Postanowienie I C 1379/09 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w Tor

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1379/09 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w Toruniu, Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia SR Marek Lewandowski delegowany do pełnienia obowiązków sędziego Sądu Okręgowego w Toruniu Ławnicy: Protokolant: sekret. sąd. Anita Trzeciak po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2011 r. w Toruniu przy udziale : -------------------------- sprawy z powództwa P.H przeciwko SP – ZK nr 2 w G o zapłatę I oddala powództwo; II nie obciąża powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego. U z a s a d n i e n i e Powód P.H. pozwem z dnia 24 lipca 2009 r. wniósł o zasądzenie od S P – Z K nr 2 w G na swoją rzecz kwoty 100.000,-zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę spowodowaną osadzeniem go w jednostce penitencjarnej wspólnie z osobami palącymi przez okres ponad 5 miesięcy. Zdaniem powoda pomimo osadzenia go w celi dla niepalących i zgłaszanych przez niego skarg do administracji jednostki, że --- STRONA 2 --- współwięźniowie palą w celi, nie został on przeniesiony do innej celi dla niepalących. Osadzenie w celi z osobami palącymi wpłynęło negatywnie na stan zdrowia powoda, który od dzieciństwa choruje na astmę, padaczkę, serce. Postanowieniem z dnia 17 września 2009 r. powód został zwolniony od kosztów sądowych. W odpowiedzi na pozew z dnia 9 listopada 2009 r. pozwany SP – ZK nr 2 w G wniósł o odrzucenie pozwu i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu. Pozwany wskazał, że w sprawie I C 2026/08 toczącej się przed Sądem Okręgowym w Toruniu zapadł prawomocny wyrok z powództwa P.H przeciwko pozwanemu. W piśmie z dnia 7 grudnia 2009 r. pozwany wskazał, że powód w dniu przyjęcia do ZK nr 2 w G. zadeklarował, że nie używa wyrobów tytoniowych i od dnia 23 października 2007 r. do 30 listopada 2007 r. był umieszczony w celi dla niepalących. W związku ze złożeniem w dniu 30 listopada 2007 r. deklaracji, że jest osobą palącą, przebywał on w celi dla palących od dnia 30 listopada 2007 r. do 18 lutego 2008 r. W dniu 18 lutego 2008 r. powód został przeniesiony do celi dla niepalących, gdyż złożył deklarację, że jest osobą niepalącą. W celach dla niepalących powód przebywał do końca pobytu u pozwanego, tj. do dnia 27 grudnia 2008 r. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2009 r. odrzucono pozew w części dotyczącej zapłaty za okres od grudnia 2007 r. do 18 sierpnia 2008 r. i oddalono wniosek pozwanego o odrzucenie pozwu w pozostałej części. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że roszczenie zgłoszone w przedmiotowej sprawie dotyczące zapłaty zadośćuczynienia za okres od grudnia 2007 r. do 18 sierpnia 2008 r. było już przedmiotem kognicji sądu w sprawie I C 12026/08. W sprawie tej Sąd Okręgowy w Toruniu wydał prawomocny wyrok w dniu 14 kwietnia 2009 r., w którym powództwo zostało oddalone. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2010 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił zażalenie powoda na przedmiotowe postanowienie z 17 grudnia 2009 r., zaś postanowieniem z dnia 7 lipca 2010 r. oddalił wniosek powoda o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu . W toku procesu powód podtrzymał żądanie pozwu. Z kolei P.G. S.P działająca w imieniu S.P przekazała - na podstawie art. 8b ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o P.G. S.P.– powyższą sprawę do prowadzenia D ZK nr 2 w G, który otrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie z dnia 5 stycznia 2011 r. powód ponownie złożył wniosek o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu, powołując się na te same okoliczności, które były objęte kognicją Sądu Apelacyjnego w chwili wydania orzeczenia z 7 lipca 2010 r. Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2011 r. na rozprawie wniosek ten został odrzucony jako złożony na podstawie tych samych okoliczności (art. 117 2 k.p.c.) Sąd ustalił, co następuje. Powód P.H. w dniu przyjęcia do Z K nr 2 w G zadeklarował, że nie używa wyrobów tytoniowych i od dnia 23 października 2007 r. do 30 listopada 2007 r. był umieszczony w celi dla niepalących. W związku ze złożeniem w dniu 30 listopada 2007 r. deklaracji, że jest osobą palącą, przebywał on w celi dla palących od dnia 30 listopada 2007 r. do 18 lutego 2008 r. W dniu 18 lutego 2008 r. powód został --- STRONA 3 --- przeniesiony do celi dla niepalących, gdyż złożył deklarację, że jest osobą niepalącą. W celach dla niepalących powód przebywał do końca pobytu w pozwanej jednostce penitencjarnej, tj. do 27 grudnia 2008 r. (dowód: rozmowa po przetransportowaniu, k. 29, oświadczenia powoda z dnia 30 listopada 2007 r. i 18 lutego 2008 r., k. 27-28, przesłuchanie powoda P.H., k. 120- 121) Roszczenie powoda dotyczące zapłaty zadośćuczynienia za okres od grudnia 2007 r. do 18 sierpnia 2008 r. było już przedmiotem kognicji sądu w sprawie I C 12026/08. W sprawie tej Sąd Okręgowy w Toruniu wydał wyrok w dniu 14 kwietnia 2009 r., w którym powództwo zostało oddalone. Wyrok ten jest prawomocny. (dowód: akta Sądu Okręgowego w Toruniu o sygn. I C 2026/08, k. 93). W trakcie pobytu w pozwanej jednostce penitencjarnej powód nie zgłaszał administracji ZK żadnych skarg i wniosków odnośnie do naruszania przez współosadzonych zakazu palenia papierosów w celi dla niepalących. Zgłoszenie przez powoda faktu zaprzestania używania wyrobów tytoniowych w dniu 18 lutego 2008 r. zostało odnotowane przez wychowawcę działu penitencjarnego, który powiadomił o tym dział ewidencyjny i niezwłocznie – w tym samym dniu – powód został przeniesiony do innej celi. (dowód: notatki wychowawcy działu penitencjarnego, k. 84 akt I C 2026/08) Powód wytoczył powództwa o zapłatę zadośćuczynienia przeciwko innym jednostkom penitencjarnym (m. in. ZK w K), przytaczając w uzasadnieniu te same okoliczności co w nin. sprawie, tj. na osadzanie go w celach wspólnie z osobami, które naruszały zakaz palenia tytoniu w celach dla niepalących. Wszystkie sprawy sądowe są w toku. Powód nie dochodził natomiast w drodze sądowej roszczeń przeciwko osobom, które naruszały w celach, w których był osadzony, zakaz palenia tytoniu. (dowód: przesłuchanie powoda, k. 121). Sąd zważył, co następuje. Przedstawiony stan faktyczny ustalono na podstawie dowodu z dokumentów zaoferowanych przez pozwanego i przesłuchania powoda. Powód cofnął wniosek o przesłuchanie w charakterze świadków współosadzonych z nim więźniów. Sąd dał wiarę zebranym w sprawie dokumentom oraz dokumentom znajdującym się w aktach Sądu Okręgowego w Toruniu o sygn. I C 2026/08, albowiem ich prawdziwość nie budziła wątpliwości i nie została zakwestionowana przez powoda. Jeśli chodzi o zeznania powoda, to Sąd dał im wiarę w takim zakresie, w jakim korespondują one z zebranym w sprawie pozostałym materiałem dowodowym. Przede wszystkim należy podkreślić, że powód w swych zeznaniach nie potrafił wskazać dlaczego 30 listopada 2007 r. złożył oświadczenie, że jest osobą palącą, skoro wcześniej zgłosił – w momencie przyjęcia do jednostki penitencjarnej - że nie pali wyrobów tytoniowych. Zdaniem Sadu powód złożył oświadczenie w dniu 20 listopada 2007 r. w sposób dobrowolny, licząc się z negatywnymi skutkami zdrowotnymi palenia tytoniu. Zgłoszenie przez powoda zmiany swej decyzji w dniu18 lutego 2008 r. spotkało się z natychmiastową reakcją personelu ZK, który w tym samym dniu przeniósł go do celi dla niepalących. Za niewiarygodne i gołosłowne należy uznać twierdzenie powoda, że wielokrotnie zgłaszał funkcjonariuszom, iż w celi, w której przebywa, łamany jest zakaz palenia --- STRONA 4 --- wyrobów tytoniowych. Twierdzenie to pozostaje w sprzeczności z notatkami wychowawcy działu penitencjarnego, który nie odnotował tych skarg i wniosków. Jest charakterystyczne, że powód zarzutu tego nie zgłaszał nigdy przeciwko współosadzonym, którzy – jego zdaniem -naruszali zakaz palenia tytoniu, a z drugiej strony nie potrafił wyjaśnić, w jaki sposób osoby te nabywały wyroby tytoniowe. W ocenie Sadu powód nie wykazał, by naruszanie tego zakazu przez osadzonych w celach dla niepalących było akceptowane w jakiś sposób przez pozwaną jednostkę penitencjarną. Przeciwnie z dokumentacji zaoferowanej przez pozwanego wynika, ze pracownicy jednostki dbali o to, by osadzeni przebywali w celach odpowiadających złożonym przez nich deklaracjom w przedmiocie używania wyrobów tytoniowych. Przedstawiony stan faktyczny pozwala ograniczyć rozważania do następujących kwestii. Na wstępie należy przypomnieć, że kognicja Sądu w nin. sprawie – z uwagi na częściowe odrzucenie pozwu – dotyczy wyłącznie pobytu powoda w pozwanej jednostce penitencjarnej w okresie od 18 sierpnia 2008 r. do 27 grudnia 2008 r. W tym czasie powód – co jest bezsporne - przebywał w celi dla osób niepalących. Zdaniem powoda odpowiedzialność pozwanego ZK wynika z faktu, że pracownicy tej jednostki nie dbali o to, by współosadzeni z powodem inni skazani nie łamali zakazu palenia w celi wyrobów tytoniowych. Rozstrzygając o żądaniu pozwu, nie sposób przeoczyć, że zarówno przepisy międzynarodowe jak i konstytucyjne, regulując problem wolności i kary jej pozbawienia posługują się nieostrymi terminami. Podobnie jest z przepisem art. 4 § 1 k.k.w. Z uwagi na ogólny charakter tych unormowań nie mają one większego znaczenia w praktyce, stanowiąc co najwyżej punkt odniesienia przy wykładni szczegółowych przepisów. Zasadniczą kwestią jest natomiast minimalny standard traktowania osób skazanych na karę pozbawienia wolności i tymczasowo aresztowanych wyznaczany przez szczegółowe przepisy k.k.w. i rozporządzeń wykonawczych. Przepisy te stanowią, że skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej (art. 110 § 1 k.k.w.), powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3m 2 (art. 110 § 2 zd. 1 k.k.w.), cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy (art. 110 § 2 zd. 2 k.k.w.). . Z kolei rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 25 sierpnia 2003r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 152, poz. 1493) określa warunki opieki zdrowotnej i bytowej, m.in. z § 30 ust. 3 wynika, że skazany korzysta co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli. Poza tym w przepisach wykonawczych określa się zasady osadzania osób w celach dla palących i niepalących. Powód podnosił, że jego dobro osobiste w postaci prawa do zdrowia zostało naruszone poprzez osadzenie go w celi, w której współosadzeni łamali zakaz palenia wyrobów tytoniowych. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził tego twierdzenia. Zeznania powoda w tej mierze są niewiarygodne; powód nie potrafił bowiem wyjaśnić, w jaki sposób osadzeni zaopatrywali się w tytoń, kiedy i w jakich okolicznościach i z jaką częstotliwością naruszali zakaz niepalenia wyrobów --- STRONA 5 --- tytoniowych i dlaczego w dokumentacji penitencjarnej brak jest skarg powoda na zachowanie współosadzonych, skoro odnotowywano w niej jego wnioski o zmianę celi w związku ze zmianą treści oświadczenia o zaprzestaniu palenia tytoniu. Notabene przyjęcie nawet założenia, że dochodziło sporadycznie do łamania przez osadzonych zakazu palenia tytoniu w celi w rozpatrywanym okresie, tj. od 18 sierpnia do 27 grudnia 2008 r. nie rodzi natychmiastowej odpowiedzialności SP. Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie (zaniechanie) sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 24 k.c. przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że na nim spoczywa ciężar wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Zdaniem Sądu pozwany SP wykazał, że jego działanie, tj. osadzenie powoda w konkretnej celi dla niepalących z innymi osobami deklarującymi niepalenie wyrobów tytoniowych było zgodne z prawem i nie rodziło odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Należy zaznaczyć, że Europejski Trybunał Praw Człowieka dokonując wykładni art. 3 e.k.p.c. stwierdził, że cierpienie i upokorzenie muszą w każdym razie przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, aby stanowiły naruszenie tego przepisu (np. orzeczenia z dnia 29 kwietnia 2003 r., nr 38812/97, Półtoracki przeciwko Ukrainie, oraz nr 50390/99, McGlinchey i inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu) (por. uzasadnienie wyroku SN z 2 października 2007r. II CSK 269/07). Nie sposób pominąć, że powód przyznał, iż niedogodności, które go spotkały w związku z osadzeniem, w takim samym stopniu dotyczyły innych osadzonych. Nawet gdyby uznać, iż warunki, w których był osadzony powód, naruszały jego prawo do zdrowia, to gradacja tych naruszeń nie przybrała jednak takiej formy, w której można by podzielić twierdzenie powoda o osadzeniu go w niegodziwych, niehumanitarnych warunkach, co dopiero, w ocenie Sądu, uzasadniałoby żądanie zasądzenia zadośćuczynienia. Należy w tym miejscu wyrazić zapatrywanie, zgodnie z którym samo osadzenie w celi, w której przebywają inne osoby łamiące zakaz palenia wyrobów tytoniowych, nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia. Warunki, w których przebywał powód nie mogą być bowiem ocenione jako niegodziwe, gdyż osoba osadzona musi się liczyć z ograniczeniami i dolegliwościami związanymi z przebywaniem na stałe z innymi dorosłymi osobami. Możliwość zasądzenia zadośćuczynienia wchodziłaby w grę, gdyby powód wykazał, iż administracja ZK celowo umieściła go w celi z osobami, które nagminnie łamały zakaz palenia tytoniu i było to akceptowane przez funkcjonariuszy jednostki. (por. pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 2007 r. II CSK 269/07, na tle osadzenia osoby w przeludnionej celi). Wprawdzie powód nie wskazał podstawy prawnej dochodzonego przez siebie roszczenia, ale należy jej poszukiwać w treści art. 417 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Powód twierdzi bowiem, że pozwany dopuścił się czynu niedozwolonego polegającego na osadzeniu go w celi, w której współosadzeni z nim skazani łamali zakaz palenia wyrobów tytoniowych. Powód twierdzi zatem, że naruszono jego dobro osobiste w --- STRONA 6 --- postaci ogólnie pojętego prawa do zdrowia, które nie doprowadziło jednak do powstania skutków w postaci uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia. Konieczną przesłanką przyznania zadośćuczynienia jest udowodnienie przez powoda naruszenia jego dobra osobistego przez pozwanego. Pozwany może się zaś uwolnić od odpowiedzialności wykazując, że jego działanie nie było bezprawne. Ciężar dowodu wykazania naruszenia dobra osobistego spoczywa na osobie, która z tego tytułu wywodzi skutki prawne, a zatem na powodzie (art. 6 k.c.). Powód nie przedstawił jednak wystarczających dowodów na to, że naruszono jego dobra osobiste. Zeznania samego powoda, z omówionych wyżej względów, były daleko niewystarczające do uznania słuszności jego twierdzeń. Dowody z dokumentów nie potwierdziły natomiast okoliczności przytoczonych przez powoda. W świetle ustalonego stanu faktycznego nie można także przyjąć, aby pozwany działał bezprawnie dopuszczając się naruszenia przepisów k.k.w., czy rozporządzeń wykonawczych, o czym była już mowa wyżej. Zatem nie ponosi odpowiedzialności z art. 417 § 1 k.c. Zadośćuczynienie przewidziane w art. 448 k.c. ma charakter fakultatywny („sąd może przyznać” a nie „sąd przyznaje”). Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych. Zadośćuczynienie zasądza się dopiero wówczas, gdy uzasadnia je stopień naruszenia. Po dokonanej analizie wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, Sąd może odmówić zasądzenia sumy pieniężnej wtedy, gdy stwierdzi - w oparciu o zobiektywizowane kryteria - że nie zachodzi potrzeba zadośćuczynienia za krzywdę moralną poprzez jej zrekompensowanie w formie pieniężnej. Swoboda decyzji sądu odnosi się do oceny tego, czy zadośćuczynienie pieniężne jest w danej sytuacji odpowiednim sposobem rekompensaty krzywdy moralnej, czy też przeciwnie – istnieją dostateczne możliwości naprawienia krzywdy w drodze zastosowania środków ochrony niemajątkowej. Przy stosowaniu omawianego przepisu Sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień, rodzaj naruszonego dobra oraz niewłaściwe zachowanie poszkodowanego. Zatem mimo spełnienia przesłanek ustawowych (naruszenie dóbr), żądanie zadośćuczynienia nie musi być uwzględnione przez Sąd (patrz: wyrok SN z 17 czerwca 1983r., I CR 170/83, LEX nr 8547; wyrok SN z 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003 nr 4, poz. 56; wyrok SN z 13 czerwca 2002r., V CKN 1421/00, niepubl.; wyrok SN z 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004 nr 4, poz. 53; wyrok SN z dnia 19 kwietnia 2006 r., II PK 245/05, OSNP 2007, Nr 7-8, poz. 101; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 11 stycznia 2007 r., I ACa 833/06, wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 24 lipca 2008r., I ACa 1150/06, OSAW 2008 Nr 4 poz. 110). Mając na uwadze powyższe, na podstawie powołanych przepisów prawa, powództwo należało oddalić. Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd nie obciążył powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego, uznając, że sytuacja materialna powoda usprawiedliwia w wystarczający sposób odstąpienie od stosowania zasady odpowiedzialności za wynik procesu, przewidzianej w art. 98 k.p.c.