Wyrok I C 1510/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 czerwca 2010 roku Sąd Okręgowy w Białym

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 1510/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 czerwca 2010 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Grażyna Korzeniowska-Czapka Protokolant: Bożena Suchocka po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2010 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa W.T i L.T przeciwko W.G, (…) Spółka z o.o. w B., (…)S.A. w W. o zapłatę I. Zasądza od pozwanego (…) S.A. w W. na rzecz każdego z powodów L. T. i W. T. kwoty po 52.437,50 złotych (pięćdziesiąt dwa tysiące czterysta trzydzieści siedem złotych i 50 groszy) z ustawowymi odsetkami w wysokości 13 % w stosunku rocznym od dnia 24 kwietnia 2009 roku do dnia zapłaty. II. Oddala powództwo w pozostałym zakresie oraz w całości w stosunku do pozwanego W. G. i (…) Spółka z o.o. w B. III. Zasądza od powodów L. T. i W. T. kwoty po 3600 złotych od każdego z nich na rzecz pozwanego W. G. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. IV. Zasądza od powodów L.T. i W.T. kwoty po 3600 złotych od każdego z nich na rzecz (…) Spółka z o.o. w B. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. V. Odstępuje od obciążania powodów pozostałymi nieuiszczonymi kosztami sądowymi oraz kosztami zastępstwa procesowego na rzecz (…) S.A. w W. VI. Nakazuje pobrać na rzecz ze Skarbu Państwa (kasa Sądu Okręgowego w Białymstoku) od pozwanego (…)S.A. w W. kwotę 6.625 zł tytułem nieopłaconej części kosztów sądowych. Uzasadnienie 1 ` ›," "L vāzvź . ,.7'¿\|¿$›, _ fi2ą=,zşg§.=,«$ --- STRONA 2 --- Powodowie L. T. i W. T. w pozwie z dnia 18 grudnia 2007 roku wnieśli o zasądzenie od pozwanego W. G. na ich rzecz kwoty 500.000 złotych tytułem zadośćuczynienia. W uzasadnieniu wskazali, iż w wyniku wypadku z dnia 24 maja 2007 roku, którego sprawcą był W. G., zginęła ich córka E. T. (k. 3). Precyzując swoje stanowisko, wskazali, iż domagają się zasądzenia od pozwanego W.G. odszkodowania w kwocie po 250.000 złotych na rzecz każdego z nich. Podnieśli, iż nagła śmierć dorastającej córki pozbawiła ich pomocy, jakiej udzielała im zmarła i na którą liczyli także w przyszłości. Śmierć córki spowodowała też u powodów silny wstrząs psychiczny, wskutek którego ich aktywność zawodowa osłabła, w związku z czym muszą korzystać z pomocy innych osób. Wskutek tej śmierci powód W. T. znacznie podupadł na zdrowiu. Powodowie utracili na zawsze realną możliwość polepszenia warunków życia, zarówno w sferze osobistej jak i materialnej (k. 17- 18). Po włączeniu się do sprawy (…) Spółki Akcyjnej w W. i (…) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. powodowie wnieśli o zasądzenie solidarnie od wszystkich pozwanych kwoty po 235.000 złotych na rzecz każdego z nich tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 24 maja 2007 roku i o je kosztów procesu, wskazując, iż ubezpieczyciel częściowo zlikwidował szkodę i wypłacił powodom po 15.000 złotych (k. 139, 159). Domagali się też zasądzenia solidarnie od wszystkich pozwanych kwoty 10.000 złotych tytułem zwrotu kosztów nagrobka oraz kwoty 1.750 złotych tytułem zwrotu kosztów pogrzebu (k. 144). Sprecyzowali, że ich roszczenie opiera się na art. 446 § 1 i 3 k.c. (k. 156). Ostatecznie powodowie wnieśli o zasądzenie solidarnie od wszystkich pozwanych kwoty po 250.000 złotych na rzecz każdego z nich, wskazując, iż kwota ta obejmuje także koszt budowy pomnika i koszt pogrzebu (k. 302). Pozwany W. G. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie solidarnie od powodów na rzecz pozwanego kosztów 2 --- STRONA 3 --- zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wskazał, iż po jego stronie zachodzi brak legitymacji biernej, albowiem zdarzenie, w wyniku którego śmierć poniosła E. T., miało miejsce podczas wykonywania przez niego obowiązków pracowniczych jako kierowcy w związku z jego zatrudnieniem w (…) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w B.(k. 67—69). Pozwany (…) Spółka Akcyjna w W. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego (k. 88 – 89). Ostatecznie uznał powództwo co do zasady, wnosząc o jego oddalenie ponad kwotę 30.000 złotych, która została wypłacona powodom w toku postępowania likwidacyjnego. Podniósł, też, iż E.T. przyczyniła się do zaistnienia zdarzenia wywołującego szkodę w 50% (k. 140). Pozwany (…) z ograniczoną odpowiedzialnością w B. wniósł o oddalenie powództwa i o zasądzenie od powodów solidarnie na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wskazał, iż w dniu spowodowania przez W.G. wypadku w którym zginęła E. T., W. G., choć formalnie pozostawał w stosunku pracy z pozwanym to faktycznym jego pracodawcą była W. G. (obecnie J.) prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą (…). Podniósł, iż w dniu wypadku W. G. podlegał kierownictwu W. J.. W. G. kierował należącym do W. J. samochodem, a więc wypadek, w którym zginęła E. T., był następstwem ruchu przedsiębiorstwa W. J. (k. 113—114). Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: W dniu 24 maja 2007 roku około godziny 14:10 W. G. jechał samochodem ciężarowym marki D. o numerze rejestracyjnym (…) z H. do B.. W tym samym czasie z B. w kierunku H. jechał autobus, a jedną z jego pasażerek była E. T., zamieszkała w R.. Po minięciu miejscowości Z., W. G. wyprzedził jadący przed nim samochód ciężarowy marki S. kierowany przez A. K.. W tym czasie kierowca autobusu, w którym jechała E. T., na jej prośbę zatrzymał się przy krawędzi jezdni, w okolicach polnej drogi, jeszcze przed 3 --- STRONA 4 --- przystankiem R., po czym E. T. wysiadła z autobusu. E. T. wyszła zza ruszającego z miejsca postoju autobusu i zaczęła przechodzić jezdnię w poprzek, w kierunku polnej drogi prowadzącej do R.. Nadjeżdżający od strony H.z prędkością 84 km/h W. G., zauważył E. T. i od razu rozpoczął awaryjne hamowanie. Pomimo dobrych warunków drogowych nie zdołał zatrzymać kierowanego przez siebie pojazdu i gdy E. T. znajdowała się w pobliżu prawej krawędzi jezdni, uderzył ją w prawą część ciała. E. T. w wyniku zdarzenia doznała rozległych wewnętrznych i zewnętrznych obrażeń ciała, na skutek których poniosła śmierć na miejscu wypadku. Za spowodowanie zdarzenia W. G. został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim z dnia 13 marca 2008 roku w sprawie II K 398/07. W. G. od dnia 29 maja 2006 roku zatrudniony był w (…) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w B. na stanowisku operatora sprzętu (k. 70 - 71). W okresie od 1 maja 2007 roku do 31 maja 2007 roku W. G. został oddelegowany do pracy w firmie (…) w charakterze kierowcy (k. 115). W. G. (obecnie J.) prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą (…) jako leasingobiorca samochodu ciężarowego marki D. o numerze rejestracyjnym (…) zawarła z (…) Spółką Akcyjną w W. umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy tego pojazdu (k. A/10 akt szkodowych (…)). W pierwszej kolejności ustosunkować należy się do kwestii legitymacji procesowej po stronie pozwanych. Legitymacja procesowa stanowi bowiem przesłankę materialnoprawną, której brak prowadzi do wydania wyroku oddalającego powództwo. Sprawcą wypadku, w wyniku którego śmierć poniosła E. T. był W. G., co zostało przesądzone prawomocnym wyrokiem karnym. Tym niemniej nie ponosi on odpowiedzialności cywilnej wobec powodów za skutki tego wypadku. W dniu wypadku W. G. wykonywał bowiem obowiązki pracownicze, co - stosownie do treści art. 120 § 1 k.p. - wyłącza jego odpowiedzialność za szkodę 4 --- STRONA 5 --- wyrządzoną osobom trzecim Zgodnie z tym przepisem, w razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca. Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 12 czerwca 1976 roku w sprawie III CZP 5/76 (OSNCP 1977, nr 4, poz. 61) przepis art. 120 § 1 k.p czyni „(...) wyłom w zasadach przyjętych w Kodeksie cywilnym przez odebranie osobie trzeciej (poszkodowanemu) czynnej legitymacji materialnoprawnej w stosunku do sprawcy szkody, gdyż do naprawienia szkody w takim układzie zobowiązany jest wyłącznie zakład pracy (...). Przepis art. 120 § 1 k.p. wychodzi poza ramy regulacji zakreślonej art. 1 k.p. i wkracza tylko o tyle w unormowanie prawa cywilnego, o ile ustanawia wyłączną legitymację bierną zakładu pracy wobec poszkodowanej osoby trzeciej („,)” (por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 1975 roku, w sprawie II CR 596/75, LEX nr 7767; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1980 roku, w sprawie I CR 139/80, OSP 1981/9/163). Odpowiedzialności cywilnej wobec powodów za skutki wypadku z dnia 24 maja 2007 roku nie ponosi też pozwany (…) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w B.. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż W. G., zatrudniony w (…) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w B., w okresie od 1 maja 2007 roku do 31 maja 2007 roku został oddelegowany do pracy w firmie (…) w charakterze kierowcy (k. 115). W dniu zdarzenia świadczył pracę właśnie na rzecz W. J. (wcześniej G.), podlegał jej kierownictwu i wskazówkom. Za ugruntowany należy uznać pogląd, iż podwładny, w rozumieniu art. 430 k.c., może mieć tylko jednego zwierzchnika. W sytuacji zatem gdy pracownik został oddelegowany do innego pracodawcy, którego kierownictwu podlega i jego wskazówkom obowiązany jest się poddać, przyjąć należy, że to on jest tzw. zwierzchnikiem tymczasowym. „Jeżeli nie chodzi o stosunki dorywcze, związane często z towarzyszącym delegowaniu użyczeniem, czy najmem narzędzi pracy, to przyjąć należy odpowiedzialność zwierzchnika 5 --- STRONA 6 --- tymczasowego, którego kierownictwu podwładny podlegał. Jeżeli przełożonym względem sprawcy szkody jest pracodawca jako „przełożony tymczasowy”, to ten i tylko ten pracodawca, a nie przełożony stały będzie ponosić odpowiedzialność cywilną na podstawie art. 430 k.c.” (Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom I pod red. G. Bieńka, Wydawnictwo prawnicze LexisNexis, Warszawa 2007 r., s. 399). Pozwany (…) Akcyjna w W. nie kwestionował swojej odpowiedzialności co do zasady. Odpowiedzialność ubezpieczyciela kształtuje się na zasadzie art. 822 § 4 k.c. Zgodnie z tym przepisem uprawniony do odszkodowania w związku z ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej może dochodzić roszczenia bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń. Z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia (art. 34 ust 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Dz. U. nr 124 poz. 1152 z późń. zm). Ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych jest objęta odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która kierując pojazdem mechanicznym w okresie trwania odpowiedzialności ubezpieczeniowej, wyrządziła szkodę w związku z ruchem tego pojazdu (art. 35 ustawy). Odszkodowanie ustała się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym, najwyżej jednak do ustalonej w umowie ubezpieczenia sumy gwarancyjnej (art. 36 ustawy). Po przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego Pozwany (…) Spółka Akcyjna w W. przyznał powodom świadczenie odszkodowawcze w wysokości 6 --- STRONA 7 --- 15.000 złotych na rzecz każdego z powodów. Kwota ta stanowi 50% kwoty bazowej, bowiem pozwany ustalił, iż E. T. przyczyniła się do powstania szkody i na podstawie art. 362 k.c. zmniejszył o 50% przyznane świadczenie (k. A/58 — A/61 akt szkodowych (…). Roszczenia powodów znajdują oparcie w art. 446 k.c. W myśl art. 446 § 1 k.c. jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł. Powodowie domagali się zwrotu takich kosztów, wskazując, iż ponieśli koszty nagrobka w kwocie i koszty pogrzebu, co znajduje potwierdzenie w dołączonych do akt fakturach VAT (k. 51, 52). W ocenie Sądu Okręgowego, koszty te odpowiadają zwyczajom panującym w środowisku, do którego należała zmarła E.T., a zatem roszczenie o ich zwrot zasługuje na uwzględnienie. Powodowie żądali też odszkodowania za znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Przepis art. 446 § 3 k.c. przewiduje możliwość przyznania najbliższym członkom rodziny zmarłego stosownego odszkodowania, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Odszkodowanie to obejmuje szeroko pojęte szkody majątkowe, często nieuchwytne lub trudne do obliczenia, jakie wywołuje zazwyczaj śmierć najbliższego członka rodziny, a których nie można wynagrodzić na podstawie art. 446 § 1 i 2 k.c. (tak w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1970 roku, w sprawie III PZP 22/70, OSNCP 1971, nr 7-8, poz. 120). Pogorszenie się sytuacji życiowej, jako przesłanka zastosowania przepisu art. 446§ 3 k.c. zawiera w sobie zarówno pogorszenie warunków materialnych życia, jak i doznaniu cierpień w sferze psychicznej. Jak podniósł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 lipca 1974 roku poważne cierpienia moralne wpływają ujemnie na sprawność psychiczną i fizyczną, osłabiają energię życiową i inicjatywę, co może odcisnąć piętno w sferze sytuacji życiowej (OSPiKA z 1975 roku, nr 9, poz. 204). Należy również zauważyć, że cierpienia związane z 7 --- STRONA 8 --- tragedią utraty osoby bliskiej, mogą skutkować pogorszeniem się stanu zdrowia. Fakt ten może uzasadniać przyjęcie pogorszenia się sytuacji życiowej, prowadząc do zastosowania art. 446 § 3 k.c. Pogorszenie sytuacji życiowej polega nie tylko na pogorszeniu się obecnej sytuacji materialnej, lecz także na realnej możliwości polepszenia warunków życia. Pogorszeniem sytuacji życiowej jest zarówno śmierć dorastającego dziecka, na którego pomoc materialną rodzice mogli liczyć w najbliższej przyszłości (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 maja 1969 roku, w sprawie II CR 128/69, OSPiKA 1970, nr 6, poz. 122), jak i śmierć innej osoby bliskiej, z którą związana była realizacja planów życiowych mających poprawić warunki materialne (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 lipca 1974 roku, w sprawie I CR 361/74, OSPiKA 1975, nr 9, poz. 204). Pogorszeniem jest również doznanie silnego wstrząsu psychicznego na skutek tragicznej śmierci osoby najbliższej, co pociąga za sobą osłabienie aktywności życiowej, zmniejszenie zarobków i zwiększenie wydatków poniesionych na leczenie lub na pomoc innych osób (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 maja 1969 roku, w sprawie II CR 114/69, OSNCP 1970, nr 7 - 8, poz. 129). Z kolei w wyroku z dnia 16 lipca 2004 roku, w sprawie I CK 83/04 (Monitor Prawniczy 2004/16 s. 76) Sąd Najwyższy stwierdził, iż dla wysokości odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, należnego członkom rodziny zmarłego wskutek wypadku zawinionego przez inną osobę, istotna jest różnica między hipotetycznym stanem materialnym członka rodziny, gdyby zmarły żył, a stanem, w jakim znalazł się wskutek jego śmierci. Przy zasądzaniu odszkodowania z art. 446 3 k.c. nie bierze się pod uwagę cierpień i krzywdy członków rodziny zmarłego. Materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie wskazuje, iż sytuacja życiowa powodów po śmierci córki uległa znacznemu pogorszeniu. E. T. mieszkała wraz z rodzicami i pomimo obowiązków szkolnych, pomagała im w pracy w gospodarstwie, co znajduje potwierdzenie w zeznaniach świadka S. D. (k. 209 — 210), jak też świadka A. T. (k. 210). Z zeznań tychże świadków i 8 --- STRONA 9 --- świadka P. B. (k. 208 - 209) wynika, iż E. T. była ambitna, obowiązkowa i pracowita. Osiągała bardzo dobre wyniki w nauce i planowała iść na studia. Na skutek tragicznego zdarzenia powodowie stracili zatem oparcie w córce, na której pomoc mogli liczyć. Z dostatecznym prawdopodobieństwem można też stwierdzić, iż powodowie mogli liczyć w najbliższej przyszłości także na pomoc materialną E. T., która w chwili śmieci uczęszczała do III klasy liceum ogólnokształcącego. Poważne cierpienia moralne, jakie były udziałem powodów osłabiły też energię życiową powodów. Świadek P. B. zauważył, że powodowie stracili chęć do pracy i dalszej egzystencji (k. 208 — 209). Świadek A. T. zeznał, że powód źle się czuł i sam nie mógł pracować. Powodowie korzystali z pomocy sąsiadów i rodziny przy pracach polowych. Po śmierci E. T. powodowe nie byli w stanie zadbać o swoje gospodarstwo. Świadek P. B. wskazał bowiem, że powodowie sami „nie zwieźliby nawet siana z pola” (k. 209). W tych okolicznościach nie sposób stwierdzić, iż powodowie byliby w stanie świadczyć wzajemną pomoc sąsiadom, jak to z pewnością było dotychczas. Powodowie nie mogą też korzystać z pomocy syna, albowiem zmarł on w toku niniejszego postępowania (k. 302). Pomoc osób trzecich, choć dotychczas świadczona bezinteresownie, w przyszłości może rodzić dodatkowe koszty, w szczególności jeżeli zważy się zakres tej pomocy, co niewątpliwie może w znacznej mierze obciążyć budżet powodów. Cierpienia związane z tragedią utraty córki skutkowały też pogorszeniem stanu zdrowia powódki L. T., która w dniu 25 lipca 2007 roku podjęła leczenie w (…)ZOZ (…) w H. (k. 146) i przez okres ponad dwóch miesięcy była na zwolnieniu lekarskim (k. 147 — 148). Z opinii biegłych sądowych z zakresu psychiatrii I.O. i z zakresu psychologii L. K. wynika, iż powódka L. T. cierpi na zaburzenia adaptacyjne — przedłużoną reakcję adaptacyjną, które są następstwem tragicznej śmierci córki. Charakteryzują się one obniżonym nastrojem, zniechęceniem, smutkiem, 9 --- STRONA 10 --- płaczliwością utratą zainteresowań i radości życia, ciągłymi wspomnieniami córki i niemożnością pogodzenia się z jej stratą, poczuciem żalu i pokrzywdzenia, ograniczeniem aktywności życiowej do niezbędnych podstawowych czynności. Zdaniem biegłych rozmiar doznanej przez powódkę krzywdy i natężenie cierpień psychicznych wskutek tragicznej śmierci córki są znaczne. Biegli wskazali, iż stan psychiczny powódki nie powoduje u niej niezdolności do pracy fizycznej (w tym obsługi maszyn rolniczych), powódka nadal pracuje zawodowo i wykonuje codzienne obowiązki domowe, tym niemniej wyraźnie obniżyła się jej aktywność życiowa, przejawiająca się w utracie zainteresowań, unikaniu kontaktu z innymi osobami, wycofaniu z szerszego życia społecznego, zaniedbywaniem potrzeb osobistych i pogłębiającą się postawą alienacji w małżeństwie. W opinii biegłych powódka powinna podjąć systematyczne leczenie psychiatryczne i psychoterapeutyczne. Z uwagi na to, iż nie został zakończony proces leczenia, biegli nie byli w stanie stwierdzić, czy pogorszenie stanu zdrowia psychicznego powódki będzie miało charakter stały. Zdaniem biegłych można przypuszczać, że nastąpi poprawa jej stanu psychicznego, ale w dużym stopniu zależy to od postawy powódki i jej współpracy z lekarzem i psychoterapeutą. Jednocześnie biegli nie wykluczyli, iż stres związany ze śmiercią córki utrwali się u powódki w postaci zmian osobowości z cechami depresyjnymi. U powoda W. T. biegli stwierdzili chorobę psychiczną - schizofrenię, która rozpoczęła się w 2002 roku i nie ma związku ze śmiercią córki. Zdaniem biegłych w związku ze śmiercią córki mogło wystąpić u powoda przejściowe pogorszenie stanu psychicznego ze smutkiem, przygnębieniem, żalem, ale nie wpłynęło to diametralnie na pogorszenie stanu psychicznego powoda. Tak więc w ocenie biegłych pośrednio zmieniona sytuacja rodzinna i małżeńska w związku ze śmiercią córki mogła mieć pewien modyfikujący wpływ (ale nie przyczynowy) na przebieg choroby zasadniczej istniejącej już przed tragicznym zdarzeniem (pogłębienie się objawów negatywnych i utratę motywacji do 10 --- STRONA 11 --- leczenia). Powód ma obniżoną zdolność do pracy fizycznej (w tym obsługi maszyn), ale wynika to przede wszystkim z jego choroby psychicznej, która powoduje wycofanie społeczne, obniżenie napędu, zubożenie woli i dążeń. Stwierdzona u powoda choroba psychiczna ma charakter trwały (k.206—273). Opinia ta jako rzetelna i wyczerpująca zyskała aprobatę Sądu Okręgowego, nie była też kwestionowana przez strony postępowania. Wszystkie te okoliczności sprawiają, iż w opinii Sądu sytuacja życiowa powodów L. T. i W. T. uległa znacznemu pogorszeniu. W konsekwencji Sąd uwzględnił ich roszczenia i przyznał stosowne odszkodowanie przewidziane w art. 446 3 k.c. Sąd przy tym wziął pod uwagę całokształt okoliczności sprawy. Nadto należało mieć na uwadze, że odszkodowanie to winno być utrzymane w rozsądnych graniach, które odpowiadają aktualnym warunkom ekonomicznym i przeciętnej stopie życiowej. Zdaniem Sądu stosownym odszkodowaniem dla powodów jest kwota 130.000 złotych na rzecz każdego z nich. Obowiązek naprawienia szkody ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron, jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody (art. 362 k.c.). Przyczynienie się do powstania lub zwiększenia szkody ma miejsce wówczas, gdy zachowanie poszkodowanego jest współprzyczyną powstania szkody. Dla rozstrzygnięcia kwestii, czy E.T. przyczyniła się do zaistnienia zdarzenia z dnia 24 maja 2007 roku miarodajna była opinia biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowej i ruchu drogowego A. B., sporządzona na potrzeby postępowania karnego w sprawie przeciwko W.G. (akta Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim w sprawie II K 398/07). W opinii tej biegły stwierdził, iż E. T. weszła na jezdnię bezpośrednio pod nadjeżdżający od jej prawej strony samochód ciężarowy D. zza autobusu, stanowiącego przeszkodę ograniczającą widoczność. W zaistniałej sytuacji E. T. miała obowiązek zachowania szczególnej ostrożności, powinna upewnić się czy od strony 11 --- STRONA 12 --- miejscowości H. nie nadjeżdżają pojazdy, a w przypadku zbliżania się samochodu, ustąpić pierwszeństwa przejazdu wszystkim pojazdom na trasie H. — B.. Zdaniem biegłego E. T. tych warunków nie spełniła, weszła bezpośrednio pod nadjeżdżający samochód swoim zachowaniem spowodowała sytuację niebezpieczną prowadzącą do wypadku. E. T. wychodząc zza przeszkody, kilkanaście metrów zza tyłu autobusu, bezpośrednio przed nadjeżdżający samochód ciężarowy naruszyła obowiązujące zasady bezpieczeństwa. Z kolei kierowca samochodu D. jechał z prędkością większą od dozwolonej dla samochodów ciężarowych w miejscu zdarzenia (k. 298 - 308 akt SR w Bielsku Podlaskim w sprawie II K 398/07). Na rozprawie w dniu 22 stycznia 2008 roku biegły podtrzymał w całości swoją opinię, wskazując, iż W. G. poruszając się samochodem ciężarowym D. z prędkością 84 km/h, na zatrzymanie potrzebował odcinka 73 metrów, podczas gdy stan zagrożenia rozpoznał z odległości 56 metrów w zaokrągleniu. Zdaniem biegłego przy takich parametrach nie było możliwe uniknięcie potrącenia E. T.. Jednocześnie podał, że przy dozwolonej prędkości 70 km/h dla samochodów ciężarowych o DMC powyżej 3,5 ton, poruszających się w warunkach jakie panowały w dniu zdarzenia, na hamowanie niezbędny był odcinek długości 54,6 metra i była to odległość która pozwalała zatrzymać samochód przed torem pieszej. Tym niemniej biegły podkreślił, iż jest to sytuacja teoretyczna, gdyż zmianie ulega tylko jeden parametr, tj. prędkość pojazdu (k. 384v — 385v akt SR w Bielsku Podlaskim w sprawie II K 398/07). W opinii ustnej, złożonej na potrzeby niniejszego postępowania, biegły sądowy A. B. podtrzymał w całości opinię sporządzoną na potrzeby postępowania karnego w sprawie II K 398/07 Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim. Biegły podkreślił, iż gdyby E. T. wychodząc zza autobusu popatrzyła w prawo, zobaczyłaby samochód ciężarowy D. i gdyby wzajemnie piesza i kierowca mogli się widzieć odległość ta wynosiłaby 54—56 m. Biegły jeszcze raz podkreślił, iż E. T. nie zachowała środków ostrożności, 12 --- STRONA 13 --- kontynuowała bowiem przechodzenie i weszła na tor nadjeżdżającego pojazdu. Zdaniem biegłego kierowca mógł zobaczyć pieszą na ok. 1,7 m przed potrąceniem. Niezależnie zatem, czy autobus stał, czy też odjechał 2-5-10 metrów od wysadzenia E.T., stanowił przeszkodę, zza której ona wychodziła i tak to spostrzegł kierowca samochodu ciężarowego D.. W opinii biegłego stan na drodze spowodowała piesza w sposób jednoznaczny, przy czym podkreślił, iż kierowca samochodu D. poruszał się z nadmierną prędkością. W sytuacji zaś gdyby ta prędkość była dozwolona, to zdaniem biegłego, kierowca samochodu D. mógłby wypadku uniknąć (k. 213 —215). Sąd w pełni podziela ustalenia biegłego uznając je za rzetelne oraz wyczerpujące. Ustalenia te nie były zresztą kwestionowane przez strony. Ustalenia biegłego znajdują też potwierdzenie w zeznaniach świadka A. K. - kierowcy samochodu ciężarowego marki S., który wskazał, że E.T. wybiegła zza autobusu i biegła przecinając drogę przed samochodem ciężarowym D. w kierunku jego prawej strony. Zdaniem tego świadka kierowca samochodu ciężarowego nie mógł uniknąć potrącenia E. T.(k. 189 - 190). Również świadek M. J., który jechał jako pasażer samochodu ciężarowego D. zeznał, że E. T. wyszła zza autobusu ze spuszczoną głową, nie patrząc ani w prawo, ani w lewo (k. 7 —9, 371 akt SR w Bielsku Podlaskim w sprawie II K 398/07 i k. 208). Ustalenie stopnia przyczynienia się, a w konsekwencji zmniejszenia odszkodowania, następuje w granicach uznania sądu przy uwzględnieniu takich okoliczności jak: rozmiar i waga uchybień po stronie poszkodowanego, motywy niewłaściwego działania, nieuzasadniona bierność poszkodowanego itp. (Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom I pod red. G. Bieńka, Wydawnictwo prawnicze LexisNexis, Warszawa 2007 r., s. 80). Mając na uwadze powyższe wskazania Sąd Okręgowy uznał, iż stopień przyczynienia się E. T. do zaistniałej szkody należy ustalić na 50%. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozostawia bowiem wątpliwości co do tego, iż 13 --- STRONA 14 --- E. T. jak i kierujący samochodem ciężarowym D. W. G. w równym stopniu odpowiadają za zaistniałe zdarzenie. Tak E. T., która wyszła kilkanaście metrów zza tyłu autobusu, bezpośrednio przed nadjeżdżający samochód ciężarowy, jak i W. G., który poruszał się z nadmierną prędkością naruszyli obowiązujące zasady bezpieczeństwa. W konsekwencji koszty pogrzebu poniesione przez powodów i kwotę odszkodowania należało pomniejszyć o 50% i o kwotę 15.000 złotych wypłaconą w toku postępowania likwidacyjnego na rzecz każdego z powodów. O odsetkach orzeczono stosownie do art. 481 § 1 i 2 k.c. Stosownie do art. 817 § 1 i 2 k.c. (jak też 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. 2003 r., Nr 124, poz. 1152 z późn. zm.) zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie. Jeżeli wyjaśnienie w tym terminie okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania okazało się niemożliwe, odszkodowanie wypłaca się w terminie 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe, nie później jednak niż w terminie 90 dni od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie, chyba że ustalenie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego. Powodowie zgłosili szkodę pozwanemu (…) Spółce Akcyjnej w W. w dniu 23 marca 2009 roku (k. 87). Termin trzydziestodniowy mijał w dniu 23 kwietnia 2009 roku. Mogą się więc zasadnie domaga odsetek za opóźnienie od dnia następnego tj. od dnia 24 kwietnia 2009 roku. Jednocześnie pozwany nie wykazał, stosownie do art. 6 k.c., że 14 --- STRONA 15 --- okoliczności niezbędne dla ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń nie dały się ustalić w terminie trzydziestu dni od dnia zgłoszenia szkody. Z tych względów na mocy art. 446 § 1 i 3 k.c., art. 362 k.c., art. 481 § 1 i i art. 817 § l i 2 k.c. orzeczono jak w sentencji. Oddalenie powództwa w stosunku do W. G. i (…) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. skutkowało obciążeniem powodów, w myśl art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., kosztami zastępstwa procesowego poniesionymi przez tych pozwanych. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego ustalono zaś w oparciu o § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.). Nieuiszczonymi kosztami sądowymi, stosownie do art. 100 k.p.c., obciążono pozwanego (…) Spółkę Akcyjną w W.. W myśl art. 102 k.p.c. i art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 z późn. zm.) odstąpiono od obciążania powodów nieuiszczonymi kosztami sądowymi oraz zastępstwa procesowego na rzecz (…) Spółki Akcyjnej w W.. 15