Wyrok I C 1299/10 WYROK w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Dnia 8 października 2010 roku Sąd Okręgowy w Ło

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1299/10 WYROK w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Dnia 8 października 2010 roku Sąd Okręgowy w Łodzi, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia S.O. Izydor Rekść Protokolant: apl. radcowski Tomasz Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 24 września 2010 roku w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa W. Ł. przeciwko Z. Ł. o ochronę dóbr osobistych 1. nakazuje Z. Ł. dokonać na swój koszt zmiany tablicy nagrobnej na grobie J. Ł., M. Ł., B. Ł. i S. Ł. na cmentarzu w miejscowości M., w terminie 1 miesiąca od uprawomocnienia się wyroku, poprzez umieszczenie na niej jednakową czcionką jednakowej wielkości imion i nazwisk, roku urodzenia oraz roku śmierci wszystkich osób tam pochowanych; 2. oddala powództwo w pozostałym zakresie; 3. zasądza od Z. Ł. na rzecz W. Ł. kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. U Z A S A D N I E N I E --- STRONA 2 --- Powód W. Ł. w pozwie z dnia 27 maja 2010 roku wniósł o nakazanie pozwanemu Z. Ł., by w terminie 1 miesiąca od uprawomocnienia się wyroku dokonał na swój koszt zmiany tablicy nagrobnej na grobie rodzinnym: J. i M. Ł. – rodziców powoda, B. Ł. – bratowej powoda oraz S. Ł.– brata powoda na cmentarzu w M. poprzez umieszczenie na niej jednakową czcionką jednakowej wielkości imion i nazwisk, roku urodzenia oraz roku śmierci wszystkich osób tam pochowanych. Nadto wniósł o zakazanie zmian grobu na przyszłość oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu. W uzasadnieniu powód podniósł, iż jego rodzice, bratowa oraz brat zostali pochowani w jednym grobie, gdzie na tablicy nagrobnej zakupionej ze środków pieniężnych będących własnością powoda i jego braci, umieszczono imiona i nazwiska wszystkich osób tam pochowanych zapisanych jednakową czcionką oraz daty ich urodzenia i śmierci. W 2009 roku pozwany bez zgody powoda dokonał zmiany nagrobka wraz z tablicą nagrobną, na której zamieścił dużą czcionką jedynie imiona jego rodziców, natomiast imiona rodziców powoda w mało widocznym miejscu, bez dat urodzenia i zgonu. Zdaniem powoda taki zapis na tablicy nagrobnej uniemożliwia prawidłową identyfikację wszystkich osób pochowanych w przedmiotowym grobie, co narusza jego dobra osobiste takie jak pamięć osób bliskich. (pozew k. 2- 3) Na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2010 roku pozwany wniósł o oddalenie powództwa. (protokół rozprawy k. 19) W odpowiedzi na pozew, złożonej w dniu 17 września 2010 roku, pozwany sprecyzował swoje stanowisko i wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów procesu podnosząc, iż na swój koszt dokonał wymiany tablicy nagrobkowej, z uwagi na jej uszkodzenie przez czynniki atmosferyczne. Zamieścił na niej wielkimi literami nazwisko „Ł.”, zaś mniejszymi literami imiona wszystkich osób tam pochowanych. W ocenie pozwanego umożliwia to prawidłową identyfikację zmarłych pochowanych w niniejszym grobie, gdyż wskazuje, że jest to grobowiec rodziny „ Ł.”. W związku z powyższym pozwany nie zamierzał naruszyć godności osobistej powoda ani jego zmarłej rodziny. (odpowiedź na pozew k. 23) Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Na Cmentarzu (…) pod wezwaniem (…) w M., gmina D., znajduje się grób rodziny Ł., w którym zostali początkowo pochowani tylko J. i M. Ł.– rodzice powoda. Następnie w 1977 roku – B. Ł. bratowa powoda oraz matka pozwanego, a w 1982 roku S. Ł. brat powoda i zarazem ojciec pozwanego. (okoliczność bezsporna, a nadto zdjęcia k. 7) --- STRONA 3 --- Od 1982 roku do 2009 roku na tablicy nagrobnej wskazanego grobu były zamieszczone jednakową dużą czcionką imiona i nazwiska wszystkich osób w nim pochowanych wraz z datami ich urodzenia oraz zgonu. (zdjęcia k. 7) W 2009 roku pozwany Z. Ł. po przeprowadzeniu rozmowy ze swymi siostrami W. B. i S. B. oraz z żoną dokonał zakupu nowego nagrobka. Powoda nie poinformowano o przedmiotowych rozmowach i w nich nie uczestniczył. (zeznania świadka W. B. k. 29, zeznania świadka S. B. k. 30, zeznania pozwanego k. 31) Pozwany na nowej tablicy nagrobnej zamieścił na jej środku dużymi drukowanymi literami nazwisko „Ł.” i imiona swoich rodziców: B. i S. oraz ich daty urodzenia i zgonu, a na samym dole tablicy małymi drukowanymi literami imiona swoich dziadków, a rodziców powoda: J. i M. bez dat urodzenia i zgonu. (zdjęcia k. 7) Pismem z dnia 12 listopada 2009 roku W. Ł. wezwał pozwanego do zakupu tablicy nagrobkowej zgodnej z jej wcześniejszym wyglądem, to jest sprzed 2009 roku. (pismo k. 5) Powyższe pismo pozostało bez odpowiedzi. (okoliczność bezsporna) Opłata prolongacyjna pozwalająca na korzystanie z grobu była uiszczona w 1982 roku przez S. Ł., a następnie po dokonaniu zmiany pomnika w 2009 roku opłatę uiścił powód. (zeznania powoda k. 31, dowód wpłaty kp z dnia 10 listopada 2009 roku k. 24) Zarówno pozwany W. Ł. oraz jego siostry W. B. i S. B. jaki i powód odwiedzają grób rodziny Ł., aby kultywować pamięć osób w nim pochowanych. Nie przeszkadzają sobie wzajemnie, nigdy nie zabraniali sobie wzajemnie chodzenia na grób. (zeznania świadka W. B. k. 29, zeznania świadka S. B. k. 30, zeznania powoda k. 31) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności o dokumenty zawarte w aktach sprawy, w tym zdjęcia grobu rodziny „Ł.”, o zeznania świadków W. B. i S. B. oraz o zeznania stron. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie budzi wątpliwości, pozwalając tym samym na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia Sąd zważył, co następuje: Wykształcone w orzecznictwie określenie „prawa do grobu” oznacza zespół uprawnień związanych z określonym grobem, na którego treść wpływają zarówno elementy o charakterze majątkowym jak i osobistym. Pierwotne źródło tegoż prawa stanowi zawarta z zarządem cmentarza umowa nienazwana dotycząca określonego miejsca grzebalnego na cmentarzu, z którą wiąże się prawo --- STRONA 4 --- do pochowania w tym grobie zmarłego, zgodnie z regułami określonymi w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 roku o cmentarzach i chowaniu zmarłych (t.j. Dz. U. nr 23 z 2000 r., poz. 295 z późn. zm.). Nie ulega wątpliwości, iż do chwili pochowania w takim grobie pierwszego zmarłego tzw. „prawo do grobu” jest prawem o charakterze wyłącznie majątkowym. Jest jednakże także rzeczą bezsporną, iż od chwili złożenia w tym grobie pierwszego zmarłego, ustaje możliwość wyłącznego dysponowania prawem do grobu przez osobę, która ma do niego prawa majątkowe. Z chwilą pochowania powstaje bowiem wśród osób bliskich zmarłemu prawo do pielęgnacji grobu, odwiedzania go, odbywania ceremonii religijnych, kontemplacji, ale także do urządzenia grobu, ustawienia nagrobku, które zawierają w sobie również element majątkowy. Źródłem owych uprawnień jest prawo do sprawowania kultu pamięci osoby zmarłej wynikające z własnych, a nie dziedziczonych, praw każdej osoby, które stanowiąc dobro osobiste człowieka pozostaje pod ochroną prawa cywilnego (art. 23 k.c.). Prawa majątkowe tracą więc swoją odrębność z chwilą, gdy grób staje się przedmiotem praw osobistych. Utrata odrębności następuje w tym sensie, że prawa majątkowe nie mogą już być przedmiotem wyłącznego korzystania i rozporządzania ze strony dotychczasowego ich podmiotu ze względu na prawa do grobu przysługujące pozostałym uprawnionym (por. S. Rudnicki „Prawo do grobu”, Wydawnictwo Zakamycze 1999 r., s. 116), a tego prawa nie można odmówić ze względu na nieuczestniczenie w kosztach urządzenia i nabycia grobu. Prawo do spokojnego, niezakłóconego kultu pamięci zmarłego, jak i przysługująca mu ochrona, niewątpliwie w sposób dominujący kształtują zespół uprawnień „prawa do grobu” tak, iż pozwalają one na skuteczne sprzeciwienie się osobie, której przysługują prawa do grobu, o ile postępowanie tej osoby narusza właśnie wyżej wskazane dobra osobiste sprzeciwiającego się (podobnie np. wyrok SN z dnia 10 lutego 1975 r. w sprawie II CR 851/74, OSP nr 1 z 1977 r. poz. 4). Podstawą takiej ochrony jest art. 24 § 1 k.c. W myśl przedmiotowego przepisu ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie o odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. (art. 24 § 1 k.c.). Ochrona dóbr osobistych przysługuje uprawnionemu w przypadku bezprawnego działania sprawcy. Sąd rozpoznający sprawę o ochronę dóbr osobistych w pierwszej kolejności bada, czy i jakie dobro zostało naruszone, a następnie ocenia - na zarzut pozwanego - czy pomimo naruszenia tych dóbr nie zachodzi podstawa do wyłączenia jego odpowiedzialności ze względu na brak bezprawności działania. (tak: wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 19 grudnia 2002 roku, II CKN 167/01, opubl. Legalis). --- STRONA 5 --- W przedmiotowej sprawie jest rzeczą bezsporną, iż obie strony opiekowały się grobem rodziny Ł, odwiedzały go i ponosiły koszty związane z jego utrzymaniem. W 2009 roku powód uiścił opłatę prolongacyjną, natomiast pozwany zakupił nowy pomnik wraz z tablicą nagrobną. Powyższe okoliczności pozwalają więc stwierdzić, iż każda ze stron wykonuje kult pamięci zmarłych członków rodziny Ł., a tym samym przysługuje im przewidziana w prawie cywilnym ochrona niniejszego dobra. Związana z prawem do grobu ochrona dóbr osobistych w równym stopniu przysługuje obu stronom, gdyż wiąże się z ich sferą uczuciową. W niniejszym postępowaniu jednoznacznie wykazane zostało, iż pozwany odmówił powodowi prawa decydowania o konieczności zakupu nowego pomnika i tablicy nagrobnej, a w tym przede wszystkim o wyglądzie przedmiotowej tablicy. W ocenie Sądu zaś umieszczenie na niej przez pozwanego dużymi drukowanymi literami nazwiska „Ł.” i imion jego rodziców: B. i S. oraz ich daty urodzenia i zgonu, a na samym dole tablicy jedynie małymi drukowanymi literami imion jego dziadków, a rodziców powoda: J. i M. bez dat urodzenia i zgonu, jak słusznie podniósł powód, może utrudnić prawidłową identyfikację osób pochowanych w grobie rodziny Ł., ze względu chociażby na brak możliwość rozróżnienia, czy J. i M. byli dziećmi, czy też rodzicami B. i S. Jest również rzeczą oczywistą, iż w sytuacji, kiedy pozwany umieścił na tablicy nagrobnej dużą czcionką tylko imiona oraz daty urodzenia i zgonu niektórych spośród pochowanych w grobie rodzinnym zamarłych, podczas, gdy imiona innych zapisano małą czcionką w niewidocznym miejscu, bez dat ich urodzenia i zgonu, wkracza to w sferę uczuciową powoda, sprawiając u niego wrażenie podziału na lepszych i gorszych członków rodziny Ł. W tym stanie rzeczy natomiast sam fakt uiszczenia przez pozwanego kosztów zakupu nowego pomnika oraz tablicy nagrobnej, wbrew twierdzeniom pozwanego nie przesądza o jego wyłącznym prawie do grobu i musi ustąpić przed oczywistym prawem powoda do kultu pamięci jego zamarłych rodziców: J. i M. Ł. pochowanych w przedmiotowym grobie, a co za tym idzie uprawnieniami powoda do decydowania o wyglądzie grobu, w tym do umieszczenia na tablicy nagrobnej imion jego rodziców takim rodzajem i wielkością czcionki jak pozostałych członków rodziny tam pochowanych oraz dat ich urodzenia i zgonu. Wykorzystywanie bowiem prawa do wykonywania kultu pamięci zmarłych wyłącznie w celu realizacji własnego interesu, bez poszanowania uczuć innych członków rodziny, co ma w ocenie Sądu miejsce w niniejszym przypadku, wskazuje jedynie na bezprawność takiego postępowania w świetle art. 24 § 1 k.c. i na naruszenie dóbr osobistych powoda takich jak prawo do niezakłóconego kultu pamięci zmarłych, a tym samym umożliwia podjęcie skutecznej ochrony przed takim postępowaniem. Uprawnienia pozwanego nie wyprzedzały bowiem praw powoda i nie usprawiedliwiały naruszenia jego dobra osobistego. Z tych też względów, uwzględniając treść art. 24 § 1 k.c., należało orzec jak w punkcie 1sentencji. --- STRONA 6 --- Z uwagi na fakt, iż żądanie powoda zakazania zmian grobu na przyszłość uniemożliwiłoby utrzymanie grobu w należytym stanie i ograniczyłoby uprawnienia do grobu zarówno strony pozwanej jak i powoda, Sąd w tym zakresie powództwo oddalił. O kosztach procesu, w tym kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł, opierając się na obowiązującej w postępowaniu cywilnym zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu, stosownie do art. 100 k.p.c. – uznając, iż powód uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania i zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 600 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, która to kwota stanowi opłatę sądową od pozwu. Mając na względzie wskazane okoliczności orzeczono jak w sentencji.