Wyrok I C 1474/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocła

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1474/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Sławomir Urbaniak Protokolant: Adriana Fedyk po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2011 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa Z. K. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) we W. o zapłatę I. oddala powództwo; II. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zarządzenie: 1)odnotować; 2)kal. 21 dni 28-04-2011 r. --- STRONA 2 --- Sygn. akt IC 1474/10 UZASADNIENIE W złożonym pozwie powód Z. K. wniósł o zasądzenie od pozwanego, Skarbu Państwa – (...) we W., kwoty 100.000 zł tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia. W uzasadnieniu swojego żądania powód podał, iż w trakcie przebywania w (...) we W. przebywał w celi (nr (...) (...) Oddział (...)), w której powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego była znacznie mniejsza niż 3 m 2. Warunki w jakich przebywał (cela zagrzybiona, kącik sanitarny niemurowany, brak wentylacji, okna nieuszczelnione, zimno w nocy, brak ciepłej wody, umieszczenie w celi dla palących powoda, który nie pali papierosów) uwłaczały ludzkiej godności. Nie były przestrzegane zagwarantowane w Konstytucji prawa i wolności obywatelskie. W konsekwencji, zdaniem powoda, doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. W związku z tym dochodził odszkodowania i zadośćuczynienia z tego tytułu na podstawie norm zawartych w art. 24 kc oraz art. 448 k.c. W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz obciążenie powoda kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany w pierwszym rzędzie stanowczo zaprzeczył wszystkim faktom podawanym przez powoda, a następnie podniósł, iż powód nie przebywa, ani nie przebywał w (...) w celach, w których na jedną osobę przypadało mniej niż 3 m 2 . W (...) we W. powód przebywał od dnia 19.04.2010 r. do 27.04.2010 r., a więc w okresie w którym zjawisko przeludnienia już nie występowało. Strona pozwana zarzuciła także, że w poprzednich latach powód wielokrotnie odbywał już karę pozbawienia wolności w różnych (...) w kraju, jest recydywistą penitencjarnym. Odnosząc się do zarzutu umieszczenia w celi dla palących wskazała, że przy przyjmowaniu do jednostki, powód zadeklarował się jako osoba paląca i w okresie przebywania u pozwanego nie składał w tym zakresie żadnych skarg. Dopiero w dniu 30.04.2010 r. (a więc już po opuszczeniu jednostki) skierował do Prokuratury Apelacyjnej we Wrocławiu skargę na umieszczenie go w celi dla palących. W sprawie przeprowadzono postępowanie wyjaśniające z którego wynika, że skarga powoda była bezzasadna. Odnosząc się do pozostałych zarzutów powoda pozwana podniosła, że ich zasadność winna być przez powoda udowodniona gdyż to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu (art. 6 k.c.). Nadto stwierdziła, że naturalnym jest, iż odbywanie kary wiąże się z pewnymi uciążliwościami, które jednak z całą pewnością nie przekraczają w analizowanym przypadku granic przyjętych w międzynarodowych standardach. Ponadto strona pozwana, z ostrożności procesowej, powołała się na uzasadnienie wyroku z dnia 6 grudnia 2007 r. Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, podnosząc, iż ewentualne zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, które z całą pewnością nie wynikało z celowego i nacechowanego złą wolą działania jakiegokolwiek podmiotu odpowiedzialnego za warunki odbywania kary, leżałoby w sprzeczności z powszechnym poczuciem sprawiedliwości, od czego nie można abstrahować przy orzekaniu o zadośćuczynieniu. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód Z. K. przebywał w (...) we W. od dnia 19.04.2010 r. do 27.04.2010 r. (okoliczność bezsporna) . Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. --- STRONA 3 --- Powód Z. K. domagał się odszkodowania i zadośćuczynienia za wyrządzoną mu przez pozwanego szkodę niemajątkową (krzywdę) spowodowaną niezapewnieniem mu odpowiednich warunków bytowych podczas izolacji wynikającej z odbywania kary pozbawienia wolności we wskazanym w pozwie okresie. Jak można wywnioskować z treści pozwu, zadośćuczynienie miało stanowić środek ochrony jego dóbr osobistych. Podstawę prawną żądania zgłoszonego przez powoda stanowił zatem przepis art. 23 w zw. z art. 24 w zw. z art. 448 k.c., zaś niezapewnienie mu odpowiednich, wymaganych przepisami, warunków bytowych powód upatrywał przede wszystkim w nadmiernym przeludnieniu wskazanej jednostki penitencjarnej i wynikających z tego konsekwencjach opisanych bliżej w pozwie –braku dostępu do ciepłej wody, niewłaściwie wyodrębnionych kącikach sanitarnych czy zagrzybieniu celi. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 6 k.c. oraz 232 k.p.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W przypadku powództwa o ochronę dóbr osobistych, na powodzie ciążył dowód, że jego dobra osobiste (i jakie) zostały zagrożone lub naruszone cudzym działaniem. Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Art. 24 k.c. określa z kolei środki ochrony dóbr osobistych, wskazując że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, a na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W zakresie żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych cytowany art. 24 k.c. odsyła więc do przepisów o czynach niedozwolonych, w szczególności do art. 448 k.c., w myśl którego w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, m.in. odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Fakt istnienia przeludnienia w polskich jednostkach penitencjarnych i częstego naruszania norm dotyczących powierzchni celi przypadającej na osadzonego, wynikających z wiążących Polskę przepisów prawa międzynarodowego i art. 110 k.k.w., stanowił, zdaniem Sądu, w poprzednich latach fakt powszechnie znany. W ciągu jednak ostatnich kilku lat ta sytuacja uległa zmianie. W rozpoznawanej sprawie strona pozwana zaprzeczyła, aby powód przebywał w celi, w której nie zachowane były normy dotyczące powierzchni celi na jednego osadzonego, podobnie jak zaprzeczyła by wystąpiły inne okoliczności podnoszone przez powoda w pozwie, mające świadczyć o naruszaniu jego dóbr osobistych. Powód, na którym spoczywał ciężar dowodu zarówno w pierwszym z opisanych przypadków, jak i w pozostałych, nie wykazał, że okoliczności te wystąpiły, a także że w jakiś sposób spowodowały uszczerbek dla jego dóbr osobistych, wywołując krzywdę, za którą należy mu się zadośćuczynienie. Niemniej gdyby nawet przyjąć, że sytuacja w (...) opisana przez powoda była zgodna z rzeczywistym stanem rzeczy to i tak powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Warunki panujące w (...) mają bowiem taki standard, jaki na obecnym etapie możliwości finansowych Państwa można zapewnić. Jak słusznie wskazał w uzasadnieniu wyroku z dnia 06 grudnia 2007 r. I Aca 499/07 Sąd Apelacyjny we Wrocławiu „brak należytego dofinansowania więziennictwa nie może być uznany za przejaw złej woli Ustawodawcy, którego świadomym działaniem byłoby stworzenie takich warunków odbywania kary, które samo w sobie (przeludnienie, złe warunki sanitarne itp.) stanowiłyby dodatkową dolegliwość i represje dla osób skazanych, co stanowiłoby przejaw niehumanitarnej polityki penalnej państwa. Niedofinansowanie więziennictwa, tak jak wielu innych aspektów publicznej działalności Państwa, w tym przede wszystkim działań podejmowanych na rzecz osób nie naruszających porządku prawnego ( służba zdrowia, szkolnictwo, opieka społeczna) jest efektem wieloletnich zaszłości determinowanych poprzednimi warunkami ustrojowymi i odczuwalnymi jeszcze skutkami transformacji systemu społeczno-ekonomicznego. W takich zaś realiach zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, które nie wynikało z celowego i nacechowanego złą wolą działania jakiegokolwiek podmiotu odpowiedzialnego za warunki odbywania kary, leżałoby w sprzeczności z powszechnym poczuciem sprawiedliwości, od czego nie można abstrahować przy orzekaniu o zadośćuczynieniu”. --- STRONA 4 --- W ocenie Sądu nawet gdyby przyjąć, że strona pozwana podczas pobytu powoda w (...) we W. nie zapewniła powodowi odpowiednich warunków bytowych, w tym wymaganej przepisami powierzchni cel mieszkalnych, należytego ich wyposażenia, itp., w ocenie Sądu nie uzasadniałoby to zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia. Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, co wynika zarówno z redakcji art. 448 k.c. („sąd może przyznać”), jak i z funkcji zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Przy stosowaniu tego przepisu sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 19 kwietnia 2006 r. , II PK 245/05, OSNP 2007 Nr 7-8, poz. 101, a pogląd ten sąd orzekający podziela). Istotnym kryterium jest rozmiar krzywdy, zadośćuczynienie ma bowiem na celu zrekompensowanie pokrzywdzonemu wszelkich ujemnych doznań psychicznych lub fizycznych będących następstwem zawinionego działania lub zaniechania sprawcy. Ponadto według orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). Dochodząc do przekonania, że nie było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia, Sąd miał na względzie przede wszystkim fakt, iż powód nie wykazał (jak już wskazano wcześniej), ażeby rozmiar jego cierpień uzasadniał zasądzenie na jego rzecz kwoty pieniężnej oraz nie podał w pozwie jakie negatywne skutki w jego sferze emocjonalnej wywołały niedostateczne, jego zdaniem, warunki bytowe panujące w (...) we W.. Na ocenę pokrzywdzenia powoda rzutować musi także to, że powód pozostaje recydywistą penitencjarnym. Sąd nie dysponował, co prawda, żadnym dowodem szczegółowo wskazującym, od kiedy i w jakich jednostkach, powód odbywał karę pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania to zarówno powód w pismach procesowych jak też strona pozwana w złożonej odpowiedzi na pozew wskazali, iż wielokrotnie odbywał kary pozbawienia wolności w różnych jednostkach penitencjarnych na terenie kraju. Znane mu więc były ogólne warunki panujące w polskich zakładach karnych i aresztach śledczych, co nie powstrzymało go od popełniania kolejnych przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności. Ponadto zgłoszenie wyłącznie żądania zasądzenia kwoty pieniężnej, a nieskorzystanie z innych uprawnień przysługujących na wypadek naruszenia dóbr osobistych (np. roszczenie o zaprzestanie naruszeń), sugeruje, że Z. K. próbuje czerpać materialne korzyści z faktu odbywania kary pozbawienia wolności. Należy uznać, że okoliczności sprawy i charakter roszczenia uzasadniają, w ramach pozostawionej przez art. 448 k.c. swobody orzeczniczej, oddalenie żądań powoda. Mając na uwadze powyższe okoliczności powództwo należało oddalić. Orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie II sentencji wyroku Sąd wydał na podstawie art. 98 k.p.c.