Postanowienie I C 1597/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 kwietnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Krakowie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1597/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 kwietnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący SSO Izabella Dyka Protokolant starszy protokolant sądowy Arkadiusz Jania po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2017 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa A. M. przeciwko (...) w K. o ochronę dóbr osobistych I. oddala powództwo; II. zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 955,00 zł (dziewięćset pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu; III. przyznaje ze środków budżetowych Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz adwokata P. Ś. kwotę 442,80 zł brutto (czterysta czterdzieści dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce przez adwokata ustanowionego z urzędu. Sygn. akt I C 1597/15 UZASADNIENIE wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 3 kwietnia 2017 r. Powódka A. M., w pozwie z dnia 25 marca 2015 r. (koperta, k. 4) skierowanym przeciwko (...) w K., który był modyfikowany kolejnymi pismami, domagała się: 1/ zasądzenia od strony pozwanej na jej rzecz kwoty 70.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych, 2/ usunięcia skutków naruszenia jej dóbr osobistych poprzez wysłanie przez (...) w K. do wszystkich (...) oraz do powódki pisemnych przeprosin o treści: „(...) w K. przeprasza mgr farm. A. M. za bezpodstawnje oskarżenie o używanie sfałszowanego dokumentu „duplikat prawa wykonywania zawodu aptekarza” wydanego przez (...) w L.. Dokument ten został wydany zgodnie z pkt 13 rozdziału II „Procedury stwierdzania prawa wykonywania zawodu farmaceuty oraz prowadzeniu rejestru i listy członków izb aptekarskich”, stanowiącym załącznik do uchwały NRA nr IV/78/2006 z dnia 8 marca 2006 r. w sprawie ujednolicenia procedury stwierdzenia prawa wykonywania zawodu farmaceuty”. Na poparcie swoich roszczeń powódka wskazała, iż pozwana naruszyła jej dobra osobiste w postaci dobrego imienia oraz reputacji w środowisku aptekarskim w piśmie z 25 maja 2010 r. poprzez bezpodstawne oczernanie i niszczenie opinii, a to zachowanie pozwanej spowodowało, że nie mogła podjąć pracy w zawodzie. W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu, zaprzeczając, by dobra powódki zostały naruszone poprzez zachowanie pozwanej. Wyjaśniła, że działania (...) w K. nie miały --- STRONA 2 --- charakteru bezprawnego, gdyż działała ona zgodnie z przepisami prawa. Nadto żądanie usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych jest niezasadne, w sytuacji, kiedy L. (...) wysłała do wszystkich izb aptekastkich w Polsce oraz do (...) pismo z dnia 7 czerwca 2010 r., z którego wynikało, że duplikat jest autentyczny. Ponadto podniosła zarzut przedawnienia roszczenia powódki o zapłatę zadośćuczynenia za krzywdę, a także z najwyższej ostrożności procesowej wskazała, że dochodzone zadośćuczynienie jest rażąco wygórowane. Bezspornym w sprawie było, iż: Powódka A. M. wykonuje zawód farmaceuty od 2 listopada 1994 r. Uprawnienie do wykonywania zawodu przez powódkę zostało stwierdzone przez (...) w L. zaświadczeniem o prawie wykonywania zawodu aptekarza nr X/95/853/94 z dnia 2 listopada 1994 r. W okresie swojej kariery zawodowej powódka wykonywała zawód w obrębie kilku (...) (m.in. na terenie (...) w W. oraz (...) w B.). Z uwagi na fakt, iż powódka zagubiła zaświadczenie o prawie wykonywania zawodu aptekarza nr X/95/853/94, zwróciła się do (...) w L. o wydanie duplikatu tego zaświadczenia. Duplikat ten został wydany powódce w dniu 12 lipca 2006 r. Z racji zmiany przepisów od 2004 r., (...) zaprzestały wydawania „zaświadczeń o prawie wykonywania zawodu aptekarza”, a duplikat wydany powódce nosił tytuł „prawo wykonywania zawodu farmaceuty”. W dniu 1 grudnia 2009 r. powódka została zatrudniona na stanowisku kierownika „Apteki na C.” w G.. W dniu 11 lutego 2010 r. do (...) w K. wpłynęło pismo z Wojewódzkiego I. Farmaceutycznego – Delegatury w N., w którym poinformowano (...) w K., iż magister farmaceuta A. M. w dniu 1 grudnia 2009 r. podjęla pracę na stanowisku kierownika „Apteki na C.” w G.. W dniu 28 kwietnia 2010 r. powódka zwróciła się do pozwanej z wnioskiem o przyjęcie do (...) w K. wskazując, iż jest aktualnie (w chwili składania wniosku) członkiem (...) (...) w B.. Wraz z wnioskiem powódka złożyła pozwanej oświadczenie, z którego wynikało, że dostała propozycję pracy jako kierownik „Apteki na C.” w G.. Pismem z dnia 13 maja 2010 r., pozwana poinformowała powódkę, iż wydanie opinii w przedmiocie rękojmi należytego prowadzenia ww. apteki jest bezprzedmiotowe, albowiem kierownictwo sprawowane przez powódkę trwa już prawie pół roku. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 25 maja 2010 r. pozwana zwróciła się do (...) w L. pismem nr Kr. (...)/195/10, w którym poinformowała (...) w L. o fakcie: • zgłoszenia się do (...) w K. powódki z wnioskiem o wpis na listę członków (...), • nabrania podejrzeń, co do autentyczności przedstawionego dokumentu prawo wykonywania zawodu farmaceuty wydanego przez (...) w L., • zauważenia nieprawidłowości natury formanej na dokumencie przedstawionym (...) w K. przez powódkę. Ww. pismo zostało wysłane do wiadomości (...), pozostałych (...) na terenie kraju oraz do powódki. W odpowidzi na ww. pismo pozwanej, (...) w L. pismem z dnia 7 czerwca 2010 r. wyjaśniła, iż duplikat dokumentu uprawniającego powódkę do wykonywania zawodu farmacuety został wydany zgodnie z pkt 13 rozdziału II „Procedury stwierdzania prawa wykonywania zawodu farmaceuty oraz prowadzenia rejestru i listy członków izb aptekarskich” stanowiącym załącznik do uchwały NRA nr IV/78/2006 z dnia 8 marca 2006 r. w sprawie ujednolicenia procedury stwierdzenia prawa wykonywania zawodu farmaceuty. Ponadto (...) w L. stwiedziła, że wszelkie uwagi pozwanej, co do autentyczności dokumentu przedstawionego przez powódkę należy uznać za bezpodstawne, a powódka posiada wymagane kwalifikacje do wykonywania zawodu farmaceuty. Odpowiedź (...) w L. została przesłana do wiadomości (...), pozostąłych (...) na terenie kraju oraz do powódki. Celem powyższych działań strony pozwanej była kontrola legalności pracy magistrów farmacji, a nie dokuczenie powódce. --- STRONA 3 --- Działania podejmowane przez (...) w K. dokonywane były w celu sprawdzenia rzetelności przedmiotowego dokumentu, bowiem zaświadczenie o wykonywaniu zawodu aptekarza jest innym dokumentem, co do tożsamości i treści, co dokument „Prawo wykonywania zawodu framceuty”. Dowody: pismo (...) w K. z dnia 25 maja 2010 r., k. 4-5, pismo (...) w L. z dnia 7 czerwca 2010 r., k. 6-7, zaświadczenie nr X/95/853/94 o prawie wykonywania zawodu aptekarza przez A. M., duplikat prawa wykonywania zawodu farmaceuty przez A. M., pismo Wojewódzkiego I. Farmaceutycznego – Delegatury w N. z dnia 29 stycznia 2010 r., pismo powódki z dnia 28 kwietnia 2010 r. – prośba o wyrażenie zgody przez (...) w K. na pełnienie funkcji kierownika „Apteki na C.” w G., oświadczenie powódki o otrzymaniu propozycji objęcia funkcji kierownika w „Aptece na C.”, pismo z dnia 28 kwietnia 2010 r. – prośba o przyjęcie do (...) w K., deklaracja indywidualna wypełniona i podpisana przez powódkę, pismo (...) w K. z dnia 13 maja 2010 r. kierowane do powódki, k. 72-125, zeznania świadków: K. P., k. 180-181 i P. J., k. 158v oraz przedstawiciela strony pozwnaej – B. J., k. 231v-232. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów przedstawionych przez strony. Autentyczności ww. dokumentów, których treść i forma nie budziły wątpliwości, strony nie podważały, a Sąd uznał je za w pełni wiarygodne. Za wiarygodne, spójne i logiczne Sąd uznał także zeznania świadków: K. P. (przesłuchanego w drodze pomocy prawnej) oraz P. J., które miały charakter uzupełniający w stosunku do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentów. W swojej istocie były one pomocne przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy. Także zeznań tych świadków żadna ze stron nie kwstionowała. Zeznania przedstawiciela strony pozwanej korespondowały z zeznaniami świadków oraz dokumentami, były stanowcze, wyważone i autentyczne, dltego Sąd dał im wiarę. Ponieważ powódka trzykrotnie nie stawiła się na wezwanie celem złożenia zeznań i nie usprawiedliwła swej nieobecności, Sąd pominął dowód z jej zeznań (k. 231). Sąd zważył, co następuje: Roszczenie powódki nie zasługiwało na uwzględnienie (z kilku powodów). W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż orzekanie w przedmiocie zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych powódki stało się bezprzedmiotowe na skutek cofnięcia pozwu w tym zakresie za zrzeczeniem się roszczenia. W tej kwestii Sąd wydał postanowienie 14 grudnia 2016 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie roszczenia majątkowego obejmującego żądanie zasądzenia kwoty 70.000,00 złotych tytułem zadośćuczynienia pieniężnego (k. 222). W zakresie natomiast punktu 2 petitum (złożenia oświadzenia w przedmiocie przeproszenia) Sąd nie znalazł podstaw do uznania roszczenia powódki za zasadne. Wskazać wypada, iż powódka swoje roszczenie upatrywała w treści art. 23 i n. k.c. Przepis art. 24 § 1 k.c. wskazuje, że osoba, której dobro osobiste zostało naruszone może domagać się od osoby, która dobro to naruszyła, aby dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. W przedmiotowej sprawa powódka wskazywała, iż jej dobro osobiste w postaci dobrego imienia oraz reputacji w środowisku aptekarskim zostały naruszone poprzez pismo, jakie pozwana skierowała do wszystkich izb aptekarskich na terenie kraju oraz do (...), w którym stwierdza, że „[...] przedstawiony dokument nie spełnia wymogów formalnych i budzi podejrzenia co do autentycznośći”. Do naruszenia dóbr osobistych może dojść zarówno w formie webalnej, jak i pisemnej. Drugą z tych form można uznać nawet za niosącą większy ładunek naruszenia, albowiem forma pisemna zostawia w rzeczywistości ślad w formie utrwalonej, z którą zapoznać mogą się kolejni odbiorcy, co powoduje, że naruszenie ma większy zasięg. Oczywistym jest również fakt, iż przepis art. 23 k.c. przedstawia otwarty katalog dóbr osobistych podlegających ochronie oraz to, że znajduje się wśród nich również dobre imię osoby fizycznej oraz jej reputacja w określonym środowisku. Niemniej jednak w ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie nie można mówić o naruszeniu dóbr osobistch powódki w postaci dobrego imienia i reputacji w środowisku aptekarskim. --- STRONA 4 --- Stwierdzić wypada, iż pozwana w piśmie kierowanym do (...) w L., które miało stanowić podstawę naruszenia dóbr osobistych powódki, nie twierdziła jakoby powódka sfałszowała dokument lub świadomie posługiwała się dokumentem podrobionym lub przerobionym przez osobę trzecią. Pozwana w piśmie z dnia 25 maja 2010 r. nie wartościuje posługiwania się przez powódkę przedmiotowym duplikatem zaświadczenia o prawie wykonywania zawodu oraz nie przyprządkowuje jej cech pejoratywnych, negatywnych. W piśmie tym pozwana stwierdza natomiast obiektywny stan rzeczywistości – przedstawiony duplikat wzbudził wątpliwości pozwanej, ponieważ zawierał w swojej treści nieścisłości. Nie może ulegać wątpliwościom, że pomiędzy zwrotami „nabrać wątpliwości, co do autentyczności” a „dokument, którym posługiwała się powódka był sfałszowany” nie można postawić znaku równości. Ta druga z tych ocen mogłaby (gdyby rzeczywiście takiego zwrotu użyła pozwana) stanowić podstawę do stwierdzenia, że dobra osobiste powódki zostały naruszone, albowiem stwierdzenie takie w sposób dorozumiany zakłada, że to powódka sfałszowała dokument oraz posługuje się nim w określonym celu, którym jest wpis na listę farmaceutów prowadzoną przez (...) w K.. Tymczasem, w zwrocie użytym przez pozwaną nie sposób doszukać się takich negatywnych konotacji. Pozwana bowiem nie przesądziła a priori ani autentyczności dokumentu, ani też nie stwierdziła, że powódka osobiście doprowadziła do przerobienia lub podrobienia dokumentu. Zwrócić należy uwagę, że pozwana w ogóle nie upatrywała źródła wątpliwości w ewentualnych czynnościach podejmowanych przez powódkę – pozwana jedynie, nie wskazując winnego, określiła istniejący stan rzeczy. Zważyć należy również, że wątpliwości pozwanej były uzasadnione, gdyż w wyniku omyłki pracownika (...) w L. powódka otrzymała dokument zatytułowany „duplikat prawa wykonywania zawodu farmaceuty” podczas, gdy oryginalny dokument zatytułowany był „prawo wykonywania zawodu aptekarza”. Oczywistym jest, że ze swojej istoty duplikat (wtórnik) powinien zawierać te same elementy, które zawiera oryginał dokumentu, a więc wątpliwości pozwanej w tym zakresie były uzasadnione. Świadek K. P., przyznał, że zaświadczenie o wykonywaniu zawodu aptekarza jest innym dokumentem, co do tożsamości i treści, co dokument „Prawo wykonywania zawodu framceuty” (k. 181). Stwierdzić należy jednocześnie, że do uznania naruszenia dóbr osobistych nie wystarczy jedynie subiektywne przekonanie osoby, która dochodzi ich ochrony. O naruszeniu dóbr osobistych musi decydować jedynie obiektywna ocena dokonywana przez zewnętrznego, bezstronnego obserwatora, który swoją ocenę opiera o kryteria mierzalne, neutralne i rzeczowe. W przedmiotowej sprawie powódka natomiast doszukuje się naruszenia dóbr osobistych w sposób subiektywny, a ponadto uzupełniając wypowiedź pozwanej o swoją rozszerzającą i nieuprawnioną interpretację. Wskazać należy, że zachowanie pozwanej nie zostałoby w powsznym odczciu zakwalifikiwane jako naruszające dobre imię powódki, a więc nie może być mowy o naruszeniu jej dóbr osobistych (tak Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2001 r. sygn. akt III CKN 323/00). Już tylko taka ocena dochodzonego przez powódkę roszczenia sprawia, że żądania pozwu nie mogły zostać uwzględnione. Ponadto, nawet gdyby uznać, iż zachowanie pozwanej naruszało dobra osobiste powódki, to w ocenie Sądu zachowanie pozwanej podjęte zostało w ramach ustawowych uprawnień i z tego względu brak mu przymiotu bezprawności. Wskazać należy bowiem, że izby aptekarskie działają w oparciu o ustawę o izbach aptekarskich (Dz.U. 1991 Nr 41, poz. 179 t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1496), w której określa się między innymi zadania izb aptekarskich. Art. 7 ust. 1 powołanej ustawy przesądza, że zadaniem samorządu aptekarskiego (w tym także okręgowych izba aptekarskich) jest w szczególności sprawowanie pieczy i nadzoru nad wykonywaniem zawodu farmaceuty. Sprawowanie ww. nadzoru może nastąpić również poprzez wydawania opinii w sprawach udzielania lub cofania zezwoleń na prowadzenie aptek i hurtowni. Tym samym immamentną cechą kompetencji okręgowych izb aptekarskich jest ocena zgodności wykonywania zawodu farmaceuty z obowiązującym prawem oraz kontrola spełniania przez farmaceutów konkretnych wymagań w zakresie ich kompetencji i umiejętności. Przy sprawowaniu tego typu kontroli w oparciu o przepisy prawa nie sposób nie posługiwać się zwrotami ocennymi. Skoro założeniem jest, iż samorząd aptekarski nie dopuści do wykonywania zawodu osób nieodpowiednich lub nielegitymujących się odpowiednimi kwalifikacjami, to dopuścić należy podejmowanie przez rady działań, które w subiektywnym odczuciu osób poddanych ich władztwu, mogą jawić się jako naruszające ich dobra osobiste, w tym znaczeniu, że kwestionujące lub sprawdzające określony stan rzeczy. Działania takie bynajmniej nie zmierzają do umniejszenia roli jednych członków rady względem innych, ale mają za zadanie utrzymanie odpowiedniej jakości świadczonych przez farmaceutów usług. Przystępując do samorządu zawodowego farmaceutów każdy jego członek w sposób domniemany akceptuje zasady jego funkcjonowania także w zakresie kontroli działalności. Nie sposób także nie zwrócić uwagi na to, że ustawa prawo farmaceutyczne (Dz.U. 2001, Nr 126, poz. 1381, t.j. Dz.U. 2016, poz. 2142) nakłada obowiązek posiadania odpowiednich kwalifikacji zawodowych w szczególności przez kierowników aptek (art. 88 ust. 2 powołanej ustawy). Okręgowe --- STRONA 5 --- izby aptekarskie muszą więc mieć możliwość kontroli kwlifikacji kandydatów na kierowników aptek, jak również uprawinienia do wyrażania w stosunku do nich opinii czy ocen, tym bardziej, że zawód farmaceuty jest zawodem związanym z odpowiedzialnością za zdrowie i życie ludzkie. Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, podnieść należy, że działanie podjęte przez (...) w K. mające na celu wyjaśnienie wątpliwości, co do uprawnień powódki do piastowania stanowiska kierownika apteki nie miało charakteru bezprawnego, czego dowiedziono w toku prowadzonego postępowania. Pozwana w sposób ostrożny dobrała użyte w piśmie z dnia 25 maja 2010 r. słownictwo, jednocześnie dążąc do ustalenia rzeczywistych uprawnień powódki. Ponadto, na co wskazywano już wcześniej, wątpliwości, co do wiarygodności dokumentu, którym posługiwała się pozwana były jak najbardziej uzasadnione. Działanie pozwanej znalazło więc umocowanie w obowiązującym prawie, i jako takie nie może podlegać ocenie pod kątem naruszenia dóbr osobistych powódki (podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w Wyroku z dnia 20 lutego 1996 r. sygn. akt I CRN 250/95). Zważyć należy bowiem, że działanie w ramach porządku prawnego nie może jednocześnie stanowić naruszenia dóbr osobistych osoby fizycznej. Co więcej, działanie pozwanej można także ocenić w kategoriach działania w obronie uzasadnionego interesu. Ochrona uzasadnionego interesu polegająca w przedmiotowej sprawie na dbaniu o dopuszczanie do wykonywania zawodu farmaceuty jedynie osób o odpowiednich kwalifikacjach, jest powszechnie akceptowana jako przyczyna wyłączająca bezprawność konkretnego zachowania (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2008 r. sygn. akt II CSK 144/08). Z przytoczonych wyżej względów orzeczono, jak w pkt I sentencji wyroku, na mocy powołanych przepisów. O kosztach Sąd rozstrzygnął kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu na zasadzie art. 98 § 1 i § 2 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz według obowiązującego w dacie wszczęcia postępowania rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie i ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocny prawnej udzielonej z urzędu, t.j. Dz. U. 2013, poz. 461. Na zasądzoną kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika w związku z dochodzonym przez powódkę roszczeniem niemajątkowym (360,00 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17,00 zł) oraz koszty rzeczywiście poniesione przez pełnomocnika pozwanej w wysokości wskazanej w spisie kosztów. Zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c. do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez tzw. pełnomocnika profesjonalnego zalicza się m.in. wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata. Wydatkiem jest również podróż pełnomocnika w celu wzięcia udziału w rozprawie. Celowe i niezbędne koszty przejazdu profesjonalnego pełnomocnika strony w celu wzięcia udziału w rozprawie wchodzą w skład kosztów procesu w rozumieniu art. 98 § 1 i 3 k.p.c. (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2012 r., III CZP 33/12, OSNC 2013/2/14, także LEX nr 1211765 oraz z dnia 12 czerwca 2012 r., III PZP 4/12, OSNP 2012/23-24/280, także LEX nr 1168758). Na zasadzie art. 29 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze Sąd przyznał adw. ustanowionemu z urzędu od Skarbu Państwa-Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 442,80 zł brutto tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną nieodpłatnie powódce w niniejszym postępowaniu, (§ 11 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie i ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocny prawnej udzielonej z urzędu, t.j. Dz. U. 2013, poz. 461, obowiązującego w dacie wszczęcia postępowania).