Postanowienie I C 174/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 maja 2013 roku Sąd Okręgowy w Białymstok

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 174/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 maja 2013 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR del. Piotr Kozłowski Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Owerczuk po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2013 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa J. K. i H. W. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie (...) o zapłatę I. Oddala powództwo. II. Odstępuje od obciążania powódek obowiązkiem zwrotu kosztów procesu strony pozwanej. III. Odstępuje od obciążania powódek brakującymi kosztami sądowymi i stwierdza, że ponosi je Skarb Państwa. UZASADNIENIE Po sprecyzowaniu powództwa, powódka J. K. wnosiła o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa kwoty 214 000 zł tytułem odszkodowania, zaś powódka H. W. wnosiła o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa kwoty 107 000 zł tytułem odszkodowania. Wskazały, że kwoty te stanowią równowartość ich udziałów w nieruchomościach rolnych przejętych na własność Skarbu Państwa. Decyzja administracyjna, na podstawie której doszło do przejęcia, w części została uznana za nieważną, zaś w części stwierdzono jej wydanie z naruszeniem przepisów prawa. Pozwany Skarb Państwa – Wojewoda (...) zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wnosił o oddalenie obu powództw w całości i zasądzenie od powódek na rzecz Skarbu Państwa – Wojewody (...) kosztów postępowania według norm przepisanych, przy czym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Wskazał, że powódki zrzekły się roszczeń związanych z przejęciem przedmiotowych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, jak również nie uchyliły się skutecznie od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli. Zdaniem pozwanego brak jest związku przyczynowego pomiędzy wydaniem decyzji przez Naczelnika Miasta i Gminy w Z., --- STRONA 2 --- a szkodą w postaci utraty własności przedmiotowych nieruchomości, gdyż powódki mimo tego, że były stroną postępowania i zostały pouczone o prawie wniesienia odwołania, nie odwołały się od decyzji. Z twierdzeń pozwanego wynika, że gdyby powódki zaskarżyły decyzję zostałaby ona uchylona. Tym samym mogłyby uniknąć szkody. Pozwany zakwestionował także wysokość odszkodowania. Powołał się przy tym na okoliczność, że w związku z przejęciem gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa, umorzeniu uległy zobowiązania strony powodowej z tytułu podatków oraz należnych wpłat na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników. Tym samym, poprzez zmniejszenie pasywów, powódki odniosły korzyść finansową, która także powinna zostać uwzględniona przy ocenie ich żądań. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: Aktem własności ziemi z dnia 14 lutego 1974 roku, nr (...), Naczelnik Powiatu w B. stwierdził, że F. O. oraz A. O. i jego żona J. O., stali się z mocy samego prawa współwłaścicielami działki nr (...) o powierzchni 0,234 ha z poz. (...), oznaczonej w ewidencji gruntów wsi P. – w następujących częściach: O. F. – ½ części i O. A. i J. – ½ części. Aktami własności ziemi z dnia 14 lutego 1974 roku, nr (...)Naczelnik Powiatu w B. stwierdził, że F. O. stała się z mocy prawa właścicielką nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów P. – łąki nr (...) o powierzchni 1,695 ha i wsi P. o nr (...)o powierzchni 6,178 ha, położonych w w/w miejscowości. dowód: akty własności ziemi (akta sprawy przejęcia nieruchomości). F. O. zmarła 16 stycznia 1975 roku w B.. Spadek po niej na podstawie ustawy nabyli: syn A. O. w 1/5 części, córka G. D. w 1/5 części, syn M. O. w 1/5 części, córka J. K. w 1/5 części i córka H. W. w 1/5 części, w tym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne. G. D. zmarła 6 maja 2000 roku w B.. Spadek po niej w całości na podstawie testamentu z dnia 14 sierpnia 1997 roku, nabyła J. K.. dowód: wyciąg z aktu zgonu F. O. (k. 18), postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po F. O., II Ns 3510/03 (k. 17), kserokopia aktu zgonu G. D. (k. 16), postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po G. D., II Ns 1384/01 (k. 19). Spadkobiercy F. G. D., M. O., J. K. oraz H. W. w czerwcu 1984 roku złożyli pisemne oświadczenia, w których zrzekli się praw do gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku po zmarłej matce. Zrzeczenie się powyższych praw było związane z obowiązującymi wówczas przepisami ograniczającymi prawo do łączenia posiadania gruntów rolnych i pracy zarobkowej poza rolnictwem. dowód: oświadczenia spadkobierców (akta sprawy przejęcia nieruchomości), zeznania powódek J. K. i H. W. (k. 70) Decyzją z dnia 12 września 1984 roku Naczelnik Miasta i Gminy w Z., nr (...) orzekł o przejęciu na Skarb Państwa bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń na rzecz osób trzecich, gospodarstwo rolne bez budynków, położone na terenie wsi P. zapisane w rejestrze pomiarowym gruntów pod poz. 56 i 42 jako działki nr nr (...)o powierzchni ogólnej 6,17 ha oraz udział ½ w działce nr (...) o powierzchni 0,23 ha, położonej na terenie wsi P. oraz gruntów położonych na terenie wsi O. gm. J. zapisanych w rejestrze pomiarowym gruntów pod poz. 240 jako działka nr (...) o pow. 1,75 ha, stanowiących własność F. O.. dowód: decyzja nr (...)(k. 4). W 2003 roku powódki podjęły starania o odzyskanie nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa. Decyzją z dnia 14 października 2010 roku, (...), stwierdzono nieważność decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Z. z dnia 12 września 1984 roku, nr (...), w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa, bez odszkodowania, gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,0350 ha, położonego we wsi P., gmina Z. i wsi O., gmina J., zapisanego w rejestrze pomiarowym gruntów na nazwisko F. O. – w części dotyczącej działek oznaczonych nr (...), o łącznej powierzchni 0,64 ha oraz --- STRONA 3 --- udziału ½ w działce oznaczonej nr (...) o powierzchni 0,23 ha. W pozostałej części stwierdzono wydanie w/w decyzji z naruszeniem prawa z uwagi na fakt, iż decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W uzasadnieniu powyższej decyzji stwierdzono, że postępowanie w przedmiocie przejęcia bez odszkodowania prowadzone było w stosunku do osoby zmarłej, co w kontekście przepisów kpa i orzecznictwa NSA świadczy o tym, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Z uwagi na częściowe rozdysponowanie przejętego gospodarstwa i związane z tym wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych, w tym zakresie stwierdzono wydanie decyzji z naruszeniem prawa. dowód: pisma (k. 5, 6, 8, 14, 15), decyzje (k. 7, 9 – 11, 12 – 13). Powołany w sprawie biegły z zakresu szacowania nieruchomości dokonał wyceny przejętych nieruchomości. Wartość prawa własności nieruchomości oznaczonej jako dz. o nr geod. (...), według stanu na dzień 12 września 1984 roku i poziomu cen na datę wyceny wynosi 62 189 zł. Wartość prawa własności nieruchomości oznaczonej jako dz. o nr geod. 110, według stanu na dzień 12 września 1984 roku i poziomu cen na datę wyceny wynosi 213 295 zł. Wartość prawa własności nieruchomości oznaczonej jako dz. o nr geod. (...)według stanu na dzień 12 września 1984 roku i poziomu cen na datę wyceny, biegły oszacował na 1 939 zł. dowód: opinia biegłego (k. 130 – 148). Materiał dowodowy zebrany w sprawie nie budził wątpliwości Sądu. Wprawdzie do opinii biegłego pozwany złożył pisemne zastrzeżenia, to sprowadzały się one w zasadzie do zakwestionowania sposobu przeprowadzenia wyceny przez biegłego oraz polemiki z wnioskami płynącymi z jego opinii. Nie miały wpływu na ocenę tej opinii przez Sąd. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Niewątpliwie gospodarstwo stanowiące własność matki powódek zostało przejęte na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania. Poza sporem pozostawał także fakt stwierdzenia nieważności decyzji i wydania jej z rażącym naruszeniem prawa. Tym niemniej w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest związku przyczynowego między wydaniem powyższej decyzji, a szkodą jakiej powódki upatrują w odebraniu im nieruchomości. Samoistną przesłanką stwierdzenia wydania decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Z. z dnia 12 września 1984 roku w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,0350 ha, położonego we wsi P. z naruszeniem prawa, były uchybienia formalne. Prowadzi to tego analiza decyzji nadzorczej. Zaskarżenie tej decyzji przez powódki w ustawowym terminie, doprowadziłoby do weryfikacji orzeczenia. J. K., ani H. W. z uprawnienia tego nie skorzystały mimo tego, że brały udział w postępowaniu administracyjnym i zostały pouczone o sposobach i terminach odwołania. Ustalenia zatem wymagało, czy stan faktyczny w dacie wydania zakwestionowanej decyzji dawał podstawę do przejęcia nieruchomości w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy prawa materialnego. Podstawą przejęcia przedmiotowej nieruchomości był art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. nr 11 poz. 79). Zgodnie z tym przepisem, w przypadku występowania odłogów na gruntach rolnych dotyczącego nieruchomości, których właściciele, ich dzieci lub rodzice nie mieszkają co najmniej od 2 lat w miejscu położenia tych nieruchomości, grunty te mogły być przejęte na własność Państwa. Powyższy artykuł przewidywał odpowiednie zastosowanie przepisu art. 39 ust. 6, zgodnie z którym w razie odmowy przejęcia --- STRONA 4 --- gruntów przez właściciela, grunty te mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne. Z ustaleń poczynionych w toku postępowania administracyjnego wynika, że od 1981 roku do 1984 roku przedmiotowe nieruchomości były odłogowane. Dodatkowo spadkobiercy F. O. (poza synem A. O.), złożyli pisemne oświadczenia o zrzeczeniu się wszelkich praw do wchodzącego w skład spadku po ich matce gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu powyższe nie pozostawia wątpliwości, że w dacie wydania decyzji przesłanki materialne uprawniały organ administracyjny do przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Wadliwość postępowania administracyjnego, polegająca tylko na uchybieniach formalnych nie miała żadnego wpływu na stwierdzenie wystąpienia przesłanki materialno – prawnej jaką było opuszczenie gospodarstwa przez powódki i rezygnacja z niego. Wprawdzie powódki swoją decyzję argumentowały tym, że decyzja o przyjęciu i prowadzeniu spadkowego gospodarstwa rolnego mogłaby mieć negatywny wpływ na ich życie, to jednak okoliczności i motywy zachowania właścicieli rezygnujących z gospodarstwa nie miały znaczenia dla możliwości przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. Także organ administracyjny orzekający o przejęciu nie miał uprawnień do badania i oceny tych przyczyn (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 maja 2012 roku, II CSK 558/11, Lex nr 1 243 009). O ile subiektywne poczucie krzywdy powódek jest dla Sądu zrozumiałe, o tyle nie może się ono przełożyć na korzystną dla nich ocenę prawną ich roszczenia odszkodowawczego. W związku z tym powództwo podlegało oddaleniu. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o art. 102 kpc. Zdaniem Sądu okoliczności w jakich doszło do przejęcia nieruchomości (akcentowane przez powódki uwarunkowania polityczne) i związane z tym poczucie skrzywdzenia przez organy państwa uzasadniają przyjęcie że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek do odstąpienia od obciążania ich kosztami niniejszego procesu.