Wyrok I C 1304/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 czerwca 2014 r. O Sąd Okręgowy w Gdańsk

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1304/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 czerwca 2014 r. O Sąd Okręgowy w Gdańsku I Wydział Cywilny W składzie Przewodniczący: SR del Agnieszka Witczak - Słoczyńska Protokolant: stażysta Ewa Krasuska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca „2014 r. Sprawy Z powództwa , przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego W 8, Dyrektorowi i¿Okręgowej Służby Więziennej w 8, Dyrektorowi Aresztu Sledczego w A tsiofustalenie I. Oddala powództwo W całości; II. Zasądza od kpożwoidafćjinsa rzecz pozwanego Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej }SkarbuTPa.ństwa kwotę 360,- (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów sprocesu. A UZASADNIENIE I wniósł przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w Dyrektorowi O owemu Służby Więziennej wi oraz Dyrektorowi Aresztu Sledczego powództwo o ustalenie, że: jwiokresie od 13 grudnia 2004 roku do 13 sierpnia 2008 roku przysługiwały mu dobra żękęojsojbiste sw postaci prawa do wolności od tortur oraz niehumanitarnego i poniżającego isjtraktowania, godność osobista oraz prawo do prywatności; okresie od '13 grudnia 2004 roku do 13 sierpnia 2008 roku wskutek działania pozwanego Skarbu Państwaza pośrednictwem statio Íisci, tj. Zal<ładuKamego w Sztumie oraz Aresztu Ĺ.jŚle1dczjegoi *wGdańsku naruszono dobra osobiste powoda, W szczególności prawo do wolności od tortur, niehumanitamego i poniżaj ącego traktowania, godność osobistą oraz prawo do prywatności. t Powód wniósł ponadto o zasądzenie od pozwanych zwrotu kosztów postępowania, wtym kosztów zastępstwa procesowego. A _ W uzasadnieniu wskazał, że w okresie od 13 grudnia 2004 roku do 13 sierpnia 2008 roku był pozbawiony wolności w związku z zastosowaniem wobec nie ośrodka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. W Zakładzie Karnym w wszystkie miejsca i pomieszczenia, z których korzystał powód, były wyposażone wodpowiednie zabezpieczenia techniczno-ocl1rom1e,8powód mógł uczyć się, pracować, uczestniczyć w nabożeństwach --- STRONA 2 --- religijnych i korzystać z zajęć kulturalno-oświatowych i z zakresu kultury fizycznej i sportu tylko w oddziale, w którym był osadzony. Cela powoda była częściej kontrolowana, powód poruszał się po terenie jednostki penitencjarnej pod wzmocnionym dozorem i w ograniczonym zakresie, był każdorazowo poddawany kontroli osobistej. Widzenia powoda odbywały się w wyznaczonych miejscach pod wzmocnionym dozorem, a w czasie korzystania z widzeń w sposób Lmiemożliwiający bezpośrednikontaktz osobami odwiedzaj ącymi powód nie mógł spożywać artykułów żywnościowych i napojów. Sposób jego osobistego kontaktowania się z przedstawicielami fundacji, stowarzyszeń i organizacji określał każdorazowo dyrektor aresztu Śledczego. Powód nie mógł też korzystać zł własnej . odzieży i obuwia. Zwykłe codzienne procedury były organizowane przy wykorzystaniu urządzeń zdalnie sterowanych, ogiraniczającdos minimum bezpośredni kontakt powoda z funkcjonariuszami Służby Więziennej. Przebywaj ącpoza celą powód miał założone kajdany zespolone, zakładane na ręce i nogi, lubmiał zakuteręce oraz nosił specjalny uniform w kolorze czerwonym. Powód mógł się poruszać po terenie zakładu jedynie w składzie j ę p jednoosobowym, pozostawał też pod stałym i bezpośrednim dozorem co najmniej dwóch Ÿ 1 funkcjonariuszy Służby Więziemiej. W ocenie powoda naruszone zostały jego dobra osobiste „wpostaci prawa do wolnościod tortur, niehumanitarnego si poniżającego traktowania, jsgoisdności osobistej oraz prawado prywatności. Zdaniem powodacałodobowa wzmożona kontrola, nieustanne przeszukiwanie, zakucie w ciężkie kaj dany oraz inne czymiości stosowane przez okres 3,5 roku 'odbiłyby się napsychicekażdegosiczłowieka.Powód borykał sięřfz .problemami pisycshicznymi,"§j egopoczucie własnej wartości zostało znacznie zaniżone, się szykanowany* bezsilny. ;Po zwolnieniufpowód walczył gz silnymi stanami lękowymi, jjmuisjiał też na noswossssbuidowaćsiśswoj erieslacj ei osobistei r0dzim1e.Powód podkreślił, że nie został skazany,f:inie"przypisane mu winy, lecziístosowano Wobec niego 'środek zapobiegawczy. W jego ocenie zastosowano wobecsniegofdoitkliwąsiankcjęniewspółmierną do zarzucanego mu czynu na etapie, gdy wiążące dla organów postępowaniać kamego było donmiemanie niewinności powoda. . " Powód jpoidniósł, że nie przysługuje smussuprawnieniessdoi wystąpienia z roszczeniem so _ _ _ _ spzadośćuczynienieísz tytułunaruszenia dóbr Loisobistych, bowiem roszczenie to przesdawnialfsięs8s@zs i}trzech'fslat od dnia, W którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie §:do'jej naprawienia. Powód ma -zatem interes prawny w wystąpieniu z " j iPjÓWiÓjsdztjwemjjsssosiustalenie, bowiemsibiosrąß Pod .uwagę obecny stan Prawnyjest to jedynß A "r"os'zczjenie,ssz jakiego może skorzystać. Pouzyskaniu orzeczenia wniniej szej sprawie powód zamierza wystąpić ze skargą do Europejskiego TrybunałuPraw Człowieka sw Strasburgu. Dopiero zaś po rozpoznaniu przez Sądniniej szego powództwa o ustalenie powód nabędzie legitymację formalną do dochodzenia swoichfpraw przed ETPCz, dopuszczalność skargi zależy bowiem od uprzedniego Wyczerpaniakraj owych środkówodwoławczych. Powołując się na orzecznictwo ETPCz powód podniósł, że oile samo zakwalifikowanie do kategorii fosadzonychżsniebezpiecznych nie jest sjakoitakie sprzeczne z art. 3 Konwencji, jednak władze z owe ąc tego rodzajuogsraniczeniazobowiązane sąj ednocześnie zapewnić . 0 *godności skazanych.Istotnajest również weryfikacja zasadności stosowania! środków, których każdorazowe przedłużanie wymaga 'szczegółowego uzasadnienia. (vide: pozew z dnia 29 listopada 2013 rokuk. 2-15) ę W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwass..-¿.sDyrektor Okręgowy Służby Wjęziennęj } Dyrećktiors Zakładuślšhamegoć iÍDyrektor Aresztu Sledczego w wniósł o oddalenie powództwa oraz op zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej kosztów zastępstwa procesowego. p _ ę _W uzasadnieniu pozwany wskazał, _że w niniejszej sprawie nie można mówić o istnieniu przesłanekmaterialnoprawnych warunkujących możliwość skutecznego wystąpienia --- STRONA 3 --- z powództwem o ustalenie. Na podstawie art. 189 k.p.c. można domagać" się ustalenia istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego, a nie ustalenia faktów, ponadto . powód nie wykazał, iż ma interes prawny w domaganiu się takiego ustalenia. Pozwany podniósł, że strona powodowa może osiągnąć ochronę swoichpraw jw toku postępowania o ochronę dóbr osobistych, bowiem przedawnieniu uległy jedynie roszczenia o charakterze maj ątkowym. Niesłuszne jest zatem twierdzenie, że w obecnym stanie prawnym powództwo opartena treści art. 189k.p.c. jest jedynym roszczeniem, z jakiego powód może skorzystać. Co więcej, nie można uznać, aby powództwo o ustalenie w większym stopniu zabezpiecza ochronę praw powoda niż powództwo o ochronę dóbr osobistych, a tylko w takim wypadku w doktrynie wyj ątkowo dopuszcza się możliwość powództwa o ustalenie, gdy istnieją imie środki ochrony prawnej. Pozwany wskazał też, że postępowanie sądowe o ustalenie nie może być środkiem do uzyskania dowodów, które miałybybyć wykorzystane w imiym postępowaniu. Pozwany podniósł, że zgodniez art. 35 § 1 Konwencji Trybunał może rozpatrywać sprawę dopiero po wyczerpaniuwszystkich środków odwoławczych przewidzianych prawem wewnętrznym. Powód w ocenie pozwanego powinien zatem przede" wszystkim wykazać, że skorzystał ze środków odwoławczych przewidzianych przez kodeks 8 karny wykonawczy - decyzja komisji penitencj amej o osadzeniu tymczasowo aresztowanego Ĺwlwyznaczonym oddziale lub celi św warunkach zapewniających wzmożoną ochronę jspołeczeństwa i bezpieczeństwa tego aresztu lub zakładu podlega zaskarżeniu przez l tymczasowo aresztowanego. Decyzja ta możebyć również uchylonaprzez sędziego 8 jpenitencj arnego w trybie nadzoru. Powodowi sprzysługiwałofteżs prawo do składania skarg na osadzenie w wa1*unkach*art.':2 1 2 .bk.k.w.* Pozwany wskazał ponadto, :że okoliczność naruszenia sko1"1l<retyzoiwa1'1e:go~sdobraossioibistegos powodafprzez określony podmiot to ustalenie faktycznsegktórjesnie może być przedmiotemłpowództwasz 89 k.p.c. To na powodzie" spoczywajsboiwisemsi ciężar wyskazaniainarusjzenia dobra osobistego przez pozwanego. Powód nie Ĺudowośdniłjltez naruszeniajego *dóbr osobistych przez pozwanego, nie które miałyby' narusizać sj ego dobra osobiste. Powołał sięjedynie w 'pnaflograniczenia oraz fdoilegliwości wynikające z istoty zakwalifikowaniaíśjsgo doAĹkategorisi*Ÿosadzoinych niebezpiecznych.Pozwany podniósł też, że jego postępowanie ; wobec powo"da*łbyłoŸzgodne z obowiązującym porządkiem prawnym. Wszelkie działaniafw Í zakresieprizedłjużiianiaj*kwalifikacji powoda do kategorii osadzonych wymagających osadzenia w wyznaczonymoddziale:lub celi aresztu śledczego lubzakładu karnego typu zamkniętego, W warunkach zapewniających wzmożoną ochronę społeczeństwa i bezpieczeństwa aresztu lub zakładu były zgodne sz obowiązującymi wtym zakresie przepisami. Powód korzystał z praw przewidzianych kodeksem karnym wykonawczym z ograniczeniami iprzewidzianymi tą ilustiawą. Funkcjonariusze pozwanego traktowali powoda w sposóbhumanitamy, z :poszanowaniem jego dóbr osobistych, sw szczególności godności osobistej. . (vide: odpowiedż na pozew z dnia 19 maja 2014 roku k. 37-46) O Sąd ustalił następujący stan faktyczny: I ał „w .Zakładzie sKarnym:wT ¿okrCS1 :Od (11113 roku do dma i'oku,¿a Areszcie Sledczym w* okresie od roku do :roku:jal<o osoba, wobec której orzeczono środęk zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania., to (okoliczności bezsporne) .. _ 4-_ A Sąd zważył co następuje: --- STRONA 4 --- Powyższy stan faktyczny był między stronami bezspomy. Roszczenie powoda dotyczące ustalenia przysługiwania mu dóbr osobistych oraz naruszenia przez pozwanego tych dóbr opiera się na przepisie art. 189 k.p.c., zgodnie z którym powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma wtym interes prawny. Ustalenia istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego bądź prawa może zatem żądać każdy, o ile tylko na gruncie danego stanu faktycznego można mu przyznać interes prawny w dochodzeniu swoich racji. Istnienie interesu prawnego stanowi przesłankę materialnoprawną dopuszczalności powództwa o ustalenie, natomiast drugą przesłankąjest istnienie stosunku prawnego, »którego dotyczy powództwo. Pierwsza przesłanka decyduje o dopuszczalności badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda, natomiast druga - o zasadności powództwa. Stwierdzeniebraku tego interesu skutkuje więc oddaleniem powództwa, a w konsekwencji pozbawieniem :powoda ochrony prawnej. Wyrok ustalaj ący pełni wobec tego funkcję jedynie urzędowego poświadczenia pewnych zdarzeń prawnych i nie nadaje się do wykonania w drodze egzekucji. r p Naj ogólniej interes prawny poj muje się jako potrzebę prawną, Na dokładniej istniej ącą po 8 stronie powoda potrzebę uzyskaniaokreślonej korzyści w sferze jego sytuacji prawnej (por. 5 uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca .1998 roku w sprawie o sspsygnşsakt I CKN 636/97). Natomiast spodziewane rozstrzygnięcie sw procesie zainicj owanym przez zainteresowanego ma :wprowadzić jasność co do danegostosunku prawnego lub prawa celu ochrony przed grożącymnaruszaniem sfery jego uprawnień.z1Nadtoakcentujesię, że przy ocenie istnieniainteresuprawnego należy stosować kryteriassiobiektywne, Na nie ƒsubiektywne. sZnaczy:to,1 że niepewność stanu prawnego lub prawa *winna zachodzić według roztunnej oceny sytuacji, a nietylko według odczucia powoda. .W wyroku z dnia 15 marca 2002 roku W sprawieo sygn.iakt II CKN919/99 Sąd Najwyższyzauważył, że skuteczne powołanie się na interes prawny wymaga:)wykazania,:'że oczekiwane rozstrzygnięcie wywoła takie skutki w stosunkach między (stronami, ąw następstwie których ichsytuacja prawna i I r zostanie określona jednoznaczniei tymssamymswyeliminowane zostanie, wynikające ze - 9. 5 błędnpegofprzekonaniaco do :przysługiwaniaokreślonych uprawnień, ryzyko naruszenia ws egoípraw. Wyrok ustalaj ący powinien więc wyj aśnić i ustabilizować sytuację międzysstronami. líjpodkresślić, że zgodnie ze stanowiskiem przyjętym w orzecznictwie, prawny wrozumieniu art.189 k.p.c. fz reguły nie zachodzi wtedy, gdy osoba r Ÿzainteresowanaimoże w innej drodze,np. w procesie o świadczenie, so ukształtowanie prawa O lub stosunku prawnego, a nawet w drodze orzeczenia o charakterze deklaratywnym, osiągnąć w pełni ochronę swych praw (tak m. in. Sąd Najwyższy w wyroku ze dnia 4 stycznia 2008 roku, III CSK 204/07, M. Spół. 2008/3/51, w wyroku gz dnia 21 stycznia 1998 roku II CKN 572/97, Lex nr 50644 czy w wyroku z dnia 9 maja 20001roku,IV CKN 686/00, Lex nr 602301). W takich sytuacjach brak jest interesu prawnego, bowiem' ustalenie jest tylko .íprziiessłjalülśąssdo 'uwzględnienia roszczeniaf so sświadczenieplnteressprawny w ustaleniu stosunku .prawnegofmiójgłbsyewentualnie istnieć obok mozliwości dochodzenia świadczenia wówczas, 8 gdyjiíziei) spjorfne)go'sto)sLml<u wynikaj ąsj eszcze sdalszeskutki, których dochodzenie powództwem os świadczenie nie jest możliwe lub ;nie jest aktualne. A W ocenie Sądu powód" może poszukiwać dalej idącej ochrony prawnej w przysługuj ącym mu powództwie o ochronę dóbr osobistych. Co prawda powód powoływał się na okoliczność, iż jego roszczenieuległo już przedawnieniu, zdaniem Sądu twierdzenie to jest jednak bezzasadne. Należy podkreślić, że “/24 § sl k.c. zapewnia osobie, której dobro osobiste zostało naruszone lub też tylko zagrożone, zarówno roszczenia majątkowe jak i niemaj ątkowe. O ile rację ma strona powodowa wskazując, że przedawnieniu uległy roszczenia majątkowe, -to jednak podkreślić należy, że cywilnoprawne roszczenia niemaj ątkowe nie ulegają przedawnieniu (art. 117 § 1 k.c. a contrario). Powód może więc --- STRONA 5 --- wystąpić przeciwko pozwanemu z powództwem o ochronę dóbr osobistych. Przedmiotem zainicj owanej przez powoda sprawy byłoby zaś ustalenie, czy powodowi przysługują wskazane w pozwie dobra osobiste, czy doszło do ich naruszenia, a ostatecznie - czy działanie pozwanego było bezprawne. Powód iw postępowaniu o naruszenie dóbr osobistych mógłby zatem osiągnąć ten sam cel, który jest przedmiotem pozwu w sprawie niniejszej -- tj. ochronę prawną. Ponadto należy też wskazać, że o ile roszczenia majątkowe oparte na przepisach art. 23 i 24 k.c. ulegają przedawnieniu, to jednak przedawnione roszczenie nie wygasa, lecz przekształca się w roszczenie naturalne. Skutek ten następujez chwilą skutecznego podniesienia zarzutu przedawnienia, nie zaś z upływem samego terminu przedawnienia.)Nie jest także brany pod uwagę przez Sąd z urzędu. Dopiero podniesienie tego zarzutu powoduje, że roszczenie pozbawione jest ochrony sądowej, a dłużnik może odmówić spełnienia świadczenia. W związku z powyższym w ocenie Sądu powód nie może z góry zakładać, że pozwany' podniesie procesowy zarzut przedawnienia jegoroszczeń majątkowych w sprawie o ochronę dóbr osobistych. Dopiero zaś podniesienie tego zarzutu wiązałoby się z oddaleniem powództwa. W braku takiego zarzutu pomimo upływu terminu przedawnienia sąd ma obowiązek uwzględnienia roszczenia powoda (zakładając, że zaistniały wszystkie pozostałe przesłanki: doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda na skutek bezprawnego działania pozwanego). Zatem w dacie wniesienia pozwuw niniejszej sprawie powód mógł wnieść pozew o naruszenie dóbr osobistych,:wysuwaj ąc przeciwko pozwanemu zarówno roszczenia niemaj ątkowe jaki majątkowe. 1Pjodkreślenia:vvymag)a również, że o istnieniu interesu ;prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c. można mówić tylko wówczas, jeżeli wyrok ustalaj ący skutkować będzie korzystną dla powoda zmianą w jego sytuacji prawnej ,fpolegaj ącąna usunięciu lub wyj aśnieniu wątpliwości co do treści dotyczących: go" stosunków prawnych..Powód w niniejszej sprawie dąży zaś do pozyskania dowodów, które miałyby zostać wykorzystane winnym r r postępowaniu. ¿ Na flmarginesiemożna wskazać, że powództwo o ustalenie może dotyczyć jedynie stosunku* Ÿ natomiast żądanie powoda w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia sfalštyiczsnsesgoifåstwierdzenia, że pozwany swoim działaniem naruszył konkretne dobra osobiste powoda.)Jaks)za)ś“Wsjkazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia8 maja 2008 roku (V CSK 568/07, :L:e>"( 496388) brak jest podstaw do żądania jedynie ustalenia samego faktu naruszenia dobra osobistego, bez wskazania prawnych środków ochrony (odpowiednich roszczeń) określonych W art. 24 k.c. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił wszystkie wnioski dowodowe strony powodowej oraz na podstawie a contrario art. 189 k.p.c. oddalił powództwo. ę p C O kosztach sądowych Sąd orzekł zgodnie z zawartąw przepisie art. 98 k.p.c. regułą ;ojdpjowiedzialnościi za wynik postępowania, 1w„myśl której koszty te ponosi strona s p fprzeigrywającasprawę. Wysokość wynagrodzeniapełnomocnika pozwanego została ustalona 8 na" podstawie "§ 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czym'1ości adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa 5 kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. j. Dz. U. z 2013 roku, poz. 461).