Postanowienie I C 1715/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lutego 2021 roku Sąd Okręgowy w Łodzi

--- STRONA 1 --- sygn. akt I C 1715 /19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lutego 2021 roku Sąd Okręgowy w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Anna Zyskowska - Jadczak Protokolant: sekr. sąd. Sebastian Dziki " po rozpożnaniu w dniu 22 stycznia 2021 roku w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa R. M. przeciwko Skarbowi Państwa-— Dyrektorowi A. Ś. w Ł. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę 1. - zasądza od Skarbu Państwa — Dyrektora A. Ś. w Ł. na rzecz R. M; kwotę 5.000 (pięć tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19 lutego 2021 roku do dnia zapłaty; 2. oddala powództwo w pozostałej części; 3. Ę przyznaje i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa — Sądu Okręgowego w Łodzi na rzecz adwokata J. O. kwotę 147,60 zł (sto czterdzieści siedem złotych 60/100) brutto tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu R. M.; 4 e nie obciąża R. M: obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz strony pozwanej; 5. see % nie obciąża R. M; obowiązkiem zwrotu nieuiszczonych kosztów sądowych na rzecz Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego w Łodzi. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 1715/19 UZASADNIENIE Pozwem wniesionym w dniu 31 stycznia 2019 r. powód RM. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa — A. Św Ł. kwoty 5.000 zł tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami od dnia orzeczenia do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu. Powód wskazał, że swoje roszczenie wiąże z niewłaściwym traktowaniem go jako więźnia o statusie osoby chronionej, co wiązało się z poniżaniem go przez innych więźniów oraz strażników. (pozew k. 4) W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz strony pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Strona pozwana podniosła, że nie doszło do żadnych nieprawidłowości wobec powoda jako więźnia „chronionego”, wszystkie procedury były w pełni zachowane. (odpowiedź na pozew k. 22-23) Pismem z dnia 25 września 2019 r. powód rozszerzył powództwo, wnosząc o zasądzenie kwoty 85.000 zł oraz zobowiązanie strony pozwanej do złożenia przeprosin o treści „Przepraszam Pana R: M. za warunki w jakich odbywa karę pozbawienia wolności w A: $. w Ł”. (pismo k. 107) Postanowieniem z dnia 25 września 2019 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi stwierdził swą niewłaściwość rzeczową i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łodzi. (postanowienie k. 109) Pismem z dnia 23 października 2019 r. strona pozwana wniosła o oddalenie rozszerzonego powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz strony pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. (pismo k. 142-143) 'W toku rozprawy w dniu 22 stycznia 2021 r. strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska. Pełnomocnik powoda dodatkowo wniósł o zasądzenie kosztów procesowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego z urzędu, oświadczając, że nie zostały one pokryte w całości, ani w części. (rozprawa k. 469-471) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód R. M. od dnia 31 marca 2014 r. odbywa karę pozbawienia wolności na terenie A, Ś wŁ. (wydruk NOE-SAD k. 42) W dniu 22 lipca 2014 r. powód zgłosił do wychowawcy, że obawia się o swoje bezpieczeństwo w związku z tym, iż współwięźniowie dowiedzieli się, że zeznawał przeciwko swoim wspólnikom. Powód poprosił o umieszczenie go w celach chronionych. Jednocześnie powód zaprzeczył, że została naruszona jego nietykalność cielesna. Zgodnie z prośbą powoda został on jeszcze tego samego dnia przeniesiony do celi chronionej. (notatka k. 26) Status więźnia chronionego oznacza, że wszystkie czynności takiego więźnia realizowane są odrębnie od innych osadzonych, tj. wyjście do lekarza, korzystanie z zajęć, wykonywanie pracy, , korzystanie z świetlicy. Więźniowie robią wówczas wszystko w odrębnej grupie izolacyjnej, wyłącznie w gronie pozostałych więźniów chronionych. Osoby o tym statusie są doprowadzane na widzenia w sposób odrębny. Czynności ochronne podejmowane wobec tych osób nie różnią się od czynności podejmowanych wobec innych osób. Osadzony chroniony jest objęty ochroną przez 24 godziny. Jeżeli jest osadzony w celi mieszkalńej chronionej wieloosobowej, to teoretycznie może się zdarzyć, że w tej celi zostanie naruszona jego nietykalność cielesna, poza celą jest to teoretycznie niemożliwe. Kiedy realizowany jest ruch osób chronionych, powinien być wstrzymywany ruch innych osadzonych. --- STRONA 3 --- Do 2018 r. więźniowie chronieni na widzenia byli wpierw doprowadzani do pomieszczenia w kompleksie sali widzeń, które było usytuowane na końcu korytarza i było oddzielone kratą koszową. Było to niewielkie pomieszczenie bez dodatkowego wyposażenia, w którym więźniowie chronieni oczekiwali na widzenie i sprowadzenie po widzeniu do celi mieszkalnej. Jeżeli osadzony był doprowadzony do sali widzeń, to mógł być widziany przez innego osadzonego. Nie było możliwości całkowitego odizolowania więźniów chronionych od pozostałych osadzonych. Więźniowie z grupy ochronnej wprawdzie doprowadzani byli na widzenia osobno, ale w ramach bezpieczeństwa zamykani za kratą, przy czym inni osadzeni doskonale wiedzieli dlaczego ktoś znajduje się za kratą, wówczas też wyzywali więźniów izolowanych, szydzili z. nich (zeznania świadka E. G;k. 295-296, 401, zeznania świadka JJ; C!k. 303,411, 470 nagranie 00:27:23-00;38:14, zeznania świadka K. N. k. 329-331, 419-420, zeznania świadka $..C. k. 353-354, zeznania świadka $, P. k. 469v. nagranie 00:04:16-00:13:48, zeznania świadka A.'N, k. 469v.-470 nagranie 00:15:56-00:26:48,, zeznania powoda k. 470v. nagranie 00:41 :39-00;53:16) W związku z tym, że powód był osadzonym chronionym, to inni osadzeni grozili mu i innym osadzonym tej kategorii podczas oczekiwania więźniów na widzenie w w/w pomieszczeniu. (zeznania świadka U C.k. 303,411, 470 nagranie 00:27:23-00:38: 14, zeznania świadka A. N. k. 469v.-470 nagranie 00:15:56-00:26:48, zeznania powoda k. 470v. nagranie 00:41:39-00;53:16) W 2018 r. wA: Ś: w Ł. przeprowadzono remont i od tego czasu znajduje się tam wydzielone ścianami oddzielne pomieszczenie z ławeczką dla więźniów chronionych oczekujących, w którym nie są widoczni dla innych osób spoza tego pomieszczenia . (okoliczność bezsporną) 'W okresie od 22 lipca 2014 r. do czasu w/w remontu powód odbył łącznie 15 widzeń. W niektóre dni, kiedy widzenia odbywał powód widzenia odbywali także inni więźniowie chronieni m.in. J. C, (2) (27 września 2016 r. w godz. 14:15-15:15, powód w godz. 9:25-10:25), czy A. N. (2) (23 luty 2016 r. w godz. 9:05-10:05, powód w godz. 13:35-14:35; 25 października 2016 r. w godz. 9:35-10:35, powód w godz. 11:05*12:05; 18 kwietnia 2017 r. w godz. 9:40-10:40, powód w godz. 13:00-14:00). Zkolei wdni, w które widzenia odbywał powód więźniowie K. N. (2) i $. P. (2) nie odbywali widzeń. (karty ewidencji widzeń k. 493-549) O Sąd nie dał wiary zeznaniom świadków K..N. (2), 8. .P. (2), E: G: w zakresie w jakim świadkowie zeznawali, że byli naocznymi świadkami negatywnych zachowań pozostałych współwięźniów względem powoda podczas oczekiwania na widzenie w tzw. pomieszczeniu za kratą. Jak bowiem wynika z kart ewidencji widzeń świadkowie K. Ń: (2) i 8. P: (2) w ogóle nie odbywali widzeń w tych samych dniach co powód, a pozostali w/w świadkowie odbywali wprawdzie widzenia w niektórych dniach co powód, jednak miało to miejsce w innych godzinach, a świadek E; G. miał widzenie wtym samym dniu co powód, ale w innych godzinach i w okresie po przeprowadzeniu remontu przez A. .wŁ.. Sąd Okręgowy zaważył, co następuje: Roszczenie jest częściowo zasadne. Podstawą prawną roszczenia powoda R: M. o zadośćuczynienie jest przepis art. 417 $ 1 k.c. w zw. z art.23iart. 24 k.e. oraz art. 448 k.c. Zgodnie z treścią art. 417 8 1 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawy. Przesłankami odpowiedzialności Skarbu Państwa są zatem: szkoda, fakt jej wyrządzenia przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej oraz łączącyte - zdarzenia normalny związek przyczynowy. 'W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych dó usunięcia skutków naruszenia (art. 448 k.c. w zw. z art. 23k.c.iart. 24 k.e.). --- STRONA 4 --- Przesłanką ochrony dóbr osobistych na podstawie art. 23 k.c. w zw. zart. 24 $ 1 k.c. jest bezprawność ich zagrożenia lub naruszenia. Bezprawne jest zachowanie sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Przepis 24 $ 1 ke. ustanawia domniemanie bezprawności działania. Dlatego w procesie o ochronę dóbr osobistych to pozwany ma obowiązek wykazać, że jego działanie nie było bezprawne. Działanie nie jest bezprawne zwłaszcza wówczas, gdy jest oparte na przepisie obowiązującego prawa. Ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywa na pozwanym (art. 6 w zw. z art. 24 k.e.), a zatem pokrzywdzony żądający na podstawie art. 448 k.c. kompensaty krzywdy nie musi dowodzić bezprawności naruszenia dobra osobistego. Powód podał, że swoje roszczenie wiąże z osadzeniem w A, Ślw Ł., w którym przebywa od 31 marca 2014 r. Od 22 lipca 2014 r. powód miał status więźnia chronionego. Wraz z innymi osadzonymi „chronionymi” wychodził z celi tylko do telefonu i po posiłek, a także na widzenia. Jak wynika z | zebranego w sprawie materiału do czasu przeprowadzenia remontu w A. Ś. w 2018 r. i wydzielenia osobnego pomieszczenia dla więźniów chronionych, oczekujących na widzenie, więźniowe tacy byli doprowadzeni bezpośrednio do sali widzeń lub do pomieszczenia w kompleksie sali widzeń, które jest usytuowane na końcu korytarza oddzielone kratą koszową. Nie było wówczas realnej możliwości oddzielenia więźniów chronionych od pozostałych więźniów oraz osób trzecich. Osoby te doskonale zdawały sobie sprawę, że więźniowe przebywający w pomieszczeniu „za kratą” to więźniowie chronieni. W trakcie oczekiwania na widzenie oraz po jej odbyciu, w czasie gdy powód znajdował się w w/w pomieszczeniu, inni współwięźniowie — bez statutu osoby chronionej, jak również osoby trzecie, ubliżały powodowi, wyzywały go stosując określenia powszechnie uznawane za wulgarne i obraźliwe, szydziły z niego. Należy podkreślić, że godność osobista jest sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, które stanowi istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg okoliczności zewnętrznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 1989 r.,I CR 143/89, OSPiKA 1990, poz. 330). Zgodnie z treścią art. 30 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanowione tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Doniosłe znaczenie dla ochrony dóbr osobistych ma także Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona wRidnia 4 listopada 1950r, zmieniona następnie Protokołami nr (-.) oraz. uzupełniona Protokołem nr (..) (Dz. U. z 1993r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) zawierająca katalog praw i wolności przysługujących każdemu człowiekowi. Art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Natomiast w myśl postanowień Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, przyjętej w N., godność ludzka jest nienaruszalna. Musi być szanowana i chroniona. Każdy ma prawo do poszanowania swej integralności fizycznej i psychicznej. Niewątpliwie w niniejszej sprawie doszło do naruszenia godności osobistej powoda. Powód podlegał ochronie, co pociąga za sobą szczególne obowiązki jednostki penitencjarnej w zakresie . zapewnienia mu bezpieczeństwa oraz zagwarantowania ochrony danych osobowych, wizerunku przed innymi współosadzonymi, czego strona pozwana nie dopełniła. Z dokonanych przez Sąd ustaleń faktycznych wynika, że dochodziło do sytuacji naruszania godności osobistej powoda przez innych osadzonych, polegającego na szydzeniu z niego, wyzywaniu go, czy ubliżaniu mu w związku zidentyfikacją jako więźnia posiadającego stątus chronionego. Skoro strona pozwana zdecydowała o objęciu powoda tym statusem w związku z jego prośbą, uzasadnioną poczuciem braku bezpieczeństwa, i umieszczeniem go w specjalnie wyselekcjonowanej grupie osadzonych, żeby zapewnić mu bezpieczeństwo i w zasadzie powód przebywał tylko z osobami mającymi tą samą --- STRONA 5 --- kwalifikację, jako osoby chronione, to niezrozumiałym dla Sądu jest narażanie powoda na dotkliwe zachowania ze strony pozostałych osadzonych, w tym tzw. grypsujących, w trakcie doprowadzania powoda na widzenia i oczekiwanie przez niego na sprowadzenie po odbyciu widzenia do celi. O braku zapewnienia prawidłowych warunków w tym zakresie w sposób jednolity, uzupełniający się i nie wzbudzający podejrzeń co do wiarygodności zeznań opowiadali zarówno świadkowie, jak i sam powód. Umieszczenie osób chronionych w pomieszczeniu „za kratą” mogło jedynie fizycznie ochronić tę kategorię więźniów przed pozostałymi współosadzonymi i osobami trzecimi, ale psychicznie narażało ich na nieprzyjemności i naruszenie ich godności osobistej w sferze psychicznej. Opisywane warunki wskazują, że więźniowie chronieni byli wówczas niejako wystawieni na widok „publiczny”, co pozwalało innym więźniom ich zidentyfikować. Podkreślić należy, że strona pozwana doskonale zna realia panujące wśród osadzonych i zdaje sobie sprawę, że wszelkie nieprawidłowości w zakresie warunków odbywania kary pozbawienia wolności pociągają za sobą bardzo niekorzystne konsekwencje, zwłaszcza dla osadzonych o innym statusie. ; Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 448 k.c. wzw. z art. 4178 1 k.c. w zw. z art. 23k.c. oraz zart. 248 1 k.c. zasądził od Skarbu Państwa — A; Ś, w E; na rzecz powoda kwotę 5.000 zł. W ocenie Sądu kwota ta jest adekwatna do charakteru naruszonego dobra osobistego, czasu trwania tego naruszenia oraz stopnia zawinienia strony pozwanej. 'W niniejszej sprawie Sąd przyznał odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 5.000 zł od dnia wyrokowania, uznając że na gruncie niniejszej sprawy dokonanie faktycznej oceny istnienia krzywdy po stronie powoda, jak również jej natężenia i dolegliwości na chwilę obecną mogło nastąpić dopiero po przeprowadzeniu postępowania dowodowego. Jednakże, wobec podniesionych przez powoda twierdzeń, koniecznym było przeprowadzenie postępowania dowodowego i dopiero jego wynik dał podstawę do poczynienia w tym zakresie ustaleń i w ślad za tym ustalenia daty początkowej odsetek na datę wyroku. 'W pozostałej części powództwo podlegało oddaleniu. W zakresie żądania zadośćuczynienia jako zbyt wygórowane, natomiast w zakresie żądania wystosowania przeprosin przez stronę pozwaną jako nieuzasadnione w całości. Zdaniem Sądu powód, poza wskazaniem lakonicznej i ogólnej treści K samego oświadczenia, jakie miałaby złożyć strona pozwana, nie przedstawił żadnych okoliczności, uzasadniających to roszczenie, w szczególności mając na uwadze bardzo ogólne i szerokie sformułowanie oświadczenia. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu orzeczono na podstawie $ 14 ust. 1 pkt 26 wzw. z $ 2i $ 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 listopada 2018 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18). Powód wygrał proces w niewielkim zakresie. Uwzględniając charakter sprawy oraz sytuację materialną i życiową powoda, Sąd na podstawie przepisu art. 102 k.p.c. nie obciążył go kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej. 'W oparciu o przepis art. 113 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 755) Sąd nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu nieuiszczonych kosztów sądowych na rzecz Skarbu Państwa — Sądu Okręgowego w Łodzi, gdyż powód został uprzednio zwolniony od kosztów sądowych, a Sąd nie znalazł podstaw do zmiany decyzji w tym zakresie.