Postanowienie I C 149/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicac

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 149/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agata Młynarczyk - Śmieja Protokolant: protokolant sądowy Łukasz Bugaj po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2010 r. w Katowicach sprawy z powództwa A. B. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w …. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 3.000 zł (trzy tysiące złotych), 2. oddala powództwo w pozostałym zakresie, 3. odstępuje od obciążania powoda kosztami sądowymi, 4. oddala wniosek o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. --- STRONA 2 --- I C 149/10 UZASADNIENIE Powód A. B. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w ….. kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą z naruszenia dóbr osobistych. W uzasadnieniu żądania powód podał, że od 30 czerwca 2008 r. do 21 października 2009 r. był osadzony w Areszcie Śledczym w ….. w celi wieloosobowej, w nieludzkich i poniżających warunkach, gdzie powierzchnia celi na jednego osadzonego wynosiła ok. 2 m2. Kącik sanitarny był oddzielony od reszty celi jedynie prześcieradłem do wysokości ok. 1,7 m, a w celi unosił się smród. Brak było wentylacji, gdyż okno było zasłonięte przysłoną, co powodowało też brak światła dziennego. Kąpiel odbywała się tylko raz w tygodniu, a w celach była dostępna tylko zimna woda. Nie było też pralni i suszarni, co powodowało zły stan higieniczny. Katastrofalny poziom higieny doprowadził do plagi karaluchów. Cele powód mógł opuszczać jedynie na 1 lub 2 godziny dziennie, a zajęcia świetlicowe odbywały się raz na tydzień (pozew k. 2-15). W toku postępowania, w piśmie procesowym z 11 sierpnia 2010 r. (k. 268), pełnomocnik powoda wskazał okresy, w których powód przebywał w Areszcie Śledczym w …… tj.: - od 15 marca 2007 r. do 18 stycznia 2008 r. - od 3 lipca 2008 r. do 20 października 2009 r. - od 14 kwietnia 2010 do 28 lipca 2010 r. (data wskazana na rozprawie dnia 21 grudnia 2010 r.) i oświadczył, że powód domaga się zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych podczas pobytu w pozwanej jednostce w w/w okresach. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Zakwestionował wszystkie zarzuty powoda, uznając je za bezzasadne. Przyznał, że powód przebywał w Areszcie Śledczym w …… w następujących okresach: - od 13 czerwca 2006 r do 21 lipca 2006 r. - od 15 marca 2007 r. do 18 stycznia 2008 r. - od 3 lipca 2008 r. do 20 października 2009 r. - od 14 kwietnia 2010 r. do chwili złożenia odpowiedzi na pozew. Przyznał również, że zaludnienie cel, w których przebywał powód, mogło okresowo nie spełniać normy 3 m2 na skazanego. Stan osobowy jednostki w podanym przez powoda okresie przekraczał bowiem 100 % pojemności. Były to jednak przypadki szczególnie --- STRONA 3 --- uzasadnione i mające oparcie w art. 248 § 1 kkw. Ponadto o umieszczeniu powoda w celach, w których norma pow. 3 m2 nie była zachowana, każdorazowo był zawiadamiany sędzia penitencjarny. Pozwany podał, że w 2004 r. odbył się remont generalny dwóch oddziałów. Cele wyposażone są w odpowiedni, zgodny z przepisami sprzęt kwaterunkowy, każdy osadzony ma do dyspozycji łóżko z materacem i pościelą. W celach zapewniona jest właściwa wentylacja, odpowiednia temperatura oraz oświetlenie. Drewniane okna zamontowane we wszystkich celach umożliwiają przewietrzenie pomieszczeń mieszkalnych. Prowadzone są prace modernizacyjne ciągów wentylacyjnych. Osadzeni mogą posiadać w celach wentylatory. Zamontowane za oknami osłony tzw. „blindy”, stanowiące typowe w tego typu obiektach zabezpieczenia, zapewniają prawidłowy dopływ powierza do pomieszczeń mieszkalnych. Osadzeni mężczyźni korzystają z ciepłej kąpieli raz w tygodniu, co jest zgodne z § 30 ust. 3 regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. W Areszcie ponadto praktykuje się pobieranie środków do utrzymania czystości w celi 4 razy w miesiącu. Kąciki sanitarne znajdują się w każdej celi i są oddzielone od części mieszkalnej za pomocą parawanów wykonanych z materiałów płóciennych, bądź konstrukcjami wykonanymi z płyty OSB. Profilaktycznie na terenie jednostki prowadzone są zabiegi dezynsekcji i deratyzacji. Areszt jest kontrolowany przez Państwowego Inspektora Sanitarnego, który w sporządzanych protokołach nie wykazywał, by warunki socjalno-bytowe były niewłaściwe. Dodatkowo pozwany podniósł, że powód nie wnosił formalnych skarg dotyczących warunków bytowych czy sanitarnych (odpowiedz na pozew k. 82- 90). Sąd ustalił : W okresie objętym pozwem powód był osadzony w Areszcie Śledczym w …….. w następujących celach: - od 15 marca 2007r. do 24 października 2007r. – brak informacji ze względu na nie archiwizowanie danych przez Areszt; --- STRONA 4 --- - od 25 października 2007r. do 19 grudnia 2007r. w celi nr 94 (dwuosobowa o pow. 7, 53m2), w celi tej więcej niż dwóch osadzonych (trzech) przebywało od 25 października do 27 października, od 19 listopada do 20 listopada, od 3 grudnia do 19 grudnia 2007r.; - od 20 grudnia 2007r. do 21 grudnia 2007r. w celi nr 76 (jednoosobowa o pow. 5.61 m2), gdzie przez cały w/w okres przebywało dwóch osadzonych; - od 22 grudnia 2007r. do 7 stycznia 2008 r. w celi nr 77 (jednoosobowa o pow. 5.51 m2), gdzie przez cały w/w okres przebywało dwóch osadzonych; - od 8 stycznia 2008r. do 18 stycznia 2008 r. w celi nr 92 (dwuosobowa o pow. 7, 58m2), w celi tej więcej niż dwóch osadzonych (trzech) przebywało dnia 17 stycznia; - od 4 lipca 2008 r. do 28 października 2008 r. w celi nr 96 (dwuosobowa), w celi tej więcej niż dwóch osadzonych (trzech) przebywało od 4 lipca do 13 lipca, od 10 września do 13 września, od 13 października do 19 października 2008r.; - od 28 października 2008 r. do 5 stycznia 2009 r. w celi nr 94 (dwuosobowa), w celi tej więcej niż dwóch osadzonych (trzech) przebywało od 28 października do 28 listopada, od 21 grudnia 2008 r. do 5 stycznia 2009 r.; - od 5 stycznia 2009 r. do 9 lutego 2009 r. w celi nr 69 (dwuosobowa), w celi tej więcej niż dwóch osadzonych (trzech) przebywało od 16 stycznia do 8 lutego 2009r; - od 9 lutego 2009 r. do 26 maja 2009 r. w celi nr 95 (dwuosobowa), w celi tej więcej niż dwóch osadzonych (trzech) przebywało od 9 lutego do 16 lutego, od 3 marca do 6 kwietnia, od 6 maja do 25 maja 2009r; - od 26 maja 2009 r. do 29 czerwca 2009 r. w celi nr 131 (dwuosobowa), w celi tej więcej niż dwóch osadzonych (trzech) przebywało od 26 maja do 8 czerwca, od 16 czerwca do 26 czerwca 2009r.; - od 29 czerwca 2009 r. do 3 lipca 2009 r. w celi nr 149 (dwuosobowa), w której w całym w/w okresie przebywało dwóch osadzonych; --- STRONA 5 --- - od 3 lipca 2009 r. do 25 września 2009 r. w celi nr 131 (dwuosobowa), w celi tej więcej niż dwóch osadzonych (trzech, czterech) przebywało od 3 lipca do 22 września 2009r.; - od 25 września 2009 r. do 20 października 2009 r. w celi nr 141 (dwuosobowa), w której przez cały w/w okres przebywało trzech osadzonych; - od 14 kwietnia 2010 r. do 20 kwietnia 2010 r. w celi nr 49 (dwuosobowa), w której przez cały w/w okres przebywało dwóch osadzonych; - od 21 kwietnia 2010 r. do 14 czerwca 2010 r. w celi nr 47 (dwuosobowa), w celi tej więcej niż dwóch osadzonych (trzech) przebywało od 18 maja 2010 r. do 1 czerwca 2010 r. Osadzenie powoda w tej celi w warunkach przeludnienia nastąpiło na mocy indywidualnej decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w …… z dnia 18 maja 2010 r., którą zarządzono umieszczenie powoda w celi, w której powierzchnia przypadająca na osadzonego wynosi mniej niż 3m2 na okres 14 dni. - od 14 czerwca 2010 r. do 21 czerwca 2010 r. w celi nr 159 (trzyosobowa), w której przez cały w/w okres przebywało trzech osadzonych; - od 21 czerwca 2010 r. do 30 czerwca 2010 r. w celi nr 161 (trzyosobowa), w której przez cały w/w okres przebywało trzech osadzonych; - od 30 czerwca 2010 r. do 15 lipca 2010 r. w celi nr 491 (dwuosobowa), w której przez cały w/w okres przebywało dwóch osadzonych; - od 15 lipca 2010 r. do 28 lipca 2010 r. w celi nr 133 (dwuosobowa), w której przez cały w/w okres przebywało dwóch osadzonych; (dowód: dane z systemu NoeAvalon k.93-98, informacja z działu ewidencji – notatka służbowa k. 225-226 – rok 2008-09, informacja z działu ewidencji – notatka służbowa k. 283 – rok 2007-2008, informacja z działu ewidencji – notatka służbowa k. 322 – rok 2010, decyzja z 18 maja 2010 r. k 323). --- STRONA 6 --- W trakcie całego okresu osadzenia powoda w Areszcie Śledczym w …… Dyrektor tej jednostki zawiadamiał Sąd Okręgowy w Katowicach VIII Wydział Penitencjarny o panującym w jednostce przeludnieniu oraz przedstawiał wykaz przeludnionych cel. W okresie od marca 2007 r. do stycznia 2008 r. zawiadomienia były wysyłane każdego miesiąca i za każdym razem zawierały informacje o przeludnieniu wynoszącym od 112 % do 149 % pojemności. Na wykazie cel przeludnionych z dnia 4 grudnia 2007 r. znalazła się cela nr 94, w której w tym dniu przebywał powód. W lipcu i w sierpniu 2008 r. Dyrektor Aresztu informował o przeludnieniu wynoszącym odpowiednio 107 % i 104 %. Natomiast od września 2008 r. do października 2009 r. Dyrektor zawiadamiał Wydział Penitencjarny Sądu Okręgowego w Katowicach o podjęciu decyzji o umieszczaniu osadzonych w celach mieszkalnych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m2 na czas określony 1 miesiąca. Zarządzenia Dyrektora w tym przedmiocie były wydawane każdego miesiąca w w/w okresie (dowód: informacje o przeludnieniu, zawiadomienia przedstawiane Wydziałowi Penitencjarnemu, zarządzenia k. 99 – 137, k 141). Z protokołu z wizytacji Aresztu Śledczego w …….przeprowadzonej w listopadzie 2007r. przez sędziego wizytatora ds. penitencjarnych wynika, że Areszt dysponuje 399 miejscami dla osadzonych. W listopadzie 2007 r. w Areszcie przebywało 478 osadzonych. W zakresie warunków bytowych skazanych stwierdzono, że mimo istniejącego przeludnienia, cele osadzonych są czysto utrzymane, a także w miarę potrzeby remontowane. Wyposażenie cel jest zgodne z przyjętymi standardami. Warunki sanitarne dobre. Areszt zapewnia korzystanie ze środków higieny, a także odzieży i bielizny w zależności od pory roku. Ustalono, że księgozbiór biblioteki w jednostce liczy 8 263 pozycje. W Areszcie działa radiowęzeł. W świetlicy emituje się filmy, dostępne są gry świetlicowe, organizowane są spotkania z osobami z zewnątrz, można dokonać przeglądu prasy. Do dyspozycji osadzonych jest sala rekreacyjna – siłownia, gdzie znajduje się sprzęt do ćwiczeń siłowych, rekreacyjnych oraz konsola do gier ( dowód :protokół z wizytacji k .143-152). Kolejna wizytacja w Areszcie Śledczym w …….. została przeprowadzona przez sędziego penitencjarnego w dniach 17-18 grudnia 2008r. W wyniku wizytacji stwierdzono, że areszt dysponuje 399 miejscami, natomiast osadzonych było w nim 411 osób. Pojemność w chwili wizytacji przekroczona była o 12 miejsc. --- STRONA 7 --- Ustalono, że osadzonym zapewniono odpowiednie warunki bytowe zgodnie z ministerialnym rozporządzeniem. Mimo istniejącego problemu przeludnienia, cele osadzonych są czysto utrzymane, a także w miarę potrzeby i możliwości remontowane. Wyposażenie cel jest zgodne z przyjętymi standardami. Warunki sanitarne uznano za dobre. Stwierdzono, że areszt zapewnia korzystanie ze środków higieny, odzieży i bielizny w zależności od pory roku. Posiłki przygotowywane są według obowiązujących norm. Odnośnie opieki zdrowotnej osadzonych ustalono, że personel medyczny zapewnia całodobową opiekę, a liczba lekarzy i pielęgniarek jest wystarczająca. W Areszcie zlokalizowana jest biblioteka z księgozbiorem ponad 8 000 woluminów. Zrealizowane zostały 4 kursy zawodowe dla osadzonych. W jednostce działa radiowęzeł, w świetlicy odbywają się emisje filmów video, gry świetlicowe, przeglądy prasy, Sala rekreacyjna wyposażona jest w sprzęt do ćwiczeń siłowych i rekreacyjnych tj. atlas, rower treningowy, stół do tenisa, konsola do gier itp. (dowód: protokół z wizytacji k. 154 – 158). W protokole kontroli sanitarnej interwencyjnej przeprowadzonej w dniu 17 września 2008 r. w zakresie nieprawidłowości warunków sanitarnych w celach Aresztu Śledczego w ……., po kontroli przeprowadzonej w celach nr 23, 163, 164, nie stwierdzono nieprawidłowości. Ustalono, że w kontrolowanych celach nie ma kratek wentylacji grawitacyjnej, a okna są otwierane (dowód: protokół kontroli sanitarnej k. 159- 160). W dniu 26 sierpnia 2009 r. miała miejsce kontrola sanitarna stanu sanitarno-technicznego pomieszczeń aresztu. W trakcie kontroli sprawdzono cele o nr 126, 129, 131, 132, 136, 141. Stwierdzono, że cele 126, 133, 136 były niezamieszkane i przeznaczone do remontu, natomiast w celach 129, 131, 132, 141 (w celach 131 i 141 przebywał powód) nie stwierdzono na ścianach i sufitach śladów zawilgocenia. Ściany i lamperie z małymi ubytkami tynku, w celi nr 131 ubytki w płytach podłogowych PCV. We wszystkich wymienionych celach kąciki sanitarne były oddzielone zasłonami z tkanin. Skontrolowano także cele nr 134, 135, 137, 139, 140, 142, w których kąciki sanitarne były zabudowane, podłoga z płyt ceramicznych, ściany czyste, bez śladów zawilgocenia. Ponadto skontrolowano cele 3,7,17,18,19,29,85,86,56, w których nie stwierdzono zawilgocenia. Kontrola kuchni nie wykazała śladów gryzoni i karaluchów, nie stwierdzono środków spożywczych po upływie terminu przydatności do spożycia. Podobnie kontrola z 19 października 2009 r. nie wykazała w kuchni jednostki nieprawidłowości. W jej trakcie ustalono również, że w dniu kontroli łaźnia oraz magazyny --- STRONA 8 --- bielizny i korytarze są utrzymane czysto. Ilość środków do sprzątania została uznana za wystarczającą (dowód: protokoły kontroli sanitarnych k. 171-175, 176-177, 178- 180, 183- 186). Zabiegi dezynsekcyjne przeprowadzono w pozwanym Areszcie w następujących miesiącach: - maj, wrzesień, listopad, grudzień 2007 r., luty, marzec, lipiec, październik, grudzień 2008 r., luty, kwiecień, maj, czerwiec, sierpień 2009 r. Z koeli zabiegi deratyzacyjne przeprowadzono w maju, wrześniu, 2007 r., we wrześniu 2008 r. i w kwietniu 2009 r.(dowód: protokoły k. 187-204). W niektórych celach, w których przebywał powód kąciki sanitarne były oddzielone od reszty celi płytą OSB i posiadały odsuwane drzwi. W innych były przesłonięte tylko kawałkami materiału. Zdarzało się, że osadzeni sami zasłaniali kąciki sanitarne otrzymanymi od funkcjonariuszy więziennych zasłonami prysznicowymi lub prześcieradłami. Wśród cel, w których przebywał powód, a które nie miały trwale oddzielonego kącika sanitarnego były cele o nr 47, 92, 94, 95, 96, 131, 133, 141. Od około 2 lat kąciki sanitarne są stopniowo zabudowywane płytami OSB (dowód: protokóły kontroli sanitarnej k. 171-175, 176-177, 178- 180, 183-186, zeznania świadków P. K. k. 260, W. C. k. 260, K. B. k. 340, zeznania powoda k. 337). W oknach cel, za szybami w odległości ok. 30-40 cm od ściany budynku umieszczone są przesłony na szyby, które mają uniemożliwiać osadzonym kontakt z osobami z zewnątrz. Według powoda i świadka K. B. ograniczają one dopływ światła dziennego (dowód: zeznania świadka K. B. k. 340, zeznania powoda k. 337). W Areszcie Śledczym w M. pranie i suszenie odzieży odbywało się w celach. W celach, w których była wentylacja, nie działała ona prawidłowo (funkcję wentylacji pełniły wykute w ścianach otwory). W niektórych celach, w których przebywał powód tworzył się grzyb i panowała wilgoć (cela nr 47), ściany były zalewane (cela nr 161), odpadał tynk i sufit, występowały ubytki w tynku (cela nr 161, 133, 131, 141) i w płytach podłogowych (cela nr 131, 47). Nieprawidłowe działanie wentylacji powodowało, że w celach z kącików sanitarnych unosił się fetor. Zdarzało się, że osadzeni w przeludnionych celach, z uwagi na brak miejsca przy stole, spożywali posiłki na łóżkach. W niektórych celach występowały również insekty. Jednakże były też cele, w których ten problem nie występował, a cele o nr 49 i 149 były czyste, o dobrych warunkach higienicznych. Każdy osadzony w nich miał --- STRONA 9 --- własny stołek i miejsce przy stole (dowód: zeznania świadków P. K. k. 260, K..B. k. 340, zezanaia powoda k. 337, protokół kontroli k. 171 verte). W pozwanym Areszcie raz w tygodniu odbywały się zajęcia świetlicowe, które trwały godzinę. W tym czasie osadzeni oglądali telewizję, mogli korzystać z siłowni i stołu do ping ponga. Dodatkowe zajęcia świetlicowe przysługiwały osadzonym w nagrodę. Ponadto każdego dnia osadzeni mogli odbywać godzinne spacery. Raz w tygodniu przysługiwała gorąca kąpiel ( dowód: zeznania świadków P. K. k. 260, K. B. k 340, zeznania powoda k. 337). Dokonując powyższych ustaleń Sąd pominął zeznania świadka A. K.a (k.304 – 305), bowiem jak zeznał świadek w Areszcie Śledczym w …… nigdy nie przebywał razem z powodem. Wszystkie informacje o złych warunkach w tym Areszcie ma od powoda, którego poznał w lutym 2010 r. w ZK w …….. Świadek ten zeznał więc jedynie o zasłyszanych od powoda okolicznościach. Sąd zważył : Roszczenie powoda zasługiwało jedynie na częściowe uwzględnienie. Konstytucja RP chroni dobra osobiste każdego człowieka. W ustawie zasadniczej wiele przepisów wprost odnosi się do sfery dóbr osobistych człowieka. W art. 30 Konstytucji RP ustawodawca stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjnie, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż wynika to z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 roku, sygn. II CSK 269/07). W orzeczeniu z dnia 25 kwietnia 1989 roku, sygn. I CR 143/89, Sąd Najwyższy wskazał, że godność osobista jest ta sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, które stanowi istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg okoliczności zewnętrznych. Z kolei w wyroku z dnia 28 litego 2007 roku, sygn. V CSK 431/06, Sąd Najwyższy stwierdził, --- STRONA 10 --- że: ,,zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 roku Nr 38, poz. 167 i 169), głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 EKPCz, stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok z dnia 5 grudnia 1979 roku, skarga 8224/78, i z dnia 12 stycznia 1995 roku, skarga 21915/93). Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006 roku (skarga nr 73786/01). Trybunał uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8m², przypadającą na osadzonego. Z kolei w orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001 roku (skarga nr 28524/95) stwierdził, że przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 EKPCz. Również w orzeczeniu z dnia 6 marca 2001 roku (skarga nr 40907/98) uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w --- STRONA 11 --- przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. Także SN w wyroku z dnia 17 marca 2010r., II CSK 486/09 ( Lex nr 599534) uznał, że nadmierne zagęszczenie celi może samo w sobie być kwalifikowane jako traktowanie niehumanitarne. Należy zatem stwierdzić, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Na gruncie prawa polskiego może więc uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Nie ulega wątpliwości, że w czasie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w ……. panowało tam przeludnienie. Wynika to bezsprzecznie ze sprawozdań z wizytacji Aresztu Śledczego w ……. i z zawiadomień Dyrektor Aresztu słanych do sędziego penitencjarnego o panującym w jednostce przeludnieniu. Nie ulega również wątpliwości, że powód przebywał w przeludnionych celach, co wynika z zeznań powoda oraz świadków P. K. i K. B., a w szczególności z wykazu cel, w których przebywał powód w pozwanej jednostce. Jedynie za okres od 15 marca 2007 r. do 24 października 2007 r. brakuje informacji w jakich celach przebywał powód i liczbie osadzonych razem z nim osób, a to ze względu na nie archiwizowanie danych przez Areszt. Jednakże jak wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, brak prowadzenia odpowiedniej ewidencji przez zakłady karne i fakt, że nie potrafią udzielić ścisłej informacji w jakim czasie i przy jakim przeludnieniu odbywał karę powód, nie może wywołać dla niego negatywnych skutków procesowych i materialnoprawnych. Dlatego Sąd przyjął, że w w/w okresie 7 miesięcy, kiedy nie archiwizowano danych powód przebywał w przeludnionych celach. Potwierdzają to dowody z zawiadomień sędziego penitencjarnego i wizytacji, które wskazują, że wówczas przeludnienie w pozwanym Areszcie panowało. Tak więc łącznie ze wskazanym 7 miesięcznym okresem powód przebywał w przeludnionych celach około 18 miesięcy. Państwo wykonując swoje uprawnienia władcze w ramach imperium, wykonując zadania represyjne, nie może ograniczać praw człowieka w stopniu wyższym niż to wynika z zadań ochronnych i celu stosowanych środków. Z tego względu art. 110 § 2 k.k.w. stanowi, że powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na jednego skazanego nie może być mniejsza --- STRONA 12 --- niż 3 m 2 , cele powinny być wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Przepis art. 248 § 1 k.k.w. przewidywał jednak, że w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor aresztu śledczego mógł umieścić osadzonych, na czas określony w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . Przepis ten dopuszczał więc w szczególnie uzasadnionych przypadkach przejściowe ograniczenie normy wynikającej z art. 110 § 2 k.k.w. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 roku, sygn. akt SK 25/07, stracił on moc z dniem 6 grudnia 2009 roku. Jednakże art. 248 kkw jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach przewidywał możliwość umieszczenia osadzonych, na czas określony w określonych w nim warunkach. Tymczasem powód przez większość czasu osadzenia w Areszcie Śledczym w ……. przebywał w celach przeludnionych. Ponadto Dyrektor Aresztu właściwie co miesiąc zawiadamiał sędziego penitencjarnego o przeludnieniu, a następnie co miesiąc wydawał zarządzenia o umieszczeniu osadzonych w warunkach przeludnienia. Zarządzenie były wydawane każdego kolejnego miesiąca. Oznacza to, że przeludnienie w pozwanej jednostce miało permanentny charakter i nie można uznać by wynikało z wyjątkowych sytuacji. Jedynie w ostatnim okresie osadzenia powoda w roku 2010 przeludnienie nie występowało ciągle, a osadzenie powoda w przeludnionej celi na podstawie decyzji z 18 maja 2010r. (k.323) należy uznać za zgodne z prawem. Jeżeli chodzi o warunki panujące w celach, poza przeludnieniem, to za wiarygodne Sąd uznał zeznania świadków P. K. i K. B. oraz zeznania powoda w zakresie w jakim wskazywali oni na wilgoć, brak należytej wentylacji i fetor panujący w niektórych celach oraz brak oddzielonych trwale kącików sanitarnych. Również zarzuty dotyczące problemów z insektami sąd uznał za prawdziwe. Sąd dał wiarę zeznaniom powoda w zakresie, w jakim wskazał on nr cel, w których przebywał, a które nie miały trwale wydzielonego i zasłoniętego kącika sanitarnego. Występują wprawdzie pewne nieścisłości i rozbieżności w zeznaniach świadków, dotyczące nr cel, w których takie kąciki były oddzielone, a w których nie, jednakże w ocenie Sądu wiąże się to z faktem, że od 2 lat w Areszcie prowadzone są prace polegające na zabudowywaniu kącików płytami OSB i cele, poprzednio pozbawione płyt, obecnie już je posiadają. Świadek W. C. zeznał, że prowadzone są tego rodzaju prace, a jego przesłuchanie --- STRONA 13 --- miało miejsce już po opuszczeniu przez powoda Aresztu. Dlatego świadek mógł wskazać jako zabudowane te cele, które w czasie jego zeznań miały już oddzielone kąciki, a w czasie pobytu w Areszcie powoda jeszcze nie. I tak świadek wskazał np., że cele 131 i 141 mają zabudowane kąciki, natomiast z protokołów kontroli sanitarnej z 26 sierpnia 2009 r. wynika, że cele te wówczas nie miały jeszcze zabudowanych kącików sanitarnych. Sąd dał również wiarę zeznaniom świadków P. K. i K. B. oraz zeznaniom powoda w zakresie w jakim wskazywali oni jak wyglądały poszczególne cele, w których przebywał powód. Zeznania te są logiczne, szczegółowe i konkretne, a nadto wzajemnie się uzupełniają i korespondują ze sobą. W swoich zeznaniach świadkowie opisywali poszczególne cele, przy czym wskazywali zarówno na cele, w których warunki były złe, jak i cele, w których warunki były ich zdaniem dobre. Dlatego też ustalając warunki panujące w celach Sąd oparł się na w/w dowodach, a nie na dowodach z protokołów wizytacji Aresztu, czy protokołach kontroli sanitarnej cel, w których powód nie przebywał. Protokoły wizytacji nie zawierają bowiem oceny warunków poszczególnych cel, a jedynie ogólnikowe stwierdzenia, że warunki w celach są dobre. W tym zakresie protokoły te są zbyt ubogie w ustalenia, by oprzeć na nich stan faktyczny, ponadto dotyczą jedynie 2 lat działalności aresztu. Natomiast na protokołach kontroli sanitarnej, Sąd oparł się jedynie w zakresie, w jakim dotyczą cel, w których powód przebywał. Zawierają one bowiem opisy tylko konkretnych cel. Sąd dał również wiarę zeznaniom świadka K. B. i zeznaniom powoda w zakresie w jakim wskazywali oni na problem z insektami. Fakt, że kilka razy w roku (ok. 5) dokonywano dezynsekcji potwierdza, że istniał taki problem, jednocześnie jednak wskazuje, że Areszt podejmował próby jego zwalczenia. Nie można jednak w ocenie Sądu mówić o „pladze insektów” skoro protokoły z wizytacji i kontroli sanitarnych w żaden sposób tego problemu nie notują. Świadkowie zgodnie wskazywali na problemy z wentylacją i panujący w celach smród. Zdaniem Sądu niezależnie od tego czy kąciki sanitarne w celach, w których powód przebywał były zabudowane czy też nie i do jakiej wysokości, to z uwagi na brak w celach prawidłowej wentylacji, twierdzenia powoda i świadków o panującym w nich fetorze należy uznać za wiarygodne. Podobnie wiarygodne, z uwagi na wyposażenie cel i panujące w nich przeludnienie, są zeznania świadków i powoda o konieczności spożywania posiłków na łóżkach z powodu braku odpowiedniej liczby miejsc przy stole. Z kolei fakt, że osadzeni musieli prać i suszyć swoją odzież w celach dodatkowo potwierdza zeznania osadzonych, że w niektórych przeludnionych celach mogła wystąpić wilgoć lub grzyb. --- STRONA 14 --- Nie podzielił Sąd natomiast zarzutów powoda odnośnie braku ciepłej bieżącej wody w celach, rzadkich kąpieli, braku pralni , suszarni, braku światła dziennego, czasu przeznaczonego na spacery i zajęcia świetlicowe. Te okoliczność, w ocenie Sądu, nie świadczą o naruszeniu dóbr osobistych powoda. Do każdej celi doprowadzona była bowiem zimna woda, z której powód mógł korzystać bez ograniczeń, a zatem był w stanie utrzymywać higienę osobistą pomimo tylko cotygodniowych ciepłych kąpieli. Ponadto pobyt powoda w pozwanym Areszcie spowodowany był naruszeniem przez niego porządku prawnego w związku z czym powód powinien był liczyć się z pewnymi dolegliwościami. Kara pozbawienia wolności z natury rzeczy wiąże się z ograniczeniami nie tylko w zakresie warunków socjalno – bytowych, ale także przede wszystkim w zakresie możliwości opuszczania miejsca osadzenia i korzystania z rozrywek. Musi się także liczyć powód ze stosowaniem przez jednostki penitencjarne różnego rodzaju zabezpieczeń ( w tym tz. blind) przed niekontrolowanymi kontaktami osadzonych z osobami z zewnątrz. Zaznaczyć też należy, że z przedstawionych przez pozwanego protokołów z wizytacji i protokołów kontroli sanitarnych nie wynika, aby cele mieszkalne pozbawione był światła dziennego. Niemniej jednak w wyroku z dnia 7 maja 2009 r., I ACa 247/09, (Lex nr 508523) Sąd Apelacyjny w Katowicach, powołując się na wymagania nałożone na Państwo przez art.40 i 41 ust.4 Konstytucji RP oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a także zalecenia Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom i orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zwrócił uwagę, że warunki na które uskarżają się więźniowie w przeludnionych celach nie ograniczają się do samego nieprzestrzegania metrażu. Zachodzi bowiem konieczność oceny skumulowanego efektu takich warunków jak np. złe warunki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja, brak możliwości spożywania posiłków przy stole. Mając na uwadze powyższe stanowisko oraz powołane wyżej dowody, Sąd uznał, że powód był osadzony w mysłowickiej jednostce penitencjarnej nie tylko w celach przeludnionych, ale także przebywał w celach zawilgoconych, nie zawsze zapewniających prywatności przy korzystaniu z toalety, w celach bez prawidłowo działającej wentylacji, co stanowiło przejaw poniżającego traktowania. Urządzenie ubikacji w wieloosobowej celi, w taki sposób, że jest ona oddzielona od pozostałej części pomieszczenia niewysokim przepierzeniem lub kawałkiem materiału uniemożliwia zachowanie intymności w czasie korzystania z niej. Poza tym stanowi dodatkową dolegliwość dla pozostałych osób z uwagi na rozchodzący się fetor, do czego przyczynia się także brak odpowiedniej wentylacji. Nadto już samo --- STRONA 15 --- przetrzymywanie w zamkniętym pomieszczeniu stłoczonych ludzi narusza ich godność, upokarza, rodzi agresję. Powód miał ograniczoną możliwość opuszczania celi tylko na codzienne godzinne spacery oraz godzinne cotygodniowe zajęcia świetlicowe. Oznacza to, że niemal bez przerwy musiał przebywać w przeludnionej celi. W ocenie Sądu poprzez osadzenie powoda w takich warunkach pozwany naruszył jego godność i prawo do intymności, a zachowanie pozwanego zarówno w świetle wyżej wskazanych przepisów Konstytucji RP oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności należy uznać za bezprawne, uzasadniające odpowiedzialność przewidzianą w art.24 i 448 k.c. Do uwzględnienia roszczenia o zapłatę zadośćuczynienia o jakim mowa w art.448 kc nie było niezbędne wykazanie winy pozwanego. Zgodnie bowiem z art.417 kc w brzmieniu obowiązującym od 1.09.2004r. przesłanką odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej jest niezgodność z prawem określonego działania lub zaniechania. Ani przepis art. 417 kc ani art. 448 kc nie wymaga wykazania winy wyrządzającego szkodę. Żądane przez powoda zadośćuczynienie uznać jednak należało za zupełnie nieadekwatne do doznanej krzywdy, wygórowane i nieodpowiadające aktualnym stosunkom majątkowym społeczeństwa. Trzeba mieć bowiem na uwadze to, że powód w wyniku swojego własnego zachowania odbywa karę pozbawienia wolności, a zadośćuczynienie ma naprawić jedynie krzywdę związaną z niezgodnym z prawem zwiększeniem uciążliwości obywania tej kary. Stopień nasilenia tych uciążliwości w ocenie Sądu nie był wysoki, a chociaż powód przebywał w pozwanej jednostce w sumie prawie 29 miesięcy, to w warunkach przeludnienia spędził ok. 18 miesięcy, poza tym nie zawsze w celach, w których panowały złe warunki. Ponadto warunki bytowe w Areszcie Śledczym w ……… są wynikiem nie tyle zaniedbań administracji tej jednostki, co rezultatem prowadzonej polityki karnej i konsekwencją braku koniecznych inwestycji w poprzednich latach, co oczywiście nie może prowadzić do całkowitego zwolnienia pozwanego z odpowiedzialności. Wobec powyższego Sąd uznał, że odpowiednią sumą zadośćuczynienia będzie kwota 3.000 zł i zasądził ja na podstawie w art.24 i 448 k.c. W pozostałym zakresie powództwo oddalono. Sąd odstąpił od obciążania powoda kosztami sądowymi na podstawie art. 102 kpc, biorąc pod uwagę sytuację życiową i brak środków materialnych powoda odbywającego karę pozbawienia wolności. --- STRONA 16 --- Sąd oddalił wniosek pełnomocnika powoda o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż zgodnie z § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Wniosek nie zawierający takiego oświadczenia podlega oddaleniu, jako nieuzasadniony (wyrok WSA w Gdańsku z 26 października 2005 r., III SA/Gd373/04, Lex numer 235283, wyrok NSA w Warszawie z 20 czerwca 2006 r., II FSK 862/05, Lex numer 242945, postanowienie NSA w Warszawie z 28 sierpnia 2008 r., I Oz 615/08, Lex numer 527807).