Postanowienie I C 1287/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1287/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Andrzej Kirsch Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Makać po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2012 r. w Siedlcach na rozprawie sprawy z powództwa K. C. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w S. zastępowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o zadośćuczynienie I. powództwo oddala; II. odstępuje od obciążania powoda K. C. kosztami procesu. Sygn. akt I C 1287/11 UZASADNIENIE W dniu 17 listopada 2011r wpłynął do Sądu Okręgowego w Siedlcach pozew K. C. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego w S.. Powód wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych, polegającym na udaremnieniu mu wzięcia udziału w wyborach parlamentarnych w dniu 9 października 2011r. W dniu 25 stycznia 2012r wpłynęła do Sądu Okręgowego w Siedlcach odpowiedź na pozew zastępującej pozwany Skarb Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew podniesiono, że zachowanie pozwanego nie było bezprawne. Powód przebywając w Zakładzie Karnym w S. zachował wszelkie prawa i wolności obywatelskie, a ich ograniczenie w postaci uniemożliwienia udziału w wyborach do Parlamentu przypadających na dzień 9 października 2011r wynikało z prawomocnego orzeczenia Sądu. Jak wynikało z zawiadomienia z dnia 7 września 2011r Zastępcy Przewodniczącego VIII Wydziału karnego Sądu Okręgowego w Warszawie – do dnia 9 października 2011r nie ustało pozbawienie powoda czynnego prawa wyborczego do Parlamentu, orzeczonego wyrokiem Sądu Okręgowego w --- STRONA 2 --- Warszawie z dnia 10 kwietnia 2000r. Zdaniem pozwanego, powód wydaje się argumentować dochodzone roszczenie jedynie własnym, subiektywnym poczuciem niezadowolenia z niemożności głosowania w wyborach do Parlamentu. Oznacza to, że działanie pozwanego nie miało charakteru bezprawnego i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda (k. 24-26). Na rozprawie w dniu 9 lutego 2012r powód popierał powództwo i wniósł o zasądzenie od pozwanego tytułem zadośćuczynienia kwoty 150.000 zł w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych, które polegało na udaremnieniu mu przez administrację Zakładu Karnego w S. wzięcia udziału w wyborach Parlamentarnych w dniu 9 października 2011r (k. 42). Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: Wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie, wydanym w dniu 10 kwietnia 2000r w sprawie VIII K 98/99, powód K. C. skazany został m.in. na karę dożywotniego pozbawienia wolności. Wobec powoda orzeczona została również kara dodatkowa w postaci pozbawienia praw publicznych na okres 10 lat. Powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu 6 marca 2001r, kiedy to w wyniku złożonej przez powoda apelacji zapadł wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie (II Aka 582/00). Wyrok Sądu I instancji w zakresie kary pozbawienia wolności i kary dodatkowej w postaci pozbawienia praw publicznych został utrzymany w mocy. W dniu 2 maja 2001r, w sprawie VIII K 98/99, wydany został wobec powoda nakaz przyjęcia do odbycia kary pozbawienia wolności. Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 sierpnia 2011r – w sprawie zarządzenia wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej – data wyborów do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej wyznaczona została na dzień 9 października 2011r (Dz. U. nr 162, poz. 978 z dnia 5 sierpnia 2011r). W październiku 2011r powód K. C. odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S.. W piśmie z dnia 7 września 2011r Sąd Okręgowy w Warszawie poinformował Urząd Miasta S., że wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2000r powód K. C. został pozbawiony praw publicznych na okres 10 lat i pozbawienie tych praw nie ustaje do dnia wyborów do Parlamentu zarządzonych na dzień 9 października 2011r. W związku z powyższą informacją powód nie został ujęty w spisie wyborców w wyborach do Sejmu RP i do Senatu RP zarządzonych na dzień 9 października 2011r. Z uwagi na pozbawienie powoda praw publicznych, które skutkowało nieumieszczeniem K. C. w spisie wyborców, nie mógł on w dniu 9 października 2011r wziąć udziału w wyborach i oddać głosu przed obwodową komisją wyborczą w Zakładzie Karnym w S.. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów: wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2000r w sprawie VIII K 98/99 (k. 1486-1492v w aktach VIII K 98/99), wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2001r w sprawie II AKa 582/00 (k. 1739-1740 w aktach VIII K 98/99), nakazu przyjęcia do odbycia kary z dnia 2 maja 2001r w sprawie VIII K 98/99, notatki służbowej funkcjonariusza M. C. z dnia 3 stycznia 2012r (k. 27), pisma Komisarza Wyborczego w S. z dnia 17 lutego 2012r (k. 50) i zawiadomienia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 7 września 2011r skierowanego do Urzędu Miasta S. (k. 51). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 417 par. 1 kc „za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego --- STRONA 3 --- lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa”. Przepis ten w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP stanowią podstawę prawną odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej. Według pierwotnego brzmienia powyższego przepisu sprzed nowelizacji z 17.06.2004 r., Skarb Państwa ponosił odpowiedzialność odszkodowawczą w przypadku zawinionego wyrządzenia szkody przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. W wyniku nowelizacji treść art. 417 kc dostosowano do brzmienia art. 77 Konstytucji RP. Zasada konstytucyjna w sposób wyraźny przesądziła, że przesłanką dochodzenia od podmiotów władzy publicznej naprawienia wyrządzonej przez nie szkody jest sam fakt niezgodnego z prawem działania, a nie wina bezpośredniego sprawcy szkody (funkcjonariusza publicznego). Dla ustalenia odpowiedzialności Skarbu Państwa konieczne jest wystąpienie następujących przesłanek: 1) niezgodnego z prawem działania (zaniechania) przy wykonywaniu władzy publicznej, 2) wystąpienie szkody oraz 3) adekwatny związek przyczynowy pomiędzy tak określoną przyczyną sprawczą, a szkodą. Kluczową przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa jest działanie lub zaniechanie „ niezgodne z prawem ”. W doktrynie pojawiły się wątpliwości, co do interpretacji tej przesłanki oraz relacji pojęć „niezgodności z prawem” i „bezprawności”. Jak podnosił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2001 r. (SK 18/00 OTK 2001/8/256) „pojęcie działania niezgodnego z prawem należy rozumieć jako zaprzeczenie zachowania uwzględniającego nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej (...)". „Niezgodność z prawem" w świetle art. 77 ust. 1 Konstytucji musi być rozumiana ściśle, zgodnie z konstytucyjnym ujęciem źródeł prawa (art. 87-94 Konstytucji). Pojęcie to jest więc węższe niż tradycyjne ujęcie bezprawności na gruncie prawa cywilnego, które obejmuje obok naruszenia przepisów prawa również naruszenie norm moralnych i obyczajowych, określanych terminem "zasad współżycia społecznego" lub "dobrych obyczajów". Pomimo, iż powyższy pogląd został wypowiedziany jeszcze przed nowelizacją art. 417 kc i odnosił się do art. 77 Konstytucji, zachowuje swą aktualność, gdyż obecne brzmienie art. 417 kc jest powtórzeniem przepisów konstytucyjnych. Pogląd ten zyskał również poparcie wśród przedstawicieli doktryny. Zgodnie z art. 24 par. 1 kc „Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne”. Z kolei art. 448 kc stanowi, iż „w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (…)”. W przypadku dochodzenia odszkodowania bądź zadośćuczynienia od Skarbu Państwa na podstawie art. 417 par. 1 kc, niezbędne jest wykazanie niezgodności z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej. Z kolei uwzględnienie powództwa o zadośćuczynienie z tytułu naruszenia dóbr osobistych, uzależnione jest od ustalenia bezprawności działania sprawcy naruszającego dobro osobiste. Jak podniesiono powyżej, bezprawność na gruncie prawa cywilnego – obejmuje obok naruszenia przepisów prawa również naruszenie norm moralnych i obyczajowych, określanych terminem "zasad współżycia społecznego" lub "dobrych obyczajów". Zatem należało w sprawie odpowiedzieć na pytanie, czy działanie funkcjonariuszy Zakładu Karnego w S. polegające na niedopuszczeniu powoda K. C. do wzięcia udziału w wyborach do Sejmu i Senatu RP w dniu 9 października 2011r, było bezprawne. Zgodnie z art. 40 par. 1 kk „pozbawienie praw publicznych obejmuje utratę czynnego i biernego prawa wyborczego do organu władzy publicznej, organu samorządu zawodowego lub gospodarczego (…)”. Utrata praw wyborczych obejmuje prawo wyborcze czynne (do wybierania), jak i bierne (do bycia wybieranym). Obejmuje zarówno wybory do organów władzy publicznej (wybory parlamentarne, prezydenckie), jak również do organów samorządu zawodowego. Stosownie do treści art. 43 par. 2 kk – „pozbawienie praw publicznych, obowiązek lub zakaz obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia; okres, na który środek orzeczono, nie biegnie w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, chociażby orzeczonej za inne przestępstwo”. Zatem oczywistym jest, że pozbawienie praw publicznych obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia, ale okres, na który orzeczono ten środek karny nie biegnie w czasie odbywania przez skazanego kary pozbawienia wolności. Intencją ustawodawcy było uniknięcie fikcji pozbawienia praw publicznych lub określonego zakazu, skoro skazany, przebywając w zakładzie karnym, nie mógłby korzystać z praw publicznych albo wykonywać działalności objętej zakazem. Kara pozbawienia wolności sama w sobie powoduje liczne ograniczenia w możliwości korzystania z praw publicznych. Chodzi więc o to, żeby osoba odbywająca karę pozbawienia wolności odczuła dolegliwość wynikającą z orzeczonego środka, ale dopiero po opuszczeniu zakładu --- STRONA 4 --- karnego. Znajduje to potwierdzenie m.in. w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 listopada 2010r (II AKzw 1164/10), w którym stwierdzono, iż „Zgodnie z art. 43 par. 2 kk pozbawienie praw publicznych obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia, jednakże okres, na który orzeczono ten środek nie biegnie w czasie odbywania kary pozbawienia wolności. Oznacza to, że pozbawienie skazanego praw publicznych już obowiązuje, więc nie korzysta on m.in. z czynnego prawa wyborczego, jednakże dziesięcioletni okres pozbawienia go praw publicznych zacznie się dopiero po opuszczeniu przezeń zakładu karnego (…)”. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że w dniu 9 października 2011r obowiązywała orzeczona wobec powoda K. C. wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2000r, kara dodatkowa w postaci pozbawienia praw publicznych. Tym samym, powód nie mógł zostać ujęty w spisie wyborców i nie mógł wziąć w dniu 9 października 2011r udziału w wyborach do Sejmu i Senatu RP. Co więcej, dziesięcioletni okres pozbawienia powoda praw publicznych zacznie swój bieg dopiero po zakończeniu odbywania przez niego kary pozbawienia wolności. Mając na uwadze powyższą argumentację należy stwierdzić, że działanie pozwanego nie nosiło znamion bezprawności, co w niniejszej sprawie miałoby kluczowe znaczenie dla określenia podstaw i zakresu odpowiedzialności Skarbu Państwa. Działanie, które nie było bezprawne i miało swoje umocowanie w obowiązujących normach prawnych, nie mogło doprowadzić do naruszenia dóbr osobistych powoda K. C.. Mając na uwadze całokształt przedstawionych okoliczności Sąd oddalił powództwo jako nieuzasadnione. Wobec sytuacji materialnej powoda wynikającej ze złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i źródłach utrzymania, Sąd na podstawie art. 102 kpc odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu.