Wyrok I C 1351/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Siedlca

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1351/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Andrzej Kirsch Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Makać po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012 r. w Siedlcach na rozprawie z powództwa S. M. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Komendanta (…) w M. zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o zadośćuczynienie I. powództwo oddala; II. odstępuje od obciążania powoda S. M. kosztami procesu. Sygn. akt I C 1351/10 UZASADNIENIE W dniu 31 grudnia 2010r wpłynął do Sądu Okręgowego w Siedlcach pozew S. M., w którym wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Komendanta (...) Policji w M. kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za poniesione przez powoda z winy pozwanego cierpienia fizyczne, psychiczne i straty moralne oraz za spowodowanie rozstroju zdrowia i narażenie na niebezpieczeństwo utraty życia. --- STRONA 2 --- W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, że w dniu 28 grudnia 2007r jadąc na rowerze w miejscowości D. został zatrzymany do kontroli przez policjantów (kobietę i mężczyznę). Kiedy poprosił funkcjonariuszy o podanie swoich personaliów jedynie mężczyzna oświadczył, że nazywa się T. S., podał mu również stopień i numer służbowy. Powód stwierdził, że biorąca udział w interwencji funkcjonariuszka policji odmówiła podania takich danych. Stwierdził również, że kobieta okazywała mu pogardę, lekceważenie i oświadczyła, że „te pana skargi i tak nic nie dają”. S. M. podniósł, że w wyniku odmowy podania personaliów przez funkcjonariuszkę policji, wyśmiewania i szydzenia z niego, doznał on ogromnego wzburzenia i rozstroju zdrowia, co naraziło go na niebezpieczeństwo utraty życia. Zarzucił interweniującym policjantom, że został przez nich poniżony, przez co doszło do naruszenia jego godności. W dniu 18 kwietnia 2011r wpłynęła do akt sprawy odpowiedź na pozew zastępującej pozwanego Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, w której Prokuratoria nie uznała powództwa, wniosła o jego oddalenie i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew Prokuratoria zaprzeczyła wszystkim okolicznościom podnoszonym przez powoda, twierdząc, że nie zostały one udowodnione. W tym zakresie pozwany powołał się na treść notatek służbowych sporządzonych w dniu 28 grudnia 2007r przez funkcjonariuszy policji T. S. i J. S.. Pozwany stwierdził również, że powód nie wykazał żadnej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa określonej w art. 417 kc w zw. z art. 23 i 24 kc. Nie można także uznać, że powód wykazał winę pozwanego, co stanowi przesłankę do uznania, iż powództwo jest bezzasadne (k. 22-26). Na rozprawie w dniu 8 listopada 2012r powód popierał powództwo i wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznane cierpienia psychiczne, fizyczne i straty moralne (k. 161). Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: W dniu 28 grudnia 2007r na terenie miejscowości D. pełnili służbę patrolową funkcjonariusze policji: starszy posterunkowy T. S. i posterunkowy J. S.. Około godziny 19-tej policjanci zauważyli mężczyznę poruszającego się rowerem nieposiadającym oświetlenia. Po zatrzymaniu rowerzysty starszy posterunkowy T. S. przystąpił do wylegitymowania mężczyzny celem ustalenia jego tożsamości. Posterunkowy J. S. jedynie asystowała przy czynności podjętej przez T. S.. Zatrzymanym okazał się powód S. M., który podał policjantowi swoje dane personalne. Powód zwrócił się do interweniującego policjanta o podanie swoich danych i wówczas funkcjonariusz stwierdził, że nazywa się T. S., podał również swój stopień i numer służbowy. Podczas interwencji powód zachowywał się w stosunku do funkcjonariuszy policji niegrzecznie i arogancko. Kontrola odbyła się w miejscu, gdzie znajdowało się oświetlenie uliczne, nieopodal miejsca zamieszkania powoda. W związku z tym funkcjonariusz T. S. ograniczył się jedynie do pouczenia S. M. o treści art. 88 kodeksu wykroczeń, tj. o obowiązku wyposażania pojazdu w wymagane oświetlenie. Poinformował go również o przysługujących uprawnieniach. T. S. i J. S. opisali przebieg zdarzenia w swoich notatnikach służbowych. --- STRONA 3 --- Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów: treści notatek służbowych z dnia 28 grudnia 2007r (k. 28 i 30), odpisu zapisu notatki T. S. (k. 31), zeznań świadków J. S. (k. 89v-90v) i T. S. (k. 146). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Analiza treści uzasadnienia pozwu pozwala na ustalenie, że swoje roszczenie powód S. M. najprawdopodobniej wywodzi z bezprawnego zachowania funkcjonariuszy policji T. S. i J. S., które rzekomo polegało na poniżaniu i wyśmiewaniu go przez policjantów podczas interwencji, która miała miejsce w dniu 28 grudnia 2007r w miejscowości D., oraz na odmowie podania swoich danych personalnych przez funkcjonariuszkę J. S.. W ocenie powoda, opisane działania i zachowania policjantów miały doprowadzić do wyrządzenia mu krzywdy, spowodować rozstrój zdrowia, narazić na niebezpieczeństwo utraty życia i naruszyć jego godność. Powyższe ustalenia dają podstawę do poszukiwania ewentualnej odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa w treści art. 23 kc, 24 kc lub 415 kc i 417 kc. Zgodnie z art. 415 kc "kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia". Z kolei w myśl art. 417 par. 1 kc „za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa”. Przepis ten stanowi podstawę prawną odpowiedzialności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej. Odpowiedzialność z artykułu 415 kc warunkuje zatem: powstanie szkody, zdarzenie, z którym ustawa łączy obowiązek odszkodowawczy, oraz związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem a szkodą. Natomiast dla ustalenia odpowiedzialności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego konieczne jest wystąpienie następujących przesłanek: 1) niezgodnego z prawem działania (zaniechania) przy wykonywaniu władzy publicznej, 2) wystąpienie szkody oraz 3) adekwatny związek przyczynowy pomiędzy tak określoną przyczyną sprawczą, a szkodą. Kluczową przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jest działanie lub zaniechanie „niezgodne z prawem”. Zgodnie z art. 24 par. 1 kc "Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie (…)”. Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym. Przesłanka bezprawności działania jest zatem przesłanką konieczną do udzielenia ochrony przewidzianej w powyższym przepisie. Przepisy kodeksu cywilnego nie zawierają definicji dóbr osobistych, a treść art. 23 kc ogranicza się jedynie do stwierdzenia, że dobrami osobistymi człowieka są w szczególności: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Oczywiście wyliczenie dóbr osobistych osób fizycznych nie jest wyczerpujące. Należy przyjąć, że dobra osobiste to pewne wartości niematerialne łączące się ściśle z jednostką ludzką. W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego można stwierdzić, że cześć, dobre imię i godność człowieka uznawane są za najważniejsze dobra osobiste. --- STRONA 4 --- Stosownie do regulacji zawartej w treści art. 6 kc – ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W ocenie Sądu, powód S. M. nie podołał obowiązkom wynikającym z powyższego przepisu i nie wykazał w sprawie żadnej z obligatoryjnych przesłanek odpowiedzialności deliktowej. W szczególności nie udowodnił, aby doszło do powstania uszczerbku w jakichkolwiek jego dobrach (majątkowych lub niemajątkowych), aby miało miejsce zdarzenie, z którym ustawa łączy obowiązek odszkodowawczy określonego podmiotu, jak również nie wykazał istnienia związku przyczynowego pomiędzy owym zdarzeniem a ewentualną szkodą. Co prawda, powód złożył wnioski dowodowe na rozprawie w dniu 8 listopada 2012r, np. o poddanie go oraz zeznających w sprawie funkcjonariuszy policji badaniu na wykrywaczu kłamstw (k. 161v), ale należy zauważyć, iż polska procedura cywilna nie przewiduje takiego środka dowodowego. W ocenie Sądu, wnioskowane przez powoda dowody nie zmierzały do wykazania, że w dniu 28 grudnia 2007r funkcjonariusze policji dopuścili się wobec niego bezprawnych zachowań. Z kolei jako nieprzydatny do rozstrzygnięcia sprawy Sąd ocenił wniosek dowodowy powoda o przesłuchanie w charakterze świadka jego siostry A. P., która miała zeznawać na okoliczności stanu zdrowia powoda po zdarzeniu z dnia 28 grudnia 2007r. Oczywistym jest, że w pierwszej kolejności powód winien udowodnić, że rzeczywiście funkcjonariusze policji dopuścili się naruszenia jego dóbr osobistych. Jeżeli zaś odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa poszukiwać w treści art. 417 par. 1 kc, to należało wykazać, że działanie (zaniechanie) policjantów nosiło cechy niezgodności z prawem. Dopiero udowodnienie takich okoliczności powodowałoby konieczność wykazania negatywnych następstw powstałych w prawnie chronionych dobrach S. M.. Przesłanki bezprawności powód S. M. upatrywał w rzekomym zachowaniu funkcjonariusza policji J. S., polegającym na odmowie podania swoich danych personalnych. Na wstępie należy stwierdzić, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, jakoby w ogóle podczas interwencji w dniu 28 grudnia 2007r S. M. zwrócił się do J. S. o podanie danych personalnych. Nie było wątpliwości, że o podanie takich danych powód zwrócił się do starszego posterunkowego T. S.. Wynika to z oświadczenia powoda, które znalazło potwierdzenie w zeznaniach świadka T. S.. Okoliczność tą potwierdza również wpis dokonany przez T. S. w notatniku służbowym o treści: „udostępniłem dane (imię, nazwisko i ID) na żądanie mężczyzny” (k. 28 – strona 83 notatnika służbowego). Zeznający w sprawie świadkowie nie pamiętali jednak, czy o podanie takich danych powód zwrócił się również do J. S.. Należy zauważyć, że przedmiotowe zdarzenie miało miejsce blisko cztery lata temu, co w sposób oczywisty musiało wpłynąć na zdolność świadków do jego zrekonstruowania. Sąd nie dał również wiary twierdzeniom powoda, jakoby policjanci T. S. i J. S. drwili z niego, wyśmiewali i poniżali go. Świadkowie kategorycznie zaprzeczyli, aby dopuścili się wobec S. M. takich zachowań. W tym zakresie ich zeznania są zbieżne, spójne, logiczne, a dodatkowo znajdują potwierdzenie we wpisach w notatnikach służbowych, dokonanych przez funkcjonariuszy w dniu 28 grudnia 2007r (k. 83 i 30). Z rzeczonych wpisów wynika wprost, że to powód S. M. zachowywał się wobec policjantów „arogancko, nerwowo, bezczelnie, krzyczał, że już nie pracują w policji” (k. 28). Powód S. M. nie przedstawił w sprawie jakichkolwiek dowodów, które pozwalałyby poddać w wątpliwość prawdomówność świadków. Dokonując oceny zachowania funkcjonariuszy T. S. i J. S., należy również odwołać się do regulacji zawartej w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2005r – „w sprawie sposobu postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów”. Otóż paragraf 2 ust. 1 rozporządzenia stanowi, iż „policjant, który przystępuje do czynności służbowych związanych z wykonywaniem uprawnień określonych w par. 1 pkt 1-3, 5, 7 i 8 (par. 1 pkt 1 – --- STRONA 5 --- legitymowanie osób w celu ustalenia ich tożsamości), jest obowiązany podać swój stopień, imię i nazwisko w sposób umożliwiający odnotowanie tych danych (…)”. Z zeznań świadków, które znajdują potwierdzenie we wpisach w notatnikach służbowych, wynika, że funkcjonariuszem, który w dniu 28 grudnia 2007r w miejscowości D. przystąpił do czynności wylegitymowania S. M. był starszy posterunkowy T. S.. Posterunkowa J. S. jedynie asystowała tej czynności. W swoim notatniku pod datą 28 grudnia 2007r uczyniła ona zapis – „asysta przy legitymowaniu” (k. 30 – strona 101 notatnika służbowego). W świetle przepisów powyższego rozporządzenia należy stwierdzić, że jedynie funkcjonariusz przystępujący do czynności legitymowania miał obowiązek podać swój stopień służbowy oraz imię i nazwisko. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie przekonuje, że w dniu 28 grudnia 2007r czynność legitymowania S. M. została podjęta wyłącznie przez starszego posterunkowego T. S.. Funkcjonariusz uczynił zadość obowiązkom zawartym w rozporządzeniu i na żądanie powoda S. M. podał mu imię, nazwisko oraz stopień i numer służbowy. Ponad wszelką wątpliwość okoliczność ta wynika chociażby z uzasadnienia pozwu. Mając na uwadze powyższą argumentację należy stwierdzić, że powód nawet nie uprawdopodobnił, że podczas interwencji w dniu 28 grudnia 2007r funkcjonariusze policji T. S. i J. S. dopuścili się naruszenia jego dóbr osobistych. Działaniom policjantów nie można również przypisać cechy bezprawności. Wręcz przeciwnie, postępowania funkcjonariuszy znajdowało umocowanie w obowiązującym porządku prawnym. Dlatego też Sąd nie znajdując podstaw do przypisania pozwanemu Skarbowi Państwa odpowiedzialności na podstawie art. 23 kc, 24 kc lub 415 kc i 417 kc, jako nieudowodnione powództwo S. M. oddalił. Wobec sytuacji materialnej powoda wynikającej ze złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i źródłach utrzymania (k. 8-11), Sąd na podstawie art. 102 kpc odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu.