Wyrok I C 147/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 marca 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu W

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 147/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 marca 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie : Przewodniczący SSO Adam Maciński Protokolant Robert Purchalak po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2011r. we Wrocławiu na rozprawie z powództwa P. S. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) Zarządowi (...) w W. o zapłatę I. powództwo oddala; II. nie obciąża powoda kosztami procesu. Zarządzenie: 1. odnotować; 2. odpis wyroku doręczyć powodowi za pośrednictwem Dyrektora(...)w C. 3. kal. 14 dni. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 147/10 UZASADNIENIE Powód P. S. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa – (...) Zarządu (...) w W. kwoty 100.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty oraz o przekazanie z tejże kwoty 50.000 zł na rzecz Domu Dziecka we W.. W uzasadnieniu powód podał, że w trakcie odbywania kar pozbawienia wolności w poszczególnych jednostkach penitencjarnych ( (...) we W., (...) w W. oraz (...) we W. ) był on podany niehumanitarnemu i poniżającemu traktowaniu – poprzez osadzenie go w nadmiernie przeludnionych celach. W celach tych na jednego osadzonego przypadał bowiem 1 m kw. powierzchni. Cele te nie spełniały ponadto podstawowych warunków sanitarnych. W szczególności nie było w nich wydzielonych kącików sanitarnych. Stąd też doszło tu do naruszenia przez państwo dóbr osobistych powoda w postaci m.in. prawa do godności i intymności. To z kolei uzasadnia żądanie przyznania mu stosownego zadośćuczynienia. Z tych też i względów wniósł jak powyżej. W odpowiedzi na pozew strona pozwana Skarb Państwa – (...) Zarząd (...) w W. wniosła o oddalenie powództwa w całości. W uzasadnieniu podała, iż powód nie tylko nie udowodnił, ale nawet nie uprawdopodobnił przesłanek, od których uzależniona jest odpowiedzialność Skarbu Państwa, stosownie do art. 417 i nast. k.c., tj. bezprawnego działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej, faktu zaistnienia szkody wyrządzonej przez takie działanie lub zaniechanie oraz normalnego związku przyczynowego między zachowaniem się sprawcy a szkodą. Stosownie do art. 448 k.c. powód powinien nadto udowodnić też i winę sprawcy. Same zaś gołosłowne twierdzenia powoda w tym zakresie nie mogą być tu dowodem. Strona pozwana podniosła przede wszystkim, iż wysuwany przez powoda zarzut naruszenia art. 110 § 2 k.k.w., tj. osadzenia go w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m 2 przypadającej na jednego skazanego jest tu całkowicie bezpodstawny, gdyż działanie takie nie nosiło tu w żadnym wypadku znamion bezprawności. Zgodnie bowiem z obowiązującym w okresie osadzenia powoda przepisem art. 248 § 1 k.k.w. w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego mógł umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . Granice wskazanego przepisem czasu określonego na jaki można umieścić osadzonego w przeludnionej celi, wyznaczane są zaś możliwościami jednostki penitencjarnej zapewnienia osadzonym normatywnej powierzchni celi – nie zaś jakąś konkretną i abstrakcyjną, bo niemożliwą do przewidzenia przez dyrektora jednostki - konkretną datą. Stąd też uznać należy, iż działanie administracji jednostek penitencjarnych mieściło się tu w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny i nie było nacechowane złą wolą czy próbą dyskryminacji powoda. Wskazała dalej, iż powód nie wykazał też, by warunki sanitarne, w jakich przebywał on w poszczególnych jednostkach penitencjarnych były tu niezgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Z tych też i względów wniosła jak powyżej. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód P. S. w latach 2003 – 2009 odbywał karę pozbawienia wolności m.in. w (...) we W., (...) w W. oraz w (...) we W.. ( dowód : przesłuchanie powoda k. 88 ) --- STRONA 3 --- W czasie przebywania powoda w powyższych (...) i (...) panowało w nich przeludnione. W niektórych okresach powód przebywał w ww. jednostkach penitencjarnych w celach, w których na jednego osadzonego przypadało mniej aniżeli 3 m kw. powierzchni mieszkalnej. ( dowód : okoliczność powszechnie znana, przesłuchanie powoda k. 88 ) Powód odbywał kary pozbawienia wolności za popełnienie przestępstw m.in. z art. 278 § 1 k.k. oraz 280 § 1 k.k. Powód obecnie ma 27 lat. Aktualnie przebywa w (...) w C.. ( dowód : przesłuchanie powoda k. 88 ) okoliczność przyznana Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód wywodził swoje roszczenia z faktu naruszenia przez stronę pozwaną jego prawa do odbywania kary pozbawienia wolności w godnych i humanitarnych warunkach, w szczególności przez osadzenie go w przeludnionej celi. Podstawę prawną roszczenia powoda stanowił tu art. 417 k.c., zgodnie z którym za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Powołany przepis określa podmiot odpowiedzialny za niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej (w niniejszej sprawie – Skarb Państwa) oraz podstawę jego odpowiedzialności (naruszenie prawa). Szczegółowe przesłanki odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych oraz zakres przysługujących z tego tytułu roszczeń określają natomiast przepisy art. 23-24 i 448 k.c. Zgodnie z art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Osoba, której dobra osobiste zostały naruszone, może, na zasadach przewidzianych w kodeksie, żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (art. 24 § 1 zd. 3 k.c.). W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia (art. 448 k.c.). Odnosząc powyższe regulacje do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy zauważyć, że przeludnienie zakładów karnych i aresztów śledczych występujące do końca roku 2009 (w tym w szczególności (...) we W., (...) w W. oraz (...) we W. ) jest faktem notoryjnym (art. 228 § 1 k.p.c.). Nawet zatem przyjmując, że stan osobowy w tychże jednostkach penitencjarnych ulegał zmianom wskutek przyjęć, zwolnień i przeniesień, to wypada tu dać wiarę twierdzeniom powoda, że przez część pobytu w tychże jednostkach był on osadzony w celach przeludnionych, tj. takich, w których powierzchnia przypadająca na skazanego wynosiła mniej niż 3 m kw. (por. art. 110 § 2 k.k.w.). Zgodnie zaś z art. 248 § 1 k.k.w., w jego ówczesnym brzmieniu, zmniejszenie powierzchni mieszkalnej przypadającej na jedną osobę poniżej 3 m kw. mogło nastąpić jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach i tylko na czas określony, za powiadomieniem sędziego penitencjarnego. Strona pozwana nie wykazała z kolei, aby umieszczenie powoda w przeludnionych celach było podyktowane szczególnie uzasadnionymi okolicznościami. Przetrzymywanie powoda w takich celach należało zatem uznać co do zasady za bezprawne. W realiach niniejszej sprawy wypadało również uznać, że umieszczenie powoda w zbyt ciasnych celach naruszało jego dobra osobiste – przede wszystkim jego godność oraz prawo do prywatności. Nie sposób bowiem nie dostrzec, że --- STRONA 4 --- długotrwałe przebywanie w przeludnionej celi, połączone z takimi niedogodnościami, jak spożywanie posiłków na łóżku, długotrwałe oczekiwanie na możliwość skorzystania ze wspólnej toalety, czy też brak możliwości wykonywania swobodniejszych ruchów, stanowi nadmierną dolegliwość i narusza godność powoda oraz jego prawo do intymności. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 7 maja 2009 r. (I ACa 247/09). Należy natomiast wskazać, iż powód nie udowodnił dalszych zarzutów kierowanych przeciwko administracji jednostek penitencjarnych, a dotyczących niewłaściwych warunków w nich panujących. W szczególności nie wykazał, by warunki w jakim przyszło mu odbywać kary nie odpowiadały tu wymogom przewidzianym w tym zakresie przez przepisy, a w szczególności przez Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25.08.2003r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, czy też Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 02.09.2003r. w sprawie określenia wartości dziennej wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych. Jeśli chodzi o kwestię kącików sanitarnych, to powszechnie wiadomym jest, że kąciki takie w celach powyższych jednostek penitencjarnych są oddzielone ( drzwiami, dyktą, bądź też parawanem ) od części mieszkalnej cel. Wiadomym też pozostaje, iż cele w tychże jednostkach są standartowo wyposażone w sprzęt kwaterunkowy ( łóżko, szafka, stolik, grzejnik, umywalka z zimną ). Ponadto, powód nie zgłaszał tu administracji jednostek żadnych skarg co do warunków w nich panujących. Nie wnosił także o przeniesienie go do innej jednostki. Przechodząc z kolei do oceny zgłoszonego przez powoda żądania, należy zauważyć, że przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych stanowi uprawnienie sądu, nie zaś obowiązek. Wynika to bowiem z redakcji art. 448 k.c., który stanowi, że sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Stosując ten przepis, sąd bierze pod uwagę rozmiary i charakter doznanej przez poszkodowanego krzywdy, okoliczności jej powstania, a nade wszystko rodzaj i stopień winy naruszyciela (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004/4/53). Orzekając o zadośćuczynieniu za krzywdę doznaną w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności, sąd musi zachować zaś szczególną ostrożność, gdyż pozbawienie wolności w założeniu stanowi dolegliwość dla osoby skazanej i wiąże się z drastycznym ograniczeniem jej praw. Teza ta znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, według którego cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że naruszenie dóbr osobistych powoda, jakkolwiek bezprawne, nie zostało przez stronę pozwaną zawinione. Przeludnienie panujące w zakładach karnych ( aresztach ) stanowi efekt długoletniego niedoinwestowania zakładów karnych, przy jednoczesnym wzroście przestępczości i wynikającym stąd zaostrzeniu polityki karnej państwa. Jest okolicznością niesporną, że dyrektorzy zakładów karnych ( aresztów ) nie mogą odmawiać przyjęcia osób, co do których wydany został sądowy nakaz umieszczenia ich w jednostce penitencjarnej, jedynie z powodu przeludnienia tych jednostek. W ramach posiadanych możliwości finansowych i lokalowych administracja zakładów karnych ( aresztów ) czyni z kolei wysiłki, aby poprawić warunki odbywania kary pozbawienia wolności. W żadnym zaś razie nie zostało wykazane, aby niedogodności związane z odbywaniem przez powoda kary stanowiły tu następstwo celowej dyskryminacji powoda przez funkcjonariuszy służby więziennej, czy też działania dyrektora jednostki wymierzonego przeciw osadzonym w ogólności. Nie można też pominąć faktu, że powód znalazł się w zakładach karnych ( areszcie śledczym ) w związku z popełnieniem umyślnych przestępstw przeciwko mieniu ( art. 278 § 1 k.k., 280 § 1 k.k. ). Czerpanie przez powoda korzyści majątkowych z faktu prawnego pozbawienia wolności mogłoby w tej sytuacji słusznie zostać odebrane jako --- STRONA 5 --- niemoralne. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, że kwota żądanego zadośćuczynienia pozostaje w rażącej dysproporcji do sytuacji majątkowej powoda i nie została przez niego w żaden sposób umotywowana. Mając zatem powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji. Orzekając o kosztach procesu, Sąd zastosował przepis art. 102 k.p.c. i nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz strony pozwanej. Sąd wziął tu bowiem pod uwagę trudną sytuację majątkową i życiową powoda.