, nie tylko nie miał dostępu do komputera i drukarki, ale również z uwagi na stan zdrowia, miał problem ze sporządzeniem tego rodzaju pisma. Trafnie zatem pozwany wskazał, że sam wniosek został sporządzony i złożony przez powódkę, a nie przez jego klienta. Pozwany obiektywnie również przedstawił swoją relację z oskarżonym, dotyczącą dobrowolnego poddania się karze. Były to stwierdzenia o faktach, które nie mogły naruszyć dóbr osobistych powódki. Dopiero w punktach piątym i szóstym pisma, pozwany zakwestionował autentyczność podpisu oskarżonego na wniosku, co w ocenie Sądu było skutkiem racjonalnej i logicznej analizy okoliczności towarzyszących złożeniu wniosku o uzasadnienie. Zgłaszając uzasadnione wątpliwości co do tego czy podpis złożył reprezentowany przez niego oskarżony, pozwany w żaden sposób nie zasugerował, by to powódka podpisała się za syna, zaś stanowisko pozwanego, iż konieczność zweryfikowania podpisu podyktowana była interesem oskarżonego, była przekonywująca i zasługiwała na uwzględnienie. Pozwany nie miał już natomiast wpływu na dalsze, wadliwe czynności podjęte w sprawie przez Sąd Rejonowy w (...). Ich wadliwość potwierdził Sąd Okręgowy stwierdzając, że w przypadku uzasadnionych wątpliwości, Sąd Rejonowy powinien był z urzędu dopuścić dowód z opinii grafologa, który rozstrzygnąłby wątpliwości co do autentyczności podpisu oskarżonego na wniosku o uzasadnienie. Zaniechanie co do przeprowadzenia takiego badania, w żadnym stopniu nie obciąża pozwanego. Ustaleń tych nie zmienia również fakt, że pozwany otrzymał pismo od syna powódki, informujące o czynnościach podjętych przez powódkę, gdyż pismo to, podobnie jak wniosek o uzasadnienie, budziło uzasadnione wątpliwości co do tego, czy faktycznie odpowiadało woli syna powódki. Przeprowadzone postępowanie obaliło zatem domniemanie bezprawności działania pozwanego, gdyż wszelkie jego czynności, łącznie z pismem z dnia 15.05.2012r., podjęte były w obronie syna powódki. Powódka nie wykazała również adekwatnego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy działaniem pozwanego, a domniemana szkodą (krzywdą). W szczególności, nie wykazała by na skutek przedmiotowego pisma, toczyło się przeciwko niej postepowanie karne i by postawiono jej zarzuty o sfałszowaniu podpisu syna. Takie stanowisko jest zupełnie pozbawione podstaw, gdyż Sąd Rejonowy w (...), na podstawie opinii biegłego grafologa ustalił, że wniosek został podpisany przez syna powódki, zatem nie było podstaw do stwierdzenia iż podpis został sfałszowany. A okoliczność, iż syn powódki, podpisał sporządzony przez nią dokument, nie stanowi czynu karalnego. Powódka nie została nawet wezwana do złożenia wyjaśnień w sprawie. W żaden sposób nie doszło zatem do naruszenia dóbr osobistych powódki. Sąd zobowiązany był do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, do których powinien wykorzystywać przyznane przez prawo środki, w tym przypadku zbadanie podpisu oskarżonego przez biegłego grafologa. Sąd nie mógł oprzeć się wyłącznie na twierdzeniach powódki, co do okoliczności towarzyszących złożeniu wniosku, gdyż pomimo pisemnych wezwań, syn powódki odmówił udzielenia wyjaśnień w sprawie. Ponadto powódka, na tamtym etapie, nie była stroną postępowania. Zbadanie popisu przez biegłego było zatem jedyną, obiektywną metodą dla stwierdzenia autentyczności podpisu. Z uwagi na uchybienia Sądu Rejonowego, kwestie związane z jak się okazało, prawidłowo złożonym wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia, przeciągnęły się, jednak w żadnym stopniu nie obciąża to pozwanego. Wynikły stąd dla powódki stres mieści się w naturalnych konsekwencjach uczestnictwa w procesie karnym, którego źródłem było popełnienie przestępstwa przez jej syna. Ponadto, już w pozwie powódka przyznała, że o zakwestionowaniu autentyczności podpisu dowiedziała się dopiero w marcu 2013r., tj. na krótko przed otrzymaniem opinii biegłego grafologa (kwiecień 2013r.), zatem ewentualny, wywołany tym niepokój nie trwał zbyt długo i w tym czasie, powódka mogła uzyskać od Sądu wyjaśnienie podjętych kroków. W żadnym przypadku nie można jednak twierdzić, że w tym czasie postawiono jej zarzuty karne o sfałszowaniu podpisu syna na wniosku. Twierdzenia te nie mają oparcia w dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy karnej. --- STRONA 6 --- W tak ustalonych okolicznościach Sąd uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do stwierdzenia odpowiedzialności pozwanego, wobec czego zbędnym było prowadzenie postępowania na okoliczność rozmiaru subiektywnego poczucia krzywdy powódki, skoro nie istnieje adekwatny związek przyczynowy pomiędzy postepowaniem pozwanego, a rzekomym naruszeniem dóbr osobistych powódki. Z tych względów Sąd oddalił złożone przez nią wnioski o przesłuchanie świadków, jej samej i o dopuszczenie opinii psychiatry, gdyż wnioski te służyły jedynie określeniu wewnętrznych przeżyć powódki w związku z procesem karnym jej syna, które, wobec ustalonego stanu faktycznego, były bez związku z niniejszą sprawą. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie powołanych przepisów orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia art. 98 kpc, ponieważ powódka przegrała proces w całości. Na oryginale właściwy podpis Za zgodność: