Teza / krótkie omówienie
ochrony dóbr osobistych, w pierwszej kolejności należało więc ustalić, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej – czy działanie naruszające dobra osobiste cechowało się bezpra
Treść orzeczenia
--- STRONA 1 ---
Sygn. akt I C 1286/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 lipca 2017 r. Sąd Okręgowy (...) I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Justyna Sieklicka-Pawlak Protokolant: Elżbieta Bator po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2017 r. (...) na rozprawie sprawy z powództwa S. S. przeciwko (...) spółce z o.o. z siedzibą w K., M. S. (1) o ochronę dóbr osobistych i zapłatę I. oddala powództwo, II. zasądza od powoda S. S. na rzecz strony pozwanej (...) spółki z o.o. z siedzibą w K. kwotę 2.777,00 zł (dwa tysiące siedemset siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. zasądza od powoda S. S. na rzecz pozwanego M. S. (1) kwotę 2.777,00 zł (dwa tysiące siedemset siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sygn. akt I C 1286/14 Uzasadnienie wyroku z dnia 03 lipca 2017 r. Powód S. S. w pozwie z dnia 11 lipca 2014 r. (k. 2 – 9) wniósł o nakazanie pozwanym (...) sp. z. o. o. z siedzibą w K. oraz M. S. (1) usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powoda poprzez złożenie oświadczenia o podanej przez powoda treści, a wyrażającej żal i przeprosiny za podniesiony zarzut kradzieży własności intelektualnej i kontaktów handlowych oraz nieprawdziwość tych zarzutów, jak też sporządzenia na piśmie, w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku, egzemplarza oświadczenia i nadania go na adres powoda. Powód wniósł również o zasądzenie solidarnie od pozwanych kwoty 11.000 złotych tytułem zadośćuczynienia i kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu swojego żądania powód podał, iż pozostawał członkiem zarządu spółki (...) sp. z. o. o. w K., będącej agencją pracy tymczasowej, obejmującej swoją działalnością m.in. zatrudnianie personelu i oddelegowywanie go do pracy za granicą celu sprawowania opieki nad osobami starszymi. Z funkcji tej zrezygnował z uwagi na konflikt personalny pomiędzy członkami zarządu. W dniu 1 maja 2011 r. pozwany M. S. (2) na portalu internetowym zamieścił wpis, w którym zarzucił powodowi, iż ukradł jego własność intelektualną i kontakty handlowe, co naraziło powoda na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania działalności związanej z doradztwem gospodarczym. Pozwany został już uznany wyrokiem sądu karnego z dnia 4 lipca 2013 r. za winnego przestępstwa pomówienia. Bezprawne i zawinione działanie strony pozwanej naruszyło dobra osobiste powoda w postaci dobrego
--- STRONA 2 ---
imienia i zaufania potrzebnego w branży. Pozwanie zarówno M. S. (1), jak i spółki uzasadnione jest tym, iż wprowadzając do sieci Internet treści naruszające dobre imię powoda, pozwany działał jako członek zarządu spółki. Pozwany M. S. (2) w odpowiedzi na pozew (k. 63 – 75) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pozwany wskazał, iż w ramach podziału wewnętrznego obowiązków związanych z prowadzeniem spraw spółki, powód S. S. odpowiadał za organizację pośrednictwa pracy oraz delegowanie pracowników za granicę, w związku z czym posiadał pełny dostęp do informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa. Jego rezygnacja była nieuzgodniona i zaskakująca dla pozostałych członków zarządu. Wkrótce po jego odejściu z zarządu, wyszło na jaw, iż od dłuższego czasu współpracował przy zakładaniu konkurencyjnej spółki, w ramach której ostatecznie przejęto pracowników i klientów pozwanej spółki. W konsekwencji działań powoda na przełomie kwietnia i maja 2011 r. z pozwanej spółki do spółki (...) przeszło szereg pracowników, w tym pracowników z działu (...) i (...). Pozwana spółka wytoczyła przeciwko byłym pracownikom powództwa o roszczenia niepieniężne, co doprowadziło do prawomocnego wyroku nakazującego złożenie odpowiedniego oświadczenia przeciwko jednej z byłych pracownic spółki. Pozwana spółka wniosła również pozew przeciwko (...) sp. z. o. o. o naprawienie szkody spowodowanej działaniami stanowiącymi czyny nieuczciwej konkurencji. Pozwany podniósł, iż zamieszczone we wpisie na forum internetowym informacje były prawdziwe i podane w obronie uzasadnionego interesu spółki, co wyłącza bezprawność naruszenia dóbr osobistych. Pozwana (...) sp. z. o. o. w odpowiedzi na pozew (k. 291 – 296) wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pozwana podniosła, iż powód w żaden sposób nie wykazał, by działania pozwanego M. S. (1) dokonywane było w imieniu spółki, a nie jedynie jako indywidualna osoba. Z ostrożności procesowej pozwana podniosła, iż informacje zawarte w przedmiotowym wpisie są prawdziwe, co wyłącza bezprawność działania. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: (...) sp. z. o. o. z siedzibą w K. jest spółką prowadzącą działalność gospodarczą od 2007 r. , w szczególności jako agencja pracy tymczasowej i pośrednictwa pracy, zajmująca się m.in. kierowaniem do pracy za granicą opiekunów dla osób starszych. W okresie od powstania spółki do dnia 19 kwietnia 2011 r. funkcję członków zarządu spółki pełnili S. S., M. S. (2) i K. J. (1), pozostający w bliskich relacjach towarzyskich. Powód S. S. w ramach zarządzania spółką, odpowiedzialny był za organizację pośrednictwa pracy oraz delegowanie pracowników do pracy za granicą – we (...) i (...). W związku z tym, posiadał dostęp do informacji poufnych, jak m.in. baza danych klientów, kontakty handlowe spółki, umowy z klientami i ich treść, a także zasady organizacji pracy, stosowane wzory umów, zasady organizacji biura i zarządzania zasobami ludzkimi, do których dostęp był zabezpieczony hasłem. Powołując się na konflikty interpersonalne i różnice poglądów co do sposobu prowadzenia spraw spółki, w dniu 19 kwietnia 2011 r. S. S. złożył pisemne oświadczenie o rezygnacji z pełnienia funkcji członka zarządu spółki (...). Dwaj pozostali członkowie zarządu byli zaskoczeni rezygnacją powoda i odmówili potwierdzenia jej przyjęcia, dlatego też powód przysłał im pisemną rezygnację drogą pocztową. dowód: odpisy KRS spółki (...) sp. z. o. o. (k. 13 – 17, k. 47 - 54), pisma powoda S. S. z dnia 19 kwietnia 2011 r. wraz z potwierdzeniami nadania (k. 18 – 20), zeznania świadka M. C. (k. 355 – 356), zeznania powoda S. S. (k. 1133 – 1134), zeznania pozwanego M. S. (1) (k. 1134 – 1136), zeznania K. J. (1) (k. 1136) K. J. (1) i M. S. (2) podjęli działania celem wyjaśnienia przyczyn rezygnacji powoda, ustalając, iż w marcu i kwietniu 2011 r. przyjął on wypowiedzenia umów o pracę pracowników A. M. (która rozpoczęła własną działalność, niezwiązana z powodem), J. S., K. J. (2) i J. C., o czym nie poinformował pozostałych członków zarządu. dowód: zeznania pozwanego M. S. (1) (k. 1134 – 1136), zeznania K. J. (1) (k. 1136) Planując wcześniej odejście ze spółki, powód równocześnie rozpoczął przygotowania do prowadzenia działalności konkurencyjnej w tej samej branży. Współdziałał on w utworzeniu spółki (...) sp. z. o. o. sp. k. w K., będącej również agencją pracy tymczasowej dla opiekunek osób starszych za granicą . (...) sp. z. o. o. została zawiązana przez W. R. – znajomego powoda S. S., który dotychczas świadczył dla spółki (...) usługi internetowe - w dniu 17 grudnia 2010 r., a zarejestrowano ją w dniu 10 stycznia 2011 r. Następnie,
--- STRONA 3 ---
W. R. zawiązał ze spółką spółkę komandytową (...) sp. z. o. o. sp. k., stając się jej komandytariuszem, komplementariuszem jest zaś spółka (...) sp. z. o. o. Spółka (...) sp. z. o. sp. k. została założona 14 marca 2011 r. Spółka rozpoczęła działalność gospodarczą na przełomie kwietnia i maja 2011 r. , a powód świadczy usługi dla tej spółki jako pełnomocnik zarządu ds. komunikacji od maja 2011 r. S. S. już w dniu 8 lipca 2010 r. zarejestrował prawa do domeny A..pl, a od początku 2011 r. opracowywał i tworzył stronę internetową na rzecz A. sp. z. o. sp. k. Strona ta była kopią strony I., a to w zakresie układu, działania i funkcji, rozmieszczenia podstron i szaty graficznej. Na stronie tej znalazły się teksty, napisane uprzednio przez powoda dla spółki (...). Powód wykupił również prawo do domeny (...), na której utworzono portal społecznościowy dla opiekunek. W styczniu 2011 r. powód przekazał W. R. zarejestrowaną przez siebie domenę. dowód: odpis (...) sp. z. o. o. (k. 134 - 136), postanowienie Sądu Okręgowego (...) z dnia 8 lipca 2011 r., IX GCo 142/11 (k. 143 – 144), częściowo zeznania powoda S. S. (k. 1133 – 1134), zeznania pozwanego M. S. (1) (k. 1134 – 1136), zeznania K. J. (1) (k. 1136) Powód wraz ze współpracownikami, którzy odeszli ze spółki (...) - m. in. J.-P. C., K. J. (2), A. B. (1), J. S., D. S. (1) - od maja 2011 r. rozpoczęli pracę lub współpracę z (...) sp. z. o. o. sp. k., namawiając jednocześnie innych pracowników i klientów do przejścia do współpracy ze spółką, przekonując o złej kondycji (...) spółki (...) i proponując wyższe wynagrodzenie. W spółce tej pozostały jedynie dwie pracownice działu (...), M. C. i K. S., które mimo nakłaniania ku temu przez powoda, nie zmieniły zatrudnienia. Na skutek działań powoda, z pozwanej spółki do (...) sp. z. o. o. sp. k. odeszła większość pracowników działu (...) oraz wszyscy pracownicy działu (...), jak też większość opiekunek. Powód wydawał polecenia pracownikom działu (...) pozwanej spółki, by zawierali umowy terminowe do dnia 30 kwietnia lub 30 maja 2011 r., na skutek czego 70 umów z opiekunkami zakończyło się w dniu 30 kwietnia 2011 r. W styczniu lub lutym 2011 r. poinformował także czołowego klienta pozwanej spółki w (...), iż zakłada nową, konkurencyjną spółkę. Ze spółki (...) do A. przeszli również pracownicy branży budowlanej, świadcząc nadal pracę na rzecz tego samego podmiotu zagranicznego. W wyniku działań powoda, pozwana spółka poniosła straty w granicach 420.000 zł, we (...) z 11 klientów pozostało im tylko 3, w (...) zaś – z ok. 100 klientów pozostała niecała połowa. Na przełomie kwietnia i maja 2011 r. opiekunki dzwoniły do spółki (...) i informowały o przejściu do spółki (...) bądź o otrzymaniu propozycji takiego przejścia. Niektóre z nich były informowane o zakończeniu działalności bądź podziale dotychczasowego pracodawcy. Pracownicy byli zatrudnieni nadal u tych samych podmiotów, będących wcześniej klientami I.. Niektóre rodziny przeszły do spółki (...) razem z opiekunkami, gdyż czuły się z nimi związane. dowód: zeznania świadka M. C. (k. 355 – 356), zeznania świadka P. B. (k. 504 – 505), zeznania świadka B. K. (k. 533 – 534), zeznania świadka M. P. (k. 587 – 588), zeznania świadka A. H. (k. 717), zeznania świadka M. G. (k. 754), zeznania świadka D. S. (2) (k. 909 – 910), zeznania świadka A. B. (2) (k. 958 – 959), zeznania świadka B. J. (k. 1100 – 1101), zeznania pozwanego M. S. (1) (k. 1134 – 1136), zeznania K. J. (1) (k. 1136) Przed rozpoczęciem na jej rzecz pracy przez powoda i wymienionych powyżej pracowników, spółka (...) nie prowadziła żadnej działalności w zakresie organizowania pracy tymczasowej czy pośrednictwa pracy, a pozostałe tworzące i pracujące dla niej osoby nie posiadały żadnego doświadczenia zawodowego w tym zakresie. W maju 2011 r. spółka prowadziła już działalność w zakresie pośrednictwa pracy, posiadając zorganizowaną strukturę oraz dokumentację zewnętrzną i wewnętrzną oraz bazę klientów i pracowników, będących wcześniejszymi klientami i pracownikami spółki (...). dowód: zeznania pozwanego M. S. (1) (k. 1134 – 1136), zeznania K. J. (1) (k. 1136) W dniu 30 kwietnia 2011 r. na stronie internetowej (...), pojawił się wpis użytkownika, posługującego się nickiem (...), dotyczący problemów z kontaktem ze spółką (...) oraz informacją o jej bankructwie. W odpowiedzi na ten wpis, w dniu 1 maja 2011 r., pozwany M. S. (2) zamieścił na tej samej stronie internetowej pod pseudonimem (...) wpis o następującej treści: „witam, jestem członkiem zarządu I.. chcę sprostować informacje o naszej Agencji, faktycznie odszedł od nas jeden z członków zarządu wraz z kilkoma pracownikami, założyli oni już o wiele wcześniej konkurencyjną Agencję. nasza firma zatrudniła nowe osoby a dodatkowo podnieśliśmy wynagrodzenia dla opiekunek już pracujących oraz nowych. proszę aby każdy się zastanowił, czy ludzie którzy kradną własność intelektualną i kontakty handlowe z I. są godni zaufania. Kończąc zapraszamy do nas! Nadal mamy dużo ofert a dodatkowo podnieśliśmy wynagrodzenia!”
--- STRONA 4 ---
dowód: zeznania powoda S. S. (k. 1133 – 1134) Po ujawnieniu tego wpisu, powód S. S. zwrócił się do administratora forum o uniemożliwienie dostępu użytkownikom portalu do tego wpisu i jego zabezpieczenie. Wpis został usunięty z forum dopiero po skierowaniu prywatnego aktu oskarżenia przeciwko pozwanemu, w dniu 19 czerwca 2012 r. dowód: wezwanie z dnia 27 lutego 2012 r. (k. 21 -23), odpowiedź administratora z dnia 7 marca 2012 r. (k. 24), pismo z dnia 14 marca 2012 r. (k. 25 – 27) Wyrokiem Sądu Rejonowego (...) (...) z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt XIV K 932/12/S, pozwany został uznany winnym popełnienia czynu z art. 212 § 1 k.k. w zw. z art. 212 § 2 k.k., tj. przestępstwa zniesławienia. dowód: wyrok Sądu Rejonowego (...) (...) z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt XIV K 932/12/S (k. 28 – 45) Między stronami postępowania toczyło się lub toczy nadal szereg postępowań, zarówno cywilnych, jak i karnych prywatnoskargowych. M. S. (2) i K. J. (1) wnieśli do Sądu Rejonowego (...) pozew o wyłączenie wspólnika S. S., zakończony prawomocnym z dniem 31 maja 2016 r. wyrokiem Sądu Okręgowego (...), sygn. akt XII Ga 154/15, uwzględniającym powództwo. dowód: wyrok Sądu Okręgowego (...) z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt XII Ga 154/15 (k. 1110 – 1115), wyrok Sądu Rejonowego (...) z dnia 31 października 2014 r., sygn. akt V GC 1301/12/S (k. 1116 – 1125) Wyrokiem Sądu Okręgowego (...) z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt IX GC 381/14, prawomocnym z dniem 13 października 2015 r., S. S. został zobowiązany do złożenia oświadczenia, w którym przyznaje, iż nakłaniał pracowników spółki (...) do odejścia z pracy i rozpoczęcia pracy na rzecz podmiotu konkurencyjnego i celowo działał na szkodę spółki (...) wraz z przeprosinami. Wyrokiem z dnia 13 października 2015 r., sygn. akt I ACa 877/15, Sąd Apelacyjny (...) oddalił apelację S. S.. dowód: wyrok SO (...) z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt IX GC 381/14 (k. 874 – 875), wyrok SA (...) z dnia 13 października 2015 r., sygn. akt I ACa 877/15 (k. 862 – 873) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów z dokumentów, w tym wyroków z innych postępowań między stronami niniejszego sporu wraz z uzasadnieniami, a także odpisów z KRS pozwanej spółki i spółki (...), pism kierowanych przez i do powoda do administratora forum internetowego, zeznań świadków będących pracownikami spółki (...) w okresie będącym przedmiotem zainteresowania Sądu w niniejszej sprawie, jak również – w przeważającej części na treści zeznań pozwanego M. S. (1) i K. J. (1), a jedynie w niewielkim zakresie na treści zeznań powoda S. S.. Zgromadzone w sprawie dowody z dokumentów prywatnych zostały uznane przez Sąd za wiarygodne, ich autentyczność i wiarygodność nie były również kwestionowane przez żadną ze stron. Dokumenty urzędowe w postaci wyroków sądów wraz z uzasadnieniami stanowiły dowody na okoliczność prowadzenia innych postępowań, zarówno prawomocnie zakończonych, jak i będących nadal w toku, pomiędzy stronami niniejszego procesu. Sąd w dużej mierze oparł się na zeznaniach świadka M. C.. Były one spójne, wyczerpujące i logiczne, a świadek jako pracownica pozwanej spółki i obiekt opisywanych działań powoda posiadała bezpośrednią wiedzę na temat okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, pozostając jednocześnie osobą obiektywną i niezainteresowaną w zeznawaniu na korzyść którejkolwiek ze stron. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków P. B., B. K., M. P., A. H., M. G., D. S. (2), A. B. (2) i B. J.. Zeznania te były logiczne, rzeczowe, jak i wzajemnie ze sobą spójne. Upływ czasu w sposób naturalny wpłynął negatywnie na precyzyjność tych zeznań, tworzą one jednak jasny i konkretny obraz działań powoda S. S. i innych pracowników w związku z utworzeniem konkurencyjnego podmiotu, a okoliczność, iż niektórzy pracownicy nie byli nawet w stanie jasno określić, czy pracowali dla spółki (...), czy A., jeszcze dobitniej to potwierdza. Sąd nie oparł ustaleń na zeznaniach świadka S. M., były one bowiem nieprzydatne dla rozstrzygnięcia z uwagi na brak wiedzy świadka o okolicznościach istotnych dla rozstrzygnięcia.
--- STRONA 5 ---
Nie zasługują na wiarę zeznania powoda S. S., w których wskazuje on, iż nie planował przed odejściem ze spółki (...) zajmowania się konkurencyjną działalnością ani nie nakłaniał pracowników I. do przejścia do nowostworzonej spółki. Przeczą temu takie działania, jak zakup domen internetowych, przyjęcie od części pracowników wypowiedzeń z początkiem kwietnia 2011 r. bez informowania o tym pozostałych członków zarządu, a to wszystko w czasie bezpośrednio poprzedzającym termin zakończenia umów terminowych z opiekunkami. Całokształt materiału dowodowego w sprawie świadczy, iż odejście z zarządu pozwanej spółki motywowane było chęcią współpracy z podmiotem konkurencyjnym, w którego utworzeniu powód grał znaczącą i aktywną rolę. Z powyższych względów, Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda w przeważającej części, za wiarygodne uznając je w zakresie, w jakim znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. Sąd zasadniczo oparł się na treści zeznań M. S. (1), uznając je za wiarygodne, logiczne i rzeczowe. Ponadto, znajdowały one potwierdzenie w treści zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, w tym przede wszystkim – zeznań świadka M. C.. Ich prawdziwość potwierdził także przesłuchany w sprawie w charakterze strony pozwanej K. J. (1). Za wiarygodne należało uznać depozycje pozwanego co do tego, iż powód aktywnie pracował na rzecz powstającej spółki (...), korzystając przy tym w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami z informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa – spółki (...) i jej zaplecza personalnego. Sąd nie uznał za wiarygodne zeznań pozwanego w części, w jakiej zaprzecza on, iż umieścił na forum internetowym wpis będący przedmiotem postępowania. Abstrahując od kwestii związania Sądu ustaleniem sprawstwa pozwanego tego czynu, dokonanym w prawomocnym skazującym wyroku karnym, wskazać należy, iż za nielogiczne i niezgodne z zasadami doświadczenia życiowego należało uznać tłumaczenia pozwanego, iż wpisu tego dokonał ktoś inny, a nawet sam powód. Nielogicznym jest bowiem, by powód zamieszczał szkodzące swojemu dobremu imieniu treści, nawet za cenę ewentualnego uzyskania zadośćuczynienia w prowadzonym postępowaniu, wreszcie – jak wynika z ustaleń dokonanych w postępowaniu karnym – wpis ten został zamieszczony z komputera o adresie IP odpowiadającym adresowi ówczesnego zamieszkania pozwanego, a brak podstaw do przypuszczenia, by dokonał go którykolwiek z jego domowników, niezaangażowanych w spór między byłymi wspólnikami. Sąd zważył, co następuje: Powództwo jako niezasadne, podlegało oddaleniu. Zgodnie z art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. Z przytoczonego już art. 24 § 1 k.c. jednoznaczne wynika, że ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym, a więc przede wszystkim działaniem sprzecznym z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego. Na podstawie art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W sprawach o ochronę dóbr osobistych ciężar dowodu rozkłada się w ten sposób, że na stronę powodową nakłada obowiązek udowodnienia, że pozwany naruszył jej dobra osobiste. Pozwany natomiast powinien wykazać, że jego działanie naruszające dobra osobiste powoda nie było bezprawne, a więc miało oparcie w przepisach prawa, było zgodne z zasadami współżycia społecznego, było działaniem za zgodą pokrzywdzonego, służyło wykonywaniu prawa podmiotowego w warunkach nie wskazujących na jego nadużycie bądź zmierzało do ochrony uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego. Rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych, w pierwszej kolejności należało więc ustalić, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej – czy działanie naruszające dobra osobiste cechowało się bezprawnością. Cześć i dobre imię człowieka są pojęciami obejmującymi wszystkie dziedziny jego życia osobistego, zawodowego i społecznego. Naruszenie czci może więc nastąpić zarówno przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym, naruszające dobre imię danej osoby i mogące narazić ją na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub innej działalności (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1971 r., II CR 455/71, OSNC 1972, nr 4, poz. 77). Za naruszenie dobrego imienia danej osoby uznać należy te wypowiedzi, które w sposób nieuzasadniony zarzucają jej niewłaściwe postępowanie w prowadzonej przez nią działalności, wskutek czego zostaje ona narażona na utratę zaufania potrzebnego do funkcjonowania zgodnie z zakresem jej zadań (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 25 maja 2006 r., sygn. akt I ACa 1331/05, LEX nr 278397).
--- STRONA 6 ---
Przenosząc powyższe rozważania teoretyczne na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda S. S. – w postaci dobrego imienia i zaufania wymaganego w prowadzeniu działalności gospodarczej - poprzez zamieszczenie przez pozwanego M. S. (1) na tematycznym forum internetowym wpisu zawierającego treści o kradzieży przez powoda własności intelektualnej i kontaktów handlowych. Nie ulega wątpliwości, iż są to stwierdzenia obiektywnie wpływające negatywnie na wizerunek powoda jako przedsiębiorcy, z którym to wizerunkiem kłóci się nieuczciwość w podejmowanych działaniach zawodowych. Zgodnie z art. 24 § 1 k.c., ochrona przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym, co rozumiane jest jako działanie sprzeczne z normami prawnymi i zasadami współżycia społecznego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 października 1989 r. (II CR 419/89, OSP 1990, nr 11-12, poz. 377), za bezprawne uważa się działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności, usprawiedliwiających takie działanie; a do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, wykonywanie prawa podmiotowego, zgodę pokrzywdzonego oraz działania w ochronie uzasadnionego interesu. Ciężar wykazania braku bezprawności działania spoczywa, jak już powyżej zaznaczono, na stronie pozwanej. W ocenie Sądu, zachowanie pozwanego nie było działaniem bezprawnym, a to z uwagi na prawdziwość zawartych we wpisie na forum internetowym treści, zamieszczenie ich motywowane obroną uzasadnionego interesu pozwanej spółki – a w tym i pozwanego, będącego członkiem jej zarządu, naruszonego działaniami podejmowanymi przez powoda. Jak zaznaczył Sąd Apelacyjny (...) w wyroku z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt I ACa 1791/15, warunkiem uchylenia bezprawności z powołaniem się na działanie w obronie uzasadnionego interesu – również indywidualnego - jest prawdziwość stawianych zarzutów. Przesłanki te zaistniały w rozpatrywanej sprawie, co pozwala na stwierdzenie, że działanie pozwanego nie było sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Zaznaczyć należy, iż sam fakt skazania prawomocnym wyrokiem sądu karnego za przestępstwo pomówienia nie przesądza automatycznie, iż zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności cywilnej z tytułu naruszenia przez niego dóbr osobistych powoda, co wynika z innego ujęcia zagadnienia bezprawności zachowania polegającego na naruszeniu dóbr osobistych w sferze prawa karnego i prawa cywilnego. Zgodnie z treścią art. 11 k.p.c., sąd cywilny związany jest ustaleniami dotyczącymi popełnienia przestępstwa, tj. okolicznościami składającymi się na stan faktyczny, czyli osobą sprawcy, przedmiotem przestępstwa oraz przypisanym czynem. Sąd rozpoznający sprawę cywilną musi przyjąć, że skazany popełnił przestępstwo przypisane mu wyrokiem karnym. Ustalenia zaś co do prawdziwości podniesionego przez pozwanego zarzutu – jako nienależące do znamion przestępstwa zniesławienia – nie wiążą sądu cywilnego, dlatego też było to przedmiotem weryfikacji i udowodnienia w niniejszym postępowaniu. Pozwany M. S. (2) w postępowaniu karnym nie przyznawał się do popełnienia zarzucanego mu czynu, dlatego też nie była przedmiotem postępowania dowodowego w tamtym postępowaniu prawdziwość treści zamieszczonego wpisu. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, informacje we wpisie zamieszczonym przez pozwanego M. S. (1) na forum internetowym były prawdziwe – powód S. S. dopuścił się bowiem czynów nieuczciwej konkurencji na szkodę spółki, w tym przejęcia jej pracowników i wykorzystania wiedzy stanowiącej tajemnicę przedsiębiorstwa, jak chociażby kontakty handlowe czy dane klientów za granicą. W znaczeniu potocznym można więc stwierdzić – a twierdzenie to posiada walor prawdziwości – iż dopuścił się on swoistej „kradzieży” własności intelektualnej (w tym treści zamieszczonych na stronie internetowej, wzorów umów, zarządzania zasobami) i kontaktów handlowych (danych klientów i warunków współpracy) pozwanej spółki. Podniesienie tego twierdzenia uzasadnione było działaniem w obronie interesu pozwanej spółki, której członkiem zarządu jest pozwany M. S. (2), zostało bowiem wystosowane w odpowiedzi na wpis użytkownika forum, wyrażającego obawy o jej złą kondycję i dalszą działalność. Wykonywanie przez pozwanych własnych praw podmiotowych i działanie w obronie uzasadnionego interesu spółki wyłącza bezprawność naruszenia dobra osobistego powoda. Jak wskazano w wyroku Sądu Apelacyjnego (...) z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt I ACa 921/15 (LEX nr 1956896), w prawdzie nie ma przepisu, który wprost wskazywałby na wyłączenie bezprawności wskutek działania w obronie uzasadnionego interesu społecznego, jak i wykonywania własnych praw podmiotowych, ale tego typu przesłanki wyłączające bezprawność naruszenia dóbr osobistych konstruowane są w orzecznictwie i literaturze prawniczej na kanwie wykładni pojęcia bezprawności, o którym mowa w art. 24 § 1 zdanie pierwsze k.c. Bezprawność zachowania sprawcy naruszenia dóbr osobistych polega na sprzeczności z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, a zatem z normami prawnymi lub regułami postępowania wynikającymi z zasad współżycia społecznego. Prawdziwość zamieszczonych we wpisie informacji w sposób dobitny potwierdzają ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy (...), z których wynika, iż powód S. S. dopuścił się w stosunku do pozwanej spółki czynów nieuczciwej konkurencji, wykorzystując w
--- STRONA 7 ---
działalności konkurencyjnej własność intelektualną oraz kontakty handlowe spółki (...), co pozwoliło na natychmiastowe rozpoczęcie działalności przez spółkę (...). Współtworzył on bowiem konkurencyjną firmę, wykorzystując dane pracowników i klientów, którymi dysponowała spółka (...), jak również nakłaniał ich do współpracy czy pracy na rzecz spółki (...). Sekwencja zdarzeń, które nastąpiły na przełomie kwietnia i maja 2011 r. pozwalają na wysnucie wniosku, iż nie były one przypadkowe, a dokładnie i z wyprzedzeniem zaplanowane, nastawione na natychmiastowe rozpoczęcie prowadzenia działalności konkurencyjnej przez powoda i kilku innych dawnych pracowników spółki (...). Okoliczności te wskazują, iż rola powoda w tworzeniu i organizacji agencji pracy (...) była dużo znaczniejsza, niż on sam to próbuje przedstawić, umniejszając swoje znaczenie w tym procederze. Stwierdzić więc należy, iż prawdziwość podniesionych zarzutów wyłącza możliwość zakwalifikowania jako bezprawnego zachowania naruszającego dobra osobiste – dobre imię i zaufanie w branży – powoda. Na marginesie warto wspomnieć, iż dochodzenie przez powoda roszczeń z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych mogłoby zostać uznane w okolicznościach niniejszego stanu faktycznego jako nadużycie prawa, niekorzystające w myśli art. 5 k.c., z ochrony. W orzeczeniu wydanym w sprawie II CR 390/69 Sąd Najwyższy pokreślił, że roszczenie z art. 24 § l k.c. nie może być uwzględnione, jeżeli użytek z niego byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego ( art. 5 k.c.). Podobne stanowisko wyraził w orzeczeniu wydanym w sprawie I ACa 139/07 Sąd Apelacyjny w Katowicach oraz I ACr 604/93 Sąd Apelacyjny w Poznaniu, który podniósł, że gdyby przyjąć, że doszło do naruszenia dobra osobistego powoda — jego dobrego imienia, należałoby rozważyć, czy powód może domagać się ochrony prawnej, skoro sam postępuje sprzecznie z zasadami współżycia społecznego; wymaga bowiem szacunku dla swych dóbr osobistych, a tymczasem sam nie dba o zachowanie tych dóbr względem innych osób. Takie postępowanie może uzasadniać odmowę udzielenia poszkodowanemu ochrony prawnej na podstawie art. 5 k.c. Sytuacja taka ma miejsce w przedmiotowym stanie faktycznym - powód dopuścił się bowiem zachowań nieuczciwych, sprzecznych z zasadami etyki przedsiębiorcy i dobrymi obyczajami, działając na szkodę pozwanej spółki, sam domagając się ochrony swojego dobrego imienia, naruszonego wskutek działań pozwanego M. S. (1). Uzasadnione wydaje się wręcz postawienie tezy, iż wskutek podjętych działań, stanowiących czyny nieuczciwej konkurencji – co zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem – powód S. S. niejako sam doprowadził do naruszenia swojego dobrego imienia i wizerunku uczciwego, rzetelnego przedsiębiorcy. Z uwagi na powyższe, za niezasadne należało uznać wysunięte przez powoda żądanie złożenia stosownego oświadczenia, co zadecydowało o oddaleniu powództwa. Abstrahując od rozstrzygnięcia, już tylko ubocznie należy wskazać, iż żądana przez powoda treść oświadczenia w postaci przeprosin była zbyt szeroka i nieadekwatna do dokonanego naruszenia. Jak słusznie wskazuje się bowiem w doktrynie i orzecznictwie, treść i forma oświadczenia będą zależeć w każdym wypadku od rodzaju naruszonego dobra, okoliczności, w jakich do naruszenia doszło, formy, w jakiej tego dokonano, a także skutków naruszenia dobra osobistego Przy wyborze środka oraz formy, które mają służyć usunięciu skutków naruszenia dobra osobistego, sąd powinien mieć na względzie to, by środek dał rzeczywiście satysfakcję poszkodowanemu; jednakże powinien baczyć, by jego orzeczenie nie zawierało w swej treści elementów represyjnych i by nie prowadziło do upokorzenia sprawcy naruszenia dobra osobistego. Odnośnie zaś żądania powoda zasądzenia od pozwanych kwoty 11.000 złotych, również należy uznać je za niezasadne. Przesłanka dochodzenia roszczeń określonych w art. 448 k.c. jest bowiem zawinienie sprawcy naruszenia, co wprawdzie nie wynika z literalnego brzmienia tego przepisu, ale można taki wniosek wywieść z umiejscowienia tego przepisu w rozdziale regulującym odpowiedzialność za czyny niedozwolone, która to odpowiedzialność oparta jest na zasadzie winy (por. wyrok SN z dnia 12 grudnia 2002 r., sygn.. akt VCKN 1581/2000, OSNC 2004, nr 4, poz.53; wyrok SN z dnia 1 kwietnia 2004 r., sygn. akt II CK 115/2003, niepublikowane; wyrok SN z dnia 16 września 2004., sygn.. akt IV CK 707/2003, niepublikowane.). Zakwalifikowanie zachowania sprawcy jako zawinionego wymaga ustalenia, że było ono obiektywnie bezprawne oraz że można sprawcy postawić zarzut, że nie zachował się zgodnie z prawem. Z przyczyn wyżej wskazanych wykluczona jest kwalifikacja zachowania pozwanego M. S. (1) jako obiektywnie bezprawnego, co już samo w sobie wyklucza możliwość dochodzenia w stosunku do pozwanych roszczeń z art. 448 k.c. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 108 §1 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania. Powód przegrał sprawę w całości, wobec czego został zobowiązany do zwrotu każdemu z pozwanych poniesionych przez nich kosztów postępowania, na które – każdorazowo - składają się koszty zastępstwa procesowego w kwocie 2760 zł ( 2 400 zł + 360 zł ), których wysokość ustalono na podstawie § 6 pkt 5 i § 11 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
--- STRONA 8 ---
z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461) oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, czyli razem kwotę 2 777 zł. Kwotę tą zasądzono na rzecz każdego z pozwanych, ponieważ byli oni reprezentowani przez dwóch różnych pełnomocników oraz z uwagi na okoliczność, iż łączy ich współuczestnictwo formalne ( art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c. i art. 105 k.p.c. )
Słowa kluczowe
#orzeczenie#Postanowienie#Sąd Apelacyjny w Katowicach oraz#I C 1286/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 lipca 2017 r. Sąd Okręgowy#art. 212 § 1 k.k.#art. 212 § 2 k.k.#art. 24 § 1 k.c.#art. 6 k.c.#art. 11 k.p.c.#art. 24 § 1 zdanie#art. 5 k.c.#art. 448 k.c.#art. 98 § 1 k.p.c.#art. 108 §1 k.p.c.#art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c.#art. 105 k.p.c.