Wyrok I C 1458/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocła

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1458/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący SSO Grzegorz Karaś Protokolant Magdalena Szczęsna po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2010 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa Ł. F. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) w W. o zapłatę I. powództwo oddala; II. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - (...) kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu; III. brakującą opłatą sądową, od której powód został zwolniony, obciąża Skarb Państwa - Sąd Okręgowy we Wrocławiu. sygn. akt IC1458/09 UZASADNIENIE Pozwem wniesionym w dniu 28 grudnia 2009 r. powód Ł. F. domagał się zasądzenia na jego rzecz od Skarbu Państwa - (...) w W. kwoty 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia za przepełnienie, brak działań ze strony pozwanej, zaniechania jej służby medycznej oraz niezgodnie z prawem osadzenie go w celi jednoosobowej wraz z innymi skazanymi, bez zapewnienia standardów higienicznych. Uzasadniając powyższe żądanie, powód podał, że w okresie od lutego 2009 r. do --- STRONA 2 --- chwili obecnej przebywa w (...) w W., odbywając tam karę pozbawienia wolności. Zdaniem powoda, w (...) tym nie zapewniono osadzonym minimalnych warunków bytowych wymaganych przez prawo. W szczególności, pozwany ponosi zdaniem powoda odpowiedzialność za: - umieszczenie powoda w celi przeludnionej, - niehumanitarne, nieludzkie i poniżające traktowanie osadzonych; - brak warunków do utrzymywania higieny osobistej; - nie zapewnienie opieki medycznej (nie ustalenie terminu operacji). Powód twierdził, że jest osobą niepełnosprawną, wobec której Dyrektor pozwanego (...) złamał prawo wydając decyzję o umieszczeniu powoda w okresie od 11.12.2009 r. do 25.12.2009 r. z innym osadzonym w celi jednoosobowej, z powodu przyjęcia do (...)nowych skazanych. Powód podniósł, że dolegliwości, w tym zwłaszcza przeludnienie oznaczające osadzenie jednego skazanego na powierzchni mniejszej niż 3m2, stanowią naruszenie podstawowych praw człowieka, świadczą o niehumanitarnym traktowaniu osadzonych i uzasadniają roszczenia odszkodowawcze. W odpowiedzi na pozew (k. 19-25 a.s.) strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa - (... ) kosztów zastępstwa procesowego. Strona pozwana zarzuciła, że powód nie wykazał żadnej z przesłanek warunkujących przyznanie mu zadośćuczynienia, którego żądana wysokość była nieadekwatna do doznanej przez powoda rzekomo krzywdy, a także nie wykazał bezprawności działania po stronie pozwanego (...). Odnosząc się do wymienionych w pozwie kwestii, strona pozwana podała, że powód przebywał w pozwanym (...) w W. w okresie od 27.04.2007 r. - 21.05.2007 r., od 29.01.2009 r. - 30.06.2009 r., od 16.07.2009 r. - 20.08.2009 r. oraz od 26.11.2009 r. do teraz. Powód od dnia 11.12.2009 r. do 14.12.2009 r. (3 dni) był osadzony w celi nr (... ) o pow. 5,02 m2 bez toalety, w której znajdował się kącik sanitarny niezabudowany. Powód zrezygnował w tym okresie z przysługującego mu prawa do codziennego spaceru o pół godziny dłużej oraz z dodatkowych zajęć kulturalno-oświatowych i --- STRONA 3 --- zajęć z zakresu kultury fizycznej. Osadzenie powoda w pozwanym (...) nie naruszało jego godności i mieściło się w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny. Na podstawie art. 110 § 2 b k.k.w. Dyrektor jednostki penitencjarnej może bowiem w uzasadnionych wypadkach zezwolić na osadzenie skazanego na czas określony w celi, gdzie powierzchnia wynosi mniej niż 3 m2.. Co do zarzutu niewłaściwego leczenia powoda strona pozwana twierdziła, że powód zgodnie z opiniami konsultujących go lekarzy (...) może być operowany w warunkach (... ) lub też po zakończeniu odbywania kary w warunkach wolnościowych. W maju 2008 r. skierowany został do oddziału szpitalnego, z którego wypisał się na własne żądanie po 2 dniach pobytu. Zdaniem strony pozwanej postawa powoda jest roszczeniowa, domaga się on zadośćuczynienia wyłącznie w formie pieniężnej rezygnując z możliwości zaspokojenia roszczeń o naruszenie dóbr osobistych w inny sposób. Odczuwany przez powoda dyskomfort jest w istocie elementem odbywania kary pozbawienia wolności, z którym winien się on liczyć popełniając przestępstwo. Przyznanie powodowi zadośćuczynienia narusza zdaniem strony pozwanej brzmienie art. 5 k.c. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód Ł. F. odbywa karę pozbawienia wolności w oddziale (... ) pozwanego (... ) w W. dla skazanych z (...) lub (...). W okresie od 11.12.2007 r. do dnia 18.12.2007 r. powód przebywał w pozwanym (...) W. w celi mieszkalnej nr (...) w oddziale (...), w której powierzchnia mieszkalna w przeliczeniu na każdego osadzonego wynosiła mniej niż 3 m2 i nie mniej niż 2 m2. (dowód: zaświadczenie z dnia 11.03.2010 r. k. 47; decyzja nr (...) z dnia 14.12.2009 r. k. 36; decyzja nr (...) z dnia 18.12.2009 r. k. 37). Powód w czasie osadzenia go w celi, w której powierzchnia przypadająca na jednego skazanego była mniejsza niż 3 m2 zrezygnował z dłuższego spaceru oraz uczestnictwa w zajęciach kulturalno-oświatowych lub sportowych. --- STRONA 4 --- (dowód: oświadczenie powoda z dnia 14.12.2009 r. k. 38). W czasie odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności cele w (...) w W. były przeludnione. (okoliczność znana powszechnie). Powód w związku z dolegliwościami (...) mógł być leczony w (...) w W.. Powód nie wyrażał chęci leczenia w warunkach więziennych, a jedynie wolnościowych. Uzależniony od (...), w pozwanym (...) wielokrotnie dokonywał (...) różnego rodzaju, z tego powodu był hospitalizowany, udzielano mu pomocy ambulatoryjnej. Wielokrotnie manipulował personelem, gromadził zalecane leki zamiast je połykać. (dowód: świadectwo lekarskie z dnia 13.06.2009 r. k. 35). Powód nie jest zatrudniony w pozwanym (...) w W. z uwagi na brak wolnych miejsc pracy. (dowód: zaświadczenie z dnia 09.03.2010 r. k. 48). Sąd zważył, co następuje: Powództwo należało oddalić. Powód wywodził swoje roszczenia z faktu naruszenia przez stronę pozwaną jego prawa do odbywania kary pozbawienia wolności w godnych i humanitarnych warunkach, w szczególności przez osadzenie go w przeludnionej celi. Podstawę prawną roszczenia powoda stanowił przepis art. 77 Konstytucji, zgodnie z którym każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej, oraz art. 417 k.c., zgodnie z którym za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb --- STRONA 5 --- Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Powołane przepisy określają podmiot odpowiedzialny za niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej (w niniejszej sprawie - Skarb Państwa) oraz podstawę jego odpowiedzialności (naruszenie prawa). Szczegółowe przesłanki odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych oraz zakres przysługujących z tego tytułu roszczeń określają natomiast przepisy art. 23-24 i 448 k.c. Zgodnie z art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Osoba, której dobra osobiste zostały naruszone, może, na zasadach przewidzianych w kodeksie, żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (art. 24 § 1 zd. 3 k.c.). W razie naruszenia dobra osobistego Sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia (art. 448 k.c.). Odnosząc powyższe regulacje do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy zauważyć, że przeludnienie (... ) (w tym w szczególności (...) w W.) jest faktem notoryjnym (art. 228 § 1 k.p.c.). Nawet zatem przyjmując, że stan osobowy w (...) ulegał zmianom wskutek przyjęć, zwolnień i przeniesień, wypada dać wiarę twierdzeniu powoda, że w (...) w W. był on osadzony przez okres 7 dni, tj. od dnia 11.12.2009 r. do dnia 18.12.2009 r. w celi przeludnionej tj. takiej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosiła mniej niż 3 m kw., a konkretnie 2,5 m2 na powoda i drugiego skazanego (por. art. 110 § 2 k.k.w.). Zgodnie z art. 248 § 1 k.k.w. w brzmieniu obowiązującym do dnia 06.12.2009 r., zmniejszenie powierzchni mieszkalnej przypadającej na jedną osobę poniżej 3 m kw. może nastąpić jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach i tylko na czas --- STRONA 6 --- określony, za powiadomieniem sędziego penitencjarnego. W obecnym zaś stanie prawnym, ukształtowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. (SK 25/07, OTK-A 2008/4/62), brak jest jakichkolwiek wyjątków od zasady, iż powierzchnia przypadająca na jednego skazanego powinna wynosić co najmniej 3 m kw. (art. 110 § 2 k.k.w.). Strona pozwana nie wykazała, aby umieszczenie powoda w przeludnionej celi było podyktowane szczególnie uzasadnionymi okolicznościami. Przetrzymywanie powoda w takiej celi należało zatem uznać co do zasady za bezprawne. W realiach niniejszej sprawy wypadało uznać, że umieszczenie powoda w celi jednoosobowej o powierzchni mieszkalnej wynoszącej 5,02 m2 wraz z innym skazanym (po 2,5 m2 na każdego osadzonego) na okres 7 dni tj. od 11.12.2009 r. - 18.12.2009 r. nie naruszało jego dóbr osobistych tj. godności oraz prawa do prywatności. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela w tym zakresie i przyjmuje za własne stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 7 maja 2009 r. (I ACa 247/09), że dopiero długotrwałe przebywanie w przeludnionej celi, połączone z takimi niedogodnościami, jak spożywanie posiłków na łóżku, długotrwałe oczekiwanie na możliwość skorzystania ze wspólnej toalety, czy też brak możliwości wykonywania swobodniejszych ruchów, stanowi nadmierną dolegliwość i narusza godność powoda oraz jego prawo do intymności. Wypada także podnieść, że naruszenie przez stronę pozwaną normy powierzchni mieszkaniowej przypadającej na jednego skazanego o 0,5 m2 było niewielkie, biorąc pod uwagę, że najczęściej powierzchnia ta wynosi ok. 1,5 m2, co jest faktem notoryjnym. Powód nie udowodnił (art. 6 k.c.) ponadto zarzutów szczegółowych, dotyczących niehumanitarnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania, braku warunków do utrzymywania higieny osobistej i nie zapewnienia opieki medycznej (nie ustalenie terminu operacji). Powód nie przytoczył żadnych okoliczności faktycznych i dowodów na ich poparcie, które uzasadniłyby zdaniem Sądu jego roszczenie. Natomiast strona pozwana skutecznie wykazała, że powód w związku z jego dolegliwościami zdrowotnymi mógł być leczony na terenie (...), jednakże woli takiej nie wykazał domagając się wyłącznie --- STRONA 7 --- leczenia na wolności, a nadto sam z własnej woli zrezygnował w czasie trzydniowego przebywania w tzw. ,,celi przeludnionej'' z udogodnień, jakie zaproponowała mu strona pozwana tj. dłuższego spaceru, zajęć kulturalnych bądź sportowych. Korzystając z takiej możliwości powód nie zaznałby dyskomfortu „przeludnienia", natomiast odmawiając wykazał zdaniem Sądu postawę roszczeniową, świadczącą o jego wyłącznie fiskalnych żądaniach. Powód nie złożył żadnych wniosków dowodowych na wskazane okoliczności, dlatego ocenie Sądu podlegało wyłącznie naruszenie dóbr powoda związane z przebywaniem w przeludnionej celi. Przechodząc do oceny zgłoszonego przez powoda żądania, należy zauważyć, że przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych stanowi uprawnienie Sądu, nie zaś obowiązek. Wynika to z redakcji art. 448 k.c., który stanowi, że Sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Stosując ten przepis, Sąd bierze pod uwagę rozmiary i charakter doznanej przez poszkodowanego krzywdy, okoliczności jej powstania, a nade wszystko rodzaj i stopień winy naruszyciela (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004/4/53). Orzekając o zadośćuczynieniu za krzywdę doznaną w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności, Sąd musi zachować szczególną ostrożność, gdyż pozbawienie wolności w założeniu stanowi dolegliwość dla osoby skazanej i wiąże się z drastycznym ograniczeniem jej praw. Teza ta znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, według którego cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że naruszenie dóbr osobistych powoda, jakkolwiek bezprawne, nie --- STRONA 8 --- zostało przez stronę pozwaną zawinione. Przeludnienie panujące w (... ) stanowi efekt długoletniego niedoinwestowania (...), przy jednoczesnym wzroście przestępczości i wynikającym stąd zaostrzeniu polityki karnej państwa. Jest okolicznością niesporną, że dyrektorzy (...) nie mogą odmawiać przyjęcia osób, co do których wydany został sądowy nakaz umieszczenia ich w jednostce penitencjarnej, jedynie z powodu przeludnienia tych jednostek. W konsekwencji tego inni skazani, jak powód mogą być na czas określony umieszczani w mniejszych celach, w zamian za co (...) rekompensują im to zapewniając możliwość lepszego samorozwoju i spędzenia czasu w postaci np. dłuższych spacerów i zajęć kulturalno - oświatowych oraz sportowych. W niniejszej sprawie nie zostało wykazane, aby niedogodności związane z odbywaniem przez powoda kary pozbawienia wolności doprowadziły do komplikacji zdrowotnych powoda, celowej dyskryminacji powoda przez funkcjonariuszy służby więziennej, czy też działania dyrektorów (...) wymierzonego przeciw osadzonym w ogólności. Przeciwko przyznaniu powodowi zadośćuczynienia pieniężnego przemawia też powołana wyżej okoliczność, że -pomijając kwestię przeludnienia - nie udowodnił on, aby w czasie odbywania przez niego kary naruszono jego konkretne prawa. Nie można też pominąć faktu, że powód znalazł się w (...) w związku z popełnieniem przestępstwa. Czerpanie przez powoda korzyści majątkowych z faktu prawnego pozbawienia wolności mogłoby w tej sytuacji słusznie zostać odebrane jako niemoralne. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, że kwota żądanego zadośćuczynienia -80.000 zł za pobyt w (...) - pozostaje w rażącej dysproporcji do sytuacji majątkowej powoda i nie została przez niego w żaden sposób umotywowana. Mając na względzie powyższe, Sąd oddalił powództwo w całości. Orzekając o kosztach procesu w pkt. II sentencji wyroku, Sąd zastosował przepis art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28.07.2005 r. (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) w zw. z art. 11 pkt. 3 ustawy z dnia 8.07.2005 r. o (...) oraz w zw. z 6 pkt 7 Rozporządzenia Ministra --- STRONA 9 --- Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. ws. opłat za czynności radców prawnych i obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz strony pozwanej. Wobec całkowitego zwolnienia powoda od kosztów sądowych oraz wygrania sprawy przez stronę pozwaną nie było podstaw do włożenia na którąkolwiek ze stron obowiązku pokrycia opłaty od pozwu, od której powód był zwolniony. Kosztami tymi należało zatem obciążyć zatem Skarb Państwa - Sąd Okręgowy we Wrocławiu (art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), o czym Sąd orzekł w pkt. III sentencji wyroku.