Wyrok I C 1305/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 maja 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1305/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 maja 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie : Przewodniczący SSO Grzegorz Karaś Protokolant Robert Purchalak po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2011 r. we Wrocławiu na rozprawie z powództwa A. Ż. przeciwko Skarbowi Państwa – (...) w W. o zapłatę I. oddala powództwo w całości; II. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu; III. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu na rzecz adw. W. B. kwotę 3.600 zł powiększoną o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielnej powodowi z urzędu; IV. nieuiszczoną opłatą sądową od pozwu od której powód został zwolniony obciąża Skarb Państwa – Sąd Okręgowy we Wrocławiu. Zarządzenie: 1. odnotować; 2. kal. 7/21 dni. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 1305/10 UZASADNIENIE Powód A. Ż. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – (...) w W. kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za niewłaściwe warunki odbywania kary pozbawienia wolności wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku i kosztami procesu. Na uzasadnienie swego żądania powód podał w szczególności, że trakcie odbywania kary pozbawienia wolności w (...) w W. w okresie od 2003 r. do 2009 r. strona pozwana nie zapewniła powodowi warunków bytowych, które prawo nakazuje zapewnić osobie pozbawionej wolności. W związku z tym, zdaniem powoda, strona pozwana ponosi odpowiedzialność za nadmierne przeludnienie i wynikający z niego brak należytych warunków, w tym dotyczących należytych warunków bytowych, sanitarnych i żywieniowych. Ponadto podał, że opieka zdrowotna w (...) była niedostateczna i sprowadzała się przede wszystkim do wydawania leków przeciwbólowych i uspakajających. Zdaniem powoda, powyższe okoliczności spowodowały w jego zdrowiu uszczerbek, co rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą za doznaną z tego tytułu krzywdę. W odpowiedzi na pozew oraz w trakcie dalszego postępowania strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów procesu. W uzasadnieniu strona pozwana przyznała, że powód przebywał w (...) w W. w okresie od 16 stycznia 2003 r. do 16 lipca 2009 r. Podała, że powód przebywał w celach o powierzchni około 16 m 2 , nie licząc toalety, w których osadzonych było zwykle od 4 do 6 więźniów. Strona pozwana zarzuciła, że nie może ponosić odpowiedzialności za to, że w niektórych okresach powód mógł przebywać w celach przeludnionych, ponieważ nie mogła odmówić przyjęcia osadzonego do odbycia kary, a ponadto, w związku z przeludnieniem, które od roku radykalnie się zmniejsza, wykorzystała wszelkie możliwości na dodatkowe zagospodarowanie na cele mieszkalne świetlic i innych pomieszczeń. Ponadto strona pozwana zarzuciła, że w oparciu o art. 248 § 1 k.k.w. w sposób uzgodniony z sądem penitencjarnym mogła umieścić powoda w celach, w których na jednego osadzonego przypadało mniej niż 3 m 2 . Według strony pozwanej, nie ma także podstaw do twierdzenia, iż warunki bytowe osadzonych w (...) w W. były niehumanitarne. Wskazano, że w każdej celi wielofunkcyjnej znajdują się ubikacje zamykane na drzwi, skazani korzystają z codziennych spacerów, widzeń, zajęć kulturalnych i sportowych, biblioteki, mają także możliwość uczestniczenia w nabożeństwach w (...) kaplicy oraz nauki zawodu w miejscowej szkole (...). Strona pozwana wskazała ponadto, że powód przez okres ponad 5 lat był zatrudniony odpłatnie w Przedsiębiorstwie (...) w W., w związku z czym często przebywał poza (...). Podano także, że obowiązek utrzymywania czystości w celach spoczywał na ich mieszkańcach, przy czym administracja (...) stale kontroluje stan sanitarny (...) i w każdym przypadku, kiedy tego wymaga sytuacja, przeprowadzana jest dezynsekcja pomieszczeń. Wskazano nadto, iż opieka medyczna w (...) znajduje się na należytym poziomie, zaś powód kiedy tylko chciał korzystał z porad lekarskich. Odnosząc się do kwestii zasiłku chorobowego za okres 5 dni, strona pozwana zarzuciła, że obowiązek jego wypłaty spoczywał na zatrudniającym powoda zakładzie pracy, tj. Przedsiębiorstwie (...). Z ostrożności strona pozwana podniosła także zarzut przedawnienia roszczenia powoda. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. A. Ż. przebywał w (...) w W. w okresie od 30 maja 1995 r. do 6 lutego 1996 r. i od 16 stycznia 2003 r. do 16 lipca 2009 r. W okresie odbywania kary pozbawienia wolności w (...) w W. A. Ż. był osadzony w wieloosobowych celach o powierzchni około 16 m 2 , nie licząc wydzielonych toalet, w których przebywało przeważnie od 5 do 7 skazanych. W czasie osadzenia A. Ż. w celach więziennych okresowo panowało przeludnienie, ponieważ powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła mniej niż 3 m 2 , o czym Dyrektor (...) w W. informował Sędziego penitencjarnego. Dowód: --- STRONA 3 --- 1. informacja o odbytych wyrokach, k. 19-30, 2. informacja (...) w W., k. 160-169, 3. informacja udzielona Wydziałowi Penitencjarnemu, k. 170-219, 4. akta osobowe powoda, W okresie pobytu w (...) w W. powód nie składał pisemnych skarg dotyczących panujących warunków odbywania kary pozbawienia wolności. W (...) w W. znajdował się Zakład Opieki Zdrowotnej i osadzeni, w tym powód mieli dostęp do lekarzy specjalistów. W okresie osadzenia w (...) w W. A. Ż. zgłaszał się do ambulatorium więziennego i korzystał z pomocy medycznej w tym konsultacji lekarzy specjalistów. W trakcie pobytu w (...) w W. powód mógł skorzystać z oferty zajęć o charakterze kulturalnym, oświatowym, sportowym i religijnym, które odbywały się poza celami więziennymi. Ponadto powód mógł skorzystać z oferty kursów zawodowych przygotowujących do podjęcia pracy po zakończeniu trwania kary. W okresie osadzenia w (...) w W. w latach 2005-2009 powód zatrudniony był w charakterze robotnika budowlanego w Przedsiębiorstwie (...) w W. w związku z czym w okresie świadczenia pracy w tym przedsiębiorstwie przebywał poza (...). W dniu 23 lipca 2008 r. powód doznał wypadku przy pracy, na skutek czego w okresie od 23 lipca 2008 r. do 2 sierpnia 2008 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. W czasie pobytu A. Ż. w (...) w W. przebywał on w celach mających wydzielony kącik sanitarny wyposażony w toaletę i sprzęt do utrzymania czystości. Skazani sami odpowiadali za utrzymanie czystości w celi. Wszystkie cele więzienne w (...) w W. były wyposażone podobnie. Każdy ze skazanych miał swoje łóżko, komplet pościeli, taboret, szafkę na ubrania, ponadto w celi znajdował się stół, w tym stół więzienny dla czterech osadzonych bądź stolik więzienny dla dwóch osadzonych. Każdy z osadzonych otrzymywał trzy posiłki dziennie: śniadanie, obiad i kolację. Ponadto, na terenie (...) istniała możliwość dokonywania zakupów środków spożywczych i higienicznych w kantynie więziennej. W przypadku stwierdzenia występowania w celach robactwa, osadzeni obowiązani byli informować o tym fakcie oddziałowego lub wychowawcę i w takim przypadku w przypadku zasadności zgłoszenia w celach przeprowadzana była dezynsekcja pomieszczeń. Dowód: 1. informacja (...) w W., k. 160-169, 2. informacja udzielona Wydziałowi penitencjarnemu Sądu Okręgowego we Wrocławiu, k. 170-219, 3. akta osobowe powoda, 4. książka zdrowia powoda, 5. pisma z 30 marca 2009 r., 30 kwietnia 2009 r., 15 kwietnia 2009 r., k. 9-11, --- STRONA 4 --- Sąd zważył, co następuje. Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód A. Ż. domagał się zadośćuczynienia za wyrządzoną mu przez stronę pozwaną szkodę niemajątkową (krzywdę) wynikającą z niezapewnienia mu odpowiednich warunków bytowych podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Jak wynika z treści pozwu powoda, zadośćuczynienie miało stanowić środek ochrony jego dóbr osobistych – prawa do godności. Podstawę prawną żądania zgłoszonego przez powoda stanowił zatem przepis art. 23 w zw. z art. 24 w zw. z art. 448 k.c., zaś niezapewnienie mu odpowiednich, wymaganych przepisami, warunków bytowych powód upatrywał przede wszystkim w nadmiernym przeludnieniu pozwanych jednostek penitencjarnych i wynikających z tego konsekwencji wskazanych bliżej w pozwie. Dla oceny zasadności podniesionego w pozwie żądania niezbędne było zatem ustalenie, czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że strona pozwana dopuściła się naruszenia wymienionych w pozwie obowiązków oraz czy fakt ten spowodował naruszenie dóbr osobistych powoda a także czy powód poniósł związaną z tym szkodę majątkową, na którą powoływał się w pozwie. Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Art. 24 k.c. określa z kolei środki ochrony dóbr osobistych, wskazując że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, a na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W zakresie żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych cytowany art. 24 k.c. odsyła więc do przepisów o czynach niedozwolonych, w szczególności do art. 448 k.c., w myśl którego w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, m.in. odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. W pierwszej kolejności należy wskazać, że to na powodzie, jako dochodzącym ochrony prawnej spoczywał ciężar dowodu, iż jego dobra osobiste zostały naruszone przez działania pozwanego Skarbu Państwa. Zgodnie bowiem z ogólną regułą wynikającą z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Przerzucenie ciężaru dowodu na pozwanego w procesie o ochronę dóbr osobistych, przewidziane w art. 24 § 1 k.c., dotyczy tylko bezprawności działania zagrażającego dobrom osobistym lub powodującego ich naruszenie – w razie udowodnienia przez powoda ich faktycznego naruszenia przez wskazane jednostki organizacyjne Skarbu Państwa, pozwany w celu uniknięcia odpowiedzialności musiałby wykazać, że działania powodujące naruszenie były zgodne z prawem. Powód w zasadzie nie podjął żadnej inicjatywy dowodowej. Spośród okoliczności, które zgodnie z treścią pozwu, miały powodować naruszenie godności powoda, za udowodniony można uznać tylko fakt czasowego umieszczenia powoda w (...) w W. w celach, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła mniej niż 3 m 2 . Fakt istnienia przeludnienia w polskich jednostkach penitencjarnych i częstego naruszania norm dotyczących powierzchni celi przypadającej na osadzonego, wynikających z wiążących Polskę przepisów prawa międzynarodowego i art. 110 k.k.w., stanowi, zdaniem Sądu, fakt powszechnie znany. W niniejszej sprawie, co strona pozwana przyznała, powód przebywał w celach wieloosobowych, zatem zjawisko przeludnienia w (...) dotyczyło także jego jako osadzonego w tej jednostce penitencjarnej. Sąd uznał zatem, że okoliczność ta nie była jednak sporna między stronami. Powód nie udowodnił natomiast pozostałych okoliczności, które wskazał w pozwie. Z analizy zgromadzonych w sprawie dowód wynika, iż w w/w okresie pobytu w (...) w W. powód nie składał pisemnych skarg dotyczących panujących warunków odbywania kary pozbawienia wolności. W czasie pobytu A. Ż. w (...) w W. przebywał on w celach mających wydzielony kącik sanitarny wyposażony w toaletę i sprzęt do utrzymania czystości. Skazani sami odpowiadali za utrzymanie czystości w celi. Wszystkie cele więzienne w (...) w W. były wyposażone podobnie. Każdy ze skazanych miał swoje łóżko, komplet pościeli, taboret, szafkę na ubrania, ponadto w celi znajdował --- STRONA 5 --- się stół, w tym stół więzienny dla czterech osadzonych bądź stolik więzienny dla dwóch osadzonych. Każdy z osadzonych otrzymywał trzy posiłki dziennie: śniadanie, obiad i kolację. Ponadto, na terenie (...) istniała możliwość dokonywania zakupów środków spożywczych i higienicznych w kantynie więziennej. W przypadku stwierdzenia występowania w celach robactwa, osadzeni obowiązani byli informować o tym fakcie oddziałowego lub wychowawcę i w takim przypadku w przypadku zasadności zgłoszenia w celach przeprowadzana była dezynsekcja pomieszczeń. W (...) znajdował się Zakład Opieki Zdrowotnej. Osadzeni w (...) mieli dostęp do lekarzy specjalistów. W okresie osadzenia w (...) w W. A. Ż. zgłaszał się do ambulatorium więziennego i korzystał z pomocy medycznej w tym konsultacji lekarzy specjalistów. W trakcie pobytu w (...) w W. powód mógł skorzystać z oferty zajęć o charakterze kulturalnym, oświatowym, sportowym i religijnym, które odbywały się poza celami więziennymi. Ponadto powód mógł skorzystać z oferty kursów zawodowych przygotowujących do podjęcia pracy po zakończeniu trwania kary. Mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne, za nie udowodnione i tym samym nie zasługujące na uwzględnienie należało uznać argumenty powoda podniesione w pozwie odnośnie nieprawidłowości w trakcie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w (...) w W.. W ocenie Sądu, powód opierając swoje roszczenie na ogólnikowych twierdzeniach o przeludnieniu polskich więzień i wynikających z tego jego zdaniem drastycznych konsekwencjach, nie wykazał także bezprawności działania funkcjonariuszy strony pozwanej oraz szkody polegającej na negatywnych konsekwencjach, np. dla jego zdrowia odnośnie przebywania we wskazanych warunkach. W ocenie Sądu nawet gdyby przyjąć, że pozwane jednostki penitencjarne nie zapewniły powodowi odpowiednich warunków bytowych, w tym wymaganej przepisami powierzchni cel mieszkalnych, należytego ich wyposażenia, itp. (gdyby powód te ostatnie okoliczności udowodnił), w ocenie Sądu nie uzasadniałoby to zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia. Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, co wynika zarówno z redakcji art. 448 k.c. („sąd może przyznać”), jak i z funkcji zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Przy stosowaniu tego przepisu sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 19 kwietnia 2006 r. , II PK 245/05, OSNP 2007 Nr 7-8, poz. 101, a pogląd ten sad orzekający podziela). Istotnym kryterium jest rozmiar krzywdy, zadośćuczynienie ma bowiem na celu zrekompensowanie pokrzywdzonemu wszelkich ujemnych doznań psychicznych lub fizycznych będących następstwem zawinionego działania lub zaniechania sprawcy. Ponadto według orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). Dochodząc do przekonania, że nie było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia, Sąd miał na względzie przede wszystkim fakt, iż powód nie wykazał (jak już wskazano wcześniej), ażeby rozmiar jego cierpień uzasadniał zasądzenie na jego rzecz kwoty pieniężnej. Podkreślić przy tym należy że odczuwanie negatywnych emocji jest związane z samą istotą odbywania kary izolacyjnej, wynikającym z tego ograniczeniem w sferze prywatności, brakiem swobody dokonywania wyborów, koniecznością przebywania w towarzystwie innych, przypadkowych osób, świadomością izolacji i perspektywą dalszego jej trwania. Powód nie wykazał, ażeby warunki odbywania kary odnoszące się do niego różniły się na jego niekorzyść od warunków, w jakich karę odbywali inni skazani, nie można więc uznać, że umieszczenie powoda w przeludnionej celi stanowiło indywidualnie wymierzoną w niego szykanę. Na uwzględnienie nie zasługiwało także roszczenie powoda dotyczące zasiłku chorobowego za 5 dni przebywania na zwolnieniu lekarskim w 2008 r. Z ustaleń faktycznych wynika, że w okresie osadzenia w (...) w W. w latach 2005-2009 powód zatrudniony był w charakterze robotnika budowlanego w Przedsiębiorstwie (...) w W. w związku z czym w okresie świadczenia pracy w tym przedsiębiorstwie przebywał poza (...). W dniu 23 lipca 2008 r. powód doznał wypadku przy pracy, na skutek czego w okresie od 23 lipca 2008 r. do 2 sierpnia 2008 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Mając na uwadze powyższe okoliczności należało uznać, że w/w roszczenie dotyczące zapłaty zasiłku chorobowego powód powinien kierować do ówczesnego pracodawcy, tj. przedsiębiorstwa (...) w W.. Mając na uwadze powyższe okoliczności powództwo należało oddalić, o czym orzeczono jak w punkcie I wyroku. --- STRONA 6 --- Orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie II sentencji wyroku Sąd wydał na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., w myśl którego strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398, z późn. zmianami) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Koszty procesu poniesione przez pozwanego w niniejszej sprawie sprowadzały się do kosztów zastępstwa procesowego należnych Skarbowi Państwa, które w oparciu o art. 99 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z poźn. zm.) wynoszą 3.600 zł. O kosztach sądowych w pkt IV wyroku orzeczono w oparciu o art. art. 113 ust. 2 a contrario ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Strona powodowa została w niniejszej sprawie zwolniona od kosztów sądowych, nie uiszczając należnej w sprawie opłaty sądowej. O brakujących kosztach sądowych – w części w jakiej nie uiściła ich osoba zwolniona od kosztów sądowych – Sąd orzeka w oparciu o art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. W sytuacji gdy strona powodowa została zwolniona od kosztów a następnie sprawę przegrała, brakującymi kosztami sądowymi obciąża się Skarb Państwa. Brak jest bowiem podstaw do obciążenia owymi kosztami przeciwnika (art. 11 ust. 1 ustawy). Z tych samym względów Sąd zasądził od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika powoda kwotę 3.600 zł powiększoną o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie powodowej z urzędu, o czym orzeczono jak w punkcie III wyroku. Zarządzenie: 1. odnotować; 2. odpis wyroku wraz z odpisem uzasadnienia doręczyć peł. powoda. 3. kal. 14 dni.