Wyrok I C 1271/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 lipca 2013 roku Sąd Okręgowy w Białymsto

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 1271/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 lipca 2013 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Jarosław Pawlik Protokolant: Anna Owerczuk po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2013 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa M. S. przeciwko A. B. o zapłatę I. Powództwo oddala. II. Zasądza od powoda M. S. na rzecz pozwanej A. K. B.kwotę 3617 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE Powód M. S., po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa na rozprawie w dniu 23 października 2012 roku, wniósł o zasądzenie od pozwanej A. B. kwoty 90.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od wymagalności roszczenia do dnia zapłaty, jak również o zasądzenie od pozwanej kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, iż strony procesu pozostawały ze sobą w konkubinacie w okresie od września 2000 roku do 31 stycznia 2011 roku. W trakcie jego trwania powód spełniał świadczenia na rzecz pozwanej nie będąc do tego zobowiązanym na kwotę nie mniejszą niż dochodzona pozwem. W dniu 31 stycznia 2011 roku powód wyprowadził się z mieszkania należącego do pozwanej przy ul. (...) zabierając ze sobą rzeczy osobiste i niewielką część swojego majątku ruchomego. Pozostałe rzeczy pozostały we wspomnianym mieszkaniu, ponieważ M. S. nie miał możliwości ich zabrania. Następnie wielokrotnie wzywał pozwaną do wydania rzeczy lub rozliczenia finansowego, jednakże pozwana twierdziła, iż wszystko należy do niej. Powód wskazał, iż w dniu 17 maja 2011 roku wystosował wobec pozwanej wezwanie do wydania rzeczy i zapłaty nakładów, które pozostało jednakże bez jakiejkolwiek odpowiedzi. M. S. zaznaczył, iż podczas konkubinatu poniósł on nakłady finansowe i zakupił szereg ruchomości, które pozostały w mieszkaniach należących do pozwanej: przy ul. (...) oraz przy ul. (...) w B.. Powód wskazał, iż poniósł m.in. nakład w kwocie 2.000 zł na zakup mebli kuchennych i zabudowy wnęki szafy w korytarzu mieszkania przy ul. (...), w dniu 16 sierpnia 2002 roku zakupił wyposażenie kuchenne znajdujące we wspomnianym wyżej lokalu za kwotę 3.690 zł; dalej wskazał, iż współfinansował zakup komputera stacjonarnego /1.800 zł/, zakupił meble w postaci łóżek i szafek znajdujących się w domu rodziców pozwanej w miejscowości G. /871 zł/, zakupił telewizor (...) marki S. w systemie --- STRONA 2 --- ratalnym /2.099 zł/, w ten sam sposób dokonał też zakupu skórzanej kanapy narożnej /3.420 zł/, wyposażenia łazienki w postaci pralki A. oraz drzwi do kabiny prysznicowej, baterii umywalkowej i prysznicowej i wieszaków znajdujących się w mieszkaniu przy ul. (...); nabył on też materac i łóżko (...)/1.493 zł/; meble systemowe (...) w mieszkaniu przy ul. (...) /2.000 zł/; jak również poniósł nakład finansowy w kwocie 5.000 zł na zakup samochodu marki S. (...) o nr rej. (...) będącego w posiadaniu pozwanej, przy czym powód wskazał też, że spłacał kredyt zaciągnięty przez pozwaną na ten zakup w łącznej kwocie 13.750 zł. M. S. podkreślił także, iż w latach 2005 – 2009 uiszczał składki ubezpieczeniowe za ten pojazd w łącznej kwocie 5.387 zł/. Odnosząc się do dalszych nakładów finansowych zaznaczył, że poniósł je na: spisowe za szkołę córki pozwanej /700 zł/, zakup przez pozwaną mieszkania przy ul. (...) /1.200 zł/; rozliczenia z zaciągniętego przez powoda kredytu na remont wspomnianego mieszkania /3.780 zł spłaconych przez powoda odsetek i 800 zł nierozliczonego kredytu/; wpłaty na fundusz remontowy mieszkania pozwanej przy ul. (...) /1.616 zł/, rachunki za telefon komórkowy pozwanej /6.291 zł/; rachunki za telewizję kablową i Internet w obu mieszkania pozwanej /3.760 zł/, opłaty za mieszkanie przy ul. (...) w postaci czynszu, energii elektrycznej i gazu podczas wynajmowania go lokatorom przez pozwaną /5.161 zł/; wyposażenie mieszkania przy ul. (...) w postaci ławy, komody, szafek i krzeseł /3.000 zł/ oraz rachunki za telefon (...) SA w mieszkaniu przy ul. (...) /2.448 zł/. Pozwana A. B. wniosła o oddalenie powództwa w całości, jak również o zasądzenie od powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych. Motywując swe stanowisko przyznała, iż strony w okresie od 2000 roku do 2011 roku tworzyły nieformalny związek, podczas którego wspólnie zamieszkiwały i prowadziły wspólne gospodarstwo domowe. Pozwana przyznała też, że w czasie trwania konkubinatu istotnie zostały zakupione przedmioty wskazane przez powoda. Dodatkowo podniosła, iż w tym czasie zostały też zakupione sprzęty w postaci kina domowego, kamery J., laptopa, odtwarzacza MP4 oraz telewizora S. „42”, które powód przejął bez żadnego rozliczenia. Większość przedmiotów została zdaniem pozwanej zakupiona za wspólnie zgromadzone środki, za wyjątkiem samochodu marki S. (...), który pozwana nabyła z własnych środków – oszczędności oraz darowizny od matki. W związku z tym właściwą formą dochodzenia swoich roszczeń powinno być postępowanie o zniesienie współwłasności. Jeżeli zaś, jak twierdzi powód, przedmioty te są jego własnością, to również postępowanie o zapłatę z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia nie jest tu właściwe. Ponadto pozwana zakwestionowała stanowczo wartość zgłoszonych przez niego rzeczy oraz wysokość poczynionych nakładów. Odnosząc się do poszczególnych składników majątkowych pozwana wskazała, iż meble do domu położonego w G. oraz rzeczy i nakłady dotyczące mieszkania przy ul. (...) w B. zostały nabyte bądź poczynione na rzecz jej rodziców, bowiem obie nieruchomości są ich własnością. Komputer stacjonarny został zakupiony przez pozwaną i stanowił prezent dla córki, podobnie jak telewizor (...) S.. A. B. zaznaczyła też, że z samochodu S. (...) w latach 2005 – 2009 korzystał też powód, zatem kwota zapłaconych składek na ubezpieczenie, nawet gdyby uznać, że powód ją rzeczywiście uiścił, nie podlega zwrotowi, bowiem w istocie nie stanowi jakiegokolwiek wzbogacenia. Podobnie ma się rzecz z kwotą wpisowego na rzecz córki pozwanej. W dalszej kolejności A. B. zakwestionowała, by M. S. ponosił jakiekolwiek nakłady na zakup mieszkania przy ul. (...), będącego jej własnością. Jednocześnie podkreśliła, iż jego wkład w remont tego mieszkania został już umownie między stronami rozliczony. Jeśli zaś chodzi o opłacane rzekomo przez powoda rachunki za telefon i inne media, to roszczenie w tym zakresie nie zostało w ogóle wykazane. Pozwana zakwestionowała również ewentualny wkład finansowy powoda w nabycie wymienionych w pozwie mebli w postaci ławy, komody, szafek i krzeseł. Zaznaczyła przy tym, iż powód zabrał już część ruchomości, otrzymał kwotę 20.000 zł z tytułu remontu wspomnianego mieszkania przy ul. (...), a dodatkowo na jego prośbę bratu powoda został sprzedany samochodów marki F. (...) za symboliczną kwotę 500 zł. Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: Bezspornym ustaleniem jest, iż od 2000 roku do 31 stycznia 2011 roku powód M. S. pozostawał z pozwaną A. B. w stosunku konkubinatu. We wspomnianym wyżej okresie obie strony pracowały zawodowo i osiągały z tego tytułu dochód. Mieszkały one m.in. w należącym do rodziców pozwanej mieszkaniu położonym przy ul. (...) w B., a następnie w mieszkaniu przy ul. (...), którego wyłączną właścicielką była A. B.. --- STRONA 3 --- Poza wszelkim sporem pozostawał też fakt, iż w trakcie swego nieformalnego związku, w dniu 29 listopada 2008 roku, powód M. S. dokonał zakupu telewizora (...) marki S. (...) za kwotę 2.099 zł /k. 15/. Z kolei w dniu 02 września 2009 roku zaciągnął on kredyt w kwocie 3.075,44 zł na zakup kanapy narożnej (...) /k. 26/. W okresie od sierpnia do października 2009 roku M. S. zakupił materac i łóżko marki I. (...) o łącznej wartości 1.493 zł /k. 33 – 35/, zaś w dniu 13 listopada 2009 roku zakupił meble systemowe marki (...) za kwotę 2.002 zł /k. 36 – 37/. Za bezsporny należy również uznać fakt, iż z należącego do powoda rachunku bankowego w banku (...) SA w dniu 11 marca 2008 roku dokonano przelewu w kwocie 2.251,95 zł tytułem „Spłaty kredytu A. K. nr (...)”, w dniu 18 czerwca 2009 roku dokonano przelewu w kwocie 700 zł tytułem „wpisowego – E. K.” /córka pozwanej/, zaś w dniu 13 sierpnia 2009 roku dokonano przelewu w kwocie 887 zł tytułem „ubezpieczenia S. (...)” /k. 46 – 48/. Poza sporem pozostaje również fakt, iż w dniu 11 czerwca 2010 roku na rachunek bankowy powoda wpłynęła kwota 20.000 zł z tytułu uruchomionego kredytu, zaciągniętego w (...) Bank (...) SA. M. S. przeznaczył następnie te pieniądze na remont mieszkania pozwanej, położonego przy ul. (...) w B.. W dniu 16 lutego 2011 roku pokwitował on natomiast odbiór kwoty 20.000 zł od A. K. uzyskując tym samym zwrot wydanych uprzednio środków finansowych /k. 50 – 52/. Pismem z dnia 02 lutego 2012 roku powód wezwał zaś pozwaną do zapłaty kwoty 79.631 zł wraz z odsetkami „od dnia 10 czerwca 2011 roku biegnącymi zgodnie z przepisami, czyli od dnia wezwania do wydania i zapłaty, wynoszącymi na dzień 01 lutego 2012 roku 6/693,37 zł” /k. 65 – 66/. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. wspomnianych dokumentów, przy czym w przedstawionym wyżej zakresie nie był on przedmiotem sporu stron. Spór ten dotyczył natomiast tego, czy powód rzeczywiście partycypował finansowo w zakupie opisanych w pozwie rzeczy oraz ponosił wskazane tam nakłady finansowe. Kwestia rozliczeń majątkowych po ustaniu trwałego związku faktycznego nie została uregulowana w ustawie, wobec czego zarówno doktryna, jak i orzecznictwo poszukują ich podstawy prawnej. Nie budzi wątpliwości, iż do wzajemnych rozliczeń konkubentów wykluczyć należy możliwość stosowania przepisów o wspólności majątkowej małżeńskiej, albowiem oznaczałoby to zrównanie w pewnym zakresie małżeństwa oraz związku nieformalnego, do czego brak podstawy prawnej (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1986 roku, w sprawie III CZP 79/85, OSNCP 1987, nr 1, poz. 2). Jednocześnie Sąd Najwyższy dopuszcza możliwość stosowania przepisów o zniesieniu współwłasności (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1986 roku, w sprawie III CZP 79/85, OSNCP 1987/1/2), czy też przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1974 roku, w sprawie III CRN 132/74, nie publ.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2009 roku, w sprawie IV CSK 27/09, LEX nr 515447). Wybór jednego ze wskazanych uregulowań może być uzależniony od okoliczności konkretnej sprawy, a także od przedmiotu rozliczeń. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem nauki i judykatury przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu należy stosować wtedy, gdy brak innej podstawy prawnej, na jakiej możliwe byłoby przywrócenie równowagi majątkowej, naruszonej bez prawnego uzasadnienia, jak również wtedy, gdy inne środki połączone są z większymi trudnościami (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1995 roku, w sprawie III CZP 46/95, OSNC 1995/7-8/114). W szczególności przepisy te mają zastosowanie, gdy brak umownej lub deliktowej podstawy uwzględnienia roszczenia o zwrot nakładów i nie ma też możliwości dokonania rozliczeń na podstawie art. 224-230 k.c. W okolicznościach niniejszej sprawy nie może być mowy o istnieniu między stronami jakiegokolwiek stosunku umownego, na istnienie takiego stosunku powód zresztą się nie powoływał. Nie znajdą też zastosowania przepisy art. 224 – 230 k.c. W ocenie Sądu zatem, zważywszy na różnorodność przedmiotów i nakładów zgłoszonych przez --- STRONA 4 --- powoda, właściwymi dla oceny stosunków majątkowych M. S. i A. B. będą przepisy o zniesieniu współwłasności oraz o bezpodstawnym wzbogaceniu. W niniejszej sprawie najmniejszych wątpliwości nie budził fakt, iż strony w okresie, gdy pozostawały w związku, istotnie dokonywały zakupu szeregu służących im później rzeczy. Pozwana na rozprawie w dniu 25 czerwca 2013 roku przyznała wprost, iż spośród rzeczy zgłoszonych w pozwie dotyczy to komputera stacjonarnego, telewizora (...) S., kanapy narożnej (...), materaca i łóżka Imperium V. oraz mebli systemowych (...). Zastrzegła jedynie, iż wspomniany wyżej komputer miał stanowić prezent dla jej córki. Powód z kolei rzeczywiście wykazał, iż finansował zakup wspomnianych przedmiotów w całości bądź części, o czym świadczą przedstawione przez niego i wymienione wyżej dokumenty. Nie odnosi się to jedynie do wspomnianego komputera, którego zakup należy jednak ocenić jako fakt przyznany. Jednocześnie sporu nie budził też fakt, iż przedmioty te znajdują się nadal w posiadaniu A. B.. Tym samym zdaniem Sądu należało uznać, iż właściwą drogą do uzyskania stosownych rozliczeń między stronami w tym właśnie zakresie byłoby złożenie wniosku o zniesienie współwłasności bądź ewentualnie wystąpienie z roszczeniem windykacyjnym. Materiał dowodowy zebrany w sprawie, w tym również stanowisko pozwanej, jasno pokazuje, że M. S. jest właścicielem przynajmniej części, jeśli nie całości, wymienionych rzeczy, których posiadaczem, jak już wspomniano, jest obecnie pozwana. Wymieniony wyżej sposób rozliczeń jest zdaniem Sądu tym bardziej adekwatny, że przedmioty te zostały nabyte kilka lat temu, straciły obecnie na wartości w stosunku do ceny, którą trzeba było za nie zapłacić, przy czym upływ czasu od daty nabycia w przeważającej mierze przypadał na okres konkubinatu, kiedy to obie strony z owych rzeczy zgodnie korzystały przyczyniając się tym samym do ich zużycia. W ocenie Sądu żądanie zasądzenia od pozwanej nominalnej wartości tych przedmiotów nie odpowiadałoby rzeczywistym stosunkom majątkowym stron. W pozostałym zakresie natomiast istotnie jako podstawę prawną żądania powoda należałoby przyjąć przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Należy jedynie zauważyć, że uwzględnienie roszczenia z art. 405 kc zależy nie tylko od wykazania faktu wzbogacenia jednego podmiotu, zubożenia drugiego podmiotu, związku pomiędzy wzbogaceniem a zubożeniem i braku podstawy prawnej dla wzbogacenia, ale też wartości wzbogacenia. Roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia mierzone jest przy tym zawsze wartością mniejszą, co oznacza, że zubożony nie może żądać więcej, niż wynosi jego uszczerbek albo korzyść uzyskana przez wzbogaconego. W orzecznictwie wskazano, że wartość bezpodstawnego wzbogacenia jest ograniczona dwiema wielkościami, a mianowicie wartością tego, co bez podstawy prawnej ubyło z majątku zubożonego i wartością tego, co bez podstawy prawnej powiększyło majątek wzbogaconego. W wypadku nierówności tych wartości niższa kwota określa wartość bezpodstawnego wzbogacenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2000 roku, w sprawie V CKN 32/00, LEX nr 52429; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2002 roku, w sprawie IV CKN 892/2000, LEX nr 54380; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1974 roku, II CR 542/74, OSPiKA 1976, z. 6, poz. 115). Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że M. S. i A. K. istotnie prowadzili wspólne gospodarstwo domowe w latach 2000 – 2011. O ile jednak powyższy fakt jest bezsporny, o tyle nie sposób zdaniem Sądu uznać, by powód faktycznie wykazał zgłaszane przez niego nakłady finansowe. Przedłożył on wprawdzie bardzo liczne dokumenty na poparcie swoich twierdzeń, ale w przeważającej mierze nie wynika z nich, by ponosił nakłady na majątek pozwanej, co służyłoby jej wzbogaceniu przy jednoczesnym zubożeniu powoda. W szczególności nie udowodnił on, by rzeczywiście poniósł nakład finansowy w kwocie 5.000 zł na zakup samochody S. (...), sam zresztą przyznał w pozwie, iż jego roszczenie w tym zakresie opiera się wyłącznie na jego własnym oświadczeniu, któremu pozwana zaprzeczyła. Na przedstawionych przez niego dowodach wpłaty rat kredytu w kwotach po 383,34 zł widniej zaś nazwisko A. K. i nic nie wskazuje, by to powód uiszczał takie sumy finansując tym samym zakup wspomnianego pojazdu. Nie ulega jedynie wątpliwości, że w dniu 11 marca 2008 roku faktycznie dokonano z jego konta przelewu w kwocie 2.251,95 zł tytułem „Spłaty kredytu A. K. nr (...)”. Wobec zaprzeczeń pozwanej oraz jej twierdzeń, że samochód kupiła za własne oszczędności oraz darowizny od matki należy jednak uznać, że powód w niedostateczny sposób powiązał powyższy przelew ze zgłaszanym roszczeniem. Innymi słowy, z tytułu powyższego przelewu nie wynika, by M. S. przeznaczył wzmiankowane w nim środki na spłatę kredytu za samochód. W żadnym z przedłożonych dokumentów nie wskazano --- STRONA 5 --- bowiem, że nr (...)łączy się właśnie z tym kredytem, co uniemożliwia jednoznaczne zakwalifikowanie wymienionej wyżej kwoty. Wbrew twierdzeniom pozwu powód nie wykazał również, by przeznaczył kwotę 1.600 zł na zakup mieszkania pozwanej przy ul. (...), jak też nie udowodnił, by opłacał składki na fundusz remontowy mieszkania przy ul. (...), rachunki za telefon komórkowy pozwanej, rachunki za telewizję (...), rachunki za telefon stacjonarny (...) SA czy opłaty za mieszkanie przy ul. (...). Twierdzenia w tym zakresie zostały bowiem w najlepszym wypadku poparte dowodami wpłat, na których widniały jednak nazwiska pozwanej bądź jej matki, wskutek czego nic nie wskazuje, by to powód uiszczał takie sumy. Ostatni z wymienionych wydatków – opłaty za mieszkania przy ul. (...) – jest zaś zdaniem Sądu w ogóle mało prawdopodobny, bowiem pozwana wynajmowała w tym czasie to mieszkanie lokatorce, która uiszczała z tego tytułu wszelkie związane z tym opłaty. W ocenie Sądu należy również stwierdzić, iż M. S. nie udowodnił również swych roszczeń związanych z zaciągniętym przez niego kredytem w wysokości 20.000 zł, przeznaczonym następnie na remont mieszkania pozwanej przy ul. (...). Z przedłożonych przez niego dokumentów jasno wynika, iż na jego rachunek trafiła z (...) Bank (...) SA kwota 20.000 zł – a nie 20.800 zł, jak twierdził – a otrzymana kwota została mu następnie zwrócona przez A. K., co powód potwierdził własnym podpisem. Jednocześnie należy zauważyć, że nie przedłożył on żadnych dokumentów, które świadczyłyby o uiszczeniu przez niego dodatkowych odsetek w kwocie 3.780 zł. Nie sposób wreszcie pominąć, iż wszelkie nakłady finansowe ponoszone na mieszkanie przy ul. (...) w postaci zakupu mebli kuchennych i zabudowy wnęki szafy oraz wyposażenia kuchennego – zakładając oczywiście, że powód rzeczywiście je poniósł – służyły w istocie wzbogaceniu właścicieli tego mieszkania, którymi byli rodzice pozwanej. Tym samym to właśnie oni winni być wskazani jako strona pozwana w wyżej wymienionym zakresie. W równym stopniu odnosi się to do nakładów ponoszonych na nieruchomość w miejscowości G., która również należy do rodziców A. K.. W tej mierze zatem pozwanej nie przysługuje legitymacja bierna. Zważywszy na dokumenty przedłożone przez powoda za wykazane uznać zatem należy wyłącznie opłacenie przez niego ubezpieczenia za samochód o nr rej. (...) w 2009 roku za kwotę 887 zł, a także uiszczenie wpisowego na konto szkoły, w której naukę rozpoczynała córka pozwanej. W ocenie Sądu trudno jednak pominąć, iż kwoty te stanowiły w istocie jedynie drobny ułamek wszystkich wydatków służących bieżącemu utrzymaniu stron w trakcie ich nieformalnego związku. Obie strony podczas konkubinatu pozostawały aktywne zawodowo, obie osiągały dochody i obie też przyczyniały się do zaspokojenia owych bieżących potrzeb. Trudno zatem mówić o zaistnieniu jakiegokolwiek wzbogacenia po stronie pozwanej. Także w tym zakresie wysuwane przez powoda żądanie zapłaty nie zasługiwało zdaniem Sądu na uwzględnienie. Zważywszy zaś na możliwość dokonania rozliczeń w drodze zniesienia współwłasności oraz nieudowodnienie swoich twierdzeń we wskazanej wyżej mierze, powództwo podlegało oddaleniu w całości. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 kpc zgodnie z zawartą w nim zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. W związku z tym należało zasądzić od powoda na rzecz pozwanej kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, ustaloną na podstawie § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz.U.2002, Nr 163 poz. 1349 z późn. zm), wraz z opłatą od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.