Postanowienie I C 148/12 Dnia 27 listopada 2012 roku Sąd Okręgowy w Sieradzu

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt I C 148/12 Dnia 27 listopada 2012 roku Sąd Okręgowy w Sieradzu – Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: S.S.O. Joanna Składowska Protokolant: Jolanta Grelińska po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2012 roku w Sieradzu na rozprawie sprawy z powództwa J. R. przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w S. o zadośćuczynienie oddala powództwo; nakazuje wypłacić adwokatowi P. N. z funduszy Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Sieradzu kwotę 8.856,00 (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć) złotych brutto (w tym podatek VAT w kwocie 1656,00 złotych) tytułem wynagrodzenia za reprezentowanie powoda z urzędu; zasądza od powoda J. R. na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w S. 7.200,00 (siedem tysięcy dwieście) złotych z tytułu zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt I C148/12 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 30 kwietnia 2012r. skierowanym do Sądu Okręgowego w Sieradzu, rozszerzonym i uzupełnionym pismami z dnia 24 lipca 2012r. i 11 października 2012r., powód J. R. domagał się zasądzenia na swoją rzecz od Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w S. zadośćuczynienia w wysokości 205.001 złotych oraz nawiązki na cel społeczny w wysokości 50.000 złotych w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych w postaci godności i zdrowia psychicznego. Domagał się również zobowiązania pozwanego do zaniechania naruszeń dóbr osobistych w przyszłości. Podniósł, iż z dniem 01 marca 2012r. funkcjonariusze służby więziennej rozpoczęli wobec niego bezprawne działania o znamionach szykan, skutkujące lękiem, stresem, naruszeniem praw, godności i wizerunku. Godność powoda naruszały także w warunki w jakich przebywał w Zakładzie Karnym w S. w okresie od 13 stycznia 2012r. Pozwany domagał się oddalenia powództwa i zasądzenia od powoda kosztów procesu wg norm przepisanych. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W 2011r. powód J. R. skierował do Sądu Okręgowego w Sieradzu trzy pozwy: przeciwko jednemu z sędziów orzekających tego sądu, przeciwko jednemu z prokuratorów oraz przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w S.. To ostatnie postępowanie toczyło się pod sygn. akt IC 193/11. W dniu 13 stycznia 2012r. – przed terminem rozprawy w sprawie I C 193/11 powód został przetransportowany do Zakładu Karnego w S.. Z uwagi na wytoczone powództwa obawiał się „aktów zemsty” ze strony funkcjonariuszy. --- STRONA 2 --- (niesporne, uzasadnienie pozwu – k. 59-60) Został osadzony w celi nr 63 pawilonu C. Warunki w celi były złe. Obecne było robactwo. Część drewnianych klepek w podłodze była przegnita, części zaś brakowo. Ściany były zagrzybione. Kącik sanitarny odgrodzony był płytą pilśniową o wysokości dwóch metrów. Powód czuł dyskomfort załatwiając potrzeby fizjologiczne, ponieważ dźwięki i zapachy roznosiły się po pomieszczeniu. W celi nie było również lustra. Generalnie wymiana ręczników następowała co tydzień, lecz zdarzało się, iż miała miejsce co dwa tygodnie. Powód narzekał na zły stan bielizny pościelowej oraz materaca, który miał niekompletne wypełnienie i wydzielał brzydki zapach. Prosił o jego wymianę, lecz prośba nie został uwzględniona. Dopiero po przeniesieniu do innej celi zastał materac w lepszym stanie. Zdarzało się, że w celach brakowało środków czystości. W czasie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w S. nie były również organizowane zajęcia kulturalno – oświatowe. Świetlice oddziałowe z reguły zamieniane były na cele mieszkalne. Następnie powód został przeniesiony do celi nr 65, w której warunki były podobne, z ta różnicą, iż podłoga była w dobrym stanie. (uzasadnienie pozwu – k.60-61, zeznania świadków: M. L. - protokół rozprawy z dnia 18 września 2012r. – k. 185 – czas 00.17-00.50 , W. K. - protokół rozprawy z dnia 18 września 2012r. – k. 185 czas 00.52-01.11) Bezpośrednio do każdej celi nie była dostarczana również prasa. Przypadała jedna gazeta codzienna na oddział. (niesporne) W celach nie było urządzeń RTV, więc powód wnosił o możliwość korzystania z własnego radioodbiornika. Jego prośby zostały załatwione odmownie w dniu 20 stycznia 2012r. (niesporne) W dniu 06 kwietnia 2012r. powód złożył skargę do Sądu Okręgowego w Sieradzu III Wydział Penitencjarny na pozbawienie go prawa do korzystania z celi z własnego radioodtwarzacza. Powodowi został wydany radioodtwarzacz przez służbę kwatermistrzowską w dniu 19 kwietnia 2012r. na podstawie zgody z dnia 05 kwietnia 2012r. W dniu 30 kwietnia 2012r. Sędzia Penitencjarny poinformował powoda iż nie widzi podstaw do podejmowania czynności nadzoru penitencjarnego. (niesporne, akta sprawy III Pen 107/12 Sądu Okręgowego w Sieradzu III Wydział Penitencjarny) Powód był również niezadowolony z formy w jakiej zwracali się do niego funkcjonariusze. Zwyczajowo do osadzonych większość funkcjonariuszy zwracała się używając nazwiska, bez grzecznościowej formuły „pan”. Powód wielokrotnie protestował przeciwko tej praktyce. (uzasadnieni pozwu – k. 209verte, zeznania świadków: M. L. - protokół rozprawy z dnia 18 września 2012r. – k. 185 – czas 00.17-00.50 , W. K. - protokół rozprawy z dnia 18 września 2012r. – k. 185 czas 00.52-01.11) W czasie transportu na rozprawę w dniu 26 stycznia 2012r. funkcjonariusze policji założyli powodowi kajdanki na ręce i nogi z łańcuchami. Powód uważał, iż było to wynikiem przekazania przez funkcjonariuszy służby więziennej nieprawdziwych informacji o nim. --- STRONA 3 --- (niesporne) Powód chciał aby została mu zmieniona podgrupa. W dniu 22 lutego 2012r. funkcjonariusz Ł. L. sporządził ocenę okresową powoda, a w dniu 28 lutego 2012r. zebrała się komisja penitencjarna. Powód oceniał, iż ocena zawierała sformułowania nieprawdziwe, a utrzymanie jego dotychczasowej podgrupy było niezgodne z prawem. (niesporne, twierdzenia pozwu - k. 64kopia opinii – k. 261) W dniu 28 lutego 2012r. powód zgłosił Oddziałowemu zamiar zatelefonowania do adwokata. Nie dodzwonił się do niego, więc wykonał telefon do członka swojej rodziny. Doszło do wymiany zdań z funkcjonariuszem M. Ł.. W dniu 01 marca 2012r. funkcjonariusz skierował wniosek o ukaranie powoda, wskazując, iż powód nie chciał wykonać polecenia zakończenia rozmowy telefonicznej, zachowywał się wulgarnie i arogancko. W dniu 02 marca 2012r. powód został ukarany przez Dyrektora Zakładu Karnego karą dyscyplinarną za odmowę wykonania polecenia. W ocenie powoda zarzuty były nieprawdziwe, a funkcjonariusz bezprawnie przysłuchiwał się jego rozmowie. Powód złożył skargę na tę decyzję. Postanowieniem z dnia 22 marca 2012r. Sąd Okręgowy w Sieradzu III Wydział Penitencjarny utrzymał decyzję w mocy. (uzasadnienie pozwu – k. 65-66, akta sprawy III Kow 342/12 Sądu Okręgowego w Sieradzu) W dniu 01 marca 2012r. został zamknięty przewód sądowy w sprawie I C 193/11. W dniu 13 marca 2012r. zapadł wyrok oddalający powództwo, powód wniósł apelację. (niesporne) W ocenie powoda została „zorganizowana akcja”, inicjowana przez Sędziego Przewodniczącego w sprawie I C 193/11, aby go „uciszyć” oraz „odciąć” od kontaktów z bliskimi i uniemożliwić zdobycie odpowiedniej wiedzy. (uzasadnienie pozwu – k. 67) W dniu 05 marca 2012r. funkcjonariusz Ł. L. wystąpił do Dyrektora Zakładu Karnego w S. z trzema wnioskami o wymierzenie powodowi kar dyscyplinarnych nagany i celi izolacyjnej za wulgarne i aroganckie zachowanie oraz odmowę podania danych osobowych. W dniu 05 marca 2012r. powód złożył do Sądu Okręgowego w Sieradzu III Wydział Penitencjarny skargę na funkcjonariusza M. M., iż używał zwracając się do niego formy „ty” oraz odnosił się do niego w sposób wulgarny, a treści wypowiedzi miały podtekst seksualny, nadto wykonywał gesty kojarzące się powodowi z homoseksualizmem oraz bezpodstawnie żądał podania przez powoda danych osobowych. W dniu 22 marca 2012r. Sędzia Penitencjarny poinformował powoda iż nie widzi podstaw do podejmowania czynności nadzoru penitencjarnego. (niesporne, uzasadnienie pozwu – k. 68-70, akta sprawy III Pen 107/12 Sądu Okręgowego w Sieradzu III Wydział Penitencjarny) W dniu 06 marca 2012r. Dyrektor Zakładu Karnego cofnął powodowi zgodę na noszenie własnej odzieży. Od tego dnia powód był zobowiązany do korzystania z tzw. odzieży skarbowej, przeciwko czemu wielokrotnie protestował. Uważał to za szykanę, ponieważ regułą było korzystanie przez osadzonych w własnych ubrań. --- STRONA 4 --- (niesporne, zeznania świadków: M. L. - protokół rozprawy z dnia 18 września 2012r. – k. 185 – czas 00.17-00.50 , W. K. - protokół rozprawy z dnia 18 września 2012r. – k. 185 czas 00.52-01.11) W dniu 06 marca 2012r. powód rozmawiał o tej sytuacji telefonicznie z matką. Rozmowa była kontrolowana. (niesporne) Powód został doprowadzony na rozmowę z Dyrektorem przy asyście wyposażonych w specjalne wyposażenie zabezpieczające funkcjonariuszy. Uważał takie działanie za bezpodstawne. (niesporne) W dniu 06 marca 2012r. powód został ukarany przez Dyrektora karami dyscyplinarnymi za trzy przewinienia dyscyplinarne na karę umieszczenia w celi izolacyjnej na okres 14 dni. Powód złożył skargę na tę decyzję. Postanowieniem z dnia 29 marca 2012r. Sąd Okręgowy w Sieradzu III Wydział Penitencjarny utrzymał decyzję w mocy. (akta sprawy III Kow 345/12 Sądu Okręgowego w Sieradzu) W dniu 06 marca 2012r. powód został osadzony w celi izolacyjnej nr 14 pawilonu C. Po stwierdzeniu zniszczenia lampy w celi powoda przeniesiono do celi nr 11. W dniu 07 marca 2012r. powód nie założył bluzy skarbowej. Za zniszczenie mienia i odmowę założenia odzieży Dyrektor Zakładu Karnego wymierzył powodowi karę udzielania widzeń w sposób uniemożliwiający bezpośredni kontakt z osobą odwiedzającą na okres 1 miesiąca. Powód złożył skargę na tę decyzję, uznając ją za niezasadną. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2012r. Sąd Okręgowy w Sieradzu III Wydział Penitencjarny utrzymał decyzję w mocy. (twierdzenia pozwu – k. 66, akta sprawy III Kow 389/12 Sądu Okręgowego w Sieradzu) W celi nr 14 tej występował problem z cieknącymi rurami. (niesporne, uzasadnieni pozwu – k. 81) W dniu 06 marca 2012r. psycholog, z którego usług korzystał Zakład Karny w S. wydała opinię, iż istnieje ryzyko autoagresji powoda, wskazana jest kontrola osobista pod kątem przedmiotów mogących służyć autoagresji, a maszynki do golenia należy wydawać powodowi jedynie na czas toalety pod nadzorem funkcjonariusza. Po opuszczeniu celi izolacyjnej powód został osadzony w celi nr 70, w której przebywali uczestnicy podkultury więziennej, do której powód nie należał. Powód protestował przeciwko tej decyzji. (niesporne) W dniu 21 marca 2012r. powód złożył skargę na pozbawienie go w celi izolacyjnej czajnika i maszynki do golenia oraz na umieszczenie go po odbyciu kary celi izolacyjnej w celi nr 70 pawilonu C z osobami należącymi do podkultury więziennej, a także pozbawienie go możliwości korzystania z prywatnej odzieży. Skarżył się również na brak lustra. Czajnik wydano powodowi po zakończeniu odbywania kary celi izolacyjnej. --- STRONA 5 --- W dniu 11 kwietnia 2012r. Sędzia Penitencjarny poinformował powoda iż nie widzi podstaw do podejmowania czynności nadzoru penitencjarnego. (niesporne, akta sprawy III Kow 430/12 Sądu Okręgowego w Sieradzu III Wydział Penitencjarny) W celi nr 70 również być wydzielony dwumetrowym parawanem kącik sanitarny. Na drzwiach była zasłonka. Obecne były także karaluchy. (niesporne) W dniu 05 kwietnia 2012r. powód nie mógł skorzystać z łaźni, ponieważ uczestniczył w czynnościach przesłuchania w związku ze złożonym przez siebie zawiadomieniem o popełnieniu przestępstwa. (niesporne) W dniu 10 kwietnia 2012r. powód odmówił wyjścia z celi na posiedzenie Sądu Penitencjarnego w odzieży skarbowej. Uważał, iż ma prawo uczestniczyć w posiedzeniu we własnej odzieży. (niesporne) W dniu 17 kwietnia 2012r. powód zgłosił obawę o bezpieczeństwo własne w związku z pobytem w celi nr 70. Podjęta została decyzja o przeniesieniu, jednak powód odmówił przejścia do wyznaczonej celi ochronnej. Uważał, że przebywając w tej celi będzie narażony na szykany innych osadzonych. (niesporne) W dniu 20 kwietnia 2012r. Dyrektor Zakładu Karnego wymierzył powodowi w związku z tym zachowaniem oraz korzystaniem bez zgody z odzieży własnej dniu 18 kwietnia 2012r. (powód chciał wyjść na spacer we własnej odzieży i odmówił wyjścia z celi w odzieży skarbowej) karę udzielania widzeń w sposób uniemożliwiający bezpośredni kontakt z osobą odwiedzającą na okres 1 miesiąca. Powód złożył skargę na tę decyzję, uznając ją za nieuzasadnioną. Postanowieniem z dnia 17 maja 2012r. Sąd Okręgowy w Sieradzu III Wydział Penitencjarny utrzymał decyzję w mocy. (niesporne, uzasadnienie pozwu – k. 91, akta sprawy III Kow 583/12 Sądu Okręgowego w Sieradzu) W związku z oświadczeniem, że rzuci palenie, powód został w dniu 18 kwietnia 2012r. przeniesiony do celi nr 66 dla niepalących. (niesporne) Warunki w celi były zbliżone do warunków w celach 70, 63 i 65. (niesporne, uzasadnienie pozwu – k. 92) W dniu 20 kwietnia 2012r. ponownie podczas transportu na rozprawę do Sądu Okręgowego w Sieradzu założono powodowi kajdanki z łańcuchami. Nie rozkuto go w trakcie rozprawy. (niesporne, uzasadnienie pozwu – k. 94-95) W dniu 18 kwietnia 2012. powód wniósł skargę do Sądu Okręgowego w Sieradzu Wydział Penitencjarny na obecność w celi robactwa – karaluchów. (akta sprawy III Pen 118/12 Sądu Okręgowego w Sieradzu III Wydział Penitencjarny) --- STRONA 6 --- W dniu 29 kwietnia 2012. powód wniósł skargę do Sądu Okręgowego w Sieradzu Wydział Penitencjarny na niezapoznanie osadzonych do dnia 16 kwietnia 2012r. z nowym regulaminem podnosząc, że do tej daty w celach wywieszony był regulamin z 2011r. (niesporne, akta sprawy III Pen 35/12 Sądu Okręgowego w Sieradzu III Wydział Penitencjarny) W dniu 03 maja 2012. powód wniósł skargę do Sądu Okręgowego w Sieradzu Wydział Penitencjarny na niewydanie mu z magazynu klapek, niedostarczanie prasy do celi oraz kradzież przez funkcjonariuszy głośników z celi. (akta sprawy III Pen 138/12 Sądu Okręgowego w Sieradzu III Wydział Penitencjarny) W dniu 09 maja 2012. powód wniósł skargę do Sądu Okręgowego w Sieradzu Wydział Penitencjarny na treść opinii wydanej na potrzeby postępowania o warunkowe przedterminowe zwolnienie przez wychowawcę, wskazując, iż zawiera nieprawdziwe informacje. (akta sprawy III Pen 142/12 Sądu Okręgowego w Sieradzu III Wydział Penitencjarny) Skargi te nie skutkowały interwencją Sędziego Penitencjarnego. (niesporne) W dniu 25 kwietnia 2012r. powód złożył do Sądu Okręgowego w Sieradzu III Wydział Penitencjarny skargę na to, iż w dniu 24 kwietnia 2012r. funkcjonariusze podsłuchiwali jego rozmowę telefoniczną z adwokatem. Zgodnie z przepisami porządku wewnętrznego rozmowy skazanych z obrońcą lub pełnomocnikiem nie podlegają kontroli. Dyrektor Zakładu Karnego w S. wyjaśnił, że powód nie zgłaszał chęci rozmowy z adwokatem w tym dniu. W dniu 16 maja 2012r. Sędzia Penitencjarny poinformował powoda iż nie widzi podstaw do podejmowania czynności nadzoru penitencjarnego. (niesporne, akta sprawy III Pen 48/12 Sądu Okręgowego w Sieradzu III Wydział Penitencjarny) W dniu 28 kwietnia 2012r. powód złożył doniesienie w sprawie przekroczenia przez funkcjonariusza uprawnień w dniach 28 luty – 06 marca 2012r., polegające na sporządzeniu bezpodstawnych wniosków o wymierzenie kar dyscyplinarnych, niedopełnienie przez psychologa Służby Więziennej Zakładu Karnego w S. obowiązku polegające na niewpisaniu we wniosku informacji o samookaleczeniu, co mogło mieć istotne znaczenie przy wymierzaniu kary dyscyplinarnej celi izolacyjnej, niedopełnienie przez funkcjonariuszy obowiązków i przekroczenie uprawnień poprzez pozbawienie prawa do obrony i swobodnej wypowiedzi podczas nakładania kary dyscyplinarnej i grożenie sporządzaniem wniosków o wymierzenie kar i nakładaniem kar jeżeli powód nie odstąpi od kierowania pozwów przeciwko Zakładowi Karnemu w S., pozbawieniu powoda prawa korzystania z czajnika w celi izolacyjnej, pozbawienie możliwości korzystania z własnej odzieży, osadzenie w celi innej niż powód zajmował przed osadzeniem w celi izolacyjnej i nie reagowanie na zgłaszane obawy dotyczące współosadzonych. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2012r. odmówiono wszczęcia śledztwa wobec faktu, iż czyny nie zawierały znamion czynu zabronionego lub brak było danych dostatecznie uzasadniających popełnienie przestępstwa. Postanowienie to w dniu 16 kwietnia 2012r. zatwierdził Prokurator Rejonowy w Sieradzu. Po wniesieniu zażalenia przez powoda postanowienie Prokuratora zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Rejonowego w Sieradzu z dnia 18 czerwca 2012r. (akta sprawy 2 Ds. 267/12 Prokuratury Rejonowej w Sieradzu) --- STRONA 7 --- W dniu 22 maja 2012r. powód chciał udać się na widzenie z matką we własnej odzieży. Nakazano mu założenie odzieży skarbowej. Na widzeniu powód zdjął tą odzież, pod spodem miał własne ubranie. Doszło do wymiany zdań funkcjonariuszami, w czasie której powód kierował obelgi wobec jednego z nich. Następnie w czasie wyjścia na spacer powód nie chciał założyć bluzy, ubrany był we własny podkoszulek. Powoływał się na panujący upał. Funkcjonariusze skierowali kolejne wnioski o wymierzenie kar dyscyplinarnych. Została powodowi wymierzona kara dyscyplinarna celi izolacyjnej. Powód zaskarżył decyzję do Sądu Penitencjarnego, lecz skarga nie została uwzględniona. W dniu 24 maja 2012r. na wniosek powoda wymieniono w celi włącznik oraz naprawiono rurę by nie ciekła z niej woda. W dniu 25 maja 2012r. podczas spaceru powód rozmawiał z jednym funkcjonariuszy. Na wniosek z dnia 25 maja w dniu 05 czerwca 2012r. powodowi wymierzono karę dyscyplinarną za używanie podczas tej rozmowy słów wulgarnych. Powód złożył skargę do Sądu Penitencjarnego, która nie został uwzględniona. (niesporne twierdzenia pozwu – k. 107) W dniu 07 czerwca 2012r. powód powrócił do celi nr 66. Nadal zobowiązany był do noszenia odzieży skarbowej, choć uważał, iż wymóg zakładania bluzy z długim rękawem podczas wysokich temperatur w czasie spaceru nie ma podstaw. Kierowane były kolejne wnioski o ukaranie w związku z nierespektowaniem tego wymogu. Dyrektor wymierzył kolejną karę widzeń bez bezpośredniego kontaktu, którą powód zaskarżył do Sądu Penitencjarnego. Podczas telefonicznej rozmowy z pracownikiem Urzędu Miasta S. w sprawie dowodu osobistego powód ponownie nie miał założonej bluzy skarbowej. Rozmowa została przerwana i skierowano kolejny wniosek o ukaranie. Odebrano powodowi posiadane w celi własne podkoszulki. W jego ocenie, powód ubierając własny podkoszulek nie popełniał żadnego wykroczenia. W dniu 09 lipca 2012r. Dyrektor wymierzył mu karę celi izolacyjnej. Został umieszczony w celi nr 18 pawilonu B. Warunki bytowe były zbliżone do panujących we wcześniej zajmowanych przez powoda celach. (niesporne, uzasadnienie pozwu – k. 109-114) W Zakładzie Karnym w S. remonty cel oraz budynków przeprowadza się na bieżąco, w miarę posiadanych środków. Wykonywane są remonty kącików sanitarnych, parkietu, malowanie cel. Na terenie zakładu działa zakład naprawczy zajmujący się bieżącymi naprawami sprzętów. Zakład ma zawartą umowę z firmą zewnętrzną wykonującą usługi w zakresie dezynsekcji i deratyzacji. (zeznania świadka T. R. – protokół rozprawy z dnia 15 listopada 2012r. – k. 271 - czas 3.19 – 3.27, Raport Krajowego Mechanizmu Prewencji z wizytacji w Zakładzie Karnym w S.- k. 213-219) W Zakładzie znajduje się boisko do koszykówki i piłki nożnej oraz 7 pól spacerowych. Zorganizowana jest biblioteka. Działa świetlica centralna. Jednakże zajęcia kulturalno – oświatowe organizowane są w niej bardzo rzadko. Kąpiel osadzonych odbywa się w łaźniach. Ich stan jest zadowalający, choć na ścianach widoczne są ślady zawilgocenia. Każda cela wyposażona jest w piętrowe łóżka. Wyposażenie cel nosi ślady znacznego zużycia. Cele mają dostęp do naturalnego światła. Stan poszczególnych pawilonów jest różny, najlepsze warunki panują w pawilonie D, najgorsze w pawilonie A. --- STRONA 8 --- (Raport Krajowego Mechanizmu Prewencji z wizytacji w Zakładzie Karnym w S.- k. 213-219) Dokonując selekcji niezbędnego w kontekście art. 227 kpc materiału dowodowego, Sąd oddalił szereg wniosków dowodowych powoda: o przesłuchanie stron, świadków, pozyskanie informacji, dokumentów, wykazów i nagrań rozmów, zapisów z kamer, opinii biegłego psychologa, bądź to dlatego, że dotyczyły okoliczności bezspornych, bądź też już wyjaśnionych zgodnie z twierdzeniami powoda (w zakresie warunków odbywania kary), bądź też okoliczności pozostających poza zakresem kognicji sądu cywilnego (w zakresie zasadności stosowanych kar dyscyplinarnych i innych decyzji podejmowanych przez Dyrektora Zakładu Karnego, stosowanych zasad bezpieczeństwa i ich skutków dla psychiki powoda), o czym w dalszej części uzasadnienia. Sąd również pominął w zasadzie zeznania przesłuchanych funkcjonariuszy służby więziennej, albowiem zadawane świadkom przez stronę powodową pytania dotyczyły zasadności podejmowanych wobec powoda przez Dyrektora Zakładu Karnego decyzji. Brak było również podstaw do wdrażania postępowania dowodowego na okoliczność wskazywanej przez powoda rzekomej „zmowy” Sędziego Przewodniczącego w sprawie I C 193/11 z pełnomocnikiem strony pozwanej i funkcjonariuszami służby więziennej, mającej na celu poddanie powoda szykanom w celu zmuszenia go do rezygnacji z dochodzenia roszczeń przed sądem. Jej istnienie było bowiem wyłącznie wytworem wyobraźni powoda. Przedmiotem dowodzenia w procesie cywilnym są fakty, nie jest zaś celem tego postępowania sprawdzanie wszelkich tworzonych przez powoda hipotez, wynikających z jego subiektywnych ocen. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Niewątpliwie dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego. W razie ich naruszenia sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia (art. 23, 24 i 448 kc). Jednakże należy podkreślić, iż konieczną przesłanką zasądzenia zadośćuczynienia jest ustalenie winy sprawcy (tak wyroku SN z dnia 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/2000, OSNC 2004, nr 4, poz. 53; wyrok SN z dnia 1 kwietnia 2004 r., II CK 115/2003, niepubl.; wyrok SN z dnia 16 września 2004 r., IV CK 707/2003, niepubl.; wyrok SN z dnia 15 czerwca 2005 r., IV CK 805/2004, niepubl.; wyrok SN z dnia 28 września 2005 r., I CK 256/2005, niepubl.; wyrok SN z dnia 19 stycznia 2007 r., III CSK 358/2006, niepubl.; wyrok SN z dnia 24 stycznia 2008 r., I CSK 319/2007, niepubl.), a także B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, W sprawie wykładni art. 448 KC, PS 1997, nr 1, s. 3 i n.; M. Safjan (w:) Kodeks..., s. 1464; A. Szpunar, Zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową, Bydgoszcz 1999, s. 212; J. Pietrzykowski, Nowelizacja kodeksu cywilnego z 23 sierpnia 1996 r., PS 1997, nr 3, s. 3). Nadto sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, ustawodawca posługuje się bowiem pojęciem „może”. Przy stosowaniu tego przepisu sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2006 r., II PK 245/05, OSNP 2007/7-8/101). Przesłankami ochrony dóbr osobistych, które muszą być spełnione łącznie, są: 1) istnienie dobra osobistego, 2) zagrożenie lub naruszenie tego dobra, 3) bezprawność zagrożenia lub naruszenia. Jedną z podstawowych okoliczności wyłączających bezprawność to działanie w ramach porządku prawnego. Powód zarzucił niewłaściwe postępowanie administracji i personelu Zakładu Karnego w S. polegające na: - bezpodstawnym stosowaniu wobec powoda kar dyscyplinarnych, --- STRONA 9 --- - umieszczeniu go w jednej celi z osadzonymi należącymi do podkultury więziennej, - niewyrażeniu zgody na posiadanie w celi radioodtwarzacza, - ograniczaniu dostępności określonych przedmiotów w celi izolacyjnej, - cofnięciu zgody na używanie własnej odzieży, - kontroli rozmów telefonicznych. Kwestie wyboru właściwego systemu wykonywania kary, rodzaju i typu zakładu karnego oraz rozmieszczenia skazanych wewnątrz zakładu karnego uregulowane zostały w art. 82 kkw. Klasyfikacja wewnętrzna, a więc rozmieszczanie skazanych wewnątrz zakładu należy do dyrektora zakładu karnego lub osoby przez niego upoważnionej. Zgodnie z art. 110a § 2 kkw, dyrektor zakładu karnego może zezwolić skazanemu na posiadanie w celi sprzętu audiowizualnego, komputerowego oraz innych przedmiotów, w tym także podnoszących estetykę pomieszczenia lub będących wyrazem kulturalnych zainteresowań skazanego, jeżeli posiadanie tych przedmiotów nie narusza zasad porządku i bezpieczeństwa obowiązujących w zakładzie karnym. Jak stanowi art. 111 § 1 kkw, skazany otrzymuje do użytku, z zakładu karnego, odpowiednią do pory roku odzież, bieliznę oraz obuwie, o ile nie korzysta z własnych. Skazanemu zapewnia się warunki niezbędne do utrzymania higieny osobistej, w szczególności otrzymuje on z zakładu karnego pościel oraz inne środki do utrzymania higieny i czystości w celi. Z art. 90 pkt 5 kkw wynika, że w zakładzie karnym typu zamkniętego skazani mogą korzystać z własnej odzieży za zezwoleniem dyrektora zakładu karnego . Zgodnie z art. 90 pkt 9 kkw, w zakładzie karnym typu zamkniętego rozmowy telefoniczne skazanych podlegają kontroli administracji zakładu karnego. Jak stanowi § 14 ust. 2 pkt 16 z dnia 25 sierpnia 2003 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, godziny, czas trwania i miejsce korzystania z samoinkasujących aparatów telefonicznych określa dyrektor w porządku wewnętrznym zakładu. W przepisach art. 142-148 kkw określono natomiast kary dyscyplinarne, regulując także zasady postępowania dyscyplinarnego. Uprawnionym do ich stosowania jest dyrektor zakładu karnego. Każda decyzja dyrektora zakładu, także ta o charakterze uznaniowym podlega kontroli sędziego penitencjarnego w trybie art. 34 § 1-3 kkw. Może być także skarżona przez skazanego do sądu penitencjarnego w trybie art. 7 kkw oraz poddana kontroli w trybie art. 78 § 2 kkw (Z. Hołda (w:) Z. Hołda, K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy..., s. 343). Podkreślenia wymaga, iż przesłankami zaskarżenia decyzji do sądu, czy też uchylenia jej przez sędziego penitencjarnego jest jej niezgodności z prawem. Sędzia penitencjarny sprawuje nadzór nad legalnością i prawidłowością wykonywania kary pozbawienia wolności (art. 32 kkw). Przepisy Kodeksu karnego wykonawczego przewidują zatem szczególną drogę dochodzenia przez skazanych odbywających karę pozbawienia wolności ochrony ich praw naruszonych lub zagrożonych działaniami funkcjonariuszy więziennych. Z tych względów, Sąd Okręgowy w pełni podziela poglądy Sądu Najwyższego wyrażone w wyrokach z dnia 22 lutego 2012 r. IV CSK 276/11 (niepubl.) oraz z dnia 10 maja 2012r., IV CSK 473/11, Biul. SN 2012/7/12, iż sąd cywilny w procesie o naruszenie dóbr osobistych skazanego nie jest władny oceniać, czy funkcjonariusz służby więziennej odmawiając przyznania skazanemu określonego uprawnienia działał zgodnie z prawem czy bezprawnie, jak również czy zastosowanie wobec skazanego kary dyscyplinarnej było uzasadnione i zgodne z prawem czy bezprawne. Do oceny tej uprawniony jest jedynie sędzia lub sąd penitencjarny w sytuacji odwołania się skazanego od takich decyzji lub podjęcia działania z urzędu. Dopuszczenie badanie tych kwestii przez --- STRONA 10 --- sąd cywilny w sprawie o naruszenie dóbr osobistych skazanego oznaczałoby nie tylko dopuszczenie dwutorowości postępowania sądowego w zakresie nadzoru nad wykonywaniem kary pozbawienia wolności, lecz prowadziłoby także w konsekwencji do faktycznego pozbawienia znaczenia przyjętego przez ustawodawcę trybu postępowania i oddziaływania sędziego i sądu penitencjarnego na skazanego w zakładzie karnym. Gdyby bowiem skazany, pozbawiony przez funkcjonariusza zakładu karnego pewnych uprawnień przewidzianych w kkw lub ukarany dyscyplinarnie, mógł - bez zaskarżenia takiej decyzji w trybie przewidzianym w tym kodeksie - skutecznie dochodzić ochrony bezpośrednio przed sądem cywilnym w procesie o naruszenie dóbr osobistych, to przewidziany i uregulowany w kkw tryb postępowania penitencjarnego nie tylko nie mógłby spełniać funkcji zakładanych przez ustawodawcę, lecz w istocie straciłby rację bytu. Jeżeli zatem skazany nie uzyskał w trybie przewidzianym przepisami kkw stwierdzenia przez sędziego lub sąd penitencjarny niezgodności z prawem decyzji funkcjonariusza służby więziennej pozbawiającej go określonych uprawnień lub poddającej go karze dyscyplinarnej, to w procesie o ochronę dóbr osobistych wytoczonym z powodu pozbawienia go tego uprawnienia lub ukarania dyscyplinarnego, należy przyjąć brak bezprawności działania pozwanego, chyba że skazany nie wniósł odwołania z uzasadnionej obawy przed represjami. Wskazane zatem powyżej działania strony pozwanej nie były bezprawne, skoro podejmowane były w ramach uprawnień przyznanych funkcjonariuszom na podstawie wskazanych wyżej przepisów kkw i brak w sprawie potwierdzenia przez sędziego lub sąd penitencjarny niezgodności z prawem tych działań, choć powód składał od nich odwołania. Podobnie ocenić należy kwestie stosowania wobec powoda w czasie konwojowania kajdanek i innych zabezpieczeń, a także stosowania szczególnych środków bezpieczeństwa w zakładzie karnym. Zgodnie z art. 19 ustawy dnia 9 kwietnia 2010 r. o służbie więziennej (Dz.U. Nr 79, poz. 523), funkcjonariusze podczas pełnienia obowiązków służbowych mają prawo do stosowania względem osób pozbawionych wolności środków przymusu bezpośredniego w postaci: kajdanek lub prowadnic; urządzeń technicznych powodujących blokadę stawu kolanowego jeżeli jest to konieczne w celu przeciwdziałania: usiłowaniu zamachu na życie lub zdrowie własne lub innej osoby, nawoływaniu do buntu, groźnemu nieposłuszeństwu lub zakłóceniu porządku mogących mieć wpływ na bezpieczeństwo, niszczeniu mienia lub ucieczce osoby pozbawionej wolności. Obowiązujące obecnie regulacje prawne, dotyczące zasad konwojowania przez Policję, zostały sformułowane bardzo ogólnie. Stosownie do art. 14 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277 ze zm.), Policja wykonuje czynności na polecenie sądu, prokuratora, organów administracji państwowej i samorządu terytorialnego w zakresie, w jakim obowiązek ten został określony w odrębnych ustawach, przy czym policjanci w toku wykonywania czynności służbowych mają obowiązek respektowania godności ludzkiej oraz przestrzegania i ochrony praw człowieka. Z kolei § 3 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu zadań i zasad organizacji policji sądowej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1093) wskazuje, że jednym z zadań tej policji jest konwojowanie i doprowadzanie osób na polecenie sądu, prokuratora i właściwego komendanta Policji. Zgodnie z zarządzeniem Nr 360 Komendanta Głównego Policji w sprawie metod i form wykonywania przez policjantów konwojów i doprowadzeń z dnia 26 marca 2009 r. (Dz.Urz.KGP Nr 6, poz. 29), wydanym na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji, kierownik realizującej konwój komórki organizacyjnej Policji albo wyznaczony przez niego policjant, podczas organizacji konwoju jest obowiązany w szczególności zgromadzić wszelkie dostępne informacje, mogące mieć wpływ na bezpieczeństwo konwoju, w tym informacje o dotychczasowym zachowaniu się osoby konwojowanej w aktualnym miejscu pobytu. Dowódca konwoju odpowiada za przebieg i sposób wykonania konwoju, a w szczególności poleca konwojentom założyć osobom konwojowanym kajdanki lub prowadnice, zgodnie z określonymi w odrębnych przepisach zasadami stosowania tych środków przymusu bezpośredniego. Zdjęcie osobie konwojowanej kajdanek, kajdanek zespolonych lub prowadnicy, następuje na polecenie sędziego przewodniczącego rozprawie lub posiedzeniu sądu. --- STRONA 11 --- W świetle powyższych unormowań, zastosowanie sposobów zabezpieczenia powoda w czasie konwoju leżało w kompetencji każdorazowego dowódcy konwoju, a decyzja winna być podjęta również na podstawie informacji uzyskanych od funkcjonariuszy służby więziennej. Możliwości zaistnienia zachowań agresywnych lub niepodporządkowania się poleceniom ma charakter uprzedni i z natury rzeczy ocenny. Zdaniem Sądu, w kontekście stwierdzonych w ramach licznych postępowań o wymierzenie kar dyscyplinarnych zachowań powoda, funkcjonariusze Zakładu Karnego w S. byli uprawnieni do przekazania o nim informacji, a decyzja o zastosowaniu rodzaju kajdanek i prowadnic podjęta została w ramach porządku prawnego i nie spowodowała naruszenia godności, czy też wizerunku powoda. Odnosząc się do zarzutów warunków odbywania kary zważyć należało, co następuje. Cześć człowieka obejmuje dwa aspekty: dobre imię (cześć zewnętrzna) i godność (cześć wewnętrzna). Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka (art. 30 Konstytucji RP). W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że godność człowieka konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi a miernikiem oceny, czy doszło do naruszenia godności jest przede wszystkim stanowisko tzw. opinii publicznej, będącej wyrazem poglądów powszechnie przyjętych i akceptowanych przez społeczeństwo w danym czasie i miejscu, zaś wzorców, które powinny stanowić docelowy punkt odniesienia dokonywanej oceny, dostarczają zapatrywania rozsądnie i uczciwie myślących ludzi (porównaj między innymi wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1989 r. I CR 143/89, z dnia 7 listopada 2000 r. I CKN 1149/98 i z dnia 4 kwietnia 2001 r. III CKN 323/00, niepubl.). Subiektywny odbiór osoby poszukującej ochrony nie ma w tym zakresie żadnego znaczenia. Zapewnienie przez państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z wymagań demokratycznego państwa prawnego, znajdującym także wyraz w normach prawa międzynarodowego. Państwo Polskie zobowiązało się do przestrzegania tych wymagań nie tylko w Konstytucji, ale również w ratyfikowanych umowach międzynarodowych. W art. 40 i 41 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zapisano między innymi, iż nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu, a każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny. Zgodnie z art. 10 ust. 1 międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169), każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. System penitencjarny obejmować będzie traktowanie więźniów, którego zasadniczym celem będzie ich poprawa i rehabilitacja społeczna. Podobne uregulowania zawierają inne akty prawa międzynarodowego, np. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167), Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 10 grudnia 1984 r. (Dz. U. z 1989 r. Nr 63, poz. 378), czy Europejska konwencja o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, sporządzona w Strasburgu w dniu 26 listopada 1987 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 46, poz. 238, ze zm.). Jednakże traktowanie „humanitarne” musi uwzględniać nie tylko minimalne potrzeby każdego człowieka, ale również przeciętny poziomu życia w danym społeczeństwie. Złe warunki bytowe w zakładzie karnym mogą być kwalifikowane jako traktowanie niehumanitarne, jednakże ocena stopnia wynikających z nich dolegliwości ma z natury rzeczy charakter oceny in concreto. Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał, że samo długotrwałe przebywanie w przepełnionych celach, w warunkach uwłaczających ludzkiej godności, stanowi wystarczającą przesłankę uznania naruszenia art. 3 Konwencji w postaci traktowania poniżającego (zob. wyroki (...): z 20 stycznia 2005 r., M. przeciwko Rosji nr 63378/00, z 9 marca 2006 r., C. przeciwko Chorwacji nr 73786/01 oraz z 28 marca 2006 r., M. przeciwko Ukrainie nr 72286/01). Jednocześnie w orzecznictwie podkreślano, że cierpienie i poniżenie muszą wykraczać poza nieunikniony ich element związany z daną formą, zgodnego z prawem, traktowania lub karania (zob. wyroki (...): z 25 kwietnia 1978 r., T. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu nr 5856/72; G. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu nr 161/1989). --- STRONA 12 --- Oceniając zaś zarzuty o naruszeniu godności powoda w wyniku osadzenia go w zagrzybionych i wymagających remontu celach, wskazać należy że przebywał on w takich warunkach zaledwie kilka miesięcy i były to warunki wynikające z wieku i stanu całego budynku, nie zaś stworzone w celu szykanowania powoda, czy znęcania się nad nim przez funkcjonariuszy służby więziennej. Zły stan podłogi był jedynie w celi nr 63. W zakładzie karnym w S. systematycznie, w miarę dostępnych sił i środków przeprowadzane są remonty kolejnych cel. Trzeba jednak podkreślić, że bardzo często ich stan wynika z dewastacji poczynionych przez samych osadzonych. Co więcej, walkę z wilgocią utrudnia zwyczaj prania i suszenia odzieży w celach. Te same uwagi należy odnieść do zarzutów powoda co do przypadków złego stanu materaca do spania, bielizny pościelowej, czy ręczników. Są to elementy wyposażenia bardzo często wymieniane, podlegające systematycznemu czyszczeniu. Naturalną koleją rzeczy jest ich zużycie. Nie sposób wymagać, aby obowiązkiem Państwa, w szczególności Państwa Polskiego, przy skali ubóstwa społeczeństwa, było zapewnienie osadzonym nowej bielizny, ręczników i sprzętu, spełniających indywidualne kryteria estetyczne. Powód zawsze miał do dyspozycji własne łóżko, szafkę, taboret. Kąciki sanitarne w celach, w których przebywał były wydzielone, co gwarantowało minimum intymności przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, czy toalecie. Jest oczywiste, iż wydzielenie kącika sanitarnego w ramach pomieszczenia, gdzie przebywają osadzeni zawsze wiąże się z ograniczeniami w sferze intymności. Jest to niedogodność stanowiąca nieodłączny element kary pozbawienia wolności. Żaden przepis prawa nie gwarantuje osadzonym prawa do cel jednoosobowych i toalet do wyłącznej dyspozycji. Kąpiel raz w tygodniu, dostęp do zimnej wody w celi, możliwość posiadania własnej bielizny spełniały minimalne standardy w zakresie higieny. Sąd Okręgowy podziela argumenty wyrażone w powołanych orzeczeniach Sądu Najwyższego, iż w świetle powszechnie przyjętych kryteriów i poglądów, akceptowanych przez społeczeństwo, nie narusza godności skazanego pobyt przez kilka miesięcy w celi nie odpowiadającej standardom estetycznym i użytkowym, jeżeli stanowi krótkotrwały, incydentalny epizod, wynikający z ogólnej trudnej sytuacji materialnej zakładów karnych, dotykającej większości osób odbywających karę pozbawienia wolności. W podobnych warunkach mieszka także część społeczeństwa, a dla wielu ludzi nie odbywających kary pozbawienia wolności warunki mieszkaniowe bywają często równie trudne. Godność skazanego przebywającego w zakładzie karnym nie jest naruszona, jeżeli odpowiada uznanym normom poszanowania człowieczeństwa. Oczywiście obniża komfort życia ograniczenie dostępności do prasy codziennej, brak zajęć kulturalno – oświatowych, konieczność korzystania z używanej i nieestetycznej odzieży, bielizny pościelowej, ręczników, sprzętów, brak ciepłej wody w celi. Na pewno dolegliwa jest obecność robactwa. Choć zważyć należy na wyjaśnienie administracji zakładu karnego, iż skuteczność podejmowanych działań w zakresie jego zwalczania znacznie obniża przechowywanie przez osadzonych w celi żywności. Jednakże dolegliwości i przykrości z tym związane, w ocenie Sądu Okręgowego, nie naruszają godności ludzkiej osadzonych i nie godzą w ich zdrowie psychiczne. Nie można tu mówić o ich poniżeniu, czy szykanowaniu. Podobnie ocenić należy sposób odnoszenia się do osadzonych. Godność człowieka naruszają wypowiedzi obraźliwe, zniesławiające, poniżające, nie zaś brak użycia formy grzecznościowej „pan”. W zakładach karnych przebywają osoby skazane za przestępstwa, a zatem naruszające porządek prawny i zasady współżycia społecznego, często zdemoralizowane, a czasami niebezpieczne. Zdarzają się zachowania agresywne, godzące w dobra współosadzonych, czy też personelu. Forma komunikacji dostosowana być musi do możliwości percepcji i sposobu odbierania rzeczywistości przez większość osadzonych. Używanie trybów rozkazujących, wymóg posłuszeństwa w wykonywaniu poleceń, pewna „szorstkość’ języka jest wymuszona kontekstem sytuacyjnym i często niezbędna z uwagi na zasady bezpieczeństwa i konieczność zachowania surowej dyscypliny, a ograniczenia w formach grzecznościowych są naturalną tego konsekwencją. W tym miejscu również zaznaczyć należy, iż oczekiwania powoda w tym zakresie budzą szczególne zdziwienie w zestawieniu z językiem, którym on się posługuje w odniesieniu --- STRONA 13 --- do funkcjonariuszy służby więziennej w składanych skargach i pismach procesowych, nie stroniąc od określeń obraźliwych. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił powództwo jako bezzasadne, Na podstawie art. 98 § 1 kpc, zasądzono od powoda na rzecz pozwanego zwrot kosztów zastępstwa procesowego. O wysokości wynagrodzenia pełnomocników, w tym ustanowionego dla powoda z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 2, 19 oraz § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. „w sprawie opłat za czynności adwokackie…” (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm)